Ο αγώνας του ΔΣΕ και η στάση της ΕΣΣΔ (β`) 78

Ο αγώνας του ΔΣΕ και η στάση της ΕΣΣΔ (β`)

Οι ανησυχίες του Στάλιν και η πραγματικότητα στη διεθνή σκηνή

Αφίσα που κυκλοφόρησε ο Δημοκρατικός Στρατός το 1948

Ενα ερώτημα, που ευθέως προκύπτει απ' όσα έχουμε αναφέρει προηγούμενα, αφορά το αν το ΚΚΕ ενημερώθηκε - και με ποιο τρόπο - για όσα συζητήθηκαν γύρω από το ελληνικό αντάρτικο στο Κρεμλίνο το Φλεβάρη του '48. Τα στοιχεία, που έχουμε στη διάθεσή μας, απαντούν θετικά. Η ηγεσία του ΚΚΕ έλαβε γνώση από τους Γιουγκοσλάβους κομμουνιστές ηγέτες, με πρωτοβουλία των τελευταίων. Κι όπως θα διαπιστώσει ο αναγνώστης, η ενημέρωση που έκαναν οι Γιουγκοσλάβοι κομμουνιστές στην ηγεσία του ΚΚΕ δεν περιλαμβάνει καμιά δήλωση Στάλιν, για σταμάτημα ή αναδίπλωση του ελληνικού αντάρτικου. Γίνεται λόγος απλά, για τις σοβαρές επιφυλάξεις, που είχε ο Σοβιετικός ηγέτης όσον αφορά την πιθανότητα νίκης του ΔΣΕ και για προειδοποίηση από μέρους του προς τη γιουγκοσλαβική πλευρά, για τους κινδύνους που διέτρεχε από τον αγγλοαμερικανικό ιμπεριαλισμό, κινδύνους τους οποίους δεν έπρεπε να αψηφά, λογαριάζοντας στη σοβιετική βοήθεια. Οι πηγές από τις οποίες αντλείται η πληροφόρησή μας γύρω από το θέμα της ενημέρωσης του ΚΚΕ, είναι το ανέκδοτο ημερολόγιο του Γ. Ιωαννίδη - αποσπάσματα του οποίου περιήλθαν στην κατοχή του Φ. Οικονομίδη και δημοσιεύτηκαν από τον ίδιο, πρώτη φορά, στην εφημερίδα "Ελευθεροτυπία" το Φλεβάρη του 1980 - κι ένα υπόμνημα του Ν. Ζαχαριάδη προς την ηγεσία του ΚΚΣΕ, το οποίο βρίσκεται στα "Αρχεία ΚΚΕ - ΑΣΚΙ"
Στο ημερολόγιό του ο Γ. Ιωαννίδης αναφέρει: "Εφυγα στις 15 του Φλεβάρη για το Β (σημ. "Ρ": Βελιγράδι). Μπήκε ζήτημα απ' τους φίλους στο Β. να έλθει ο Νίκος (σημ. "Ρ": Ζαχαριάδης) για να λυθεί το βασικό ζήτημα της δικής μας υπόθεσης. Πραγματικά, από την πρώτη μέρα που έφτασα στο Β. ζήτησα να έλθω σε επαφή με τον ξάδελφο (σημ. "Ρ": Εννοεί πιθανόν τον Ράνκοβιτς), κυρίως, για να λύσουμε το ζήτημα των μεταφορών υλικού και της μετακίνησης των παιδιών για τις Λαϊκές Δημοκρατίες. Την επόμενη μέρα, δηλαδή στις 18 του Φλεβάρη, με φώναξε και φάγαμε μαζί το μεσημέρι. Μαζί μου ήτανε ο Πετρής (σημ. "Ρ": Ρούσος). Στο τραπέζι κάθισαν ο συν/ρχης της δουλιάς, ο ξάδελφος και η γυναίκα του. Καθίσαμε εκεί απ' τις 12 το μεσημέρι μέχρι τις 5 το απόγευμα... Κανονίστηκαν φυσικά ικανοποιητικά μια σειρά ζητήματα που έχουν σχέση με τις ανάγκες μας σε υλικά και τρόφιμα και χρόνος μεταφοράς τους... Μετά ο ξάδελφος μού είπε ότι ο παππούς (σημ. "Ρ": Στάλιν) έχει επιφυλάξεις σχετικά με τον αγώνα που διεξάγουμε και ότι τους προειδοποίησε πως αυτός δεν μπορεί να έχει καμιά υποχρέωση αν τους συμβεί τίποτε. Αυτοί σκέφτηκαν πως καλό θα είναι να πάει ο Νίκος να δει τον παππού και να λύσει το σοβαρότατο αυτό ζήτημα. Συμφώνησα και κανονίσαμε να φωνάξουμε τον Νίκο. Ο Νίκος ήλθε στις 21 του Φλεβάρη. Το βράδυ στις 6.30 πήγαμε στου Μουργκ, ήταν και τα τρία ξαδέλφια (σημ. "Ρ": Πιθανόν εννοεί τους Ράνκοβιτς, Κάρντελι, Τζίλας). Μιλήσαμε για το ζήτημα του παππού. Δηλώσαμε ότι θα συνεχίσουμε οπωσδήποτε τον αγώνα μας και μοναχοί μας. Ο Νίκος είπε ότι δε βλέπει το λόγο να ζητήσει να δει τον παππού και ότι θα προσπαθήσουμε να του αποδείξουμε πως δεν έχει δίκιο" (Βλέπε: Εφημερίδα "Ελευθεροτυπία" 5 - 6/2/1980 και Φ. Οικονομίδη: "Πόλεμος, Διείσδυση και Προπαγάνδα", σελ. 83 - 84).
Αργότερα, με υπόμνημά του προς το ΚΚΣΕ ο Ζαχαριάδης διευκρίνισε ότι κατά τη διάρκεια εκείνης της συνάντησης με την ηγεσία του ΚΚ Γιουγκοσλαβίας, ο Τζίλας ανέφερε ότι ο Στάλιν είχε εκφράσει "αμφιβολία" για τη δυνατότητα νίκης του ΚΚΕ, και ο Κάρντελι είχε προσθέσει ότι ο Σοβιετικός ηγέτης "προειδοποίησε" τους Γιουγκοσλάβους πως "αν βοηθώντας τον ΔΣΕ, τραβηχτούν σε πόλεμο με τους Αγγλοαμερικάνους, η ΕΣΣΔ δε θα τους δώσει καμία βοήθεια", (Φ. Οικονομίδη: "Πόλεμος, Διείσδυση και Προπαγάνδα", σελ. 84).

Ηταν δικαιολογημένοι οι φόβοι του Στάλιν;

Εχει αξία - για την πληρέστερη εξέταση του θέματος γύρω από τη στάση της Σοβιετικής Ενωσης απέναντι στον αγώνα του ΔΣΕ το 1948 - να εξετάσουμε αν ευσταθούσαν οι φόβοι του Στάλιν για την πολιτική του αγγλοαμερικανικού ιμπεριαλισμού - ιδιαίτερα των Αμερικανών - σχετικά με το ελληνικό ζήτημα, αλλά και ευρύτερα. Ο Φ. Οικονομίδης στο προαναφερόμενο βιβλίο του (σελ. 84 - 85) λέει σχετικά: "Φυσικά, η θέση του Στάλιν ήταν αποτέλεσμα μιας ευρύτερης ματιάς των Σοβιετικών πάνω στη διεθνή σκακιέρα, όπου το ελληνικό αντάρτικο ήταν ένα από τα βασικά πιόνια στην αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ. Η σοβιετική ηγεσία, διαμέσου των μυστικών της υπηρεσιών είχε πληροφορίες για ύποπτες κινήσεις στην Ελλάδα, που σκόπευαν εναντίον των βαλκανικών λαϊκών δημοκρατιών. Το Σεπτέμβρη του 1947 ο Κρόμι είχε σημειώσει για το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ότι οι ΗΠΑ όφειλαν "να κάνουν τελείως ξεκάθαρο με λόγια και με έργα" ότι ήταν "αποφασισμένες να υπερασπίσουν την Ελλάδα, όπως θα υπεράσπιζαν το Μανχάταν".
Οι Αμερικανοί έπρεπε "να έχουν στο μυαλό τους ότι στη διπλωματία, όπως και στον πόλεμο, η καλύτερη άμυνα είναι μια δυναμική επίθεση", γι' αυτό έπρεπε "να αρχίσουν να υποσκάπτουν τη Ρωσία στο αδυνατότερό της σημείο, δηλαδή στους Βαλκάνιους γείτονες της Ελλάδας και ιδιαίτερα στην Αλβανία"". Και συνεχίζει ο Φ. Οικονομίδης: "Στις 19Μαρτίου 1948 ο Ράνκιν ρώτησε τον αντιστράτηγο Βαν Φλιτ και τον Γκρίζγουολντ: "Υπό ποίες προϋποθέσεις, αν υπάρχουν, μπορούσαν να μελετηθούν επιθετικές επιχειρήσεις εναντίον της Αλβανίας;"".
Από τα παραπάνω γίνεται φανερό πως η επιθετικότητα του αμερικανικού ιμπεριαλισμού απέναντι στο προοδευτικό - κομμουνιστικό κίνημα, όπως ήταν φυσικό, δεν εξαντλούνταν στα στενά πλαίσια του ελληνικού εμφυλίου πολέμου, αλλά με αφορμή αυτόν τον πόλεμο και για τον περιορισμό ευρύτερα του επαναστατικού κινήματος, απειλούσε και τις λαϊκές δημοκρατίες στα βαλκάνια. Οι ΗΠΑ έδειχναν να μη διστάζουν, απεναντίας προετοιμάζονταν σχετικώς, να αναλάβουν ακόμη και ενεργό στρατιωτική δράση στην περιοχή. Κι αυτό φαίνεται και από τα αμερικανικά ντοκουμέντα που δημοσιεύτηκαν το Δεκέμβρη του 1977 στο περιοδικό "Ταχυδρόμος". Συγκεκριμένα, στις 16 Ιανουαρίου 1948 το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών σε έκθεσή του έγραφε τα εξής: "Η ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής είναι ζωτική για την ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών... Η ασφάλεια όλης της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής θα διατρέξει κίνδυνο αν η Σοβ. Ενωση πετύχει στις προσπάθειές της να αποκτήσει τον έλεγχο οποιασδήποτε από τις ακόλουθες χώρες: Ιταλία, Ελλάδα, Τουρκία ή Περσία. Υπό το πρίσμα των παραπάνω η πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών θα πρέπει, σύμφωνα με τις αρχές και το πνεύμα του χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, να υποστηρίξει την ασφάλεια της Αν. Μεσογείου και της Μ. Ανατολής. Σαν αναγκαία συνέπεια αυτής της πολιτικής οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να βοηθήσουν στη διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας και της πολιτικής ανεξαρτησίας της Ιταλίας, Ελλάδας, Τουρκίας και Περσίας. Ασκώντας αυτή την πολιτική οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να είναι έτοιμες να κάνουν πλήρη χρήση της πολιτικής, οικονομικής και αν είναι ανάγκη και της στρατιωτικής τους δυνάμεως με τον τρόπο που θα θεωρείται πιο αποτελεσματικός" ("Ταχυδρόμος", 1/12/1977).
Δε χωράει καμία αμφιβολία πως ο Στάλιν ήταν εντελώς μέσα στα πράγματα στις εκτιμήσεις του γύρω από την πολιτική του ιμπεριαλισμού στην Ελλάδα και τους κινδύνους που διέτρεχαν οι βαλκανικές λαϊκές δημοκρατίες.

1949: Η διεθνής κατάσταση οξύνεται

Στα 1949 η διεθνής κατάσταση οξύνθηκε περισσότερο και ο ιμπεριαλισμός εμφανίστηκε πιο απειλητικός, ενώ ο παγκόσμιος συσχετισμός δυνάμεων είχε γείρει ακόμη πιο αποφασιστικά σε βάρος της ΕΣΣΔ και των Λαϊκών Δημοκρατιών. Πέραν των όσων άλλων συνέθεταν το παγκόσμιο σκηνικό εκείνης της εποχής, η τότε συγκρότηση του ΝΑΤΟ είναι αρκετή απόδειξη, για να κατανοήσει κανείς σε χοντρές γραμμές τη νέα κατάσταση που δημιουργούνταν.
Το σύμφωνο του ΝΑΤΟ υπογράφηκε στην Ουάσιγκτον, στις 4 Απρίλη του 1949 από τις κυβερνήσεις των ΗΠΑ, της Μεγάλης Βρετανίας, της Γαλλίας, του Καναδά, της Ιταλίας, της Πορτογαλίας, του Βελγίου, της Ολλανδίας, του Λουξεμβούργου, της Ισλανδίας, της Δανίας και της Νορβηγίας. Με την υπογραφή αυτού του συμφώνου τα δυτικοευρωπαϊκά κράτη έθεταν τις στρατιωτικές τους δυνάμεις κάτω από τον αποφασιστικό έλεγχο του αμερικανικού Πενταγώνου. Ολες οι προαναφερόμενες κυβερνήσεις υπέγραψαν διμερείς στρατιωτικές συνθήκες με τις ΗΠΑ, στις οποίες καθορίζονταν οι όροι για την παροχή της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας, ο εξοπλισμός των ενόπλων δυνάμεών τους κ.ά. Τέλος, τα στρατιωτικά τους δόγματα ενιαιοποιήθηκαν σ' ένα κοινό αμερικανόπνευστο στρατιωτικό δόγμα, αυτό της Ατλαντικής Συμμαχίας. Ετσι η δημιουργία του ΝΑΤΟ ολοκλήρωνε την ανασυγκρότηση του διεθνούς ιμπεριαλισμού με ηγέτη τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μια ανασυγκρότηση που είχε πρωτοχαραχτεί σε οικονομικοπολιτικό επίπεδο με το "Δόγμα Τρούμαν" και το "Σχέδιο Μάρσαλ".
Η εξέλιξη αυτή δεν μπορούσε να μην έχει καθοριστική επίδραση στα ελληνικά πράγματα. Βεβαίως, η Ελλάδα δεν κλήθηκε να συμμετάσχει στην ιδρυτική διάσκεψη του ΝΑΤΟ. Μέλος του έγινε τρία χρόνια αργότερα. Αυτό όμως δε σήμαινε τίποτα το ιδιαίτερο, γιατί ήδη ήταν αμερικανικό προτεκτοράτο και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είχαν κανένα λόγο να την εντάξουν αμέσως στην ατλαντική συμμαχία, αφού εξυπηρετούνταν άψογα τα συμφέροντά τους και τα σχέδιά τους στην περιοχή.

Η αφίσα είναι από το αρχείο του "Ρ"

Ο αγώνας του ΔΣΕ και η στάση της ΕΣΣΔ (α') 77

Ο αγώνας του ΔΣΕ και η στάση της ΕΣΣΔ (α')

Το περίφημο "σβαρνούτ" και η αλήθεια

Για τη στάση της ΕΣΣΔ απέναντι στον εμφύλιο πόλεμο στην Ελλάδα και ειδικότερα απέναντι στον αγώνα που έδινε ο ΔΣΕ, είχαμε την ευκαιρία να αναφερθούμε αρκετές φορές. Αναμφίβολα πρόκειται για ένα κεφάλαιο του εμφυλίου που θα έχριζε ειδικής μελέτης και που δε θα πάψει να απασχολεί ιστορικούς και ερευνητές, αφού η διερεύνηση του σχετικού, πολύτιμου σε πληροφορίες, αρχειακού υλικού μόλις τώρα δειλά - δειλά αρχίζει. Κι ενώ αυτό είναι μια πραγματικότητα, που θα έπρεπε, αν μη τι άλλο, να σημαίνει επιφυλακτικότητα και προσοχή σ' ό,τι ο καθένας γράφει και υποστηρίζει ασχολούμενος με το θέμα, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου οι συγγραφείς ιστορικών ερευνών διακρίνονται από την απολυτότητα στα συμπεράσματα κι από ένα άγχος να χρεώσουν στη Σοβιετική Ενωση κάθε λογής ευθύνη για όσα διαδραματίστηκαν στην Ελλάδα. Βέβαια, κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι η διεθνής κατάσταση επέδρασε αποφασιστικά στις ελληνικές υποθέσεις την περίοδο του εμφυλίου. Αλλά για να υπηρετείται η επιστημονική ιστορική αλήθεια και να αποδίδονται "τα του Καίσαρος τω Καίσαρι... ", αυτή η πραγματικότητα θα πρέπει να ερμηνεύεται μέσα στα πλαίσια της ταξικής πάλης που διεξαγόταν τότε και να λαμβάνεται υπόψη ο συσχετισμός δυνάμεων σε διεθνές και εθνικό επίπεδο. Δυστυχώς, ιδιαίτερα στην ελληνική ιστορική φιλολογία γύρω από τον εμφύλιο, συμβαίνει - σε πολλές περιπτώσεις - το ακριβώς αντίθετο. Πράγμα, βεβαίως, καθόλου παράξενο, αφού συνήθως ο στόχος είναι είτε να υπηρετηθεί ανοιχτά η ιστορική, για τα γεγονότα, εκδοχή της κυρίαρχης τάξης, δηλαδή των νικητών του εμφυλίου, είτε να εξυπηρετηθούν εφήμερες πολιτικο - ιδεολογικές και αντικομμουνιστικές σκοπιμότητες. Κλασική περίπτωση, που αποδεικνύει αυτού του είδους τις σκοπιμότητες είναι - πέραν όλων των άλλων - ο μύθος που έχει δημιουργηθεί γύρω από τη θέση της ΕΣΣΔ απέναντι στον αγώνα του ΔΣΕ, το διάστημα 1948 - 1949.

Το "σβαρνούτ" και η ιστορική αλήθεια

Το πιο πολυσυζητημένο θέμα γύρω από τη στάση της ΕΣΣΔ απέναντι στο ελληνικό αντάρτικο, την περίοδο 1948 - 1949, αφορά τη συζήτηση που είχε ο Στάλιν στη Μόσχα, το Φλεβάρη του '48, με αντιπροσωπείες των Γιουγκοσλάβικου και Βουλγάρικου Κομμουνιστικών Κομμάτων. Οι πληροφορίες που έχουμε για το θέμα προέρχονται κυρίως από γιουγκοσλαβικές πηγές. Εχουν γράψει σχετικά, ο βιογράφος του Τίτο, Βλάντιμιρ Ντέντιερ, στα βιβλία του "Ο Τίτο μιλάει" (1953) και "Νέα στοιχεία για τη βιογραφία του Γ. Μ. Τίτο" (1984), Ο Μ. Τζίλας στα βιβλία του "Συνομιλίες με τον Στάλιν" (1962) και "Εξουσία" (1983) και τέλος ο Εντβαρντ Κάρντελι στο βιβλίο του "Αναμνήσεις. Η μάχη για την αναγνώριση και την ανεξαρτησία της νέας Γιουγκοσλαβίας 1944 - 1957).
Στο βιβλίο του "Ο Τίτο μιλάει", που εκδόθηκε το 1953, ο Β. Ντέντιερ ισχυρίζεται πως ο Στάλιν στην προαναφερόμενη συνάντηση, το Φλεβάρη 1948, με τους Βούλγαρους και Γιουγκοσλάβους κομμουνιστές ηγέτες, είπε πως ο αγώνας του ΔΣΕ στην Ελλάδα έπρεπε να σταματήσει, γιατί δεν είχε προοπτικές νίκης. Στο μεταγενέστερο όμως τρίτομο έργο του, που εκδόθηκε το 1984 με τίτλο "Νέα στοιχεία για τη βιογραφία του Γ. Μ. Τίτο", ενώ αναφέρεται στο θέμα, παραλείπει τη "δήλωση" του Στάλιν για σταμάτημα του ελληνικού αντάρτικου!!! Ευρέως γνωστά και διαδεδομένα είναι όσα έγραψε για το θέμα ο Μ. Τζίλας - παλιό ηγετικό στέλεχος του ΚΚΓ και στενός συνεργάτης του Τίτο - στο βιβλίο του που κυκλοφόρησε το 1962 με τίτλο "Συνομιλίες με τον Στάλιν". Εκεί, ο Τζίλας ισχυρίζεται πως ο Στάλιν, στη συνάντηση στο Κρεμλίνο το Φλεβάρη του '48, με κατηγορηματικό τρόπο υπογράμμισε ότι το αντάρτικο στην Ελλάδα έπρεπε να σταματήσει το ταχύτερο δυνατό. Αργότερα, όμως, στο βιβλίο του "Εξουσία" (κυκλοφόρησε το 1983), ο Τζίλας αναφέρει πως ο Στάλιν χρησιμοποίησε τη λέξη "σβαρνούτ" για το ελληνικό αντάρτικο, που σημαίνει "να αναδιπλωθεί" και όχι - όπως αποδόθηκε στην αγγλική μετάφραση του βιβλίου του "Συνομιλίες με τον Στάλιν" - "να σταματήσει" (Βλέπε σχετικά: "Μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο 1945 - 1949", εκδόσεις ΟΛΚΟΣ, σελ. 295). Παρ' όλα αυτά, ευρέως γνωστά είναι όσα ο Τζίλας έγραψε στις "Συνομιλίες με τον Στάλιν". Οι σχετικοί διάλογοι που αναφέρονται εκεί κοσμούν, σχεδόν, κάθε γραπτό που ασχολείται με τον ελληνικό εμφύλιο και θεωρούνται - άλλοτε από σκοπιμότητα και άλλοτε από άγνοια - ως το θέσφατο της ιστορικής μαρτυρίας. Αντίθετα η σχετική μαρτυριά του Ε. Κάρντελι που περιέχεται στο βιβλίο του "Αναμνήσεις. Η μάχη για την αναγνώριση και την ανεξαρτησία της νέας Γιουγκοσλαβίας 1944 - 1957", (κυκλοφόρησε στη Γιουγκοσλαβία το 1980) αποσιωπάται τις περισσότερες φορές επιμελώς, ιδιαίτερα στην ελληνική βιβλιογραφία και αρθρογραφία για τον εμφύλιο πόλεμο, παρόλο που η πρόσβαση σ' αυτήν είναι εύκολη και δυνατή, αφού δημοσιεύτηκε στα ελληνικά από την εφημερίδα "ΑΥΓΗ". Το γιατί συμβαίνει αυτό δεν είναι δύσκολο να κατανοηθεί. Ο Κάρντελι, αυτόπτης μάρτυρας - όπως και ο Τζίλας - των όσων είπε ο Στάλιν για το ελληνικό αντάρτικο το Φλεβάρη του '48, πουθενά δεν αναφέρει δήλωση του Σοβιετικού ηγέτη για σταμάτημα ή αναδίπλωση του αγώνα του ΔΣΕ!!!

Τι λέει ο Μ. Τζίλας

Για πληρέστερη ενημέρωση του αναγνώστη θα σταθούμε πιο αναλυτικά στις μαρτυρίες του Τζίλας και του Κάρντελι, αρχίζοντας απ' τον πρώτο.
Στο βιβλίο του "Συνομιλίες με τον Στάλιν" (Ελληνική έκδοση: Κ. Χ. Καμαρινόπουλος, Αθήνα 1962, σελ. 160 - 161), ο Μ. Τζίλας αναφέρεται στη συνάντηση που είχαν στις 10 Φλεβάρη του 1948, στο Κρεμλίνο αντιπροσωπείες του ΚΚΣΕ, του ΚΚ Βουλγαρίας και του ΚΚ Γιουγκοσλαβίας. Τη σοβιετική αντιπροσωπεία αποτελούσαν οι Στάλιν, Μολότοφ, Ζντάνοφ, Μαλένκοφ, Σουσλόφ και Ζόριν. Τη γιουγκοσλάβικη οι Τζίλας, Κάρντελι, Μπάκαριτς και τη βουλγάρικη οι Δημητρόφ, Κολάροφ και Κοστόφ. Εκεί ο Στάλιν - πάντα σύμφωνα με όσα μαρτυρεί ο Τζίλας - κάποια στιγμή έστρεψε τη συζήτηση στον ελληνικό εμφύλιο και είχε μια διαλογική συζήτηση με τον Κάρντελι.
Ο σχετικός διάλογος Στάλιν - Κάρντελι για το ελληνικό ζήτημα, σύμφωνα με τον Τζίλας, έχει ως εξής: Ο Σοβιετικός ηγέτης ρώτησε τον Κάρντελι: "Πιστεύετε στην επιτυχία αυτής της εξέγερσης; ". Ο Κάρντελι απάντησε "ότι αν η ξένη επέμβαση δεν κλιμακωθεί και αν οι Ελληνες σύντροφοι δε διαπράξουν μεγάλα στρατιωτικά και πολιτικά σφάλματα... ". Τότε ο Στάλιν τον διέκοψε λέγοντας: "Αν, αν... Οχι δεν έχουν καμιά απολύτως προοπτική επιτυχίας. Τι νομίζετε, πως η Βρετανία και οι Ηνωμένες Πολιτείες - οι Ηνωμένες Πολιτείες, το ισχυρότερο κράτος στον κόσμο - θα σας επιτρέψουν να κόψετε τις γραμμές επικοινωνίας τους στη Μεσόγειο. Σαχλαμάρες. Κι εμείς δεν έχουμε καθόλου ναυτικό". Και κατέληξε τονίζοντας πως η εξέγερση στην Ελλάδα έπρεπε να αναδιπλωθεί (σβαρνούτ) το συντομότερο δυνατό (Βλέπε: "Μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο 1945 - 1949", εκδόσεις ΟΛΚΟΣ, σελ. 295 και Φ. Οικονομίδη: "Πόλεμος, Διείσδυση και Προπαγάνδα", εκδόσεις ΟΡΦΕΑΣ, σελ. 82 - 83. Σημειώνουμε ακόμη, ότι στην ελληνική έκδοση του βιβλίου "Συνομιλίες με τον Στάλιν", η φράση του σοβιετικού ηγέτη "κι εμείς δεν έχουμε καθόλου ναυτικό", έχει παραλειφθεί!!! ).
Αναμφίβολα δεν είναι το ίδιο πράγμα να λες "να αναδιπλωθεί η εξέγερση στην Ελλάδα", με το να λες "να σταματήσει". Η διαφορά είναι τεράστια και εύκολα αντιληπτή αν θελήσει κανείς να μεταφέρει αυτές τις φράσεις στις συνθήκες του εμφυλίου πολέμου και να τις μετατρέψει σε πολιτική. Να επιχειρήσει να δει, δηλαδή, τι πραγματικά σημαίνουν από πολιτική άποψη. Ομως δεν αξίζει να σταθούμε περισσότερο σ' αυτό το ζήτημα, παρόλο που με αυτό το "να σταματήσει το αντάρτικο", έχει φτιαχτεί ολόκληρη μυθολογία κι έχουν ειπωθεί τα μύρια όσα για τη στάση της ΕΣΣΔ πάνω στο ελληνικό ζήτημα. Αξίζει περισσότερο να δούμε τι μαρτυρεί ο Ε. Κάρντελι.

Η μαρτυρία του Κάρντελι

Στο βιβλίο του Κάρντελι που προαναφέραμε - αποσπάσματα του οποίου μεταφράστηκαν στα ελληνικά και δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα "ΑΥΓΗ" το 1980 - ο Γιουγκοσλάβος ηγέτης αναφέρεται εκτενώς στη συνάντηση με τον Στάλιν, το Φλεβάρη του '48, καθώς στα όσα ελέχθησαν γύρω από το ελληνικό ζήτημα. Συγκεκριμένα, ο Κάρντελι λέει:
"Δεύτερο πρόβλημα που έθεσε ο Στάλιν ήταν η Ελλάδα. Με ρώτησε ανοιχτά: "Μήπως εσείς πραγματικά σκέπτεστε ότι είναι δυνατή η νίκη της εξέγερσης στην Ελλάδα; "
Απάντησα ότι δεν είμαστε εμείς αυτοί που οργάνωσαν την εξέγερση στην Ελλάδα, αλλά οι ίδιοι οι Ελληνες. Εμείς που είμαστε στα σύνορά τους δεν μπορούμε να αποφύγουμε να τους δίνουμε βοήθεια, τέτοια που κάθε επαναστατικό κίνημα θα έδινε σε άλλο επαναστατικό κίνημα. Κι όσον αφορά τις δυνατότητες νίκης της εξέγερσης στην Ελλάδα, αυτό εξαρτάται από ποικίλους παράγοντες: "Αν αναπτυσσόταν το εργατικό κίνημα στις άλλες χώρες, αν η διεθνής κατάσταση ήταν ικανοποιητική, αν η εξέγερση έπαιρνε την απαραίτητη βοήθεια κλπ. ".
Ο Στάλιν τότε με διέκοψε: "Αν... αν... αν... Ολη η αναμονή σας ξεκινάει από το αν... Είναι καθαρή αυταπάτη να σκέφτεται κανείς ότι οι δυτικές δυνάμεις θα αφήσουν την Ελλάδα στους κομμουνιστές. Εσείς μαζί με τους Ελληνες κομμουνιστές ζείτε σ' έναν κόσμο χίμαιρας. Και μ' αυτό τον τρόπο μας τοποθετείτε μπροστά σε πολιτικές δυσχέρειες. ".
Του είπα: "Σύντροφε Στάλιν, μα τι μπορούμε να κάνουμε τώρα εμείς αν στην Ελλάδα και στα σύνορά μας υπάρχει εξέγερση. Αν εκείνοι ζητάνε τη βοήθειά μας, αν μας φέρνουν ως τα σύνορα τραυματίες κλπ. Μήπως πρέπει να κλείσουμε τα σύνορα; Να αποξενωθούμε από αυτό το κίνημα; Τι να κάνουμε; ".
Ο Στάλιν μου απάντησε αυστηρά: "Ας δώσει ο Θεός να 'χετε δίκιο. Ισως εγώ να 'χω λάθος. Εγώ ήδη έχω λαθέψει σε μια τέτοια περίπτωση. Αυτή ήταν η Κίνα. Δεν πίστευα στη νίκη των Κινέζων κομμουνιστών. Ημουνα βέβαιος ότι οι Αμερικάνοι θα κάνουν τα πάντα για να καταπνίξουν αυτή την εξέγερση. Παρακινούσα το Μάο λέγοντάς του ότι είναι καλύτερα να συμφιλιωθεί με τον Τσανγκ Κάι Σεκ και να σχηματίσει μαζί του κάποια μορφή κυβέρνησης συνασπισμού. Κάλεσα ακόμα και κινέζικη αντιπροσωπεία στη Μόσχα. Η αντιπροσωπεία ήρθε, άκουσε όσα της είπα, σύμφωνα με την κινέζικη συνήθεια όλοι χαμογελούσαν, κουνούσαν συγκαταβατικά τα κεφάλια τους κι έφυγαν. Κι όταν επέστρεψαν, ο Μάο άρχισε τη μεγάλη επαναστατική του επίθεση και τελικά νίκησε. Οπως βλέπετε κι εδώ μπορώ να κάνω λάθος. Ας δώσει ο θεός να γίνει έτσι και στην περίπτωση της Ελλάδας. Αλλά πρέπει να πω ότι δεν πιστεύω στο Θεό. Η Ελλάδα δεν είναι Κίνα. ".
Μόνο μετά από μια τέτοια θέση του Στάλιν, μου έγινε σαφές γιατί η σοβιετική βοήθεια στην εξέγερση στην Ελλάδα ήταν μόνο στα λόγια, ενώ από υλική άποψη στην πραγματικότητα ήταν συμβολική. Κι αμέσως μόλις φτάσαμε στη σύγκρουση ανάμεσα στο Στάλιν και στο ΚΚ Γιουγκοσλαβίας, εκείνος ξεπούλησε αυτήν την εξέγερση, που λένε σε μία νύχτα και την ευθύνη γι' αυτό την απέδωσε σε μας". (Βλέπε: Εφημερίδα "ΑΥΓΗ" 17/2/1980 - Μετάφραση από τα σέρβικα: Λ. Χατζηπροδρομίδης).

Ορισμένα συμπεράσματα

Συγκρίνοντας οι δύο μαρτυρίες - αυτή του Τζίλας κι αυτή του Κάρντελι - γίνεται αντιληπτή με γυμνό μάτι η ουσιαστική διαφορά μεταξύ τους, στην οποία έχουμε ήδη αναφερθεί. Ο Κάρντελι, ο οποίος έκανε τη σχετική - για τον ελληνικό εμφύλιο πόλεμο - συζήτηση με τον Στάλιν και που αναμφίβολα γνώριζε τι είχε γράψει ο Τζίλας γύρω από το θέμα, δεν αναφέρει πουθενά να είπε ο Σοβιετικός ηγέτης, ότι το ελληνικό αντάρτικο έπρεπε να σταματήσει ή να αναδιπλωθεί. Και δε θα είχε κανένα λόγο να παραλείψει μια τόσο σοβαρή δήλωση από μέρους του Στάλιν - αν υπήρχε τέτοια δήλωση στην πραγματικότητα - αφού δε διστάζει να κατηγορήσει, χωρίς περιστροφές, το Σοβιετικό ηγέτη για ξεπούλημα του αγώνα του ΔΣΕ και του ΚΚΕ. Δεν μπορούμε, επίσης, να δεχτούμε, πως η παράλειψη αυτής της δήλωσης από τον Γιουγκοσλάβο ηγέτη μπορεί να οφείλεται σε πιθανή έλλειψη μνήμης. Τα γραπτά, τουλάχιστον, του Τζίλας, δεν άφηναν περιθώρια να ασθενήσει η μνήμη του Κάρντελι, ειδικά σ' αυτό το θέμα. Μια μνήμη που ομολογουμένως δεν ήταν καθόλου κακή, αν την κρίνει κανείς με βάση τη μαρτυρία του, που παραθέσαμε.
Συμπερασματικά, στα όσα αναφέραμε, μπορούμε βάσιμα να υποστηρίξουμε πως μέχρι στιγμής τουλάχιστον δεν υπάρχει κανένα στοιχείο, που να μας κάνει να δεχτούμε ως πιθανή μια δήλωση του Στάλιν, το 1948, για σταμάτημα ή αναδίπλωση του ελληνικού αντάρτικου. Αντίθετα, από τα στοιχεία που έχουμε υπόψη μας, ποτέ οι Σοβιετικοί στα 1948, δε ζήτησαν από το ΚΚΕ σταμάτημα ή αναδίπλωση του αγώνα του ΔΣΕ. Ισα ίσα, που βοήθησαν αυτό τον αγώνα και μόνο τον Απρίλη του 1949 εξέφρασαν τη γνώμη - απευθείας στην ηγεσία του κόμματος - πως οι αντάρτες έπρεπε να υποχωρήσουν.
Από τις προαναφερόμενες γιουγκοσλαβικές μαρτυρίες μπορούμε να δεχτούμε - κρατώντας επιφυλάξεις για το πώς διατυπώθηκαν από τον Στάλιν οι διάφορες κρίσεις του - ως πιθανώς αληθινή, την εκτίμηση που αποδίδεται στον Σοβιετικό ηγέτη, για τις προοπτικές του αγώνα του ΔΣΕ. Ισως ο Στάλιν, έχοντας προφανώς μια ευρύτερη αντίληψη του διεθνούς συσχετισμού δυνάμεων, να είχε καταλήξει στο συμπέρασμα, ότι το αντάρτικο κίνημα στην Ελλάδα δεν είχε πιθανότητες νίκης. Η εκτίμησή του ότι οι Αγγλοαμερικάνοι - και ιδιαίτερα οι Αμερικανοί ως ισχυρότερη δύναμη στον κόσμο - θα έκαναν τα πάντα, για να μη χάσουν τον έλεγχο της Μεσογείου, σε συνδυασμό με τη φράση του "κι εμείς δεν έχουμε καθόλου ναυτικό", δείχνει πως είχε σαφή, άκρως ρεαλιστική και καλοζυγισμένη εκτίμηση του διεθνούς συσχετισμού δυνάμεων. Πώς αντιλαμβανόταν - πολύ σωστά - τον ελληνικό εμφύλιο στη διεθνή διάστασή του, ως αναπόσπαστο στοιχείο της ταξικής πάλης σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η ιστορία ενός ποιήματος

Μια συγκινητική επιστολή ενός αναγνώστη μας

Ο Γάλλος ποιητής Πολ Ελιάρ, πρώτος, σε πορεία στο Βίτσι

"Αγαπητοί σύντροφοι του "Ρ",
Το τέλος του Β' Παγκόσμιου Πολέμου, με βρήκε όμηρο στο χιτλερικό στρατόπεδο πολιτικών κρατουμένων του Βραδεμβούργου, απ' όπου με απελευθέρωσαν τα σοβιετικά στρατεύματα. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, τον Αύγουστο του 1945, βρήκα τον πατέρα μου κρατούμενο από το μεταπολεμικό κράτος, ως αντιστασιακό. Τα πράγματα ήταν πολύ δύσκολα και η ζωή πολύ σκληρή.
Το 1948 ήρθε η σειρά μου να υπηρετήσω τη στρατιωτική θητεία και με κάλεσαν στρατιώτη. Με ενέργειες του τότε δημάρχου Φιλιατρών Μεσσηνίας, με τον οποίο είμαστε γείτονες και με αγαπούσε σαν παιδί του, γλίτωσα τη Μακρόνησο και μετά τη βασική εκπαίδευση στην Καλαμάτα, βρέθηκα στο Γράμμο, στην πρώτη γραμμή, απέναντι από τις δυνάμεις του ΔΣΕ.
Εκεί, το καλοκαίρι του 1949, σ' ένα πολυβολείο βρήκα ορισμένες προκηρύξεις του ΔΣΕ και ανάμεσά τους ένα ποίημα, αφιερωμένο στην επίσκεψη του Γάλλου ποιητή, Πολ Ελιάρ, στο Γράμμο. Οταν το διάβασα, κρυφά από τους άλλους στρατιώτες της μονάδας μου, συγκλονίστηκα τόσο πολύ, που κατάλαβα ότι πρέπει να το διασώσω. Να το φυλάξω, όμως, γραμμένο ήταν πολύ επικίνδυνο. Επρεπε να το μάθω απ' έξω και να το κρατήσω στη μνήμη μου. Και αυτό έκανα. Από τότε, ποτέ δεν το ξέχασα... Πενήντα περίπου χρόνια πέρασαν και μένει ανεξίτηλα χαραγμένο στο μυαλό μου. Και νομίζω, ότι με αφορμή το αφιέρωμα του "Ρ" το ποίημα αυτό πρέπει να διασωθεί πλέον και γραπτά και να βρει μια θέση σ' αυτό. Γι' αυτό και σας το αποστέλλω.
Απόστολος ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ
Φιλιατρά Μεσσηνίας
Υ.Γ. Πολύ θα ήθελα, έστω και πενήντα χρόνια μετά, να γνωρίσω τον ποιητή, μαχητή ή μαχήτρια του ΔΣΕ, που εμπνεύστηκε κι έγραψε το υπέροχο αυτό ποίημα".

Ο Πωλ Ελυάρ στο Γράμμο Ο Γράμμος μας σύντροφε ορθώνεται να σε φιλήσει στο μέτωπο. Είναι ο δικός σου πανανθρώπινος Ολυμπος των θνητών που νίκησαν το θάνατο με το Εμπρός ΕΛΑΣ για την Ελλάδα. Σήμερα οι κορυφές του ψήλωσαν κι αστράφτουν πιο τρομερά για τους δήμιους της ελπίδας. Ενας αγέρας λευτεριάς κι περηφάνιας φουσκώνει τα στήθη μας από τις ψηλές κορφές του κόσμου από την αδάμαστη θάλασσα εκατομμυρίων συντρόφων μας. Ο Πωλ Ελυάρ στο Γράμμο. Σήμερα γι' αυτόν θα μιλήσουμε στη συνέλευσή μας. Τι να χαρίσουμε σύντροφοι ενθύμιο του πιστού μας συντρόφου; Μια αδελφούλα μας τρεις φορές λαβωμένη από το μίσος του Τρούμαν ας του βάλει στο στήθος μετάλλιο τιμής το κόκκινο τούτο αγριόκρινο που άνθισε στο άπαρτο Κάμενικ. Για να μη ντρέπεται ο σύντροφος Ελυάρ και οι τίμιοι άνθρωποι όλου του κόσμου. Για να κοιτάζουν τον ήλιο που νικάει κι ανατέλλει.

Οι φωτογραφίες είναι από το αρχείο του "Ρ" και το βιβλίο του Δ. Βλαντά "Εμφύλιος πόλεμος 1945 - 1949)

Η αποστέρηση του ΔΣΕ από πολύτιμες εφεδρείες, με την εκκένωση των αγροτικών περιοχών από τον πληθυσμό τους 76

Η αποστέρηση του ΔΣΕ από πολύτιμες εφεδρείες, με την εκκένωση των αγροτικών περιοχών από τον πληθυσμό τους

Η συμπάθεια και η υποστήριξη του πληθυσμού της υπαίθρου στον αγώνα του ΔΣΕ οδήγησε τους μοναρχοφασίστες στην εκκένωση των χωριών, ώστε να δημιουργηθεί ένα κενό γύρω από τις μάχιμες μονάδες του

Η κυβέρνηση των Αθηνών δικαιολόγησε τις βίαιες εκτοπίσεις χωρικών, υποστηρίζοντας ότι ήταν "ανταρτόπληκτοι" ή "συμμοριόπληκτοι". Στο βιβλίο "Ο Ελληνικός Στρατός κατά τον αντισυμμοριακό Αγώνα (1946-'49)", έκδοση του Αρχηγείου Στρατού 1971, αναφέρονται τα εξής: "680.000 γυμνητεύοντες και πεινώντες ανταρτόπληκτοι εβεβαίωσαν διά της φυγής των ότι παρ' όλας τας υποσχέσεις του συμμοριτισμού, διά καλυτέραν αύριον και δημοκρατικήν ελευθερίαν, δε δύναται να ζήσουν υπό το κομμουνιστικόν καθεστώς... "
Το ΚΚΕ και η Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση έσπευσαν από την πρώτη στιγμή να καταγγείλουν ότι "οι μοναρχοφασίστες γνωρίζοντας πολύ καλά τη συμπάθεια και την υποστήριξη του πληθυσμού στον αγώνα του ΔΣΕ, διέταξαν την εκκένωση των χωριών, ώστε να δημιουργήσουν ένα κενό γύρω από τις μάχιμες μονάδες μας... " (Αύγουστος 1949).
Ιδιαίτερα αποκαλυπτικά για τους στόχους της επιχείρησης αυτής είναι τα αρχεία του ΟΗΕ, των αμερικανικών και των αγγλικών υπηρεσιών, όπου περιγράφεται - πολλές φορές με μια ωμή γλώσσα που ξενίζει - η τραγωδία την οποία έζησαν χιλιάδες ελληνικές οικογένειες.

Το σχέδιο του ξεριζωμού

Η αναγκαστική μετακίνηση εκατοντάδων χιλιάδων κατοίκων της υπαίθρου - η μεγαλύτερη στη σύγχρονη Ελληνική Ιστορία μετά το ξεκλήρισμα των Μικρασιατών - στηρίχτηκε στη βρετανική εμπειρία που είχε δοκιμαστεί με επιτυχία στις αποικίες του στέμματος, στην Αφρική και την Ασία και εφαρμόστηκε σταδιακά: 1.Πρώτο μέτρο ήταν ο αποκλεισμός από κάθε βοήθεια των χωριών που δε βρίσκονταν σε ασφαλείς περιοχές, σε περιοχές δηλαδή που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο του ΔΣΕ.
Στις 6 Νοέμβρη 1946 ο Αμερικανός υποπρόξενος στη Θεσσαλονίκη George M. Widney, μετά από περιοδεία του στην Εδεσσα, το Αργος Ορεστικό, τη Φλώρινα και την Καστοριά, αναφέρει στους προϊσταμένους του: "Η ελληνική κυβέρνηση έχει υιοθετήσει στη Δυτική και Κεντρική Μακεδονία μια σκληρή πολιτική, ισοδύναμη με καταδίωξη απέναντι σε πρόσωπα και άτομα που εφοδιάζουν τις ένοπλες αριστερές συμμορίες ή που είναι επιδεκτικοί στην επιρροή τους".
Ο Αμερικανός διπλωμάτης προσθέτει πως γίνονται σαφείς διακρίσεις στο θέμα της διανομής τροφίμων και εφοδίων της UNRRA ("Διοίκηση των Ηνωμένων Εθνών για την Ανακούφιση και την Αποκατάσταση"), σε βάρος χωριών με πληθυσμούς που συμπαθούν την Αριστερά.
Ενας άλλος Βρετανός αξιωματούχος της UNRRA σε έκθεσή του επισημαίνει ότι ολόκληρα χωριά στην Ευρυτανία αφήνονταν χωρίς τρόφιμα για να μην πέσουν (τα εφόδια) στα χέρια των ανταρτών. Μάλιστα, κάνει λόγο και για θανάτους χωρικών από ασιτία.
Ακόμη, σε έγγραφο του Ιουλίου του 1948, που βρίσκεται στα αρχεία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, περιλαμβάνεται κατάλογος χωριών του νομού Φλώρινας, που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο του ΔΣΕ και στα οποία επί 18 ολόκληρους μήνες δεν είχε φτάσει ούτε ένα δέμα βοήθειας.
2.Δεύτερο μέτρο, ήταν η απαγόρευση κυκλοφορίας, κυρίως στις ορεινές περιοχές και η φρούρηση των χωριών από μονάδες του Στρατού, της Εθνοφυλακής και τις Μονάδες Ασφαλείας Υπαίθρου (τους γνωστούς ΜΑΥδες).
Οταν αυτά τα μέτρα δεν απέδιδαν, τότε προχωρούσαν στο επόμενο στάδιο που ήταν η εκτόπιση των "ανεπιθύμητων" πληθυσμών από τα χωριά. Και σ' αυτό το μέτρο υπήρχαν διαβαθμίσεις:
- Αρχικά ο Στρατός "συμβούλευε" τους χωρικούς να εγκαταλείψουν τα χωριά τους και να κατέβουν στις πόλεις για λόγους ασφαλείας (σχετικά απόρρητα έγγραφα υπάρχουν στα αρχεία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, SDR 86800/7 - 2847). Αν ο κόσμος επέμενε να μείνει στις πατρογονικές του εστίες, τότε η εκκένωση γινόταν βίαια.
Είναι χαρακτηριστικά τα όσα αναφέρονται σε απόρρητο έγγραφο (της 27ης Οκτωβρίου 1947) του γραφείου του στρατιωτικού ακόλουθου των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ελλάδα προς τον γενικό διοικητή της Ομάδας Αμερικανικού Στρατού στην Ελλάδα (USAGG) για τη δραστηριότητα του 35ου Συντάγματος του Στρατού που έδρευε στις Σέρρες: "... Εχει απομακρύνει 1.500 άνδρες, ηλικίας 16 - 40 ετών, από χωριά της περιοχής του και του έχει εγκαταστήσει σε τρία στρατόπεδα. Οι οικογένειές τους θα ακολουθήσουν αργότερα".
Οι επικυρίαρχοι Αμερικανοί ζητούσαν τακτικές αναφορές για την πορεία των εκτοπίσεων από τους υπευθύνους των μάχιμων μονάδων του Στρατού. Στα αρχεία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ υπάρχει έγγραφο (του 1947) του Ταγματάρχη Βέρου της Υπηρεσίας Πληροφοριών του Γ' Σώματος Στρατού, στο οποίο αναφέρεται ότι "ορισμένοι διοικητές του Γ' Σώματος είχαν ζητήσει να εκκενωθούν περίπου 150 χωριά κοντά στην περιοχή που ελέγχονταν από τους αντάρτες, ώστε οι τελευταίοι να μην μπορούν να εξασφαλίσουν εφόδια από αυτά".

Συνδυασμός με τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις

Η εκτέλεση του σχεδίου για τις εκτοπίσεις συνδυάστηκε με τις μεγάλες εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του στρατού.
Η επιχείρηση "Τέρμινους" (Ανοιξη, Καλοκαίρι και Φθινόπωρο του 1947) στη Στερεά Ελλάδα, την Ηπειρο και τη Μακεδονία, με στόχο την εκκαθάριση της περιοχής, από τα Αγραφα έως την Κοζάνη, ήταν αποτυχημένη από καθαρά στρατιωτική άποψη. Απέδωσε, όμως, από την άποψη των εκτοπίσεων και της καταστροφής του συστήματος υποστήριξης του ΔΣΕ. Αμερικανικές πηγές καταγράφουν συρροή κατοίκων των χωριών στις πόλεις: Ο πληθυσμός της Κόνιτσας διπλασιάζεται, στα Γρεβενά βρίσκονται 11.000 πρόσφυγες και άλλοι 2.000 καθ' οδόν από τα χωριά τους, 10.000 σε σύνολο 56.000 κατοίκων του νομού Καστοριάς, μεταφέρονται στην Καστοριά και το Αργος Ορεστικό.
Σε αποτυχία από στρατιωτική άποψη κατέληξε και η επιχείρηση "Χαραυγή" για την εκκαθάριση της Στερεάς. Ομως, το πέρασμα των δυνάμεων του ΔΣΕ υπό τον Διαμαντή στα Αγραφα, επέτρεψε στο Στρατό να "αδειάσει" μεγάλες περιοχές από τους κατοίκους τους. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Αμάραντου και της Καστανιάς, χωριών του νομού Τρικάλων. Σύμφωνα με τις επίσημες στατιστικές, ο πληθυσμός τους μειώθηκε κατά 50% μεταξύ των ετών 1940 και 1951.
Ο Φοίβος Γρηγοριάδης αναφέρει πως οι εκκενώσεις των χωριών έγιναν με εξαιρετικά βίαιες μεθόδους. Μάλιστα, ο στρατηγός Θρασύβουλος Τσακαλώτος είχε διατάξει τη με συνοπτικές διαδικασίες εκτέλεση των χωρικών ("ληστοτρόφους" τους χαρακτηρίζει), που αρνούνταν να εγκαταλείψουν τα χωριά τους.
Η "Χαραυγή" συμπίπτει με την εξέλιξη της μεγάλης επιχείρησης για τη μεταφορά παιδιών σε "ασφαλείς" περιοχές, τις γνωστές "παιδουπόλεις" της Φρειδερίκης. Η επιχείρηση αυτή γινόταν υπό την επίβλεψη της AMAG (Αμερικανική Αποστολή Βοήθειας στην Ελλάδα) που αποτελούσε και την πραγματική κυβέρνηση της χώρας μας τα χρόνια εκείνα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης, από τις 800.000 εκτοπισμένους, οι 150.000 ήταν παιδιά, η πλειοψηφία των οποίων ακολούθησε τους γονείς τους στις πόλεις, ενώ τα υπόλοιπα κλείστηκαν στα ιδρύματα της Φρειδερίκης.
Στην Πελοπόννησο το 1948, ο αριθμός των εκτοπισμένων είναι μικρός. Τα κεντρικά και νότια διαμερίσματα ελέγχονται από το ΔΣΕ και ο Στρατός αποφεύγει τις διεισδύσεις. Η αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα αποδίδει τον μικρό αριθμό των προσφύγων και στην "καλή μεταχείριση των πληθυσμών από τους αντάρτες" (SDR 86800/ 3 - 2448, 86800/9 - 348). Ομως, το 1949 με την έναρξη της επιχείρησης "Περιστερά", που κατέληξε στην καταστροφή των δυνάμεων του ΔΣΕ, ο αριθμός των προσφύγων αυξάνεται και σύμφωνα με τα στοιχεία των Αμερικανών φθάνει τις 17.000, για να πέσει κατακόρυφα με το τέλος των μαχών.

Και υπερβάλλων ζήλος...

Πολλές φορές οι εντεταλμένοι για τις εκτοπίσεις αποδεικνύονται βασιλικότεροι του βασιλέως. Ο αριθμός των εκτοπισμένων ξεπερνά τους αρχικούς σχεδιασμούς και επιβαρύνεται ο οικονομικός προϋπολογισμός των Αμερικανών. Ο αρχηγός της AMAG Dwight Griswold, με επείγον τηλεγράφημά του (στις 27-10-47) προς τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών, του εφιστά την προσοχή γιατί, όπως σημειώνει: "Ο Ελληνικός Στρατός έχει απομακρύνει 300.000 άτομα από σπίτια που βρίσκονται σε περιοχές, τις οποίες κρατούν οι αντάρτες, ή στο θέατρο των επιχειρήσεων, κυρίως στη βόρεια και κεντρική Ελλάδα, για να εμποδίσει την αναγκαστική στρατολόγησή τους (σ. σ.: από το ΔΣΕ). Οι πρόσφυγες συνιστούν κρίσιμο εθνικό πρόβλημα, για το οποίο καταστρώνουμε σχέδια από κοινού με την Ελληνική Κυβέρνηση και τον Ελληνικό Στρατό (SDR 86800/ 10 - 2747)". Λίγες ημέρες αργότερα (στις 13 Νοεμβρίου 1947), ο Griswold πάλι "κατηγορεί" την κυβέρνηση των Αθηνών, πως αφήνει τους εκτοπισμένους χωρίς καμιά φροντίδα.
Ακόμη, δε λείπουν οι περιπτώσεις ενεργειών κρατικών οργάνων, που "εκθέτουν" στη διεθνή κοινή γνώμη την κυβέρνηση των Αθηνών και τους προστάτες της. Ο Griswold σε τηλεγράφημά του προς την Ουάσιγκτον αναφέρει ότι η εκτόπιση από τις κυβερνητικές δυνάμεις "χιλιάδων παιδιών κάποτε με τη βία" αμαυρώνει τον σκοπό, για τον οποίο αγωνίζονται η κυβέρνηση των Αθηνών και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Στα τέλη του 1948 οι Αμερικανοί εκτιμούν πως η επιχείρηση δημιουργίας "νεκρών ζωνών" για την απομόνωση του ΔΣΕ αποδίδει. Σε αναφορά του "Τμήματος Σχεδιάσεων και Επιχειρήσεων" του Αμερικανικού Στρατού, σημειώνονται και τα εξής: "50.000 κομμουνιστές ενταγμένοι σε ένα καλά οργανωμένο σύστημα συλλογής πληροφοριών υπήρχαν σε κάθε χωριό της Ελλάδας. Αυτοί ήταν οι λεγόμενοι συμμορίτες της Αυτοάμυνας και συνιστούσαν τόσο μεγάλο κίνδυνο, όσο και οι ένοπλοι αντάρτες. Ηταν οι υπηρεσίες πληροφοριών και εφοδιασμού των ανταρτικών δυνάμεων".
Περισσότερο αποκαλυπτικός για τους στόχους της επιχείρησης ήταν ο τότε Αμερικανός ακόλουθος για θέματα Γεωργίας στην Ελλάδα Jay G. Diamond: "Η πολιτική εκκένωσης που ακολουθεί ο Ελληνικός Στρατός, έτσι όπως έχει συλληφθεί αρχικά, είχε στόχο να αποστερήσει τους αντάρτες από πηγές διατροφής και πληροφόρησης".

Η τύχη των ξεριζωμένων

Η μεγάλη συγκέντρωση εκτοπισμένων στα αστικά κέντρα και οι άθλιες συνθήκες διαβίωσής τους υποχρέωσαν την κυβέρνηση των Αθηνών να προχωρήσει έστω και αργά στη δημιουργία μηχανισμών για την ανακούφισή τους. Στις 9 Μα`ϊου 1949, καταρτίστηκε ο σχετικός Αναγκαστικός Νόμος 894. Ομως, ακόμη και τότε το κράτος φέρθηκε μικρόψυχα σ' αυτούς που τους υποχρέωσε να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Τους χώρισε σε τρεις κατηγορίες:
- Στην πρώτη περιλαμβάνονταν όσοι θεωρούνταν ότι "εγκατέλειψαν τα χωριά τους για να αποφύγουν τους αντάρτες". Στην κατηγορία αυτή, ενέταξαν τις οικογένειες των επιστρατευμένων και των ανδρών του ΜΑΥ. Για όλους αυτούς προβλεπόταν η παροχή βοήθειας και ενισχύσεων.
- Αντίθετα, για τις άλλες δύο κατηγορίες, στις οποίες υπάγονταν όλοι οι ύποπτοι για συνεργασία με το Δημοκρατικό Στρατό, δεν προβλεπόταν βοήθεια. Εκατοντάδες χιλιάδες Ελληνες ζουν κάτω από δραματικές συνθήκες είτε σε πρόχειρα στρατόπεδα, είτε σε άθλιες κατοικίες στις μεγάλες πόλεις.
- Πολλοί απ' αυτούς για να ζήσουν υποχρεώνονται να κάνουν τις πιο βαριές δουλιές και μη παραγωγικά επαγγέλματα, όπως αυτό του πλανόδιου πωλητή. Σε έγγραφο του υπουργείου Συντονισμού (Δεκέμβριος 1949) αναφέρεται πως το Σουφλί στον Εβρο είναι γεμάτο από άνεργους "συμμοριόπληκτους πρόσφυγες που ζουν παρασιτικά".
- Οι εκτοπισμένοι αγρότες στη συντριπτική τους πλειοψηφία, που είχαν μάθει να ζουν στην ύπαιθρο, υποχρεώνονται τώρα να περνούν τις περισσότερες ώρες της μέρας τους κάτω από φοβερές συνθήκες σε παλιές φυλακές, στρατώνες, ακόμη και σφαγεία.
Αποκομμένοι βίαια από το φυσικό τους χώρο, ακόμη και όταν διατάσσεται η επιστροφή στα χωριά τους, πολλοί αρνούνται να γυρίσουν, αφού με τη ζωή στους καταυλισμούς των μεγάλων πόλεων έχουν χάσει την κοινωνική συνοχή τους. Επίσης, τα χωράφια τους είναι πολύ μικρά και η παραγωγικότητα με τον πόλεμο έπεσε κατακόρυφα και ο αριθμός των ζώων τους μειώθηκε δραματικά. Και, το κυριότερο, τα χωριά τους είναι κατεστραμμένα από τις μάχες. Σε έγγραφο της στρατιωτικής διοίκησης Θεσσαλονίκης του Οκτωβρίου 1949, αναφέρονται και τα εξής: "Δεν είναι νοητό ουδέ επιτετραμμένον επί ΕΑΜοκρατίας να υπήρχαν Δημοδιδάσκαλοι εις όλα τα χωρία και ήδη ότε πλήρης ασφάλεια παρέχεται εις άπαντα τα επαναπατρισθέντα χωρία να μην υπάρχουν τοιούτοι".
Πριν περάσουν λίγα χρόνια, οι ξεριζωμένοι του Εμφυλίου θα αποτελέσουν τη μαγιά του μεγάλου κύματος της εξωτερικής μετανάστευσης. Της μετανάστευσης - πληγής της μεταπολεμικής Ελλάδας, την οποία είχαν προαναγγείλει από τον Ιούλιο ήδη του 1949 οι Αμερικανοί επικυρίαρχοι της χώρας μας. Το "Γραφείο Αντικατασκοπευτικής Ερευνας του Στέιτ Ντιπάρτμεντ" (OIR: OFFICE OF INTELLIGENCE RESEARCH) σε αναφορά του προτείνει, ως λύση στο πρόβλημα του "υπερπληθυσμού" των αγροτικών περιοχών, την εξωτερική μετανάστευση 80.000 - 10.000 ατόμων κάθε χρόνο - η οποία, κατά την άποψη των Αμερικανών, θα "εκμηδένιζε" την αναμενόμενη φυσική αύξηση του πληθυσμού.
Σημειώσεις:
1. Οι εκθέσεις των αμερικανικών υπηρεσιών δημοσιεύονται στη μελέτη της καθηγήτριας Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ Αγγελικής Λαΐου, που περιλαμβάνεται στο βιβλίο "Μελέτες για τον Εμφύλιο 1945 - 1949". Αναλυτικό ρεπορτάζ για το θέμα των εκτοπισμένων του Εμφυλίου δημοσιεύθηκε στο "Ποντίκι" στις 31/8/1995.
2. Πρόσφυγες σε όλη την Ελλάδα, σύμφωνα με επίσημα αμερικανικά και ελληνικά έγγραφα:
Ιανουάριος 1947: 19.000
Μάιος 1947: 65.000
Σεπτέμβριος 1947: 238.000
Νοέμβριος 1947: 500.000
Μάρτιος 1948: 600.000
Μάιος 1949: 684.000
Οκτώβριος 1949: 684.000

Δεν είμαστε «μαζί»

Δεν είμαστε «μαζί»

Κάθε που τελειώνει μια διαπραγμάτευση της κυβέρνησης με την τρόικα, τα αστικά μέσα ενημέρωσης πανηγυρίζουν για το αίσιο τέλος. Το ίδιο συνέβη και χτες. Οι πανηγυρισμοί, όμως, δεν μπορούν να κρύψουν το γεγονός ότι από την 1η του Γενάρη νέα δεινά θα προστεθούν στην πλάτη του λαού και ότι από την αρχή του νέου χρόνου κάθε χώρα της ΕΕ, και η Ελλάδα, θα είναι υπό μόνιμη επιτήρηση και διαρκή μνημόνια. Κι επειδή αυτό είναι γνωστό, οι χτεσινοί πανηγυρισμοί στον αστικό Τύπο σπεύδουν να δημιουργήσουν ένα κλίμα συνοχής κυβέρνησης και λαού, που «μαζί» κατάφεραν να είναι επιτυχής η διαπραγμάτευση, «μαζί» θα τα καταφέρουν και στη συνέχεια.
Σε καμιά περίπτωση δεν ήταν «μαζί» ο λαός με την κυβέρνηση. Τον παρουσιάζουν συμβαλλόμενο για να περάσουν στο παρασύνθημα: «Να συνεχίσουμε με την ίδια υπευθυνότητα για καλύτερα αποτελέσματα». Καμιά τέτοια υπευθυνότητα δεν πρέπει να δείχνει ο λαός. Αντίθετα, πρέπει να κάνει τα πάντα με την πάλη του για να βάλει εμπόδια και να αποσταθεροποιήσει κάθε πολιτική που υπηρετεί τα μονοπώλια, που κινείται εντός των τειχών της ΕΕ, όπως και αν χαρακτηρίζεται κάθε κυβέρνηση που υπηρετεί αυτήν την πολιτική.
Τα διαπραγματευτικά χαρτιά της κυβέρνησης, όπως το πρωτογενές πλεόνασμα και η πρόβλεψη για ανάκαμψη, στηρίζονται πάνω στο ξεζούμισμα του λαού. Είναι γνωστές ήδη οι υποσχέσεις για δημοσιονομική χαλάρωση και περιορισμό χρέους σε χώρες όπως η Ελλάδα, με ταυτόχρονη όμως συνέχιση των αντιλαϊκών αναδιαρθρώσεων. Επιβεβαιώνουν ότι στις διάφορες διαπραγματεύσεις των κυβερνήσεων και των κομμάτων του ευρωμονόδρομου, δεν υπάρχει θέση για τα λαϊκά συμφέροντα. Οι απολύσεις, τα χαράτσια, οι πλειστηριασμοί ακολουθούν τις επιτυχείς διαπραγματεύσεις, που όσο γίνονται εντός των τειχών της ΕΕ δεν μπορούν παρά να καταλήγουν σε νέα αντιλαϊκά μέτρα.
Το ΚΚΕ έγκαιρα έχει επισημάνει ότι η μόνιμη οικονομική επιτήρηση από τις Βρυξέλλες, οι εποπτείες, τα μνημόνια, ο μόνιμος και διαρκής έλεγχος των προϋπολογισμών από την Κομισιόν και η επιβολή δημοσιονομικών μέτρων και διαρθρωτικών μέτρων σε όλη τη διάρκεια του έτους, είναι «κανόνες» που έχουν αποδεχθεί τα κράτη - μέλη της ΕΕ. Οι κυβερνήσεις έχουν επιλέξει συνειδητά να παραχωρήσουν ένα μέρος της κυριαρχίας τους στη διαμόρφωση της οικονομικής πολιτικής, προκειμένου μέσα από αυτήν τη διαδικασία να διασφαλίσουν καλύτερους όρους για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του κεφαλαίου σε κάθε χώρα.
Η σταθερότητα στην οποία αναφέρονται είναι σταθερότητα στην υλοποίηση της αντιλαϊκής πολιτικής. Το ζητούμενο στις σημερινές συνθήκες είναι οι εργαζόμενοι, τα λαϊκά στρώματα να συμβάλουν με τη δράση τους στο να «σταθεροποιηθεί» ο λαός, το εργατικό - λαϊκό κίνημα, να συγκροτηθεί μια ισχυρή εργατική αντιπολίτευση για να αντιπαλέψει την αντιλαϊκή στρατηγική του κεφαλαίου, την ΕΕ τις κυβερνήσεις και τα κόμματα της αστικής διαχείρισης. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η αποφασιστική ισχυροποίηση του ΚΚΕ παντού. Αυτός είναι ο δρόμος για να αλλάξει ο συσχετισμός υπέρ του λαού, να ανασυνταχθεί το εργατικό κίνημα, να συγκροτηθεί η λαϊκή συμμαχία, να ανοίξει ο δρόμος για την εργατική-λαϊκή εξουσία.

    

Η ΑΠΟΨΗ ΜΑΣ

Δεν είμαστε «μαζί»

(Συνέχεια από τη σελίδα 1)
Τα διαπραγματευτικά χαρτιά της κυβέρνησης, όπως το πρωτογενές πλεόνασμα και η πρόβλεψη για ανάκαμψη, στηρίζονται πάνω στο ξεζούμισμα του λαού. Είναι γνωστές ήδη οι υποσχέσεις για δημοσιονομική χαλάρωση και περιορισμό χρέους σε χώρες όπως η Ελλάδα, με ταυτόχρονη όμως συνέχιση των αντιλαϊκών αναδιαρθρώσεων. Επιβεβαιώνουν ότι στις διάφορες διαπραγματεύσεις των κυβερνήσεων και των κομμάτων του ευρωμονόδρομου, δεν υπάρχει θέση για τα λαϊκά συμφέροντα. Οι απολύσεις, τα χαράτσια, οι πλειστηριασμοί ακολουθούν τις επιτυχείς διαπραγματεύσεις, που όσο γίνονται εντός των τειχών της ΕΕ δεν μπορούν παρά να καταλήγουν σε νέα αντιλαϊκά μέτρα.
Το ΚΚΕ έγκαιρα έχει επισημάνει ότι η μόνιμη οικονομική επιτήρηση από τις Βρυξέλλες, οι εποπτείες, τα μνημόνια, ο μόνιμος και διαρκής έλεγχος των προϋπολογισμών από την Κομισιόν και η επιβολή δημοσιονομικών μέτρων και διαρθρωτικών μέτρων σε όλη τη διάρκεια του έτους, είναι «κανόνες» που έχουν αποδεχθεί τα κράτη - μέλη της ΕΕ. Οι κυβερνήσεις έχουν επιλέξει συνειδητά να παραχωρήσουν ένα μέρος της κυριαρχίας τους στη διαμόρφωση της οικονομικής πολιτικής, προκειμένου μέσα από αυτήν τη διαδικασία να διασφαλίσουν καλύτερους όρους για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του κεφαλαίου σε κάθε χώρα.
Η σταθερότητα στην οποία αναφέρονται είναι σταθερότητα στην υλοποίηση της αντιλαϊκής πολιτικής. Το ζητούμενο στις σημερινές συνθήκες είναι οι εργαζόμενοι, τα λαϊκά στρώματα να συμβάλουν με τη δράση τους στο να «σταθεροποιηθεί» ο λαός, το εργατικό - λαϊκό κίνημα, να συγκροτηθεί μια ισχυρή εργατική αντιπολίτευση για να αντιπαλέψει την αντιλαϊκή στρατηγική του κεφαλαίου, την ΕΕ τις κυβερνήσεις και τα κόμματα της αστικής διαχείρισης. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η αποφασιστική ισχυροποίηση του ΚΚΕ παντού. Αυτός είναι ο δρόμος για να αλλάξει ο συσχετισμός υπέρ του λαού, να ανασυνταχθεί το εργατικό κίνημα, να συγκροτηθεί η λαϊκή συμμαχία, να ανοίξει ο δρόμος για την εργατική-λαϊκή εξουσία.

    

Με αφορμή τις εξελίξεις στις τράπεζες

Το κλείσιμο των τριών συνεταιριστικών τραπεζών είναι ενταγμένο στη στρατηγική του κεφαλαίου για ενίσχυση της κερδοφορίας του. Η τελευταία εξέλιξη με την άρση της λειτουργίας τριών συνεταιριστικών τραπεζών (Δ. Μακεδονίας, Δωδεκανήσου, Εύβοιας), που ανακοινώθηκε από την Τράπεζα της Ελλάδας στις 8/12/2013, είναι ενταγμένη στο πλαίσιο συγκεντροποίησης του τραπεζικού κεφαλαίου.Για την αστική τάξη είναι μονόδρομος σήμερα η ενίσχυση των τραπεζών, ώστε αυτές να μπορούν με επάρκεια να επιτελούν το ρόλο τους στη στήριξη του καπιταλιστικού δρόμου ανάπτυξης. Πώς; Μέσα από τη διοχέτευση κεφαλαίων σε κλάδους της οικονομίας, ώστε να αναπαράγεται με υψηλότερους ρυθμούς η κερδοφορία από το λιμνάζον κεφάλαιο.
Σε συνθήκες κρίσης, για να αναπαραχθεί κερδοφόρα το κεφάλαιο, πρέπει να καταστρέψει τμήμα του, κάτι που αντικειμενικά αγγίζει και το τραπεζικό κεφάλαιο. Μέρος του θα καταστραφεί, ενώ ένα άλλο μέρος του θα συγχωνευθεί από ισχυρότερο τμήμα του που δραστηριοποιείται στον κλάδο. Αυτή τη διαδρομή υπηρετεί το κλείσιμο τραπεζών, οι συγχωνεύσεις και οι εξαγορές. Τράπεζες χωρίς ισχυρή κεφαλαιακή επάρκεια δεν είναι ισχυρά «εργαλεία», για να δανειοδοτήσουν και να επιταχύνουν την κερδοφορία σε κλάδους και σε τμήματα του κεφαλαίου. Οσες τράπεζες δεν μπορούν να επιτελέσουν αυτόν το ρόλο, κλείνουν ή συγχωνεύονται με ισχυρότερες.

Ετσι χαρακτηρίστηκαν «συστημικές» η Εθνική, η Alpha, η Πειραιώς και η Eurobank, στις οποίες εντάχθηκαν 12 εμπορικές και 3 συνεταιριστικές τράπεζες, αυξάνοντας επιπλέον το ενεργητικό τους και την κεφαλαιακή τους βάση, σε συνδυασμό με τον πακτωλό κρατικού χρήματος, με τον οποίο το αστικό κράτος στήριξε τις τέσσερις «συστημικές» τράπεζες. Αυτή η διαδικασία αποτυπώνει και τη διαπάλη μεταξύ τμημάτων του κεφαλαίου, η οποία οξύνεται σε συνθήκες κρίσης για τον επιμερισμό της ζημιάς και την επάνοδο σε υψηλούς ρυθμούς κερδοφορίας.Πόσο σπουδαίο εργαλείο είναι η τράπεζα για τον καπιταλιστικό δρόμο ανάπτυξης, φαίνεται από τη δήλωση του επικεφαλής της «BlackRock», της εταιρείας που διενεργεί τον έλεγχο στις ελληνικές τράπεζες για την κεφαλαιακή τους επάρκεια, δηλώνοντας ότι «η ανασυγκρότηση του τραπεζικού συστήματος θέτει τις βάσεις για την ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας». Αυτή τη γραμμή ακολούθησε πιστά η κυβέρνηση των ΝΔ - ΠΑΣΟΚ. Την ίδια γραμμή ουσιαστικά προτάσσει και ο ΣΥΡΙΖΑ, όταν από τις Βρυξέλλες ο κ. Τσίπρας δηλώνει ότι η άρση της απαγόρευσης των πλειστηριασμών θα οδηγήσει σε «υποτίμηση της αξίας της ακίνητης περιουσίας» και σε «χρεοκοπία των τραπεζών».
Κυβέρνηση και ΣΥΡΙΖΑ, προβάλλοντας τις ανησυχίες διαφορετικών τμημάτων του κεφαλαίου, υποταγμένοι στη στρατηγική της ΕΕ, έχουν κοινό παρονομαστή την ενίσχυση και τη σωτήρια της κερδοφορίας των τραπεζών, ώστε αυτές να επιτελούν το ρόλο τους ως εργαλεία για την καπιταλιστική ανάπτυξη. Δεν είναι τυχαίο ότι από κοινού ψήφισαν ΠΑΣΚΕ/ΔΑΚΕ και η παράταξη του ΣΥΡΙΖΑ στο Ταμείο Υγείας της Εθνικής να τοποθετηθεί στην Αύξηση Μετοχικού Κεφαλαίου (ΑΜΚ) της τράπεζας μέρος από το αποθεματικό του Ταμείου.

Ανησυχούν για τα «κόκκινα» δάνεια

Το βάθεμα της καπιταλιστικής κρίσης, οι χειρισμοί, καθώς και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει η αστική τάξη της χώρας μας και οι ιμπεριαλιστικοί οργανισμοί, όπως η ΕΕ, για διέξοδο από την κρίση προς όφελος του κεφαλαίου, δίνει τη δυνατότητα οι ίδιοι οι εργαζόμενοι στο Χρηματοπιστωτικό Σύστημα να αξιοποιήσουν την πολύτιμη πείρα που έχει αποκτηθεί αυτήν την περίοδο. Οι ίδιες οι εξελίξεις δείχνουν ότι θα χρειαστεί παραπάνω ενίσχυση των τραπεζών με νέα κεφάλαια, αφού, παρά τα όποια μέτρα στήριξης, η κεφαλαιακή τους βάση δεν επαρκεί, με εξέχον πρόβλημα για τους τραπεζίτες τα «κόκκινα δάνεια» και κυρίως τα μεγάλα επιχειρηματικά δάνεια που δεν μπορούν να εξυπηρετηθούν.
Η ανάγκη για νέα κεφαλαιακή ενίσχυση των τραπεζών πιθανόν να σημαίνει:

• Ενίσχυση με νέο κρατικό χρήμα, που θα συνοδεύεται με νέα αντιλαϊκά μέτρα.
• Νέο «κούρεμα» του χρέους, μέσω ομολόγων. Από το πρώτο «κούρεμα», τα Ταμεία Υγείας και Ασφάλισης των Τραπεζοϋπαλλήλων βγήκαν ζημιωμένα κατά 520 εκ. ευρώ. Σήμερα, τα Ταμεία Υγείας και Εφάπαξ σε μια σειρά από τράπεζες (Αγροτική, Γενική) έχουν ουσιαστικά πάψει να λειτουργούν, ενώ το ΤΑΠΙΛΤΑΤ, για να συνεχίσει να λειτουργεί, πρέπει να δίνει μειωμένες παροχές κατά 60% την επόμενη δεκαετία.
• «Κούρεμα» καταθέσεων στο σύνολο των καταθετών, αφού πλέον με τη νομοθεσία της ΕΕ (bail in) οι μεγαλομέτοχοι θα συμμετέχουν μόνο κατά 8% στη ζημιά της τράπεζας.
• Στόχευση για βίαιη κερδοφορία από τους τραπεζίτες την επόμενη 5ετία, για να επανακτήσουν το ποσοστό των μετοχών που έχει σήμερα στις τράπεζές τους το ΤΧΣ (Ταμείο Χρηματιστηριακής Σταθερότητας).

Σήμερα, η κερδοφορία των τραπεζιτών περνάει και μέσα από τη μείωση της τιμής πώλησης της εργατικής δύναμης των τραπεζοϋπαλλήλων. Σε συνθήκες κρίσης, έχει ήδη μειωθεί κατά 25% ο αριθμός των τραπεζοϋπαλλήλων με συνταξιοδοτήσεις και εθελούσιες, έχοντας ως συνέπεια την εντατικοποίηση της εργασίας στον κλάδο. Η μείωση αυτή θα ενισχυθεί ακόμα περισσότερο με εθελούσιες από τον κλάδο (ήδη έχουν αποχωρήσει πάνω από 5.000 εργαζόμενοι με εθελούσιες, το τελευταίο διάστημα, και «ετοιμάζονται» άλλοι 2.000 από την Εθνική Τράπεζα).
Οταν η μείωση του προσωπικού, για να ανέβει η ανταγωνιστικότητα των τραπεζών από τη μείωση του εργασιακού κόστους, δε θα επαρκεί να γίνει όπως σήμερα με το «βαμβάκι» (εθελούσιες) θα γίνει και βίαια με απολύσεις, όπως με τους εργαζόμενους από τις τρεις συνεταιριστικές ή απολύσεις ενοικιαζόμενων εργαζομένων. Γι' αυτό σήμερα «καίγονται» να αρθεί το όριο των μαζικών απολύσεων και στο χώρο των τραπεζών. Ενώ δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι σήμερα, σε συνθήκες κρίσης, οι τραπεζίτες με την Κλαδική Σύμβαση που υπέγραψαν με την πλειοψηφία της ΟΤΟΕ έχουν εξασφαλίσει ήδη πιο φθηνούς τραπεζοϋπαλλήλους (μείωση 6% του μισθού, παύση του επιδόματος ισολογισμού) και πιο εντατικά εργαζόμενους με τη διεύρυνση του ωραρίου.

Για ποιον θα λειτουργούν οι τράπεζες;

Ακόμα και η πρόταση της ΟΤΟΕ για το τραπεζικό σύστημα της χώρας μας, με έναν πυλώνα με ισχυρή κρατική τράπεζα και έναν πυλώνα με τις εμπορικές τράπεζες, έχοντας στο πλάι τους τις συνεταιριστικές τράπεζες, που θα δανειοδοτούν την οικονομία στην περιφέρεια (μικρομεσαίες επιχειρήσεις, αγροτικό τομέα) ή η πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ για «κρατικοποίηση» των τραπεζών και τράπεζες «ειδικού σκοπού», για στήριξη της κατοικίας και της μικρομεσαίας επιχείρησης, της «υγιούς επιχειρηματικότητας», του αγροτικού τομέα, είναι προτάσεις που σε μορφή και περιεχόμενο ταυτίζονται και δεν απαντούν στο κύριο: Προς όφελος ποιου θα λειτουργούν οι τράπεζες; Προς όφελος του λαού και των εργαζομένων ή προς όφελος τμημάτων του κεφαλαίου, στο πλαίσιο μιας διαχειριστικής πολιτικής πρότασης, για να γίνει ο καπιταλισμός πιο «χρηστός»;
Και οι δύο προτάσεις είναι σε βάρος των εργαζομένων, αφού τους καλούν να «βάλουν πλάτη» για να διασωθεί η μορφή και ο χαρακτήρας των τραπεζών και η κερδοφορία τους. Είναι προτάσεις ταξικής συνεργασίας και υποταγής των λαϊκών αναγκών στη στρατηγική του κεφαλαίου. Σημασία δεν έχει τι μορφή θα έχει η τράπεζα, αλλά μέσα στο πλαίσιο ποιας οικονομίας θα λειτουργεί. Οσο θα υπάρχει ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής, όσο η οικονομία θα είναι καπιταλιστική και θα λειτουργεί με τους νόμους κίνησης της καπιταλιστικής ανάπτυξης (κερδοφορία, άναρχη ανάπτυξη, συγκέντρωση και συγκεντροποίηση κεφαλαίου) και η τράπεζα, με όποια μορφή και ονομασία, θα λειτουργεί ενταγμένη στην υπηρεσία της καπιταλιστικής κερδοφορίας.
Οι εργαζόμενοι στις τράπεζες, αξιοποιώντας και την πείρα από την ίδια τους τη ζωή, μαζί με εργατοϋπαλλήλους από άλλους κλάδους έχουν το δικό τους «μονόδρομο» σήμερα, να δυναμώσουν την πάλη τους απέναντι στη στρατηγική του κεφαλαίου, με τη δράση τους να αλλάξουν τους αρνητικούς συσχετισμούς στο συνδικαλιστικό κίνημα, να ορθώσουν τείχος στα αντιλαϊκά μέτρα, ανοίγοντας ταυτόχρονα δρόμους για οριστικές ανατροπές σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο. «Μονόδρομος» για τους εργαζόμενους δεν είναι η ενίσχυση της κερδοφορίας των τραπεζών, αφού η λειτουργία της τράπεζας μέσα στο καπιταλιστικό σύστημα δεν μπορεί να ικανοποιεί τις δικές τους ανάγκες.

Παναγιώτης ΚΑΤΗΦΕΣ
Μέλος της ΕΠ της ΚΟ Αττικής του ΚΚΕ

    

Σχετικά με τον κρατικό προϋπολογισμό για την Παιδεία

ΚΟΥΚΟΣ

Το ύψος του προϋπολογισμού του 2014 για την Παιδεία διαμορφώνεται σε 5.090 εκατομμύρια, από τα οποία τα 4.600 είναι από τον Τακτικό Προϋπολογισμό (ΤΠ) και τα 490 από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ). Το 2013 είχε προϋπολογιστεί το ύψος του σε 5.820 (5.226 από ΤΠ και 594 από ΠΔΕ) και η εκτίμηση είναι ότι στην υλοποίησή του θα φτάσει για το 2013 στα 5.396 (4.921 από ΤΠ και 475 από ΠΔΕ). Με βάση τα παραπάνω στοιχεία έχουμε μείωση 730 εκατ. κάτω από τα προϋπολογισθέντα για το 2013 και 306 εκατ. κάτω και από τα υλοποιημένα στο χρόνο που πέρασε.

Στην εισηγητική έκθεση γίνεται ειδική αναφορά στη συνεισφορά της εκπαίδευσης στη συνολική μείωση που έχει επιτευχθεί στο γενικό σύνολο μισθών και συντάξεων στο Δημόσιο, χάρη στον περιορισμό των προσλήψεων και στην αύξηση του ωραρίου των εκπαιδευτικών, στον περιορισμό επίσης του προσωπικού με συμβάσεις.
Το αποτέλεσμα, βέβαια, των παραπάνω το βιώνουν ήδη στα σχολεία οι μαθητές, που μετρούν δεκάδες χιλιάδες χαμένες διδακτικές ώρες από την αρχή της σχολικής χρονιάς, λόγω έλλειψης εκπαιδευτικών, τη βιώνουν οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί που λαμβάνουν απαντήσεις από τις Διευθύνσεις Εκπαίδευσης ότι κάποια μαθήματα δε θα διδαχθούν καθόλου φέτος ή κάποια άλλα θα διδαχθούν λιγότερες ώρες...

Μειώσεις σε όλες τις βαθμίδες

MotionTeam

Με βάση τα παραπάνω στοιχεία καταγράφεται μείωση των δαπανών σε όλες τις βαθμίδες της Εκπαίδευσης και στην Ερευνα, με εξαίρεση την κεντρική υπηρεσία του υπουργείου που ενισχύεται κατά 33,4 εκατ. σε σχέση με τις υλοποιούμενες φετινές δαπάνες. Ετσι, έχουμε μείωση της χρηματοδότησης κάτω και από τις φετινές υλοποιούμενες δαπάνες, κατά 4,8 εκατ. στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, 215 εκατ. στη Δευτεροβάθμια, 131 εκατ. στην Ανώτατη Εκπαίδευση και 7 εκατ. μείον στη χρηματοδότηση της Ερευνας και των ερευνητικών κέντρων.Για την κατάσταση στην Ανώτατη Εκπαίδευση, που βρέθηκε στην επικαιρότητα λόγω και των κινητοποιήσεων ενάντια στις απολύσεις του διοικητικού προσωπικού και η κυβέρνηση, από την άλλη, υποκριτικά μιλάει για τα κλειστά πανεπιστήμια, σημειώνουμε ότι:
Η μείωση κατά 131 εκατ. ευρώ έρχεται να προστεθεί σε μια κατάσταση όπου τα ιδρύματα ασφυκτιούν, δεν μπορούν να προσλάβουν διδακτικό προσωπικό, να ανταποκριθούν σε βασικές λειτουργίες (σίτιση, στέγαση, κ.ά.), επιταχύνεται η ιδιωτικοποίηση των λειτουργιών τους, ανοίγει διάπλατα ο δρόμος για επιβολή διδάκτρων ακόμα και στο προπτυχιακό επίπεδο.
Είναι δε χαρακτηριστικό ακόμη ότι στην εισηγητική έκθεση σημειώνεται «η ανάγκη να υπάρξει πάρα πέρα βελτίωση των αποτελεσμάτων» στη μείωση των δαπανών προσωπικού. Αρα, η υλοποίηση του προϋπολογισμού, όπως και η πείρα έχει δείξει, θα φέρει ακόμα μεγαλύτερη μείωση προσωπικού σε όλες τις βαθμίδες. Κοινώς, πρέπει να περιμένουμε νέο κύμα με διαθεσιμότητες, κινητικότητα, απολύσεις.

Στην παραπάνω κατεύθυνση ξεχωρίζουν οι μειωμένες κατά τα 3/4 πιστώσεις (από 40 εκατ. πέφτουν στα 9,8 εκατ.) των περιφερειακών υπηρεσιών εκπαίδευσης, που κάνουν φανερό ότι έχουν δρομολογηθεί το κλείσιμο Διευθύνσεων Εκπαίδευσης και η συγκέντρωσή τους.

Καμία βελτίωση δεν αναμένεται στις υποδομές...

Το μέρος της χρηματοδότησης του προϋπολογισμού που έχει ως βάση το ΠΔΕ προσανατολίζεται κατά βάση στην Ερευνα και την προσέλκυση ερευνητικού και επιστημονικού δυναμικού στη βάση της στρατηγικής της ΕΕ, συμπληρωματική στα ευρωπαϊκά προγράμματα για τη στρατηγική ενίσχυσης της λεγόμενης καινοτομίας. Ο στόχος δηλαδή είναι ο προσανατολισμός της Ερευνας στην άμεση ενίσχυση της καπιταλιστικής κερδοφορίας και της ανταγωνιστικότητας των μονοπωλιακών επιχειρήσεων.
Η γενικόλογη αναφορά της εισηγητικής έκθεσης για δήθεν προσανατολισμό σε έργα και υποδομές, εξοπλισμό και εγκαταστάσεις σε πανεπιστήμια, ΤΕΙ και σχολεία είναι στάχτη στα μάτια αφού στο ΠΔΕ κατ' ελάχιστο συμμετέχουν αυτοτελώς οι εθνικοί πόροι (συνολικά άλλωστε η συμμετοχή των εθνικών πόρων είναι μόλις 90 εκατ.!). Που σημαίνει ότι οι σχολικές υποδομές θα παραμείνουν με ανοιχτά όλα τα προβλήματα που τις χαρακτηρίζουν, όπως:
-- Παλαιότητα σχολικών κτιρίων, μαθήματα σε κοντέινερ και προβλήματα στη συντήρηση των κτιρίων: Η εικόνα παιδιών που κάνουν μάθημα σε κοντέινερ και μεταλλικές αίθουσες kibo όχι μόνο δεν έχει εξαλειφθεί αλλά στην αρχή της φετινής σχολικής χρονιάς έδωσε τη θέση της σε ακόμα πιο τραγικές εικόνες (όπως αυτή που είδαμε στη Λούτσα, με παιδιά να κάνουν μάθημα στην αυλή του σχολείου γιατί δεν χωρούσαν στις αίθουσες)... Επιπλέον, από την αρχή της σχολικής χρονιάς μέχρι τώρα έχει «βρέξει» σοβάδες σε τουλάχιστον τρία σχολεία της χώρας, ενώ την περασμένη χρονιά εκτός από τις σοβατοπτώσεις είχαμε ακόμα και περιπτώσεις πυρκαγιάς σε σχολεία από βραχυκυκλώματα και κακή συντήρηση.
-- Στο μηδέν η αντισεισμική θωράκιση: Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του Οργανισμού Σχολικών Κτιρίων, μόνο το 45,8% των σχολικών μονάδων της χώρας είναι κατασκευασμένα με τον νέο Κανονισμό Αντισεισμικής Προστασίας, ενώ ο αντισεισμικός έλεγχος των σχολείων, καθώς και το πρόγραμμα προσεισμικής προστασίας που εφαρμόστηκε στην Ελλάδα από τον ΟΣΚ, έχει παγώσει από το Μάρτη του 2010.
-- Πολύ πίσω από την κάλυψη των στοιχειωδών αναγκών οι υποδομές συνολικά στην προσχολική αγωγή: Εκτιμάται ότι χρειάζονται πάνω από 1.500 νέα νηπιαγωγεία για να καλύψουν τη φοίτηση όλων των νηπίων και προνηπίων της χώρας και, μάλιστα, αυτός ο υπολογισμός είναι με τμήματα των 20 μαθητών κι όχι των 15, όπως θα έπρεπε να ισχύει για την προσχολική αγωγή.
Και την ίδια στιγμή ο Οργανισμός Σχολικών Κτιρίων (ΟΣΚ) ήδη έχει οδηγηθεί για δανεισμό στην Τράπεζα Ευρωπαϊκών Επενδύσεων (250 εκατ. ευρώ) για να συμμετάσχει στην αξιοποίηση του ΕΣΠΑ για να αντεπεξέλθει στοιχειωδώς στη χρηματοδότηση της σχολικής στέγης. Εξάλλου, η αλλαγή του χαρακτήρα του ΟΣΚ σε ΑΕ έχει εκτινάξει στα ύψη το κόστος της σχολικής στέγης προς όφελος των εργολαβικών εταιρειών και των τραπεζών και σε βάρος του λαού.

Στο επίκεντρο των παρεμβάσεων μπαίνει η ιδιωτική εκπαίδευση

Στην εισηγητική έκθεση η κυβέρνηση ξεχωρίζει το χώρο της ιδιωτικής εκπαίδευσης, που δηλώνει και τις επιδιώξεις και τη στρατηγική της στο χώρο της εκπαίδευσης. Ξεχωρίζει δύο κατευθύνσεις:
Α) «Την άρση των υφιστάμενων εμποδίων στην αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων και την ισοτιμία των διπλωμάτων που χορηγούνται στα franchaising Κολέγια».
Πρόκειται για ευθυγράμμιση στις κατευθύνσεις της ΕΕ για τη δημιουργία του λεγόμενου Ενιαίου Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης, δημόσιου και ιδιωτικού.
Β) «Την ανάγκη ανασύστασης του νομικού πλαισίου που διέπει την ιδιωτική εκπαίδευση, με κυριότερα σημεία την απλοποίηση της διαδικασίας έκδοσης της άδειας για ιδιωτικά κέντρα, την απλοποίηση της διαδικασίας έκδοσης άδειας για τα φροντιστήρια και τις σχολές ξένων γλωσσών και κατ' οίκον διδασκαλία».
Η κυβέρνηση, με βάση τις κατευθύνσεις της ΕΕ, επιδιώκει να παραμερίσει κάθε εμπόδιο ώστε να προσελκύονται τα συσσωρευμένα κεφάλαια που δείχνουν ενδιαφέρον σε αυτό το χώρο.
Οι παραπάνω κατευθύνσεις έρχονται να δέσουν με τις εξελίξεις στο χώρο της ιδιωτικής εκπαίδευσης και την προσπάθεια κυβέρνησης και σχολαρχών για την απελευθέρωση των σχέσεων εργασίας.
Η απλοποίηση των διαδικασιών έκδοσης αδειών για φροντιστήρια και σχολές ξένων γλωσσών ουσιαστικά εντάσσεται στην κατεύθυνση της «απελευθέρωσης των επαγγελμάτων», διαμορφώνοντας και αυτό το χώρο πιο άμεσα ως χώρο επιχειρηματικής δράσης, προσπαθώντας παράλληλα να ελέγξει - και κατ' επέκταση να φορολογήσει - το χώρο των ιδιαίτερων φροντιστηρίων που κατά κανόνα απασχολεί νέους ανθρώπους, ανασφάλιστους, που δεν βρίσκουν διέξοδο στη δημόσια εκπαίδευση και στη σταθερή δουλειά.
Εδώ, άλλωστε, η κυβέρνηση δεν θα βρει - πέρα από τις κραυγές - ουσιαστική αντίδραση από την αξιωματική αντιπολίτευση αφού αποδέχεται ως αρχή τη συνύπαρξη δημόσιου - ιδιωτικού τομέα και στο χώρο της εκπαίδευσης.
Με βάση αυτή την αρχή, δεν είναι παράλογο από τη μία να κόπτεται δήθεν για την ιδιωτικοποίηση και τη διάλυση της εκπαίδευσης και από την άλλη να μιλάει για μια «υγιή επιχειρηματικότητα» που μπορεί να επενδύσει στην εκπαίδευση.
Λέει χαρακτηριστικά ο ΣΥΡΙΖΑ (πρότασή του για την Παιδεία, Ιούλης 2013):
«Ενα πλήρες και σαφές θεσμικό & ρυθμιστικό πλαίσιο για την Ερευνα και την Τεχνολογική Ανάπτυξη. Εκτός των άλλων, θα περιλαμβάνονται ρυθμίσεις για τη διασύνδεση των δημόσιων ερευνητικών φορέων και του καινοτόμου παραγωγικού τομέα, ώστε οι φορείς της έρευνας να συμβάλλουν μέσω της μεταφοράς τεχνογνωσίας στην ανάπτυξη της καινοτομίας του παραγωγικού τομέα, με σκοπό την παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας» (Από την πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ για την Παιδεία, Ιούλης 2013).
Ντροπαλά λένε τα ίδια με την κυβέρνηση. Ο «καινοτόμος παραγωγικός τομέας» είναι και ο δημόσιος και ο ιδιωτικός...

Σχετικά με τον κρατικό προϋπολογισμό για την Παιδεία

Σχετικά με τον κρατικό προϋπολογισμό για την Παιδεία

ΚΟΥΚΟΣ

Το ύψος του προϋπολογισμού του 2014 για την Παιδεία διαμορφώνεται σε 5.090 εκατομμύρια, από τα οποία τα 4.600 είναι από τον Τακτικό Προϋπολογισμό (ΤΠ) και τα 490 από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ). Το 2013 είχε προϋπολογιστεί το ύψος του σε 5.820 (5.226 από ΤΠ και 594 από ΠΔΕ) και η εκτίμηση είναι ότι στην υλοποίησή του θα φτάσει για το 2013 στα 5.396 (4.921 από ΤΠ και 475 από ΠΔΕ). Με βάση τα παραπάνω στοιχεία έχουμε μείωση 730 εκατ. κάτω από τα προϋπολογισθέντα για το 2013 και 306 εκατ. κάτω και από τα υλοποιημένα στο χρόνο που πέρασε.

Στην εισηγητική έκθεση γίνεται ειδική αναφορά στη συνεισφορά της εκπαίδευσης στη συνολική μείωση που έχει επιτευχθεί στο γενικό σύνολο μισθών και συντάξεων στο Δημόσιο, χάρη στον περιορισμό των προσλήψεων και στην αύξηση του ωραρίου των εκπαιδευτικών, στον περιορισμό επίσης του προσωπικού με συμβάσεις.
Το αποτέλεσμα, βέβαια, των παραπάνω το βιώνουν ήδη στα σχολεία οι μαθητές, που μετρούν δεκάδες χιλιάδες χαμένες διδακτικές ώρες από την αρχή της σχολικής χρονιάς, λόγω έλλειψης εκπαιδευτικών, τη βιώνουν οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί που λαμβάνουν απαντήσεις από τις Διευθύνσεις Εκπαίδευσης ότι κάποια μαθήματα δε θα διδαχθούν καθόλου φέτος ή κάποια άλλα θα διδαχθούν λιγότερες ώρες...

Μειώσεις σε όλες τις βαθμίδες

MotionTeam

Με βάση τα παραπάνω στοιχεία καταγράφεται μείωση των δαπανών σε όλες τις βαθμίδες της Εκπαίδευσης και στην Ερευνα, με εξαίρεση την κεντρική υπηρεσία του υπουργείου που ενισχύεται κατά 33,4 εκατ. σε σχέση με τις υλοποιούμενες φετινές δαπάνες. Ετσι, έχουμε μείωση της χρηματοδότησης κάτω και από τις φετινές υλοποιούμενες δαπάνες, κατά 4,8 εκατ. στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, 215 εκατ. στη Δευτεροβάθμια, 131 εκατ. στην Ανώτατη Εκπαίδευση και 7 εκατ. μείον στη χρηματοδότηση της Ερευνας και των ερευνητικών κέντρων.Για την κατάσταση στην Ανώτατη Εκπαίδευση, που βρέθηκε στην επικαιρότητα λόγω και των κινητοποιήσεων ενάντια στις απολύσεις του διοικητικού προσωπικού και η κυβέρνηση, από την άλλη, υποκριτικά μιλάει για τα κλειστά πανεπιστήμια, σημειώνουμε ότι:
Η μείωση κατά 131 εκατ. ευρώ έρχεται να προστεθεί σε μια κατάσταση όπου τα ιδρύματα ασφυκτιούν, δεν μπορούν να προσλάβουν διδακτικό προσωπικό, να ανταποκριθούν σε βασικές λειτουργίες (σίτιση, στέγαση, κ.ά.), επιταχύνεται η ιδιωτικοποίηση των λειτουργιών τους, ανοίγει διάπλατα ο δρόμος για επιβολή διδάκτρων ακόμα και στο προπτυχιακό επίπεδο.
Είναι δε χαρακτηριστικό ακόμη ότι στην εισηγητική έκθεση σημειώνεται «η ανάγκη να υπάρξει πάρα πέρα βελτίωση των αποτελεσμάτων» στη μείωση των δαπανών προσωπικού. Αρα, η υλοποίηση του προϋπολογισμού, όπως και η πείρα έχει δείξει, θα φέρει ακόμα μεγαλύτερη μείωση προσωπικού σε όλες τις βαθμίδες. Κοινώς, πρέπει να περιμένουμε νέο κύμα με διαθεσιμότητες, κινητικότητα, απολύσεις.

Στην παραπάνω κατεύθυνση ξεχωρίζουν οι μειωμένες κατά τα 3/4 πιστώσεις (από 40 εκατ. πέφτουν στα 9,8 εκατ.) των περιφερειακών υπηρεσιών εκπαίδευσης, που κάνουν φανερό ότι έχουν δρομολογηθεί το κλείσιμο Διευθύνσεων Εκπαίδευσης και η συγκέντρωσή τους.

Καμία βελτίωση δεν αναμένεται στις υποδομές...

Το μέρος της χρηματοδότησης του προϋπολογισμού που έχει ως βάση το ΠΔΕ προσανατολίζεται κατά βάση στην Ερευνα και την προσέλκυση ερευνητικού και επιστημονικού δυναμικού στη βάση της στρατηγικής της ΕΕ, συμπληρωματική στα ευρωπαϊκά προγράμματα για τη στρατηγική ενίσχυσης της λεγόμενης καινοτομίας. Ο στόχος δηλαδή είναι ο προσανατολισμός της Ερευνας στην άμεση ενίσχυση της καπιταλιστικής κερδοφορίας και της ανταγωνιστικότητας των μονοπωλιακών επιχειρήσεων.
Η γενικόλογη αναφορά της εισηγητικής έκθεσης για δήθεν προσανατολισμό σε έργα και υποδομές, εξοπλισμό και εγκαταστάσεις σε πανεπιστήμια, ΤΕΙ και σχολεία είναι στάχτη στα μάτια αφού στο ΠΔΕ κατ' ελάχιστο συμμετέχουν αυτοτελώς οι εθνικοί πόροι (συνολικά άλλωστε η συμμετοχή των εθνικών πόρων είναι μόλις 90 εκατ.!). Που σημαίνει ότι οι σχολικές υποδομές θα παραμείνουν με ανοιχτά όλα τα προβλήματα που τις χαρακτηρίζουν, όπως:
-- Παλαιότητα σχολικών κτιρίων, μαθήματα σε κοντέινερ και προβλήματα στη συντήρηση των κτιρίων: Η εικόνα παιδιών που κάνουν μάθημα σε κοντέινερ και μεταλλικές αίθουσες kibo όχι μόνο δεν έχει εξαλειφθεί αλλά στην αρχή της φετινής σχολικής χρονιάς έδωσε τη θέση της σε ακόμα πιο τραγικές εικόνες (όπως αυτή που είδαμε στη Λούτσα, με παιδιά να κάνουν μάθημα στην αυλή του σχολείου γιατί δεν χωρούσαν στις αίθουσες)... Επιπλέον, από την αρχή της σχολικής χρονιάς μέχρι τώρα έχει «βρέξει» σοβάδες σε τουλάχιστον τρία σχολεία της χώρας, ενώ την περασμένη χρονιά εκτός από τις σοβατοπτώσεις είχαμε ακόμα και περιπτώσεις πυρκαγιάς σε σχολεία από βραχυκυκλώματα και κακή συντήρηση.
-- Στο μηδέν η αντισεισμική θωράκιση: Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του Οργανισμού Σχολικών Κτιρίων, μόνο το 45,8% των σχολικών μονάδων της χώρας είναι κατασκευασμένα με τον νέο Κανονισμό Αντισεισμικής Προστασίας, ενώ ο αντισεισμικός έλεγχος των σχολείων, καθώς και το πρόγραμμα προσεισμικής προστασίας που εφαρμόστηκε στην Ελλάδα από τον ΟΣΚ, έχει παγώσει από το Μάρτη του 2010.
-- Πολύ πίσω από την κάλυψη των στοιχειωδών αναγκών οι υποδομές συνολικά στην προσχολική αγωγή: Εκτιμάται ότι χρειάζονται πάνω από 1.500 νέα νηπιαγωγεία για να καλύψουν τη φοίτηση όλων των νηπίων και προνηπίων της χώρας και, μάλιστα, αυτός ο υπολογισμός είναι με τμήματα των 20 μαθητών κι όχι των 15, όπως θα έπρεπε να ισχύει για την προσχολική αγωγή.
Και την ίδια στιγμή ο Οργανισμός Σχολικών Κτιρίων (ΟΣΚ) ήδη έχει οδηγηθεί για δανεισμό στην Τράπεζα Ευρωπαϊκών Επενδύσεων (250 εκατ. ευρώ) για να συμμετάσχει στην αξιοποίηση του ΕΣΠΑ για να αντεπεξέλθει στοιχειωδώς στη χρηματοδότηση της σχολικής στέγης. Εξάλλου, η αλλαγή του χαρακτήρα του ΟΣΚ σε ΑΕ έχει εκτινάξει στα ύψη το κόστος της σχολικής στέγης προς όφελος των εργολαβικών εταιρειών και των τραπεζών και σε βάρος του λαού.

Στο επίκεντρο των παρεμβάσεων μπαίνει η ιδιωτική εκπαίδευση

Στην εισηγητική έκθεση η κυβέρνηση ξεχωρίζει το χώρο της ιδιωτικής εκπαίδευσης, που δηλώνει και τις επιδιώξεις και τη στρατηγική της στο χώρο της εκπαίδευσης. Ξεχωρίζει δύο κατευθύνσεις:
Α) «Την άρση των υφιστάμενων εμποδίων στην αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων και την ισοτιμία των διπλωμάτων που χορηγούνται στα franchaising Κολέγια».
Πρόκειται για ευθυγράμμιση στις κατευθύνσεις της ΕΕ για τη δημιουργία του λεγόμενου Ενιαίου Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης, δημόσιου και ιδιωτικού.
Β) «Την ανάγκη ανασύστασης του νομικού πλαισίου που διέπει την ιδιωτική εκπαίδευση, με κυριότερα σημεία την απλοποίηση της διαδικασίας έκδοσης της άδειας για ιδιωτικά κέντρα, την απλοποίηση της διαδικασίας έκδοσης άδειας για τα φροντιστήρια και τις σχολές ξένων γλωσσών και κατ' οίκον διδασκαλία».
Η κυβέρνηση, με βάση τις κατευθύνσεις της ΕΕ, επιδιώκει να παραμερίσει κάθε εμπόδιο ώστε να προσελκύονται τα συσσωρευμένα κεφάλαια που δείχνουν ενδιαφέρον σε αυτό το χώρο.
Οι παραπάνω κατευθύνσεις έρχονται να δέσουν με τις εξελίξεις στο χώρο της ιδιωτικής εκπαίδευσης και την προσπάθεια κυβέρνησης και σχολαρχών για την απελευθέρωση των σχέσεων εργασίας.
Η απλοποίηση των διαδικασιών έκδοσης αδειών για φροντιστήρια και σχολές ξένων γλωσσών ουσιαστικά εντάσσεται στην κατεύθυνση της «απελευθέρωσης των επαγγελμάτων», διαμορφώνοντας και αυτό το χώρο πιο άμεσα ως χώρο επιχειρηματικής δράσης, προσπαθώντας παράλληλα να ελέγξει - και κατ' επέκταση να φορολογήσει - το χώρο των ιδιαίτερων φροντιστηρίων που κατά κανόνα απασχολεί νέους ανθρώπους, ανασφάλιστους, που δεν βρίσκουν διέξοδο στη δημόσια εκπαίδευση και στη σταθερή δουλειά.
Εδώ, άλλωστε, η κυβέρνηση δεν θα βρει - πέρα από τις κραυγές - ουσιαστική αντίδραση από την αξιωματική αντιπολίτευση αφού αποδέχεται ως αρχή τη συνύπαρξη δημόσιου - ιδιωτικού τομέα και στο χώρο της εκπαίδευσης.
Με βάση αυτή την αρχή, δεν είναι παράλογο από τη μία να κόπτεται δήθεν για την ιδιωτικοποίηση και τη διάλυση της εκπαίδευσης και από την άλλη να μιλάει για μια «υγιή επιχειρηματικότητα» που μπορεί να επενδύσει στην εκπαίδευση.
Λέει χαρακτηριστικά ο ΣΥΡΙΖΑ (πρότασή του για την Παιδεία, Ιούλης 2013):
«Ενα πλήρες και σαφές θεσμικό & ρυθμιστικό πλαίσιο για την Ερευνα και την Τεχνολογική Ανάπτυξη. Εκτός των άλλων, θα περιλαμβάνονται ρυθμίσεις για τη διασύνδεση των δημόσιων ερευνητικών φορέων και του καινοτόμου παραγωγικού τομέα, ώστε οι φορείς της έρευνας να συμβάλλουν μέσω της μεταφοράς τεχνογνωσίας στην ανάπτυξη της καινοτομίας του παραγωγικού τομέα, με σκοπό την παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας» (Από την πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ για την Παιδεία, Ιούλης 2013).
Ντροπαλά λένε τα ίδια με την κυβέρνηση. Ο «καινοτόμος παραγωγικός τομέας» είναι και ο δημόσιος και ο ιδιωτικός...