Η Νεολαία στο ΔΣΕ

 Η Νεολαία στο ΔΣΕ

«Σ' ευχαριστώ ψηλό βουνό που μες στην αγκαλιά σου / με δέχτηκες φιλόξενα σα στοργικός πατέρας. / Τι να την κάνω τη ζωή κάτω στο σκλάβο κάμπο; / Πικρό στο στόμα το ψωμί και το νερό φαρμάκι, / μαυροντυμένα τα δενδριά και το τραγούδι κλάμα... / Δώσε βουνό στο σώμα μου τη λεβεντιά του ελάτου / κι άκακη σαν τα πρόβατα που βόσκουν στις πλαγιές σου / κάν' την ψυχή μου να μπορεί να κυβερνάει το μίσος / που η αδικιά το θέριεψε και δώσε στην καρδιά μου / του καταρράκτη την ορμή, της πυρκαγιάς τη φλόγα, / του ντουφεκιού μου τη βροντή κάν' την αστροπελέκι / για να λουφάξει ο τύραννος και να ξυπνήσει ο σκλάβος. / Λεύτερα σεις αγρίμια μου τα δόντια σας τροχίστε / και σεις πυκνά χαμόδεντρα σάξετε τα κλαδιά σας / να μην πατήσει ο τύραννος το λεύτερό σας χώμα. / Κι όταν θε να 'ρθει η Ανοιξη και λιώσουνε τα χιόνια / και θα φυσήξει δροσερό της λευτεριάς τ' αγέρι / αϊτέ μου δώσμου τα φτερά κι ελάφι μου τα πόδια και ρεματιά μου την ορμή για να χυθώ στον κάμπο / να δώσω βόλι στο φονιά και λευτεριά στο σκλάβο».

Η Προσευχή του Αντάρτη

Το δεύτερο δεκαήμερο του Οκτώβρη του 1947, λίγες μέρες πριν συμπληρωθεί ένας χρόνος από την ίδρυση του ΔΣΕ, ιδρύθηκε η Δημοκρατική Νεολαία Ελλάδας (ΔΝΕ) με σκοπό να συμπεριλάβει στις τάξεις της τους νέους μαχητές του Δημοκρατικού Στρατού και τη νεολαία που ζούσε στις περιοχές που ο τελευταίος είχε υπό τον έλεγχό του. Η ίδρυση της ΔΝΕ ήταν μια επείγουσα αναγκαιότητα δεδομένου ότι στο βουνό είχαν βγει πολλοί νέοι-μέλη της ΕΠΟΝ και η πολιτικοστρατιωτική δουλιά στους νέους ανθρώπους ήταν ειδικού χαρακτήρα δουλιά που απαιτούσε την ύπαρξη μιας ξεχωριστής νεολαιίστικης οργάνωσης. Για δημιουργία οργανώσεων της ΕΠΟΝ στο ΔΣΕ και στις ελεύθερες περιοχές, σ' εκείνες τις συνθήκες, δεν μπορούσε να γίνεται λόγος. Η ΕΠΟΝ στην υπόλοιπη Ελλάδα, αν και δρούσε σε καθεστώς ημιπαρανομίας, ήταν ακόμη τυπικά νόμιμη και μια εμφάνισή της στις τάξεις των ανταρτών θα προκαλούσε αναπόφευκτα, από την κυβέρνηση των Αθηνών και τους κατασταλτικούς μηχανισμούς της, ένα άμεσο, εκτεταμένο πογκρόμ εναντίον των μελών, των οπαδών και των φίλων της, κάτι που στη δεδομένη στιγμή η ηγεσία του αντάρτικου κινήματος δεν είχε κανένα λόγο να επιθυμεί.


Πριν την ίδρυση της Δημοκρατικής Νεολαίας, μέσα στις τάξεις του Δημοκρατικού Στρατού γινόταν συστηματική δουλιά στους νέους αντάρτες και σε ορισμένες περιπτώσεις είχε συγκροτηθεί ξεχωριστή οργάνωση Νεολαίας, που όμως είχε τοπικό χαρακτήρα. Για παράδειγμα, στα τέλη του 1946 ή μέσα στο Γενάρη του 1947 το Αρχηγείο του Δημοκρατικού Στρατού Κιλκίς αποφάσισε την ίδρυση ξεχωριστής οργάνωσης των νέων μαχητών με την επωνυμία «Οργάνωση Δημοκρατικής Ενοπλης Νεολαίας (ΟΔΕΝ)». Η ΟΔΕΝ από το Γενάρη του 1947 εξέδιδε ένα μικρό πολυγραφημένο εφημεριδάκι που είχε τον τίτλο «Η Φωνή της ΟΔΕΝ». Από το πολιτικό πλαίσιο και από το κείμενο, στο οποίο παρουσιάζονται οι «σκοποί και καθήκοντα της ΟΔΕΝ», η εν λόγω οργάνωση πατούσε στις αρχές της ΕΠΟΝ - άλλωστε, για ΕΠΟΝίτες και οπαδούς της ΕΠΟΝ επρόκειτο -, όπως αυτές μεταφράζονται στις συνθήκες και στο πλαίσιο δράσης του αγώνα του ΔΣΕ. Η ΟΔΕΝ απέβλεπε στο «δυνάμωμα της πίστης των νέων στα ιδανικά της Δημοκρατίας», «στην ανάπτυξη της μόρφωσης και της ψυχαγωγίας», «στην οργάνωση της ζωής» των νέων σε συνθήκες πολέμου, «στην ανάπτυξη της μαχητικής (τους) πρωτοπορίας». Συγκροτούνταν σε ομάδες μέσα στα τμήματα του ΔΣΕ. Δίπλα στο αρχηγείο και στα υπαρχηγεία δημιουργούσε μία «υποδειγματική ομάδα». Οι υπεύθυνοι των ομάδων συγκροτούσαν ένα καθοδηγητικό όργανο που ήταν το «Γραφείο του Συγκροτήματος» και οι υπεύθυνοι των υπαρχηγείων μαζί με τον αντιπρόσωπο της ΟΔΕΝ στο αρχηγείο συγκροτούσαν το κεντρικό «όργανο του αρχηγείου». Από τα στοιχεία που έχουμε υπόψη μας δε γνωρίζουμε αν δημιουργήθηκαν και σε άλλα αρχηγεία του ΔΣΕ - πέραν του Κιλκίς - οργανώσεις νεολαίας σαν την ΟΔΕΝ. Είναι πολύ πιθανό να συνέβη. Για να φτάσουμε όμως στην ίδρυση της Δημοκρατικής Νεολαίας Ελλάδας, που αγκάλιαζε όλο το Δημοκρατικό Στρατό και τις ελεύθερες περιοχές, δε χωράει αμφιβολία πως είχαμε τέτοια ξεχωριστή ανάπτυξη της δράσης της Νεολαίας στα αντάρτικα τμήματα, που μπορεί μεν να μην έφτανε σε κατά τόπους ξεχωριστή οργανωτική συγκρότηση αλλά υποχρέωνε την ηγεσία του ΔΣΕ - και φυσικά το ΚΚΕ - να ανταποκριθεί στην ανάγκη συγκρότησης μιας ξεχωριστής κεντρικής νεολαιίστικης οργάνωσης.

Με την ίδρυσή της η Δημοκρατική Νεολαία Ελλάδας εξέδωσε δύο ντοκουμέντα. Το πρώτο είναι το ιδρυτικό της κείμενο που περιγράφει τους σκοπούς της. Το δεύτερο είναι η διακήρυξή της, με την οποία καλεί τους νέους και τις νέες της Ελλάδας να ενταχθούν στο ΔΣΕ, να στηρίξουν και να ενισχύσουν τον αγώνα του. Επειδή πρόκειται για δύο ιστορικά ντοκουμέντα, παντελώς άγνωστα τόσο στους ιστορικούς όσο και στο ευρύ αναγνωστικό κοινό θα τα παραθέσουμε ολόκληρα.
Το ιδρυτικό κείμενο έχει ως εξής:

«ΙΔΡΥΤΙΚΟ της ΔΝΕ

Το δεύτερο δεκαήμερο του Οκτώβρη ιδρύθηκε στην Ελεύθερη Ελλάδα οργάνωση της Νεολαίας με τον τίτλο: "Δημοκρατική Νεολαία Ελλάδας".

1ον) Σκοποί της Δημοκρατικής Νεολαίας είναι: α) Η μαχητική συμμετοχή της ελληνικής νεολαίας στον αγώνα του λαού και του Δημοκρατικού Στρατού για το διώξιμο των ξένων ιμπεριαλιστών και την εξασφάλιση της Ανεξαρτησίας και της Ακεραιότητας της χώρας, για τον θρίαμβο της Δημοκρατίας. β) Ο αγώνας για τη συμφιλίωση της νεολαίας και του λαού για την εξασφάλιση της ομαλής δημοκρατικής ζωής στην Ελλάδα. γ) Η εξύψωση του μορφωτικού και εκπολιτιστικού επιπέδου των νέων, η συμμετοχή της σε κάθε είδους κοινωφελή δράση και η ολόπλευρη βοήθεια στη λαϊκή εξουσία στα μέρη που απελευθερώνονται από τον Δ.Σ.

ΕΠΟΝίτες στο ΔΣΕ

2ον) Η Δημοκρατική Νεολαία για την επιτυχία των σκοπών της: α) Θα βοηθήσει με όλα τα μέσα για την επιτυχία της Γενικής επιστράτευσης του Δ.Σ. και την ολοκληρωτική ένταξη των νέων στο Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας. β) Καλεί τους πιο διαλεχτούς μαχητές της Δημοκρατίας, τους νέους και τις νέες να ενταχθούν στους ιδιαίτερους πολεμικούς σχηματισμούς της Νεολαίας του Δημοκρατικού Στρατού, που θα πρέπει να γίνουν τα καλύτερα τμήματά του. γ) Οργανώνει τα μέλη της οργάνωσης που βρίσκονται στο Δ.Σ. στις αντίστοιχες κατά στρατιωτική μονάδα πολιτικές οργανώσεις της Δημοκρατικής Νεολαίας Ελλάδας. Οι πολιτικές οργανώσεις της Δημοκρατικής Νεολαίας Ελλάδας που βρίσκονται στο στρατό σκοπό τους έχουν την υποδειγματική εκτέλεση των καθηκόντων του Δ.Σ., την πολιτική διαφώτιση και διαπαιδαγώγηση των νέων και την οργάνωση του εκπολιτιστικού έργου στο Δημοκρατικό Στρατό. δ) Θα καταβάλλει δραστήρια προσπάθεια για τη μεγαλύτερη ανάπτυξη και σφυρηλάτηση των πιο στενών δεσμών ανάμεσα στο λαό και το Δημοκρατικό Στρατό και θα φροντίσει για την ολόπλευρη ενίσχυση του Δ.Σ. από τον ελληνικό λαό και τους νέους».

Το κείμενο της Διακήρυξης της ΔΝΕ αναφέρει:

«Νέοι και νέες, όλοι στο Δημοκρατικό Στρατό
ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ της "Δημοκρατικής Νεολαίας Ελλάδας"
Με την ευκαιρία της πρώτης επετείου της ίδρυσης του Γεν. Αρχηγείου του Δημ. Στρατού Ελλάδας η "Δημοκρατική Νεολαία" απευθύνει προς το Δημοκρατικό Στρατό και τους ηρωικούς του μαχητές τον πιο θερμό μαχητικό χαιρετισμό. Απευθυνόμαστε ιδιαίτερα προς τους νεαρούς μαχητές της Δημοκρατίας, προς τα παιδιά της ηρωικής ΕΠΟΝ για να τους εκφράσουμε τη βαθιά αγάπη και εκτίμηση για τον ηρωικό τους αγώνα. Η ελληνική νεολαία είναι σήμερα περήφανη γιατί ο Δημ. Στρατός κράτησε ψηλά τη σημαία της Δημοκρατίας και της ανεξαρτησίας της Πατρίδας μας. Ο Δημ. Στρατός έσωσε την τιμή της Ελλάδας και αποτελεί σήμερα τη σίγουρη εγγύηση για το διώξιμο των ξένων ιμπεριαλιστών και την εξασφάλιση της Δημοκρατίας.


Νέοι και νέες της Ελλάδας,
Τα ανώτερα και ευγενικότερα ιδανικά, την υψηλή ιδέα της Δημοκρατίας, το πιο πολύτιμο αγαθό μας, την εθνική ανεξαρτησία, το μέλλον και την ευτυχία της καινούριας γενιάς, τα τσαλαπάτησε και τα 'ριξε στο βούρκο η σημερινή προδοτική κυβέρνηση Σοφούλη, όπως κι οι προηγούμενες. Η ζωή, η αξιοπρέπεια και η τιμή των γονιών μας, των αδελφών μας στα μέρη που εκτείνεται η μοναρχοφασιστική κυριαρχία έχει αφεθεί στη διάθεση των ΜΑΥ και του χωροφύλακα ληστή, του προδότη χαφιέ και του χίτη δολοφόνου. Η φτώχεια και δυστυχία, το κλείσιμο των σχολείων, τα ναρκωτικά, η διαφθορά, ο χίτικος δολοφονικός εκφυλισμός, τα χιτλερικά τάγματα εργασίας του αρχηγού της ΕΟΝ Παύλου είναι τα δώρα του μοναρχοφασισμού και της αγγλοαμερικανικής κατοχής προς τους νέους της χώρας μας.
Ο αγώνας όμως του ελληνικού λαού, ο πόλεμος που διεξάγει ο Δημ. Στρατός έχει φουντώσει σε ολόκληρη τη χώρα. Ο πιο σκληρός πόλεμος διεξάγεται για τη Λευτεριά και τη Δημοκρατία στα βουνά της Ελλάδας. Ο Δημ. Στρατός είναι σε θέση σήμερα να δώσει τα πιο αποφασιστικά χτυπήματα που θα οδηγήσουν στο διώξιμο των ξένων ιμπεριαλιστών και στην εξασφάλιση της Δημοκρατίας στη χώρα μας.
Στον αγώνα αυτό τα νιάτα της χώρας πρέπει να πάρουν την πρώτη θέση. Το συμφέρον του έθνους, η ανάγκη να σωθεί και να ζήσει ο λαός μας, να ευτυχίσει και να δημιουργήσει το μέλλον της η νέα γενιά, μας δημιουργούν βαθιά συναίσθηση της ευθύνης και το ιερό καθήκον να πάρουμε μέρος με τη δύναμή μας στον ένοπλο αγώνα που διεξάγει σήμερα ο λαός μας».
Πίνακας με στατιστικά στοιχεία από την άμιλλα της ΕΠΟΝ για το μήνα Ιούνη του 1949

Νέοι και νέες των πόλεων και των χωριών,

Φοιτητές - εργάτες - αγρότες,

Μη γίνεστε γενίτσαροι του μισθοφορικού στρατού του προδότη Σοφούλη. Μην πολεμάτε τ' αδέρφια σας παίρνοντας το όπλο και το ψωμί που δίνουν οι Αμερικανοί ιμπεριαλιστές στο μοναρχοφασιστικό στρατό. Μην αντιμετωπίζετε παθητικά την κυβερνητική επιστράτευση, με την προληπτική φυλάκιση στα στρατόπεδα των υποψηφίων για επιστράτευση. Σκεφθείτε για λογαριασμό τίνος και για ποια ιδανικά πολεμάει ο μοναρχοφασιστικός στρατός. Τα ιδανικά της Δημοκρατίας και της εθνικής τιμής και ανεξαρτησίας, που προσπαθεί να βυθίσει στο βούρκο η σημερινή κυβέρνηση του Σοφούλη, σηκώστε τα ψηλά, υπερασπίστε, πολεμήστε με πάθος γι' αυτά μέσα από τις γραμμές του Δ.Σ. Η θέση σήμερα κάθε νέου, κάθε Δημοκράτη, κάθε ΕΠΟΝίτη είναι μέσα στο Δημοκρατικό Στρατό.

Νέοι και νέες,
Καταταχθείτε όλοι στο Δ.Σ.

Πάρτε μέρος στους λόχους, στα τάγματα και τις ταξιαρχίες της νεολαίας που άρχισε να δημιουργεί ο Δημοκρατικός Στρατός.

Βοηθήστε να γίνουν οι σχηματισμοί της Νεολαίας υποδειγματικοί στη μαχητικότητα, την πολεμική τέχνη και τη σιδερένια πειθαρχία που αρμόζει στους φλογερούς μαχητές της Δημοκρατίας.
Ενας πολεμικός συναγερμός θα πρέπει να συναρπάσει ολόκληρη τη νεολαία μας, όλο το λαό μας.


Για το διώξιμο των ξένων ιμπεριαλιστών
Για τη Λευτεριά και τη Δημοκρατία
Για τη Νίκη του Δημοκρατικού Λαού
Για το μέλλον και την ευτυχία της νέας μας γενιάς

Ολοι στ' άρματα

Δημοκρατική Νεολαία της Ελλάδας».

Η δράση της ΔΝΕ

Κατά τα πρότυπα της ΕΠΟΝ, που στην Κατοχή είχε συντάξει και κυκλοφορήσει δώδεκα αρχές - τον περίφημο «Δωδεκάλογο της Νεολαίας της Ελλάδας» - που σηματοδοτούσαν τη φυσιογνωμία του ΕΠΟΝίτη αγωνιστή, το χαρακτήρα της δράσης και τα ιδανικά του, η ΔΝΕ είχε το δικό της αντίστοιχο κείμενο αρχών (το ίδιο συνέβαινε και με την ΟΔΕΝ5), το «Δεκάλογο του Μαχητή της Δ.Ν.». Τον παραθέτουμε ολόκληρο:

«1. Είμαι στρατιώτης του Δ.Σ.Ε. και πολεμώ για τη δημοκρατία, την τιμή και την ανεξαρτησία της πατρίδας μου.
2. Εξασκούμαι καθημερινά στη στρατιωτική τέχνη και φιλοδοξώ να γίνω υπόδειγμα γενναίου, ικανού και έμπειρου μαχητή.
3. Είμαι πάντα πρόθυμος ν' αναλάβω και να εκτελέσω με επιδεξιότητα και σβελτάδα τις πιο επικίνδυνες αποστολές.
4. Κρατώ τη στρατιωτική πειθαρχία και εκτελώ πρόθυμα κάθε διαταγή, απ' την πιο μικρή διάταξη του κανονισμού μέχρι την πιο επικίνδυνη μαχητική αποστολή.
5. Είμαι ζωηρός, αισιόδοξος, κεφάτος, ξέρω να δουλεύω και να πολεμώ τραγουδώντας. Σκορπώ τη ζωή στην ομάδα και στο περιβάλλον μου.
Τρικ-κάλεσμα της ΔΝΕ - Οχι στην επιστράτευση της κυβέρνησης Σοφούλη

6. Είμαι καθαρός και γερός στην ψυχή και στο σώμα.
7. Είμαι υπόδειγμα στις προσωπικές σχέσεις με τους συναγωνιστές μου. Είμαι δεμένος με τη νεολαία και το λαό με το δεσμό της Λαϊκής Αλληλεγγύης.
8. Είμαι ακούραστος διαφωτιστής του λαού και της νεολαίας, απ' το πιο μεγάλο ζήτημα του αγώνα ως τις τελευταίες οδηγίες για την παραγωγή.
9. Μ' άγρυπνο μάτι προφυλάσσω το Δ.Σ., κρατώ τα μυστικά του, καταπολεμώ τη φλυαρία.
10. Το όπλο μου και τη ζωή μου τα 'χω αφιερώσει στην υπόθεση του Λαού, στη Δ.Ν., στο Δ.Σ.Ε., στην πατρίδα μου.

Με την ίδρυση της ΔΝΕ σ' όλο το μήκος και το πλάτος του ΔΣΕ συγκροτήθηκαν ξεχωριστοί σχηματισμοί της Νεολαίας και ταυτόχρονα άρχισε η εντατική προσπάθεια για τη δημιουργία πολιτικών οργανώσεων της ΔΝΕ μέσα στο Δημοκρατικό Στρατό. Η εφημερίδα του Γενικού Αρχηγείου του ΔΣΕ, «Εξόρμηση», μας δίνει μια συνοπτική αλλά αρκετά σαφή εικόνα εκείνου του πρώτου οργανωτικού ξεκινήματος της ένοπλης νέας γενιάς. «Οι δεκάδες χιλιάδες μαχητές του Δ.Σ. - γράφε7 - είναι στην πλειοψηφία τους νεαροί αγωνιστές που η άγρια τρομοκρατία κι ο πόθος για μια καινούρια, ελεύθερη και δημοκρατική ζωή τους έσπρωξε στο βουνό. Με την ίδρυση της Δ.Ν. γίνεται μια ολοκληρωτική στροφή και προσαρμογή του δημοκρατικού κινήματος της Νέας Γενιάς στον ένοπλο αγώνα, στο πλευρό του Δ.Σ. Τρεις μήνες ζωής της Δ.Ν. έφεραν σοβαρά αποτελέσματα. Οργανώνονται οι νέοι του Δημ. Στρατού στις οργανώσεις της νεολαίας, οι νεολαιίστικες οργανώσεις της υπαίθρου αρχίζουν μια δραστήρια προσπάθεια για την ενίσχυση του Δ.Σ. σε τρόφιμα και σε ρουχισμό. Ιδρύονται οι πρώτοι σχηματισμοί της Δ.Ν. Οι πρώτοι λόχοι που ιδρύθηκαν σ' όλα τα αρχηγεία δίνουν σοβαρές μάχες που δείχνουν ότι ο ενθουσιασμός, η μαχητικότητα και η πολεμική άμιλλα είναι πολύτιμα στοιχεία στην πολεμική επίδοση του στρατού μας».

Πέρα από την πολεμική δράση όλων των ειδών, η ΔΝΕ ανέπτυξε πλούσιο μορφωτικό και πολιτιστικό έργο τόσο ανάμεσα στα μέλη της όσο και ανάμεσα στους νέους των ελεύθερων περιοχών. Ταυτόχρονα συμμετείχε και στην παραγωγική διαδικασία (μάζεμα της σοδειάς, κλπ.). Ξεχωριστή ήταν η διαφωτιστική της δουλιά. Σε κεντρικό επίπεδο έβγαινε η εφημερίδα «Νέος Μαχητής», ενώ στα κατά τόπους τμήματα και σχηματισμούς του ΔΣΕ έβγαιναν μια σειρά από έντυπα και εφημερίδες, όπως ο «Νέος Μαχητής», η «Θύελλα» και τα «Νέα της ΔΝΕ» στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, τα «Μαχητικά Νιάτα» στην Κεντρική Μακεδονία, κ.ο.κ. Τέλος, οι προκηρύξεις της και τα προπαγανδιστικά τρικ που ρίχνονταν στις περιοχές που ήλεγχε ο κυβερνητικός στρατός αλλά και μέσα στις γραμμές του τελευταίου είναι ένα ξεχωριστό κεφάλαιο στην ιστορία της, το οποίο γράφτηκε με θάρρος, τόλμη, αυταπάρνηση και ηρωισμό, πηγή των οποίων υπήρξε η αφοσίωση στα ιδανικά του αγώνα για μια καλύτερη, πιο δίκαιη, για μια ανθρώπινη κοινωνία.

Ασφαλώς, στον περιορισμένο χώρο που διαθέτουμε δεν είναι δυνατό να περιγραφεί σε λεπτομέρειες η δράση της ΔΝΕ, ακόμη κι αυτή η ξεχωριστή συμβολή της στις μεγάλες στιγμές του Δημοκρατικού Στρατού. Η ΔΝΕ ακολούθησε την πορεία του ΔΣΕ. Γεύτηκε τις επιτυχίες και τις αποτυχίες του, αντιμετώπισε τις ίδιες δυσκολίες μ' αυτόν. Κι όταν ήρθε η ώρα της ανασυγκρότησης της ΕΠΟΝ αφομοιώθηκε στις γραμμές της αφού ήταν σάρκα από τη σάρκα της.

Η ανασυγκρότηση της ΕΠΟΝ

Οπως ήδη αναφέραμε στην αρχή, όταν ιδρύθηκε η ΔΝΕ, η ΕΠΟΝ ήταν τυπικά νόμιμη και δεν ήταν σκόπιμο να εμφανίσει οργανώσεις της στις τάξεις του ΔΣΕ. Λίγο αργότερα όμως με τον Α.Ν. 509/1947 μαζί με το ΚΚΕ και το ΕΑΜ, εκτός νόμου τέθηκαν και οι συνδεδεμένες μαζί τους οργανώσεις, συνεπώς και η ΕΠΟΝ. Το γεγονός αυτό δεν οδήγησε σε άμεση μετονομασία της ΔΝΕ σε ΕΠΟΝ δεδομένου ότι η τελευταία συνέχισε να δρα, στο μέτρο του δυνατού, παράνομα ενώ πολλά μέλη της περνούσαν στο βουνό, εντάσσονταν στις τάξεις του Δημοκρατικού Στρατού και συμμετείχαν έτσι στην οργάνωση της ΔΝΕ. Με δυο λόγια, η Δημοκρατική Νεολαία Ελλάδας δεν ήταν τίποτε περισσότερο από την ΕΠΟΝ, που δρούσε με άλλο όνομα μέσα στο ΔΣΕ και στις ελεύθερες περιοχές. Γι' αυτό και τα μέλη της ΔΝΕ δεν έπαψαν ποτέ να αποκαλούνται ΕΠΟΝίτες.

Για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα τα πράγματα παρέμειναν ως είχαν αλλά προς τα τέλη του 1948- αρχές '49 συνειδητοποιήθηκε η ανάγκη για μια νέα ανασυγκρότηση στην οργάνωση της Νεολαίας. Μια ανασυγκρότηση που πήγαζε από τα προβλήματα καθοδήγησης στις τάξεις της ΔΝΕ και κυρίως από τους νέους πολιτικούς στόχους που έθετε η ηγεσία του κινήματος. Συγκεκριμένα, στις 30-31 του Γενάρη του 1949 συνήλθε η 5η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ, η οποία υπερεκτιμώντας - όπως μπορούμε να κρίνουμε με την ύστερη γνώση - τις δυνατότητες του Δημοκρατικού Στρατού και υποτιμώντας τον αντίπαλο, εκτίμησε λαθεμένα ότι το 1949 ήταν χρόνος αποφασιστικής καμπής του πολέμου κι ότι ο ΔΣΕ μπορούσε να πάρει την πρωτοβουλία στις εσωτερικές εξελίξεις. «Η τύχη του μοναρχοφασισμού και της αμερικανοκρατίας στην Ελλάδα το 1949 - αναφέρεται στην πολιτική απόφαση της Ολομέλειας - εξαρτάται αποκλειστικά και μόνο απ' τη μαχητική δράση του ΔΣΕ, απ' το ξεσήκωμα του λαού στις πόλεις, απ' την αποφασιστική και με συνέπεια εφαρμογή της πολιτικής μας για συναδέλφωση, συνεννόηση και ειρήνη. Τα βάσανα του λαού μπορούν να τελειώσουν μέσα στο 1949 και η Ελλάδα να δει φως και λευτεριά όταν όλοι οι πατριώτες και πατριώτισσες κάνουν ως το τέλος το καθήκον τους». Στο πλαίσιο αυτού του προσανατολισμού θεωρήθηκε ότι η ανασυγκρότηση της ΕΠΟΝ θα εξυπηρετούσε καλύτερα το σκοπό του ξεσηκωμού του λαού και της νεολαίας. Ετσι, η 5η Ολομέλεια κατέληξε στην ανασυγκρότηση της ΕΠΟΝ χωρίς βεβαίως να κρύβει ότι υπήρξε σοβαρή καθυστέρηση στη δουλιά με τη ΔΝΕ. Στο σχετικό σημείο της πολιτικής απόφασης της Ολομέλειας αναφέρεται: «Σε αντίθεση με τη γυναικεία δουλιά απαράδεκτη καθυστέρηση παρουσιάζουμε με τη ΔΝΕ. Πρέπει κι εδώ στο πιο σύντομο χρονικό διάστημα, να βελτιώσουμε την κατάσταση ριζικά με την ανασύσταση της ΕΠΟΝ, δίνοντας στη νεολαία και στις οργανώσεις της, σε όλες τις εκδηλώσεις της πολιτικής, κρατικής, στρατιωτικής, εκπολιτιστικής ζωής μας, τη θέση που τόσο αντάξια κρατά με το όπλο στο χέρι».

Οταν ανακοινώθηκαν οι αποφάσεις της 5ης Ολομέλειας, στις τάξεις των νεολαίων μαχητών του ΔΣΕ ξεκίνησε η δουλιά της ανασύστασης της ΕΠΟΝ. Στην καθημερινή Εφημερίδα του Δημοκρατικού Στρατού «Προς τη Νίκη» διαβάζουμε: «Η πρόταση της 5ης Ολομέλειας της ΚΕ του ΚΚΕ να ανασυσταθεί η οργάνωση της νεολαίας της Ελλάδας, η ηρωική ΕΠΟΝ, ξεσήκωσε κύμα ενθουσιασμού στους νέους μαχητές και τις μαχήτριες του ΔΣΕ. Εδωσε καινούριο θάρρος και πίστη στα νιάτα της σκλάβας Ελλάδας. Ξανάφερε στη μνήμη τους όλους εκείνους τους δοξασμένους αγώνες της πρώτης κατοχής, τους αξέχαστους συναγωνιστές τους που με τη λέξη ΕΠΟΝ στα χείλη σύρθηκαν στις κρεμάλες, όλους εκείνους που με τη δική τους πίστη κράτησαν ψηλά το μέτωπό τους στα Χαϊδάρια των Γερμανών και στα μπουντρούμια της αμερικανοκρατίας. Η ΕΠΟΝ έχει ριζώσει βαθιά στις καρδιές της ελληνικής νεολαίας. Την αγάπησαν και την αγαπούν τα παιδιά και τα κορίτσια της Ελλάδας γιατί αυτή στάθηκε ο φωτεινός οδηγητής τους στα μαύρα χρόνια της πρώτης κατοχής, αυτή τους έμαθε να μισούν το φασισμό, μ' ένα μίσος βαθύ κι απέραντο, να πολεμούν με πείσμα και αυτοθυσία για τη λευτεριά της πατρίδας τους. Γι' αυτό και τώρα θα ξαναπάρουν στα στιβαρά τους μπράτσα τις τιμημένες σημαίες της ΕΠΟΝ, θα γιορτάσουν αυτό το μεγάλο γεγονός με νέες νικηφόρες εξορμήσεις!».

Στις 30 Μαρτίου του 1949 εκδόθηκε η Διακήρυξη του κεντρικού Συμβουλίου της ανασυγκροτημένης ΕΠΟΝ που παρουσιάζει το πολιτικό πλαίσιο αρχών της οργάνωσης στη νέα αυτή φάση της ιστορίας της, εκτενή αποσπάσματα της οποίας παρουσιάζουμε:

«ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΟΝ
Νέοι και νέες της Ελλάδας
Επονίτες και επονίτισσες
Πριν λίγο κλείσαν 6 χρόνια από τότε που με την ΕΠΟΝ οδηγητή τα νιάτα της Ελλάδας συνεχίζουν να γράφουν με τους αγώνες και το αίμα τους χρυσές σελίδες στην ένδοξη ιστορία του Λαού μας.
Από τότε σ' όλα τα γεγονότα η νεολαία φάνηκε άξιο παιδί του αδούλωτου λαού μας, πάντα πρώτη στον αγώνα για ένα καλύτερο αύριο. Κι όταν ύστερα από το Δεκέμβρη και το μεταβαρκιζιανό όργιο, ξεπετάχτηκε το Λιτόχωρο, σαν η πρώτη ένοπλη προειδοποίηση του λαού μας σε κείνους που ξαπολούσαν τον εμφύλιο πόλεμο, η νεολαία τό 'νιωσε σα δικό της το προσκλητήριο αυτό. Κι όσοι νέοι και νέες κυνηγημένοι από τους δήμιους βλέπαν τη ζωή τους να κινδυνεύει, άρπαξαν ξανά το όπλο και βγήκαν στο βουνό.
Από τότε πέρασαν 3 χρόνια. Η ΕΠΟΝ στις πόλεις και οι επονίτες και οι επονίτισσες στο βουνό μέσα στη ΔΝΕ ύψωσαν καινούρια τρόπαια. Χιλιάδες νέοι και νέες στο ΔΣΕ αναδείχτηκαν ήρωες και ηρωίδες, στέκονται σαν παράδειγμα για μίμηση και ηθικό δίδαγμα για τη νεολαία.
Γίναν ιστορία, θρύλος, τραγούδι. Χιλιάδες νέοι και νέες στη σκλαβωμένη Ελλάδα απορρίπτουν περήφανα τις προτάσεις να προσκυνήσουν, κλείνονται στις φυλακές, σέρνονται στα ξερονήσια, βασανίζονται στη Μακρόνησο κι αντιμετωπίζουν με το κεφάλι ψηλά το εκτελεστικό απόσπασμα.
Τώρα νέοι της Ελλάδας, η ΕΠΟΝ σας καλεί για άλλη μια φορά σε Πανελλαδική εξόρμηση κάτω από τη σημαία της για να βοηθήσουμε να γίνει το 1949 χρονιά αποφασιστικής καμπής για τη νίκη.
Επονίτες και επονίτισσες, μαχητές του ΔΣΕ.
Μέσα στους ξεχωριστούς σχηματισμούς της ΕΠΟΝ ή στ' άλλα τμήματα του ΔΣΕ ας γίνουμε το παράδειγμα ηρωισμού και αυτοθυσίας. Υπόδειγμα πειθαρχίας. Πρώτοι και καλύτεροι στις πιο επικίνδυνες αποστολές. Να κατακτήσουμε την πολεμική τέχνη. Με τη φιλοδοξία ν' αναδειχτούμε, έχοντας για παράδειγμα μια σειρά επονίτες που σήμερα διοικούν μεγάλες μονάδες του ΔΣΕ. Με τις επονίτικες ομάδες των ΠΕ να βοηθήσουμε ν' ανάψει το τρίτο μέτωπο στα μετόπισθεν του εχθρού. Να μπούμε στις πόλεις. Να βοηθήσουμε ν' ανασυγκροτηθεί παντού η ΕΠΟΝ. Να βοηθήσουμε τη νεολαία να βγει στο βουνό.

Νέοι και νέες, επονίτες και επονίτισσες της σκλάβας Ελλάδας.

Ας ξαναδώσουμε καινούρια ορμή στην ΕΠΟΝ. Να γίνουμε οι υπερασπιστές της ζωής της νεολαίας. Με τ' όπλο στο χέρι να τσακίσουμε τον εχθρό. Να σπάσουμε τον κλοιό και να βγάλουμε στο βουνό χιλιάδες νέους και νέες. Να μιλήσουμε στ' αδέλφια μας τους φαντάρους κι εθνοφρουρίτες, σε κάθε παρασυρμένο Ελληνόπουλο. Να τους βοηθήσουμε να βρουν πιο αποφασιστικά το δρόμο του καθήκοντος και της τιμής...

Νέοι και νέες της Ελλάδας.

Τρία χρόνια τώρα ο Λαός μας αγωνίζεται τον υπέρ πάντων αγώνα. Τρία χρόνια τώρα οι Αγγλοαμερικάνοι κατακτητές και οι ντόπιοι κουίσλιγκς πνίγουν την ωραία και ένδοξη χώρα μας στα δάκρυα και στο αίμα. Την ερημώνουν με τη φωτιά και το σίδερο. Προσπαθούν με όλα τα μέσα να γονατίσουν την περήφανη ψυχή του λαού μας.
Ομως όλα τα σχέδιά τους θ' αποτύχουν. Γιατί ο Λαός μας που αγωνίζεται για το δίκιο του, δεν μπορεί να νικηθεί. Μέρα με τη μέρα γινόμαστε πιο δυνατοί. Μέρα με τη μέρα πλησιάζουμε προς τη νίκη. Γιατί κοντά σ' όλα τ' άλλα στο πλευρό μας πανίσχυρη και αήττητη στέκεται η διεθνής αλληλεγγύη της παγκόσμιας δημοκρατικής ανθρωπότητας, που στις μέρες που μας έρχονται, στο παγκόσμιο συνέδριο της ειρήνης, θα δείξει όλη τη δύναμη και τη θέλησή της να ματαιώσει τα σχέδια των εμπρηστών του πολέμου.

Με το πολεμιστήριο σάλπισμα ΟΛΟΙ ΣΤ' ΑΡΜΑΤΑ ΟΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΙΚΗ, ΕΜΠΡΟΣ επονίτες και επονίτισσες. Να ξανακάνουμε την ΕΠΟΝ καμάρι του ΔΣΕ και του λαού μας. Να φανούμε αντάξιοι της εμπιστοσύνης, της αγάπης και του θαυμασμού της Νεολαίας όλου του κόσμου.
Ελεύθερη Ελλάδα 30/3/49
Το ΚΣ της ΕΠΟΝ».

Στιγμές από τη δράση της ΕΠΟΝ στο ΔΣΕ

Η ΕΠΟΝ, όπως άλλωστε ήταν επόμενο, ανέπτυξε ηρωική δράση στις τάξεις του ΔΣΕ. Το όνομά της συνδέθηκε με τις πιο σκληρές, τις πιο ηρωικές, τις πιο συγκλονιστικές στιγμές της Ιστορίας του αντάρτικου κινήματος 1946 - 1949. Και μόνο αν λάβει υπόψη του κανείς ότι τον Αύγουστο του 1949 ο ΔΣΕ υποχρεώθηκε σε ήττα και συντεταγμένη υποχώρηση στις Λαϊκές Δημοκρατίες με αποτέλεσμα οι μαχητές του να γευτούν την πολύχρονη πολιτική προσφυγιά, είναι αρκετό για να επιβεβαιώσει του λόγου το αληθές.

Από το Μάη του 1949 η ΕΠΟΝ επανεξέδωσε το περίφημο δημοσιογραφικό της όργανο, τη «Νέα Γενιά» σε μορφή περιοδικού, όπως ακριβώς έβγαινε αμέσως μετά τη Βάρκιζα. Τον ίδιο μήνα, το Μάη του '49 δηλαδή, το ΚΣ της ΕΠΟΝ προκήρυξε δίμηνη άμιλλα ανάμεσα στους ΕΠΟΝίτες όλης της Ελλάδας. Η άμιλλα αφορούσε τη στρατιωτική δράση, τη δουλιά στις πόλεις, τη δράση και την προπαγάνδα στις τάξεις του κυβερνητικού στρατού. Για τον έλεγχο της άμιλλας είχαν δημιουργηθεί επιτροπές άμιλλας στις μονάδες του ΔΣΕ καθώς και «Επιτροπή άμιλλας» στο πλαίσιο του ΚΣ της Οργάνωσης, ενώ τα αποτελέσματά της καταγράφονταν σε δεκαπενθήμερη εφημερίδα της Επιτροπής αυτής του ΚΣ που έφερε τον τίτλο «Η Αμιλλά μας». Επίσης είχε γραφτεί κι ένα τραγούδι για την άμιλλα το οποίο έχει ως εξής:

«Το ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΗΣ ΑΜΙΛΛΑΣ
Τα χέρια που κρατούσαν το δρεπάνι/ και το λοστό, τ' αλέτρι το σφυρί/ τώρα γερά κρατάνε το ντουφέκι/ και το βροντούν μ' απόφαση ιερή./ Θερμαίνει την καρδιά μας άγια πίστη/ της λευτεριάς μάς οδηγεί το φως,/ κι είμαστε πάλι δίπλα στο λαό μας/ πιστός οδηγητής του κι αδελφός./ Και πάμε όλοι μαζί χέρι με χέρι,/ μαζί μας πρώτος γίνεται ο στερνός/ και πρώτος είν' απ' όλους μας ο άξιος/ νάναι και στις θυσίες πιο τρανός./ Εμπρός εμείς οι ΕΠΟΝίτες όλοι/ εμπρός της λευτεριάς οι μαχητές/ στην άμιλλά μας πρώτοι εμείς ναρθούμε/ κι όλοι μαζί να βγούμε νικητές./ Ας πάμε όλοι μαζί χέρι με χέρι/ ας γίνει τώρα πρώτος κι ο στερνός/ κι οι πρώτοι ας πάρουν τη σημαία/ στα χέρια τους να γίνει κεραυνός./ Εμπρός με το καινούριο τώρα τ' όπλο/ στης λευτεριάς τη μάχη όλοι εμπρός/ η άμιλλά μας είναι μια για όλους/ να συντριβεί για πάντα ο εχθρός».

1. Αγνωστου νεολαίου Μαχητή του ΔΣΕ. Δημοσιεύτηκε με τον τίτλο «Η προσευχή του Αντάρτη» στην εφημερίδα της Δημοκρατικής Νεολαίας Ελλάδας «Νέος Μαχητής» στο φύλλο 1 της 6ης Δεκεμβρίου 1947 (αρχείο ΚΚΕ).
2. «Η Φωνή της ΟΔΕΝ», Γενάρης 1947, αριθ. Φύλλου 1 (Αρχείο ΚΚΕ).
3. Το Ιδρυτικό και η διακήρυξη της ΔΝΕ παρατίθενται όπως τα βρήκαμε στις εξής πηγές: το πρώτο όπως δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα «Νέος Μαχητής - Οργανο του Συμβουλίου Ανατολ. Μακεδονίας - Θράκης της ΔΝΕ», φύλλο 1, 24/12/1947 (Αρχείο ΚΚΕ). Το δεύτερο, δηλαδή η Διακήρυξη, όπως κυκλοφόρησε σε προκήρυξη εκείνη την εποχή (Ε.Λ.Ι.Α).
4. Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα της ΕΠΟΝ «Νέα Γενιά», αρ. φύλλου 11, 23/9/1943.
5. «Η Φωνή της ΟΔΕΝ», Φλεβάρης 1947, αριθ. Φύλλου 2 (Αρχείο ΚΚΕ). Το αντίστοιχο κείμενο της ΟΔΕΝ ακολουθούσε πιστά τα πρότυπα της ΕΠΟΝ, ήταν δωδεκάλογος και ονομαζόταν «Δωδεκάλογος του Οδενίτη».
6. «Νέος Μαχητής - Οργανο της ΔΝΕ», φύλλο 1 της 6ης Δεκεμβρίου 1947 (αρχείο ΚΚΕ).
7. «Εξόρμηση - Οργανο του ΓΑ του ΔΣΕ», φύλλο 15, 1/1/1948.
8. «Το ΚΚΕ - Επίσημα Κείμενα», εκδόσεις ΣΕ, τόμος ΣΤ΄, σελ. 325 - 326.
9. «Το ΚΚΕ - Επίσημα Κείμενα», εκδόσεις ΣΕ, τόμος ΣΤ΄, σελ. 328.
10. «Προς τη Νίκη», αρ. φύλλου 2, 17/2/1949 (αρχείο ΚΚΕ).
11. «Προς τη Νίκη», αρ. φύλλου 45, 1/4/1949 (αρχείο ΚΚΕ).
12. Από τα στοιχεία που έχουμε υπόψη μας εκδόθηκαν τρία τεύχη της «Νέας Γενιάς» (του Μαΐου, του Ιουνίου και του Ιουλίου 1949).
13. «Προς τη Νίκη», αρ. φύλλου 86, 12/5/1949 (αρχείο ΚΚ

30 Μάρτη 1946 -η «ξεχασμένη» ελληνική επανάσταση

 30 Μάρτη 1946 -η «ξεχασμένη» ελληνική επανάσταση

το "εθνόσημο" του ΔΣΕ

Πόσοι αλήθεια θυμούνται πως σε αυτόν τον τόπο δεν έχει γίνει μία, αλλά δύο επαναστάσεις, με ημερομηνίες έναρξης μάλιστα, πολύ κοντινές μεταξύ τους; Η πρώτη την οποία άπαντες αναγνωρίζουν, άρχισε ως γνωστό τον Μάρτη (όχι φυσικά και στις 25) του 1821, και το εάν τελικά πέτυχε ή όχι τους σκοπούς της, είναι ένα ζήτημα που πιθανόν να μας απασχολήσει σε μελλοντική ανάρτηση. Εδώ θα ασχοληθούμε, κόντρα στο πνεύμα της ημέρας με την δεύτερη. Αυτή που άρχισε τα ξημερώματα της 30^ης προς 31^ης μάρτη του 1946, με την πρώτη επίθεση των παρτιζάνικων τμημάτων του μαχόμενου ελληνικού λαού εναντίον του σταθμού χωροφυλακής στο Λιτόχωρο.

Γιατί την αναφέρω σαν «ξεχασμένη»;

Γιατί τουλάχιστον για 50 χρόνια μετά την λήξη της, οι αναφορές σε αυτήν ήταν μετρημένες με το σταγονόμετρο, ακόμη και από τον ίδιο τον οργανωτή και φορέα της, το ΚΚΕ. Επιπλέον γιατί ακόμη και σήμερα, ο χαρακτηρισμός του ένοπλου αγώνα του ’46-’49 σαν «επανάστασης», προκαλεί διχογνωμίες, πιο πολύ γιατί δεν άρχισε σαν συνειδητή πράξη ένοπλης ανατροπής, αλλά περισσότερο σαν αναγκαστική επιλογή αυτοάμυνας από την πλευρά των καταδιωκόμενων πλέον ΕΑΜιτών, από τους Εγγλέζους και τους πρώην συνεργάτες των Γερμανών που βρήκαν νέο αφέντη.

Φάλαγγα του ΔΣΕ

Αυτό βέβαια καθόλου δεν έχει να κάνει με το γεγονός, πως αυτός ο αγώνας εξελίχθηκε πολύ γρήγορα σε μία γνήσια λαϊκή-δημοκρατική επανάσταση, που δημιούργησε εκτός από τον στρατό της, τον ΔΣΕ, πρωτόγνωρες μορφές λαϊκής εξουσίας στα εδάφη της, ένα υγειονομικό σύστημα που θα το ζηλεύαμε και σήμερα, την οργάνωση της παιδείας για την εξάλειψη του αναλφαβητισμού, και πολλά ακόμη στρατιωτικά, πολιτικά και πολιτισμικά «θαύματα», μέσα στις δυσχερέστερες συνθήκες που θα μπορούσαν να υπάρξουν ποτέ.

Ακολουθεί ένα καταπληκτικό βίντεο-ντοκουμέντο, που παρά κάποια προβλήματα στον ήχο σε ένα μικρό σημείο του, αξίζει οπωσδήποτε τον κόπο να παρακολουθήσει κάποιος, μια και περιλαμβάνει, εκτός από τα πλήρη ιστορικά στοιχεία για την σύγκρουση των λαϊκών δυνάμεων με την αντίδραση από τον Δεκέμβρη του ’44 μέχρι και τον Αύγουστο του ’49, πολύ σπάνια κινηματογραφικά ντοκουμέντα από την μάχη της Αθήνας τον Δεκέμβρη, την επίσκεψη, και την ανακήρυξη του σε «επίτιμο» μέλος του ΔΣΕ του Γάλλου ποιητή Πωλ Ελυάρ, συνεντεύξεις ανδρών και γυναικών που πήραν μέρος στο έπος, αιχμαλωσίες των «επίλεκτων» ΛΟΚατζήδων (ξεχωρίζουν γιατί ήταν οι μόνοι με αμερικάνικο εξοπλισμό και  εξαρτήσεις από τον στρατό της Φρειδερίκης, -οι άλλοι είχαν εγγλέζικα) από τους παρτιζάνους του ΔΣΕ, και πολλά άλλα για μία ιστορία, τον επίλογο της οποίας δεν έχουμε γράψει ακόμη...

Οι παιδικές κατασκηνώσεις του ΔΣΕ Πελοποννήσου

 Οι παιδικές κατασκηνώσεις του ΔΣΕ Πελοποννήσου

Με την ίδρυση της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης (ΠΔΚ), τα κλιμάκια του ΔΣΕ ανά την Ελλάδα κλήθηκαν να εφαρμόσουν τις πολιτικές και διοικητικές εντολές της στις περιοχές ελέγχου τους.

Οι δημιουργημένοι από τον λαό θεσμοί της Λαϊκής Πολιτοφυλακής, των Λαϊκών Επιτροπών, Δικαστηρίων και Διδασκαλείων που συστάθηκαν στην Κατοχή, αναδημιουργήθηκαν με την καθοδήγηση των αντάρτικων κλιμακίων και των κομματικών οργανώσεων του ΚΚΕ.

Στην περιοχή της Πελοποννήσου, μεγάλες περιοχές βρίσκονταν υπό τον έλεγχο των τριών αντάρτικων αρχηγείων της 3ης Μεραρχίας. Σε αυτές αντιστοιχούσε ένα μεγάλο κομμάτι του ντόπιου πληθυσμού αυτού του γεωγραφικού διαμερίσματος, το οποίο αποτελούσε λαϊκή βάση για τον Δημοκρατικό Στρατό. Σε αυτό το πλαίσιο η ΠΔΚ όρισε ξεχωριστά επιτρόπους για την εφαρμογή του προγράμματός της στην Πελοπόννησο. Ο υπουργός Παιδείας Πέτρος Κόκκαλης με εγκύκλιό του διορίζει επίτροπο λαϊκής παιδείας τον Πάνο Γεωργόπουλο, καθηγητή γυμναστικής και αξιωματικό του ΔΣΕ από την Κερπίνη. Ο Γεωργόπουλος αμέσως συγκροτεί ομάδα μελέτης για τα προβλήματα της Παιδείας στην Πελοπόννησο. Αποφασίζεται η μόνιμη λειτουργία όλων των δημοτικών σχολείων και δύο γυμνασίων στην Ανδρίτσαινα και τα Τρόπαια. Πρωταρχικό μέλημα της επιτροπής είναι να πείσει τους δασκάλους αυτών των περιοχών να παραμείνουν στη θέση τους και να μην την εγκαταλείψουν όπως όριζαν οι κυβερνητικές εντολές. Παράλληλα οι μαχητές του ΔΣΕ που ήταν δάσκαλοι αποσπώνται σε σχολεία που υπήρχαν κενές θέσεις και ιδρύεται το λαϊκό διδασκαλείο Πελοποννήσου (έχουμε γράψει σχετικά σε άλλο μας άρθρο).

Στα πλαίσια της εκπαιδευτικής προσπάθειας του ΔΣΠ, το καλοκαίρι του 1948 αποφασίζεται η λειτουργία παιδικών κατασκηνώσεων στην Κοντοβάζαινα Αρκαδίας. Σε αυτές θα πήγαιναν παιδιά από όλα τα δημοτικά σχολεία των περιοχών ελέγχου του ΔΣΠ για να περάσουν το καλοκαίρι και να αναπαυθούν από τα μαθήματά τους. Σκοπός της λειτουργίας τους ήταν τόσο η ψυχολογική υποβοήθηση των παιδιών που βίωναν έντονα τον Εμφύλιο και τη βία, αλλά και η διαπαιδαγώγησή τους σε ένα διαφορετικό περιβάλλον που επικέντρωνε στο παιδί και την ανάπτυξη των δεξιοτήτων του. Το σύστημα των παιδικών κατασκηνώσεων ήταν συνηθισμένο σε διάφορα ιδιωτικά σχολεία της εποχής και θεωρούνταν απαραίτητο συμπλήρωμα της υγιούς κοινωνικοποίησης και από το παιδαγωγικό σύστημα των σοσιαλιστικών δημοκρατιών. Οι κατασκηνώσεις λειτούργησαν με επιτυχία σε δύο περιόδους των 20 ημερών η κάθε μια (Ιούλιος 1948 - Αύγουστος 1948) και συγκέντρωσαν πάνω από 120 παιδιά. Τα παιδιά οργανώνονταν σε 3 ή 4 ομάδες με επικεφαλής τους έναν παιδαγωγό-ομαδάρχη. Υπεύθυνη των κατασκηνώσεων ήταν Κούλα Κιντή από τα Τρόπαια Αρκαδίας. Τις νύχτες ειδική ομάδα ανταρτών περιφρουρούσε περιμετρικά της κατασκήνωσης. Οι φρουροί ήταν άοπλοι γιατί το θέαμα των όπλων πιθανότατα θα τάραζε τους κατασκηνωτές. Το μοναδικό περίστροφο της κατασκήνωσης είχε ο Πάνος Γεωργόπουλος που επέβλεπε ολόκληρο το εγχείρημα.

Καλοκαίρι 1948. Ο Πάνος Γεωργόπουλος με την υπεύθυνη κατασκηνώσεων Κούλα Κιντή στην παιδική κατασκήνωση του ΔΣΠ στην Κοντοβάζαινα

Οι εξελίξεις μετά την ήττα του 1949 Τραγικές οι συνέπειες για το λαό και τη χώρα 91-ΤΕΛΟΣ

Οι εξελίξεις μετά την ήττα του 1949

Τραγικές οι συνέπειες για το λαό και τη χώρα

Ο ΔΣΕ, στρατός λαϊκός και επαναστατικός, πάλεψε ηρωικά και με απαράμιλλη αυτοθυσία ενάντια στην αγγλοαμερικανική ιμπεριαλιστική επέμβαση και την ντόπια αντίδραση. Ο τρίχρονος αγώνας του, ανεξάρτητα από την τελική έκβασή του, ήταν αγώνας δίκαιος, απελευθερωτικός και αντιιμπεριαλιστικός. Ηταν συνέχεια της ένδοξης ΕΑΜικής Αντίστασης και των σκληρών μαχών του Δεκέμβρη. Μια νέα προσπάθεια, ένα νέο θαρραλέο επαναστατικό τόλμημα των πατριωτικών και δημοκρατικών δυνάμεων, με πρωτοπόρους, οργανωτές και καθοδηγητές τους κομμουνιστές, για την απαλλαγή της χώρας μας από την ξένη εξάρτηση, το σταμάτημα των ωμών και απροσχημάτιστων ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων και το άνοιγμα του δρόμου για την αποκατάσταση της εθνικής ανεξαρτησίας, την περιφρούρηση της εδαφικής ακεραιότητας και την αναγνώριση της λαϊκής κυριαρχίας και της κοινωνικής ισότητας και δικαιοσύνης.
Ενας μικρός Δαβίδ ξεσηκώθηκε και πάλι ενάντια σ' έναν πανίσχυρο Γολιάθ: Τον αγγλοαμερικανικό ιμπεριαλισμό και τους ντόπιους υπηρέτες του, που, με την ωμή στρατιωτική βία, τους επανέφερε ξανά στην εξουσία και ανέκοψε την ομαλή δημοκρατική εξέλιξη και δημοκρατική ανάπλαση της χώρας μας. Ενας προς δέκα πολεμούσαν στο Γράμμο και στο Βίτσι. Ενα προς 100 και 150 ήταν ο πολεμικός εξοπλισμός τους. Ο κυβερνητικός στρατός εφοδιαζόταν ασταμάτητα από τους Αμερικανούς ιμπεριαλιστές, που διαδέχτηκαν τους Αγγλους ομογάλακτούς τους στην Ελλάδα, με τα πιο σύγχροναπολεμικά μέσα. Υπολογίζεται ότι στην τριετία 1947 - 1950 μεταφέρθηκαν στη χώρα μας με 500 αμερικανικά πλοία 528.000 τόνοι "βοήθειας", που στο μεγαλύτερο μέρος ήταν πολεμικό υλικό.
Παρ' όλα αυτά, οι μαχητές, οι μαχήτριες και τα στελέχη του ΔΣΕ αγωνίστηκαν με αξιοθαύμαστο ηρωισμό και ακλόνητη πίστη στα ύψιστα ιδανικά τους και έγραψαν, με το αίμα και πολλοί με τη θυσία τους, νέες σελίδες δόξας στην πλούσια αγωνιστική ιστορία του λαού μας. Μπροστάρηδες και πρωτομάχοι στάθηκαν και πάλι οι κομμουνιστές και οι κομμουνίστριες που πρόσθεσαν νέους άθλους και ανέδειξαν νέους ήρωες και μάρτυρες.
Δυστυχώς, όμως, δεν μπόρεσαν τελικά να νικήσουν. Υπέκυψαν στις υπέρτατες αριθμητικά και ασύγκριτα καλύτερα εξοπλισμένες δυνάμεις του αντιπάλου και υποχρεώθηκαν να υποχωρήσουν και να περάσουν στο έδαφος της Αλβανίας και της Βουλγαρίας. "Αυτό ήταν - τονίζεται στο Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ. Α` Τόμος 1918 - 1949, σελ. 619 - το τραγικό τέλος ενός ακόμη σκληρού και ηρωικού αγώνα πουκράτησε τρία και πάνω χρόνια, με οργανωτές, καθοδηγητές, αλλά και κυρίως αιμοδότες τους κομμουνιστές και τις κομμουνίστριες, ενάντια στις δοσίλογες αντιδραστικές δυνάμεις και τους Αγγλοαμερικανούς ιμπεριαλιστές".

Αλλαγή στην κατάσταση

25η Μάρτη 1951, εθνική γιορτή στη Γιούρα. Η φωτογραφία είναι βγαλμένη στο προαύλιο του πρώτου όρμου από τον κρατούμενο Τζαβάρα

Η ήττα του ΔΣΕ, τον Αύγουστο του 1949, έφερε, όπως ήταν επόμενο, αλλαγή στην κατάσταση, με τραγικές συνέπειες για το λαό και τον τόπο. Αν ο ΔΣΕ νικούσε και, πολύ περισσότερο, αν θριάμβευε η ΕΑΜική Εθνική αντίσταση θα ήταν, οπωσδήποτε, διαφορετική η τύχη της πατρίδας μας. Θα ήταν ο λαός κυρίαρχος και νοικοκύρης στον τόπο του, χωρίς ξένους αφέντες και "προστάτες". Θα είχε πάρει τις τύχες του στα χέρια του και θα βάδιζε στο δρόμο της οικονομικής ανάπτυξης της χώρας και της κοινωνικής προόδου, της ειρήνης, της φιλίας και της συνεργασίας με τους γειτονικούς και με όλους τους άλλους λαούς του κόσμου. Διαφορετική θα ήταν και η κατάσταση στα Βαλκάνια και τη Μεσόγειο.
Με την ήττα, όμως, του ΔΣΕ, που οφείλεται, όπως υπογραμμίζεται στο Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ Α` τόμος σελ. 623, κατά πρώτο και κύριο λόγο στην ωμή ιμπεριαλιστική επέμβαση και την απλόχερη και πολύπλευρη "βοήθεια" στις ντόπιες αντιδραστικές δυνάμεις, έκλεισε μια σημαντική φάση του λαϊκού επαναστατικού κινήματός του. Και άνοιξε μια νέα περίοδος, η περίοδος της αμερικανοκρατίας και της αντίδρασης, της κατάλυσης της εθνικής ανεξαρτησίας και της μετατροπής της χώρας σε ιμπεριαλιστικό προγεφύρωμα ενάντια στη Σοβιετική Ενωση και τις γειτονικές λαϊκοδημοκρατικές χώρες, η περίοδος της ανέλεκτης εκμετάλλευσης και καταπίεσης των εργαζομένων της χώρας μας.
Αυτή είναι η κύρια βαριά και καταθλιπτική συνέπεια σε βάρος των εργαζομένων και γενικότερα της συντριπτικής πλειοψηφίας του λαού. Συνέπεια, που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί, γιατί επιβεβαιώνεται από τη σκληρή και αδυσώπητη πραγματικότητα.
Πριν απ' όλα, δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι μετά την ήττα του ΔΣΕ οι Αμερικανοί ιμπεριαλιστές γίνονται κυρίαρχοι και παντοκράτορες στη χώρα μας. Ελέγχουν όλους τους τομείς οικονομικής και πολιτικής ζωής. Σε όλα τα υπουργεία, στις ένοπλες δυνάμεις και στα σώματα ασφάλειας, στις επιχειρήσεις κοινής ωφελείας και στη Νομισματική Επιτροπή υπάρχουν Αμερικανοί σύμβουλοι, που επιβλέπουν και καθοδηγούν τα πάντα. Καμιά απόφαση δεν μπορεί να παρθεί χωρίς την έγκρισή τους. Το ίδιο συμβαίνει και με την κυβέρνηση. Υπερκυβερνήτης είναι ο Αμερικανός πρεσβευτής στην Αθήνα που κατεβάζει και ανεβάζει κυβερνήσεις. Ο Γκρέιντι - για να αναφέρουμε ένα μόνο παράδειγμα - έδιωξε, λίγους μήνες μετά την ήττα του ΔΣΕ, από την πρωθυπουργία τον Σοφοκλή Βενιζέλο, που τον είχε ορίσει ο τότε βασιλιάς Παύλος, με υπόδειξη των Αγγλων και επέβαλε τον Πλαστήρα, που τον θεωρούσε αμερικανόφιλο και πιο ικανό να εξαπατήσει το λαό με τη δημαγωγία και τη μάσκα του "δημοκράτη".
Οι Αμερικανοί, όπως γράφει ο Σόλωνας Γρηγοριάδης στο βιβλίο του "Τα φοβερά ντοκουμέντα", σελ. 109, επέβαλαν στην ελληνική πολιτική, που κάθε άλλο παρά ελληνική ήταν, τρεις βασικούς κανόνες: "Να εφαρμόζεται σταθερά από τις ελληνικές κυβερνήσεις αντικομμουνιστική στρατηγική, να ασκούν μεσογειακή πολιτική. Να μην έχει καμιά επαφή η Ελλάδα με τον Ανατολικό Κόσμο".
Οι κανόνες αυτοί κι όχι μόνο τηρήθηκαν και εφαρμόστηκαν πειθήνια και αδιαμαρτύρητα από τους πολιτικούς της αστικής τάξης, δεξιούς και "κεντρώους". Υπήρξε μάλιστα και ανταγωνισμός μεταξύ τους για το ποιος θα φανεί και θα αποδειχτεί πιο αμερικανόδουλος και πιο καλός και αποτελεσματικός υπηρέτης των ΗΠΑ. Και πρέπει να ομολογήσουμε ότι σε πολλές περιπτώσεις οι λεγόμενοι "κεντρώοι" πολιτικοί (Πλαστήρας, Σοφ. Βενιζέλος, Παπανδρέου κ.ά.) ξεπέρασαν τους δεξιούς σε δουλοφροσύνη και υποταγή. Ο Πλαστήρας ήταν εκείνος, που, υπακούοντας στους Αμερικανούς, έστειλε 6 αεροπλάνα "ντακότα", με τα πληρώματά τους στη μακρινή Κορέα, για να βοηθήσουν την επέμβαση των ΗΠΑ και ο Βενιζέλος έστειλε σε συνέχεια στρατό.
Με την πειθήνια και δουλοπρεπή υποστήριξη των ντόπιων κυβερνήσεων, οι Αμερικανοί μετατρέπουν τη χώρα μας σε πολεμικό τους προγεφύρωμα ενάντια στη Σοβιετική Ενωση και τις γειτονικές λαϊκοδημοκρατικές χώρες. Χτίζουν πολεμικές βάσεις, οργανώνουν συνδυασμένα γυμνάσια, εντείνουν τις προκλήσεις σε βάρος της Αλβανίας και της Βουλγαρίας και προωθούν τα τυχοδιωκτικά πολεμικά τους σχέδια στα Βαλκάνια και στη Μεσόγειο. Οπως κατάγγειλε το Κόμμα μας, με απόφαση του ΓΓ της ΚΕ του στις 26.4.1950, οι Αμερικανοί ιμπεριαλιστές είχαν ξοδέψει ως τότε "για τον πόλεμο ενάντια στο λαό της Ελλάδας και για τον πόλεμο που ετοίμαζαν πυρετώδικα ενάντια στις λαϊκές δημοκρατίες και τη Σοβιετική Ενωση, κοντά 2 δισεκατομμύρια 250 εκατομμύρια δολάρια. Το θλιβερό είναι ότι υπήρξαν και πολιτικοί και στρατιωτικοί παράγοντες, που ανοιχτά και ξεδιάντροπα ζητούσαν να παραχωρηθούν τα πάντα στους Αμερικανούς ιμπεριαλιστές για την προώθηση των τυχοδιωκτικών σχεδίων τους". Ο στρατηγός Μεραντίτης, π. χ. σε άρθρο του στο "ΒΗΜΑ" στις 17.2.1952 έγραφε: "Η Ελλάδα να θέση από τούδε εις τη διάθεσιν των συμμαχικών αναγκών το έδαφος, τα αεροδρόμια και τους λιμένας της και να διατηρήση υπό τα όπλα όσας δυνάμεις το Ανώτατον Συμμαχικόν Στρατηγείον κρίνει αναγκαίον. Εις περίπτωσιν ευνοϊκών συνθηκών να προελάσουν οι δυνάμεις της μετά των άλλων, συμπεριλαμβανομένων και των Ιταλικών Βορειότερων των συνόρων της!". Ο στρατάρχης Παπάγος έγραψε στην "Καθημερινή" στις 3.6.1952: "Η Ελλάς κατέχει κεντρική θέσιν και προσφέρεται ως μία σημαντική βάσις τόσον από πλευράς διανοιγομένων κατευθύνσεων προς ζωτικούς χώρους του σοβιετικού συνασπισμού, όσον και από πλευράς εξυπηρετήσεων των επιχειρήσεων τούτων...". Και ο Π. Κανελλόπουλος, που ήταν υπουργός Αμυνας, διακήρυσσε τρία χρόνια αργότερα, δηλ. το 1955, πως "Ημείς οι Ελληνες θεωρούμεν τη χώραν μας ως ένα προκεχωρημένο φυλάκιον αυτών τούτων των Ηνωμένων Πολιτειών". Ο ίδιος απευθυνόμενος στον Αμερικανό στρατηγό Βουν Φλιτ είχε πει το περιβόητο "Ιδού ο στρατός σας"! δείχνοντας το ελληνικό στρατιωτικό άγημα. Και τι να πρωτοθυμηθεί κανείς από την απαράμιλλη δουλοφροσύνη των τότε πολιτικών που δυστυχώς χαρακτηρίζει σε σημαντικό βαθμό και σημερινούς απογόνους τους... Είναι γνωστό ότι η αμερικανική επικυριαρχία στη χώρα μας κατοχυρώθηκε και επίσημα με την υπογραφή της κατάπτυστης συμφωνίας της 12 Οκτώβρη 1953 και αργότερα με την ένταξή της στο ΝΑΤΟ, στο οποίο παραμένει αμετακίνητα ως σήμερα, αντιμετωπίζοντας σοβαρούς κινδύνους.

Βαριές συνέπειες στην οικονομία

Οπως ήταν επόμενο, ο εμφύλιος πόλεμος και τα αντιλαϊκά μέτρα που πήραν οι αμερικανόδουλες κυβερνήσεις για την αντιμετώπιση του ΔΣΕ προκάλεσαν φοβερές ζημιές στην οικονομία. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε στις 18.3.1952 αθηναϊκή εφημερίδα μετά το τέλος του πολέμου υπήρχαν 800.000 ξεσηκωμένοι αγρότες, 14.626 σπίτια ολικά καταστραμμένα και 22.000 μερικά καταστραμμένα, 15.139 αγροτικά νοικοκυριά καταστραμμένα, 1.600 σχολεία καταστραμμένα, 476 οδικές γέφυρες καταστραμμένες, 439 σιδηροδρομικές γέφυρες καταστραμμένες και 241 εργοστάσια και νοσοκομεία καταστρεμμένα.
Επίσης, κι αυτό είναι το σοβαρότερο, σκοτώθηκαν 154.000 άτομα και χάθηκαν 1.480.669 ζώα.
Θα περίμενε κανείς να στραφεί η προσοχή και η δραστηριότητα των μετεμφυλιακών κυβερνήσεων στην επούλωση των πληγών και στην ανόρθωση της οικονομίας. Και, φυσικά, στη βελτίωση του χαμηλού βιοτικού επιπέδου του λαού, στην καταπολέμηση της ανεργίας, στην αύξηση των μισθών, ημερομισθίων και συντάξεων, στη βελτίωση των συνθηκών εργασίας. Δεν έγινε όμως καμιά σοβαρή προσπάθεια. Σ' αυτό συνέβαλε κατά κύριο λόγο και η αδιαφορία των Αμερικανών για την ανάπτυξη της εθνικής μας οικονομίας. Θα ήθελαν να παραμείνει η χώρα μας αγροτική, αποικιακό εξάρτημα που να εξασφαλίζει μόνο πρώτες ύλες. Γι' αυτό και αμέσως μετά τον τερματισμό του εμφυλίου πολέμου περιόρισαν σημαντικά τη διαβόητη βοήθεια με το Σχέδιο Μάρσαλ και ζήτησαν από τον αποστραγγισμένο ελληνικό λαό οικονομικές θυσίες. Την απαίτησή τους αυτή έσπευσαν να ικανοποιήσουν οι υπάκουες κυβερνήσεις. Με τα πρώτα κιόλας μέτρα τους, αύξησαν τους φόρους. Εδιωξαν από τη δουλιά χιλιάδες υπαλλήλους, με κύριο κριτήριο τα πολιτικά τους φρονήματα. Εκοψαν τις συντάξεις. Απαγόρευσαν τις αυξήσεις στα μεροκάματα και τους μισθούς. Φούντωσαν την ακρίβεια και αύξησαν ακόμη περισσότερο την ανεργία... Τα αγροτικά προϊόντα εκτοπίζονταν από τα αμερικάνικα και ολόκληροι κλάδοι της αγροτικής οικονομίας που ήταν ανταγωνιστικοί των αντίστοιχων αμερικανικών απειλούνταν με κατάργηση. Οι Αμερικανοί ζητούσαν επίμονα τότε να σταματήσει η καπνοκαλλιέργεια και να αντικατασταθεί από την πατατοκαλλιέργεια! Η κατεύθυνση που είχαν χαράξει γενικότερα στον οικονομικό τομέα ήταν:
Ολα τα βάρη στο λαό. Αντίθετα, η πλουτοκρατική ολιγαρχία, όχι μόνο δε θίγεται, δεν επιβαρύνεται, αλλά διατηρεί και επεκτείνει τα προνόμια της. Καταβροχθίζει τεράστια ποσά από την αμερικανική βοήθεια. Βουτιέται ως τα μπούνια στο βούρκο των καταχρήσεων και των σκανδάλων που είχαν δηλητηριάσει την ελληνική ατμόσφαιρα και είχαν αναγκάσει τον Πλαστήρα να δηλώσει ότι "θα πατάξει τα σκάνδαλα αν υπήρχαν". Δε γνώριζε αν υπάρχουν; όταν το γνώριζαν ακόμη και οι πέτρες....!
Ο εργαζόμενος ελληνικός λαός πλήρωσε και πληρώνει και σήμερα ακόμη πολύ ακριβά την ήττα του ΔΣΕ και την υποταγή της χώρας στους Αμερικανούς ιμπεριαλιστές.

Ολοκλήρωση του αντιδημοκρατικού αστυνομικού κράτους

...Ο αγώνας συνεχίζεται στη Μακρόνησο, με το κεφάλι ψηλά

Μια άλλη συνέπεια από την ήττα του ΔΣΕ ήταν η ολοκλήρωση, με την αμέριστη υποστήριξη και τις οδηγίες των Αμερικανών, του αντιλαϊκού, αντιδημοκρατικού αστυνομικού κράτους. Αν και ο εμφύλιος πόλεμος σταμάτησε και οι δυνάμεις του ΔΣΕ κατέφυγαν στις πρώην σοσιαλιστικές χώρες και στη Σοβιετική Ενωση, όπου βρήκαν πολιτικό άσυλο και θέρμη φιλοζωία, οι ντόπιες αντιδραστικές δυνάμεις και οι Αμερικανοί προστάτες τους δεν είχαν απαλλαγή ακόμα από το φόβο και τον τρόμο που έζησαν. Εκτός από αυτό, είχαν να αντιμετωπίσουν την αγανάκτηση, τις διαμαρτυρίες και τις κινητοποιήσεις του ξεσπιτωμένων, των ανέργων, των εργαζομένων που φυτοζωούσαν και υπόφεραν. Και επί πλέον, ήθελαν να σύρουν τον ελληνικό λαό στους πολεμικούς τυχοδιωκτισμούς που σχεδίαζαν.
Γι' αυτό και ενίσχυαν το αντιλαϊκό αστυνομικό κράτος.
Για το σκοπό αυτό επανέφεραν σε ισχύ, μετά το τέλος του εμφυλίου πολέμου, το νόμο 509 του 1947, τα άρθρα του Γ' ψηφίσματος για τον Τύπο και το νόμο της βασιλομεταξικής δικτατορίας 375 περί "κατά συνέπειας".
Στο ίδιο διάστημα κρατούν στις φυλακές και τα ξερονήσια δεκάδες χιλιάδες αγωνιστές και αγωνίστριες, δημοκράτες και δημοκράτισσες, που καταδικάστηκαν από τα στρατοδικεία της σκοπιμότητας σε διάφορες ποινές ή ήταν υπόδικοι (τον Απρίλη του 1950 οι καταδικασμένοι ήταν 17.000 και οι υπόδικοι 5.000). Διατηρούν το φοβερό σύμβολο του μοναρχοφασισμού, το Μακρονήσι, όπου κρατούνται 13.000 αγωνιστές και πατριώτες. Και συνεχίζουν τις εκτελέσεις. Μέχρι το 1955, οπότε κάτω από την παγκόσμια κατακραυγή και την αποφασιστική παρέμβαση της Σοβιετικής Ενωσης και άλλων χωρών στον ΟΗΕ, αναγκάστηκαν να τις σταματήσουν. Είχαν, ωστόσο εκτελέσει αρκετούς αγωνιστές και πατριώτες και ανάμεσά τους, τον Νίκο Μπελογιάννη, τον Νίκο Πλουμπίδη, τον Νικηφορίδη και άλλους.
Στον αιματηρό τρομοκρατικό όργιο πρωτοστατούν οι μαύρες αντιδραστικές δυνάμεις, με επικεφαλής το παλάτι και τους στρατοκράτες, που εμφορούνται από πνεύμα αντεκδίκησης και μισαλλοδοξίας. Αλλά δε μένουν πίσω και οι "κεντρώοι δημοκράτες". Ο βασιλιάς Παύλος, μιλώντας στη Θεσσαλονίκη στις 17.11.1950, είχε διακηρύξει: "σήμερον συμβιβασμός με τους κομμουνιστές και στους συνοδοιπόρους δε χωρά". Αλλά και ο "Γέρος της Δημοκρατίας", ο Γ. Παπανδρέου, όπως έγραψε ο Λέων Σπαης στο βιβλίο του "Πενήντα χρόνια στρατιώτης" (σελ. 291) δήλωνε με κομπασμό: "Δεν προλαμβάνω να συλλαμβάνω κομμουνιστές..!".
Δεν είναι άμοιρος ευθυνών και ο Νικ. Πλαστήρας. Αρκεί να αναφέρουμε ότι όχι μόνο διαχώρισε, παρά τις αντίθετες προεκλογικές διακηρύξεις του, το Μακρονήσι και τα στρατόπεδα εξορίας και δήλωσε υπακούοντας στον Γκρέιντι που τον διόρισε πρωθυπουργό, ότι δεν μπορεί να γίνει λόγος για γενική αμνηστία, αλλά επέτρεψε να εκτελεστεί και ο ήρωας του λαού μας, Νίκος Μπελογιάννης.
Είναι αλήθεια ότι από τότε, από τη μαύρη εκείνη εποχή, πέρασαν σαράντα και πάνω χρόνια, και τα χάσματα που είχε ανοίξει ο εμφύλιος πόλεμος έκλεισαν, αλλά δεν μπορεί να αποσιωπηθούν ορισμένα αμείλιχτα και φοβερά γεγονότα, όταν μάλιστα γίνεται προσπάθεια να εμφανίζονται πολιτικοί, όπως ο Γ. Παπανδρέου, που φέρει βαρύτατες ευθύνες και για τις γνωστές εξελίξεις μετά την απελευθέρωση της πατρίδας μας από τον χιτλερικό ζυγό και για το Δεκέμβρη του 1944, σαν "μεγάλοι δημοκράτες". Η ιστορική αλήθεια πρέπει να λέγεται και να βγαίνουν απ' αυτήν σωστές εκτιμήσεις και σωστά συμπεράσματα και διδάγματα.
Ταυτόχρονα με την ωμή και απάνθρωπη αστυνομική βία χρησιμοποιήθηκε και η κατασυκοφάντηση του αγώνα του ΔΣΕ και των μαχητών και μαχητριών του, όπως και του ΕΛΑΣ και της ΕΑΜικής Αντίστασης, η διαστρέβλωση της ιστορικής αλήθειας, ο αντισοσιαλισμός και αντισοβιετισμός.
Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε στη διαπαιδαγώγηση της νεολαίας με τον αντικομμουνισμό και αντισοβιετισμό και στο ξέκομμά της από τις επαναστατικές παραδόσεις, τις ιδέες και τους αγώνες του ΚΚΕ.
Η ήττα του ΔΣΕ αξιοποιήθηκε από την αντίδραση και προπαγάνδα, αλλά και από ορισμένους, που για διάφορους λόγους, απαρνήθηκαν τους αγώνες και τις ιδέες τους, για να ενισχύσουν τη λαθολογία σε βάρος του ΚΚΕ. Ακούστηκαν πολλά και διάφορα. Οτι ο αγώνας του ΔΣΕ ήταν μάταιος και δεν έπρεπε να γίνει. Οτι το ΚΚΕ είναι κόμμα των λαθών και όχι κόμμα των ασταμάτητων αγώνων και των αμέτρητων θυσιών. Οτι έπρεπε να προβληθεί από την ηγεσία του Κόμματος η αποτυχία και της δεύτερης επανάστασης και διάφορα άλλα.
Ανεξάρτητα, όμως, από τα λάθη που έγιναν. Και έγιναν αναμφισβήτητα τέτοια, ο αγώνας του ΔΣΕ ήταν αναπόφευκτος στις συνθήκες που δημιουργήθηκαν μετά το Δεκέμβρη, τη συμφωνία της Βάρκιζας και το μεταβαρκιζιανό τρομοκρατικό και δολοφονικό όργιο του κράτους και παρακράτους των δωσιλόγων και των Αγγλοαμερικάνων ιμπεριαλιστών. Και ο αγώνας αυτός ήταν και παραμένει αγώνας δίκαιος, ηρωικός για το καλό του λαού και της χώρας μας.

Ο λαός δεν υπέκυψε

Παρά την ήττα του ΔΣΕ και παρά την ολομέτωπη επίθεση των Αμερικανών και των ντόπιων αντιδραστικών δυνάμεων, που εντάθηκε ακόμη περισσότερο και υποστηρίχτηκε και από τους "κεντρώους" πολιτικούς με την ψευτοδημοκρατική τους δημαγωγία και απάτη, ο λαός δεν παρασύρθηκε, δεν εξαπατήθηκε, δε λύγισε, δεν υπέκυψε. Συνέχισε με νέες μορφές την πάλη του, μέσα στις νέες συνθήκες, για το ψωμί του, για τη λύση των προβλημάτων και την ικανοποίηση των αιτημάτων του, για την ειρήνη, τη δημοκρατία, την εθνική ανεξαρτησία και την κοινωνική πρόοδο. Είναι ενδεικτικό ότι από τον Οκτώβρη του 1949 μέχρι τον Απρίλη του 1950 απέργησαν 300 χιλιάδες εργαζόμενοι. Και από τον Οκτώβρη του 1950 μέχρι το Σεπτέμβρη του 1951 πάνω από 400 χιλιάδες.
Το λαϊκό - δημοκρατικό κίνημα ανασυγκροτήθηκε σιγά - σιγά και προχώρησε σε σκληρούς αγώνες ενάντια στην αμερικανοκρατία και την ντόπια πλουτοκρατία - ολιγαρχία. Επίμονοι αγώνες αναπτύχθηκαν για το σταμάτημα των διώξεων και των συλλήψεων, για την κατάργηση των αντιδημοκρατικών νόμων και ψηφισμάτων και την απελευθέρωση των κρατουμένων και εξορίστων, για τη γενική αμνηστία, την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης και τον χωρίς όρους επαναπατρισμό των πολιτικών προσφύγων.
Το πιο χαρακτηριστικό γεγονός εκείνης της περιόδου, που έδειξε με χειροπιαστό τρόπο ότι ο δημοκρατικός λαός δεν τα έβαλε κάτω, παρά τα βάσανα, που υπέφερε και τις διώξεις και επιθέσεις που δέχτηκαν, ήταν το αποτέλεσμα των βουλευτικών εκλογών το Μάρτη του 1950. Η "Δημοκρατική Παράταξη", που υποστηρίχτηκε από το βαριά τραυματισμένο τότε ΚΚΕ, πήρε 163 χιλιάδες ψήφους και έβγαλε 18 βουλευτές. Σημαντική ήταν και η επιτυχία στις εκλογές που έγιναν τον επόμενο χρόνο, το 1951. Η ΕΔΑ, που συγκροτήθηκε με την πρωτοβουλία και τις επίμονες προσπάθειες του Κόμματός μας, συγκέντρωσε 180 χιλιάδες ψήφους και ανέδειξε, με την ενισχυμένη αναλογική, 10 βουλευτές, που ήταν όλοι εξόριστοι και φυλακισμένοι.

Το ΚΚΕ προσαρμόζει την πολιτική του

Το Κόμμα μας, που πρωτοστάτησε στη δημιουργία και στην ηρωική δράση του ΔΣΕ, μετά την ήττα του βρέθηκε σε μια νέα, πολύ διαφορετική κατάσταση, που έπρεπε χωρίς καθυστέρηση να μελετήσει και να αναπροσαρμόσει την πολιτική και την πρακτική δραστηριότητά του, να καθορίσει τα νέα καθήκοντα. Αυτό και έκανε η 6η Ολομέλεια της ΚΕ που συνήλθε στις 9 του Οκτώβρη 1949 στο εξωτερικό.
Η Ολομέλεια εκτίμησε ότι η ήττα σημείωσε μια αλλαγή στην κατάσταση, και ότι "αυτό επιβάλλει μια αλλαγή και στην πολιτική μας γραμμή". Απέκρουσε την ταχτική "της συνέχισης οπωσδήποτε του ένοπλου αγώνα, γιατί αυτό Θα 'δινε τη δυνατότητα στον αντίπαλο να καταφέρει συντριπτικό χτύπημα στους αγωνιστές και στελέχη του λαϊκού επαναστατικού κινήματος".
Και διαπίστωσε ότι, "σωστά ενεργώντας το ΠΓ της ΚΕ ακολούθησε την τακτική της υποχώρησης, πράγμα που εμπόδισε το μοναρχοφασισμό να πετύχει τη στρατήγηση και επιδίωξή τους, την εκμηδένιση της κύριας δύναμης του ΔΣΕ στο Βίτσι - Γράμμο".
Η Ολομέλεια, αφού έκανε μια σύντομη ανασκόπηση της πορείας του Κόμματος από το Δεκέμβρη 1944 και του τρόπου που οργάνωσε και καθοδήγησε τη νέα ένοπλη πάλη, χάραξε τα βασικά καθήκοντα του στη νέα φάση του λαϊκού επαναστατικού κινήματος. Αντιγράφουμε μερικά απ' αυτά.
- Να σταματήσει το Κόμμα τον ένοπλο αγώνα, αφήνοντας μόνο μικρά παρτιζάνικα τμήματα, σαν μέσο πίεσης για όσο το δυνατόν περισσότερο εκδημοκρατισμό της πολιτικής ζωής του τόπου και σαν μορφή άμυνας εναντίον του δολοφονικού οργίου των κρατικών και παρακρατικών οργάνων του μοναρχοφασισμού.
- Να μεταφέρει το κέντρο βάρους της δουλιάς του στην οργάνωση και καθοδήγηση των οικονομικών και πολιτικών αγώνων όλων των στρωμάτων του εργαζόμενου λαού, στην πρώτη γραμμή της εργαζόμενης τάξης και των υπαλλήλων, των ξενιτεμένων αγροτών, των εκατοντάδων χιλιάδων τραυματιών, αναπήρων και θυμάτων πολέμου, των γυναικών και της νεολαίας.
Το Κόμμα, στηριζόμενο σ' ένα γερό παράνομο κομματικό μηχανισμό, να χρησιμοποιήσει όλες τις νόμιμες δυνατότητες και να δημιουργήσει κάθε είδους καινούριες προϋποθέσεις για τη συγκέντρωση των μαζών, για την οργάνωσή τους, για την καθοδήγηση των καθημερινών οικονομικών και πολιτικών τους αγώνων, για τη δημιουργία γερών βάσεων μέσα στο στρατό.
- Με βάση το πρόγραμμα για τη δημοκρατικοποίηση της Ελλάδας, την ανεξαρτησία της και την υπεράσπιση της ειρήνης, σε στενή συνεργασία με το ΑΚΕ (Αγροτικό Κόμμα Ελλάδας) να δημιουργήσει πλατύ δημοκρατικό συνασπισμό. Ο συνασπισμός αυτός θα ενώνει όλον τον ΕΑΜικό κόσμο, όλους τους δημοκράτες, όλους εκείνους που δέχονται ένα μίνιμουμ πρόγραμμα δημοκρατικοποίησης της Ελλάδας.
- Στο κέντρο της προσοχής του Κόμματος να μένει το πρόβλημα της υπεράσπισης της ειρήνης.
Με βάση τα καθήκοντα αυτά, το ΚΚΕ προσανατόλισε και ανέπτυξε τη δράση του στη νέα κατάσταση που δημιουργήθηκε.
Αντιμετώπισε και πάλι φοβερές δυσκολίες, χρειάστηκε να ξεπεράσει νέα εμπόδια. Εκανε ασφαλώς και άλλα λάθη, και λαθεμένες εκτιμήσεις και διαπιστώσεις, αλλά αγωνίστηκε, όπως και μέχρι τότε, με συνέπεια, σταθερότητα, και αποφασιστικότητα για τα συμφέροντα του λαού και του τόπου, για μια Ελλάδα λεύτερη, ανεξάρτητη, δημοκρατική, με το λαό νοικοκύρη και κυρίαρχο, χωρίς ξένους προστάτες. Αυτό τον αγώνα συνέχισε και συνεχίζει και σήμερα, πρωτοστατώντας στη συγκρότηση του αντιιμπεριαλιστικού, αντιμονοπωλιακού, δημοκρατικού μετώπου, του μόνου ικανού να οδηγήσει σε διέξοδο και λύεις προς όφελος του λαού και του τόπου. Μ' αυτό τον τρόπο θα εκπληρωθούν και τα ανεκπλήρωτα ιδανικά του ΔΣΕ και της ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης.

Οι σημερινές φωτογραφίες είναι από το αρχείο του "Ρ"

Τα πολιτικά όπλα του ΔΣΕ 90

Τα πολιτικά όπλα του ΔΣΕ

Μέλη της διαφώτισης του Γενικού Αρχηγείου του ΔΣΕ. Από τ' αριστερά: Λευτέρης Ελευθερίου, αναπληρωτής του υπευθύνου διαφώτισης, Παναγιώτης Μαυρομάτης, επικεφαλής της διαφώτισης, Παρίσης Αγγελίδης, υπεύθυνος της εφημερίδας - οργάνου του ΓΑ και Ζήνων Ζορζοβίλης, μέλος της σύνταξης της εφημερίδας

Ζωτικά απαραίτητα και αναγκαία μέσα στο σκληρό αγώνα του ΔΣΕ για δημοκρατία, κοινωνική δικαιοσύνη, ελευθερία και εθνική ανεξαρτησία, μαζί με το στρατιωτικό εξοπλισμό του, ήταν και τα εξίσου σημαντικά, τα πολιτικά του όπλα. Τα όπλα μαζικής προπαγάνδας, διαφώτισης και εκλα`ϊκευσης της υπέρ βωμών και εστιών προσπάθειάς του.
Δύο απ' αυτά τα όπλα, στα πλαίσια του Γραφείου Διαφώτισης του Γενικού Αρχηγείου του ΔΣΕ, ήταν η εφημερίδα ΕΞΟΡΜΗΣΗ - το δημοσιογραφικό όργανό του- και ο ραδιοσταθμός ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΕΛΛΑΔΑ. Που, παράλληλα με το περιοδικό ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ, με την κυρίως ιδεολογική - ταξική του προσέγγιση, θεώρηση και φώτισμα των προβλημάτων της ένοπλης πάλης, προσπάθησαν να καλλιεργήσουν και να διαδώσουν το πνεύμα ενότητας του ΔΣΕ με τους εργαζόμενους, να εκφράσουν τους σκοπούς τους σαν υπερασπιστή των συμφερόντων, των δικαιωμάτων και του πόθου τους για λευτεριά και εθνική ανεξαρτησία, για ειρηνική διευθέτηση του προβλήματος που προέκυψε με την ωμή επέμβαση του αγγλοαμερικανικού ιμπεριαλισμού στα εσωτερικά της πατρίδας μας. Επέμβαση που κατέληξε στην πρόκληση απ' την πλευρά τους του πιο ανεπιθύμητου για το λαό, οδυνηρού, σκληρού, μακροχρόνιου και αιματηρού εμφύλιου πολέμου.
Η εμπλοκή στις διαδικασίες συγκρότησης των εν λόγω δημοσιογραφικών οργάνων του ΓΑ και ειδικά της εφημερίδας και του ραδιοσταθμού επηρεαζόταν από τις σοβαρές ελλείψεις και αδυναμίες στελέχωσής τους. Στελέχωση, η οποία ξεκίνησε με ένα δυο αγωνιστές. Ετσι, όταν, στα μέσα του '47 βγήκαμε στο βουνό, ύστερα από παραμονή τριών περίπου μηνών στη διαφώτιση του Αρχηγείου Δυτικής Μακεδονίας, προέκυψε η ανάγκη να μετατεθούμε στο Γραφείο Διαφώτισης του ΓΑ, για να συνδεθούμε με το ραδιοσταθμό ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΕΛΛΑΔΑ και να συμβάλλουμε στην τακτικότερη έκδοση της ΕΞΟΡΜΗΣΗΣ και του ΔΕΛΤΙΟΥ ΕΙΔΗΣΕΩΝ. Επεξεργαζόμασταν για το ραδιοσταθμό τα πολεμικά ανακοινωθέντα των μονάδων και τις σχετικές ανταποκρίσεις και ειδήσεις, με σχόλια, από τα μέτωπα και τη ζωή των μαχητών και μαχητριών του ΔΣΕ και ταυτόχρονα τις αξιοποιούσαμε για την εφημερίδα και το Δελτίο Ειδήσεων. Αυτές τις δυσκολίες και ελλείψεις τις έζησε, για πολύ μικρό χρονικό διάστημα, και ο αξέχαστος σ. Νίκος Μπελογιάννης, που κλήθηκε να αναλάβει την ευθύνη της διαφώτισης. Δεν πρόλαβε, όμως, να προχωρήσει στη θεμελίωση της προσπάθειας, γιατί άλλες σοβαρότερες ανάγκες υπαγόρευσαν τη μετάθεσή του στην ανάληψη ευθυνών στην καθοδήγηση μεγάλης μονάδας του ΔΣΕ.
Με την καθοδήγηση και βοήθεια κατόπιν του πρώτου επιτρόπου του ΓΑ Λεωνίδα Στρίγγου και αργότερα του διαδόχου του Βασίλη Μπαρτζιώτα προσπαθήσαμε να οργανώσουμε τη ροή και επεξεργασία κειμένων από τις μονάδες, τα τμήματα, από τις σχολές, τα νοσοκομεία, τα έμπεδα, τις ελεύθερες περιοχές και την αποστολή τους με ασύρματο στο Ραδιοσταθμό, παράλληλα με τον εφοδιασμό της εφημερίδας και του Δελτίου Ειδήσεων.

Η "Εξόρμηση"

Στο Γράμμο, κοντά στον ποταμό Σαραντάπορο, το 1948. Πρώτος από αριστερά ο αρχίατρος του ΓΑ του ΔΣΕ συνταγματάρχης Νώντας Σακελλαρίου, ο υπεύθυνος του Γ' Γραφείου του ΓΑ, αντισυνταγματάρχης Γιάννης Κοχλιάδης (Δόξας) μαζί με στελέχη του ΔΣΕ

Η εφημερίδα, σύμφωνα με την απόφαση του 2ου Κλιμακίου του ΠΓ της ΚΕ της 12.12.1947 "Για την πολιτική δουλιά στο ΔΣΕ" ανέλαβε το καθήκον να δίνει την απαραίτητη πολιτική τροφή και το σωστό πολιτικό προσανατολισμό στους μαχητές και αξιωματικούς, να εκφράζει αντικειμενικά τη ζωή και τα προβλήματα του ΔΣΕ, τονίζοντας τα θετικά σημεία της δουλιάς, να έχει ανταποκρίσεις.
Στα πλαίσια των σεμνών δυνατοτήτων της η εφημερίδα καταγινόταν με τις παραπάνω υποχρεώσεις της, χωρίς όμως να υπεισέρχεται στις αδυναμίες και υπερβολές στη δράση του στρατού μας, όπως επίσης υπέδειχνε η απόφαση του ΠΓ. Γιατί δεν μπορούσε να έχει τη δική της αντίληψη για τα επιμέρους περιστατικά. Δεν είχε την ευχέρεια διάθεσης συντακτών κι ούτε μπορούσε ν' αναθέσει αυτή την ευθύνη σε ανταποκριτές, οι οποίοι είχαν, βέβαια, την υπόδειξή της να σημειώνουν και περιγράφουν τις περιπτώσεις αδυναμιών, υπερβολών, παρεκτροπών, αλλά η οριστική και δημόσια, αν χρειαζόταν, αποτίμησή τους ήταν αρμοδιότητα των διοικήσεων των μονάδων σε συνεργασία και έλεγχο των ανώτερων κλιμακίων.
Στις αρχές του '48 η διαφώτιση ενισχύθηκε με ορισμένα στελέχη από την Κομματική Οργάνωση Θεσσαλονίκης - τον Λευτέρη Ελευθερίου και τη σύζυγό του και τον Γαβρήλο Παπαδόπουλο. Και η σύνταξη της εφημερίδας επιδόθηκε στην ανίχνευση και αναζήτηση στελεχών που θα μπορούσαν να γράφουν. Ετσι, από κάμποσες ανταποκρίσεις "ψαρέψαμε" τους συναδέλφους μας Νίκο Κυτόπουλο από τον Εβρο, Τάκη Μαμάτση από τη Θεσσαλία, τον Ζήνωνα Ζορζοβίλη από τα Γρεβενά. Σε συνέχεια ήρθε ο Αλέξης Πάρνης από τον Πειραιά, η φοιτήτρια φιλολογίας Βυζουκίδου από τη Θεσσαλονίκη. Και στις αρχές του '49 ο αείμνηστος δημοσιογράφος και εξαιρετικός λογοτέχνης συγγραφέας Τάκης Χατζής, που με την παρουσία και το γράψιμό του, σαν χαρακτήρας και πνευματική προσωπικότητα δημιουργούσε πολύ ευχάριστη ατμόσφαιρα.
Με την εμφάνιση στην περίοδο αυτή και του Παναγιώτη Μαυρομάτη και την ανάληψη από τον ίδιο της ευθύνης του Γραφείου Διαφώτισης συμπίπτει, χωρίς να συνδέεται μ' αυτόν, η, με άνωθεν υπόδειξη, μετονομασία της "Εξόρμησης" στον τίτλο "Προς τη Νίκη". Οταν, άλλοι σαφέστατα και άλλοι με τη διαίσθηση, όλοι βλέπαμε ότι οδεύουμε προς την ήττα.
Ομως, ο μοναρχοφασισμός, πιστός και τυφλός δούλος των θελήσεων του αμερικανικού ιμπεριαλισμού όχι μόνο εκώφευε στις ακατάπαυστες προτάσεις προς διαπραγμάτευση του ΓΑ του ΔΣΕ, του ΚΚΕ και της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης για κατάπαυση του εμφυλίου πολέμου, αλλά, ενισχυόμενος αδιάκοπα και αφειδώς από τον ξένο παράγοντα, απαντούσε με τον πολλαπλασιασμό των αγριοτήτων του σε βάρος των δημοκρατικών δυνάμεων και όλου του λαού, στο ΔΣΕ δεν έμενε παρά μόνο ο δρόμος της μέχρις εσχάτων αντίστασης στη φασιστική βαρβαρότητα και η υπεράσπιση της τιμής και της αξιοπρέπειας της δικής του και όλης της χώρας.
Κι εμείς απ' την πλευρά μας αναπολήσαμε τη γνώση και την πείρα από την πρόσφατη ακόμη Εθνική Αντίσταση ως προς το ρόλο και τη σημασία του Τύπου, τώρα μάλιστα στον εθνικοαπελευθερωτικό και συνάμα ταξικό αγώνα και δώσαμε να καταλάβει ο αντίπαλος ότι το ίδιο καυτά είναι τα βόλια και των δημοσιογραφικών όπλων του ΓΑ του ΔΣΕ. Οπως σημείωνε ο Μπράιαν, οι σφαίρες και η πένα είναι φτιαγμένες από το ίδιο μέταλλο. Και διευρύναμε την εμβέλειά τους με την εντατικότερη ενημέρωση των μαχητών μας, με σύντομη και περιεκτική ειδησεογραφία από το ευρωπαϊκό και διεθνές κίνημα αλληλεγγύης και συμπαράστασης προς τον αγώνα του ΔΣΕ, που εκφράστηκε και με την άφιξη στο ΓΑ του μεγάλου Γάλλου ποιητή Πολ Ελιάρ, του συμπατριώτη του πρώην υπουργού Ιβ Φαρζ προηγούμενα της Γαλλίδας δημοσιογράφου και συγγραφέα Σιμόν Τερί. Με τη φροντίδα μας για ψυχαγωγία των μαχητών και την καλλιέργεια της διάθεσης για διάβασμα βιβλίων προοδευτικών πατριωτών και ξένων συγγραφέων και ποιητών που διαβάζονταν με δίψα στα αμπριά, στις σκηνές, στην ανάπαυλα. Με ειδική φροντίδα για τις μαχήτριες με ανάλογα κείμενα.
Ταραχή στις τάξεις των φανατικών αξιωματικών του αστικού στρατού προκαλούσε η διαφώτισή μας προς τους φαντάρους με εκφώνηση κειμένων από την"Εξόρμηση" και την "Προς τη νίκη", με διακίνηση της εφημερίδας του ΓΑ του Δελτίου Ειδήσεων, του "Νέου μαχητή", που επιμελούνταν ο Ζήνωνας Ζορζοβίλης, με το πέταγμα των εντύπων μας ακόμη και στη διάρκεια μαχών ανάμεσα στους φαντάρους και το μπάσιμό τους στ' αμπριά και τους καταυλισμούς τους. Με την αξιοποίηση αυθεντικών κειμένων, όπως επιστολών από αιχμαλώτους και πληροφοριών από αξιωματικούς, με την επικοινωνία με τους φαντάρους από τα αντίπερα χαρακώματα με τους τηλεβόες των ανταποκριτών της εφημερίδας μας και άλλων μαχητών που μετέδιδαν κείμενα του ειδικού Τμήματος της Διαφώτισης για τη δουλιά στους φαντάρους, που επιμελούνταν ο Γαβρήλος Παπαδόπουλος και προκαλούσαν ζωηρή αίσθηση και εντύπωση σε πολλούς απ' αυτούς και αρκετοί, όπως μας έλεγαν σαν αιχμάλωτοι πια, έκρυβαν τις εφημερίδες μας και τις διάβαζαν κρυφά. Με το θάρρος, τα τολμήματα και τις αποκοτιές πολλών παλικαριών, την ευρηματική και πρωτοπόρα δράση των πολιτικών και στρατιωτικών στελεχών του ΚΚΕ, την αλληλεγγύη τους προς τους συμμαχητές τους, τη φλογερή διάθεση συναδέλφωσης με τους φαντάρους, με τη μαχητική παρουσία στις πρώτες γραμμές μαχητριών μας, που προκαλούσε στους φαντάρους αίσθηση χαλάρωσης και προβληματισμούς.
Αναρίθμητα παρόμοια περιστατικά ενέπνευσαν τους ένστολους αγωνιστές δημοσιογράφους του ΓΑ του ΔΣΕ, που κατέθεσαν κατά δύναμη τη συμμετοχή και τη συμβολή τους στον ανεπανάληπτο σε πίστη και αγάπη αγώνα για την πατρίδα, το λαό, για μια Ελλάδα λεύτερη, ανεξάρτητη και δημοκρατική. Τέτοιες αναμνήσεις και αισθήματα αγωνιστικής αξιοπρέπειας ρίζωσαν στις συνειδήσεις των πρώην μαχητών του ΕΛΑΣ και του ΔΣΕ από τις οροσειρές της Πίνδου, του Ταϋγέτου και των βουνών της Μακεδονίας και της Θράκης, και όλων των άλλων συμμαχητών τους.

Αφήστε τα παιδιά να γυρίσουν!

"Κύριοι της κυβέρνησης. Αφήστε τα παιδιά μου να έρθουν στην πατρίδα τους..!". Η κραυγή διαμαρτυρίας και απόγνωσης, του 83χρονου Παύλου Κούφη, δάσκαλου από τα Αλωνα Φλώρινας αποκαλύπτει για άλλη μια φορά, ότι πενήντα σχεδόν χρόνια μετά το τέλος του Εμφυλίου, κάποιοι Ελληνες συνεχίζουν να "πληρώνουν" ακριβά τη μισαλλοδοξία του επίσημου ελληνικού κράτους. Η "δημοκρατική" μας πολιτεία επιμένει, ακόμα και σήμερα, να χωρίζει τους πολιτικούς πρόσφυγες, σε επιθυμητούς και ανεπιθύμητους, σε Ελληνες και μη Ελληνες κατά το "γένος"... και να τους απαγορεύει την επιστροφή τους στον τόπο που για πρώτη φορά είδαν το φως του κόσμου.
Το ολιγόλογο γράμμα του δάσκαλου στάλθηκε στο "Ρ", ενώ είχε αρχίσει το αφιέρωμα στα 50χρονα του ΔΣΕ. Το δημοσιεύουμε σήμερα, με αφορμή και το γεγονός ότι από το αφιέρωμα παρουσιάστηκαν ήδη και τα ζητήματα της πολιτικής προσφυγιάς, έτσι που να γίνεται περισσότερο κατανοητό, ειδικά στους νεότερους, ότι αυτές οι πληγές δεν έχουν ακόμα κλείσει.
Στα 83 του χρόνια ο Παύλος Κούφης, τ' άντεξε όλα: Την κατοχή, τον πόλεμο, την προσφυγιά... Αλλά τούτο εδώ είναι αβάσταχτο. Απαιτεί τα δυο παιδιά, ο Συμεών και η Ελένη, που ανάθρεψε σαν δικά του, σε δύσκολους καιρούς, να επιστρέψουν στην πατρίδα τους, "να αφήσουν λίγα λουλούδια στους τάφους των γονιών τους...".
Και το πικρό γράμμα του περήφανου μαχητή του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, του δάσκαλου που εκεί στη Ρουμανία, μάθαινε στα προσφυγόπουλα την ελληνική γλώσσα, καταλήγει: "Πετάξτε στα άχρηστα εκείνη την κατάπτυστη απόφαση - διαταγή της "σοσιαλιστικής" κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ το 1982, που απαγορεύει διά ροπάλου τον επαναπατρισμό των πολιτικών προσφύγων. Είναι καιρός..!". Πράγματι είναι καιρός, σύντροφε, όμως φαίνεται ότι για κάποιους το ρολόι της ιστορίας κόλλησε εκεί στο 1949...

Το σημερινό κείμενο του αφιερώματος, καθώς και οι φωτογραφίες, είναι του Παρίση Αγγελίδη
ΑΥΡΙΟ:

Η πρώτη εικόνα των πολιτικών προσφύγων, όπως καταγράφηκε από το ΚΚΕ και παρουσιάστηκε στην IIIη συνδιάσκεψή του, το 1950 89

Η πρώτη εικόνα των πολιτικών προσφύγων, όπως καταγράφηκε από το ΚΚΕ και παρουσιάστηκε στην IIIη συνδιάσκεψή του, το 1950

Οι οργανώσεις των προσφύγων στις σοσιαλιστικές χώρες έλαβαν ειδική μέριμνα για τα παιδιά, για την υγιεινή διαβίωσή τους, την εξασφάλιση ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, τροφής, διαμονής, ένδυσης, μόρφωσης, αλλά και ψυχαγωγίας

Μετά την ήττα και την υποχώρηση του ΔΣΕ, χιλιάδες ήταν οι αγωνιστές - άνδρες και γυναίκες - που πήραν το δρόμο της πολιτικής προσφυγιάς. Μιας προσφυγιάς που κράτησε ολόκληρες δεκαετίες και που για μια κατηγορία αγωνιστών - τους μη Ελληνες το γένος - διαρκεί ακόμη. Στους χιλιάδες αυτούς αγωνιστές - πολιτικούς πρόσφυγες, πρέπει να προστεθούν και τα χιλιάδες, επίσης, παιδιά - των εμπόλεμων περιοχών - που από τους πρώτους μήνες του 1948, μεταφέρθηκαν στις Λαϊκές Δημοκρατίες με τη συγκατάθεση των γονιών τους ή των στενών συγγενών τους (όπου δεν υπήρχαν γονείς), για να σωθούν από τον πόλεμο, την πείνα και τις αρρώστιες. Τη σωτηρία αυτών των παιδιών η ντόπια αντίδραση και οι ξένοι προστάτες της την ονόμασαν "παιδομάζωμα" και επιχείρηση διαμόρφωσης "γενιτσάρων", επιδιώκοντας έτσι να σπιλώσουν τους αγώνες του ΔΣΕ και του ΚΚΕ, να σπιλώσουν στο σύνολό του το προοδευτικό, αριστερό και κομμουνιστικό κίνημα της χώρας μας. Τώρα, βέβαια, η αλήθεια έχει πλέον αποκαλυφθεί. Το παιδομάζωμα δεν το έκανε ο ΔΣΕ, το ΚΚΕ και η Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση. Το παιδομάζωμα το έκανε η ντόπια αντίδραση με πρωταγωνίστρια τη βασίλισσα Φρειδερίκη, που οργάνωνε ολόκληρες παιδουπόλεις με παιδιά αγωνιστών, φυλακισμένων, εξορίστων, εκτελεσμένων, με παιδιά ορφανά που στη δίνη του πολέμου είχαν χάσει τους γονείς τους. Σ' αυτά τα παιδιά επιχειρήθηκε να περάσει ο γενιτσαρισμός, να μισήσουν δηλαδή τους γονείς τους - νεκρούς ή ζωντανούς - και τις ιδέες για τις οποίες αυτοί πολέμησαν και μάτωσαν. Αυτά τα παιδιά χρησιμοποιήθηκαν ως εμπόρευμα και πουλούνταν, σαν να ήταν πρόβατα, στους ξένους. Κάποτε ο ιστορικός ίσως να είναι σε θέση να δώσει όλα τα στοιχεία που συνθέτουν αυτή την τραγωδία. Αλλά κι αυτά που σήμερα έρχονται στο φως της δημοσιότητας, είναι αρκετά για να καταλάβει κανείς τι πραγματικά συνέβη.
Στα όσα έχουμε γράψει για τον τρίχρονο αγώνα του ΔΣΕ, θεωρήσαμε ότι θα ήταν παράλειψη να μη δώσουμε ορισμένα στοιχεία γύρω από τους αγωνιστές και τις αγωνίστριες, που πήραν το δρόμο της πολιτικής προσφυγιάς, μακριά από την πατρίδα τους, αφού το ντόπιο και ξένο κατεστημένο τούς τη στέρησε. Φυσικά, δε θα επιχειρήσουμε να γράψουμε την ιστορία αυτής της προσφυγιάς. Αυτή είναι ένα ξεχωριστό κεφάλαιο της σύγχρονης ιστορίας του τόπου μας και αναμφίβολα χρήζει ιδιαίτερης έρευνας και μελέτης. Απλά, θα περιοριστούμε να παρουσιάσουμε την πρώτη εικόνα γύρω από το θέμα, βασισμένοι στα επίσημα στοιχεία που είχε συγκεντρώσει το ΚΚΕ αμέσως μετά τον Εμφύλιο.

Πηγή μας για την άντλησή τους είναι η εισήγηση που έκανε ο Β. Μπαρτζιώτας στην 3η Συνδιάσκεψη του Κόμματος (10 - 14/10/1950. Βλέπε: "III Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ, εισηγήσεις, λόγοι, αποφάσεις - Μόνο για εσωκομματική χρήση - Εισήγηση Β. Μπαρτζιώτα: Η κατάσταση και τα προβλήματα των πολιτικών προσφύγων στις Λαϊκές Δημοκρατίες", σελ. 263 - 311). Φυσικά, δεν πρόκειται για στοιχεία που δίνουν την πλήρη, τελική και ολοκληρωμένη εικόνα της πολιτικής προσφυγιάς. Πρόκειται για στοιχεία που βρίσκονταν σε εξέλιξη αφού τροποποιούνταν καθημερινά. Εντούτοις είναι στοιχεία αξιοποιήσιμα γιατί φανερώνουν και το μέγεθος της πολιτικής προσφυγιάς και την κατάσταση που συνάντησαν οι αγωνιστές και οι αγωνίστριες στις χώρες υποδοχής τους. Τα στοιχεία αυτά καταγράφουν την εικόνα που υπήρχε στο διάστημα που πραγματοποιήθηκε η 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ. Αναφέρονται στους πολιτικούς πρόσφυγες, που βρίσκονταν σε όλες τις Λαϊκές Δημοκρατίες και την ΕΣΣΔ, πλην της Γιουγκοσλαβίας, που προφανώς η καταγραφή δεν ήταν δυνατή λόγω μη ύπαρξης σχέσεων μεταξύ των δύο κομμάτων και της αδυναμίας του ΚΚΕ να έχει σαφή, δική του, εμπεριστατωμένη γνώση και γνώμη. Επίσης, δεν υπάρχουν στοιχεία για την Αλβανία γιατί εκεί δεν έμειναν πολιτικοί πρόσφυγες και παιδιά, ώστε να μη δοθεί το πρόσχημα στην ελληνική αντίδραση και τους Αμερικανούς για επιθετικές ενέργειες εναντίον της.

 

Χώρες υποδοχής - οργανώσεις προσφύγων

Τους πολιτικούς πρόσφυγες και τα παιδιά υποδέχτηκαν οι εξής χώρες: ΕΣΣΔ, Ρουμανία, Τσεχοσλοβακία, Πολωνία, Ουγγαρία, Βουλγαρία, Γερμανία (η μετέπειτα ΓΛΔ). Για την καλύτερη τακτοποίηση των προσφύγων και οργάνωση της ζωής τους το ΚΚΕ δημιούργησε την Κεντρική Επιτροπή Προσφύγων Ελλάδας (ΚΕΠΕ). Δίπλα στην ΚΕΠΕ - και στα πλαίσιά της - δημιουργήθηκε η Επιτροπή Βοήθειας Παιδιών (ΕΒΟΠ). Και οι δύο οργανώσεις, εκτός των κεντρικών τους οργάνων, είχαν παραρτήματα σε όλες τις χώρες που βρίσκονταν πρόσφυγες και παιδιά. Παράλληλα, βεβαίως, λειτουργούσαν και οι οργανώσεις που υπήρχαν στα χρόνια του Εμφυλίου, το ΚΚΕ, η ΕΠΟΝ, το ΝΟΦ, η ΠΔΕΓ κλπ.).
Το πρώτο πρόβλημα που αντιμετώπισαν οι πολιτικοί πρόσφυγες ήταν η επαγγελματική τους απασχόληση, ούτως ώστε να μπορέσουν να ζήσουν και να δημιουργήσουν στους νέους τόπους που βρέθηκαν. Μέχρι όμως να γίνει αυτό, οι κυβερνήσεις των Λαϊκών Δημοκρατιών και της ΕΣΣΔ εξασφάλισαν στους πρόσφυγες τους βασικούς όρους ζωής (τροφή, ένδυση, στέγη). Η σοβιετική κυβέρνηση, με δύο αποφάσεις που έφεραν την υπογραφή του Στάλιν, καθόρισε ότι οι πολιτικοί πρόσφυγες στο έδαφός της θα έτρωγαν για έξι μήνες εντελώς δωρεάν και για τους άλλους 6, μέχρι το τέλος του 1950, θα πλήρωναν το 50% της τροφής τους, παρόλο που σ' αυτό το δεύτερο εξάμηνο το 97% των εκεί προσφύγων είχε ήδη επαγγελματικά αποκατασταθεί. Στην ίδια περίπου κατεύθυνση κινήθηκαν και οι κυβερνήσεις των άλλων Λαϊκών Δημοκρατιών, που με αποφάσεις τους εξασφάλισαν τη δωρεάν διατροφή όλων των προσφύγων για τους πρώτους μήνες εγκατάστασής τους και κατόπιν το μέτρο παρέμεινε εν ισχύι για όσους δεν είχαν επαγγελματικά αποκατασταθεί. Ακόμη, οι κυβερνήσεις της ΕΣΣΔ και των Λαϊκών Δημοκρατιών φρόντισαν για την εκπαίδευση και επαγγελματική ειδίκευση των προσφύγων. Κι αυτό ήταν άκρως απαραίτητο, αφού η πλειοψηφία των μαχητών του ΔΣΕ ήταν αγροτόπαιδα, που δεν είχαν ιδέα από εργοστάσια και μηχανές. Αλλά κι αυτοί που άλλοτε είχαν δουλέψει στη βιομηχανία και τη βιοτεχνία, ήταν εντελώς ξεκομμένοι από την παραγωγή λόγω των πολύχρονων αγώνων, των διώξεων, των φυλακίσεων, των εξοριών. Τέλος, μεγάλη βοήθεια δόθηκε για την εξασφάλιση ειδικής ειδίκευσης και απασχόλησης στους μισοανάπηρους, αλλά και για την εξασφάλιση υποφερτής ζωής στους καθολικά ανάπηρους και τους γέρους.

Οσον αφορά στα παιδιά, οι Λαϊκές Δημοκρατίες και η ΕΣΣΔ, σε συνεργασία με τις οργανώσεις των προσφύγων και το ΚΚΕ, έλαβαν ειδική μέριμνα για την υγιεινή διαβίωσή τους, την εξασφάλιση ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, τροφής, διαμονής, ένδυσης αλλά και μόρφωσης. Οπως προαναφέραμε, για τη βοήθεια στα παιδιά είχε δημιουργηθεί ειδική οργάνωση, η ΕΒΟΠ, με επικεφαλής τον καθηγητή Π. Κόκκαλη, την συγγραφέα Ελλη Αλεξίου, τους δασκάλους παιδαγωγούς όπως ο Α. Δούπης, ο Θ. Μητσόπουλος κ.ά.
Ας δούμε όμως συνολικά τα στοιχεία για τους πολιτικούς πρόσφυγες και τα παιδιά, όπως παρουσιάστηκαν στην III Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ, από τους παρακάτω πίνακες που κατατέθηκαν εκεί. Οι μικρές αποκλίσεις των αριθμών από πίνακα σε πίνακα δεν αλλάζουν τη γενική εικόνα. Υποθέτουμε ότι μπορεί να οφείλονται είτε σε ατελή καταγραφή των στοιχείων, είτε στο γεγονός ότι μάλλον η συλλογή των στοιχείων - που περιλαμβάνονται σε κάθε πίνακα - έγινε σε διαφορετικούς χρόνους κι από διαφορετικά όργανα, οπότε λόγω της ρευστότητας της κατάστασης η τροποποίησή τους, συν τω χρόνω, ήταν φυσιολογική, είτε σε λάθη κατά την καταγραφή, που πέρασαν στο εισηγητικό κείμενο του Β. Μπαρτζιώτα προς τη Συνδιάσκεψη χωρίς να προσεχτούν και να διορθωθούν. Από μέρους μας παραθέτοντας τους πίνακες των στοιχείων που ο Β. Μπαρτζιώτας κατέθεσε στην 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ, θα σημειώνουμε και τις αποκλίσεις που παρουσιάζουν μεταξύ τους για διευκόλυνση του αναγνώστη.

Πρώτη Σημείωση "Ρ":

Οπως αναφέρεται στην εισήγηση του Β. Μπαρτζιώτα στην 3η Συνδιάσκεψη, κατά το διάστημα των εργασιών της, τα στοιχεία για την Πολωνία είχαν αλλάξει, αφού πολιτικοί πρόσφυγες που είχαν απογραφεί στους μη επαγγελματικά αποκαταστημένους, είχαν πιάσει δουλιά.

Δεύτερη Σημείωση "Ρ":

Αν προσθέσει κανείς τον αριθμό των επαγγελματικά αποκαταστημένων και αυτών που δεν είχαν ακόμη βρει δουλιά (ικανοί - μισοϊκανοί) βγαίνει ένα άθροισμα 36.160 προσφύγων. Ο Πίνακας II, όμως, αν προστεθεί ο αριθμός των γυναικών και των ανδρών πολιτικών προσφύγων, δίνει σύνολο 37.984. Δηλαδή ανάμεσα στους πίνακες II και ΙΙΙ - IV υπάρχει μια διαφορά 1.824 προσφύγων που δεν καταγράφονται στους πίνακες III και IV. Πιθανόν επρόκειτο για γέροντες και ανάπηρους, εντελώς ανίκανους για εργασία.

Σημείωση "Ρ":

Ο συνολικός αριθμός προσφύγων που παρουσιάζεται εδώ (άνδρες - γυναίκες - παιδιά), αν προσθέσει κανείς τα νούμερα, είναι 55.513. Υπάρχει δηλαδή μια απόκλιση, σε σχέση με το συνολικό αριθμό που δίνει ο Πίνακας I. Συγκεκριμένα, δεν καταγράφονται - ίσως για κάποιον από τους λόγους που προαναφέραμε - 368 πρόσφυγες.


Η φωτογραφία είναι από το αρχείο του "Ρ"