Για τη διαπαιδαγώγηση μέσα στην οικογένεια και τα παιδικά παιχνίδια

 Για τη διαπαιδαγώγηση μέσα στην οικογένεια και τα παιδικά παιχνίδια

 

Το φυλλάδιο που μοίραζε η ΚΝΕ στους γονείς στο Χριστουγεννιάτικο Φεστιβάλ με αποσπάσματα από έργα του Αντόν Μακάρενκο

Στο πλαίσιο του Χριστουγεννιάτικου Φεστιβάλ της ΚΝΕ για τα παιδιά που έγινε στον Περισσό, μέλη της ΚΝΕ μοίρασαν στους γονείς των παιδιών που συμμετείχαν στις εκδηλώσεις ένα πολύ ενδιαφέρον και χρήσιμο φυλλάδιο, που δημοσιεύουμε σήμερα στον «Ριζοσπάστη».
Το φυλλάδιο της ΚΝΕ περιείχε κάποια κομμάτια από το βιβλίο «Διαλεχτά Παιδαγωγικά Εργα» του Αντόν Μακάρενκο, έκδοση του Ομίλου Εκπαιδευτικού Προβληματισμού, για τη διαπαιδαγώγηση μέσα στην οικογένεια και σχετικά με το παιχνίδι του παιδιού. Καθώς όπως έλεγε κι ο ίδιος ο Μακάρενκο: «Το παιχνίδι έχει μεγάλη σημασία στη ζωή του παιδιού, τόση σημασία όση και η δράση, η δουλειά ή η υπηρεσία για τους ενηλίκους. Το παιδί φέρεται στο παιχνίδι, έτσι που θα φέρεται και στη δουλειά, όταν θα μεγαλώσει. Γι' αυτό η διαπαιδαγώγηση του μελλοντικού ανθρώπου με δράση συντελείται πριν απ' όλα τον καιρό που παίζει. Ο τρόπος που θα εξελιχθεί η ζωή ενός ανθρώπου σαν εργάτη και αγωνιστή μπορεί να φανεί στο ξετύλιγμα του παιδικού του παιχνιδιού. (...)». Τα όσα γράφει ο Μακάρενκο αναφέρονται μεν σε μία άλλη εποχή, στο πλαίσιο της οικοδόμησης της νέας σοσιαλιστικής κοινωνίας, παραμένουν όμως εξαιρετικά επίκαιρα και διδακτικά.
Στο πλαίσιο της σημερινής κοινωνίας, το παιδί βρίσκεται από την πρώτη κιόλας στιγμή εκτεθειμένο στους πολυπλόκαμους μηχανισμούς του συστήματος. Η οικογένεια, βασικός παράγοντας που επιδρά στη διαπαιδαγώγησή και στις βάσεις που θα αποκτήσει το παιδί, μπορεί να συμβάλει ώστε το παιδί να διαπαιδαγωγηθεί με τα ιδανικά του αγώνα, της αλληλεγγύης. Δίνεται η ευκαιρία σε κάθε αγωνιστή και πρωτοπόρο γονέα να θέσει τις σωστές βάσεις στο παιδί του: «Στην οικογένειά σας με την καθοδήγησή σας μεγαλώνει ο αυριανός πολίτης, το αυριανό κοινωνικό στέλεχος, ο μελλοντικός μαχητής», παρότρυνε ο Μακάρενκο τους γονείς για το πώς να διαπαιδαγωγήσουν το νέο άνθρωπο της ΕΣΣΔ.
 
Οι γονείς δίνουν το παράδειγμα στα παιδιά τους

Ο Αντόν Σεμιόνοβιτς Μακάρενκο (1888-1939), μεγάλος Σοβιετικός παιδαγωγός και συγγραφέας, επεξεργάστηκε τη θεωρία «της διαπαιδαγώγησης στην ομάδα με την ομάδα» και θεωρούσε μοχλό της δυναμικής της ομάδας το συνδυασμό της διδασκαλίας και της αγωγής με την παραγωγική εργασία. Ομως η θεωρία του για τη διαπαιδαγώγηση του νέου ανθρώπου δεν έμεινε στο πλαίσιο μόνο του εκπαιδευτικού συστήματος, γιατί ο ίδιος υποστήριζε ότι σημαντικός παράγοντας της νέας, σοσιαλιστικής παιδαγωγικής είναι η οικογένεια. Στη θεωρία του για την οικογενειακή αγωγή διατυπώθηκε ότι ο σοβαρός, απλός και ειλικρινής τόνος στις σχέσεις γονέων και παιδιών δρα εποικοδομητικά στη διαδικασία της διαπαιδαγώγησης από τα πρώτα τους βήματα και γι' αυτό οι γονείς θα πρέπει από τη μια να θέτουν τα όρια και τις αρχές που θα πρέπει να εκπληρώνονται από τα παιδιά μέσα στην οικογένεια και από την άλλη ν' αποτελούν οι ίδιοι οι γονείς, με τη στάση ζωής τους, τα πρότυπα για τα παιδιά τους.

«Πριν ν' αρχίσετε την αγωγή των παιδιών, ελέγξτε τη δική σας συμπεριφορά. Οι οικογενειακές απασχολήσεις δεν μπορούν να 'ναι ξεκομμένες απ' τις κοινωνικές. Η δράση σας στην κοινωνία ή στην εργασία πρέπει να αντανακλά και στο σπίτι: Η οικογένεια πρέπει να αισθάνεται ότι η προσωπικότητά σας σαν πολιτικού παράγοντα και σαν πολίτη δεν ξεχωρίζει από την προσωπικότητά σας σαν πατέρα. Ολα όσα γίνονται στη χώρα πρέπει να φτάνουν στα παιδιά με την ψυχή και τη σκέψη σας. Ο,τι γίνεται στο εργοστάσιό σας, ό,τι σας κάνει να χαίρεστε ή να λυπάστε πρέπει να ενδιαφέρει και τα παιδιά σας. Πρέπει να ξέρουν πως είστε δραστήριος παράγοντας της κοινωνίας και να περηφανεύονται για σας, για τις επιτυχίες και τις αρετές σας απέναντι στην κοινωνία. Αυτή η περηφάνια μόνο τότε θα είναι υγιής, όταν η κοινωνική της εξήγηση θα γίνει κατανοητή στα παιδιά, όταν αυτά δε θα περηφανεύονται μόνο για τα καλά σας ρούχα, για το αυτοκίνητο ή το κυνηγετικό σας όπλο.

 

Ο μεγάλος Σοβιετικός παιδαγωγός Α. Μακάρενκο

Η δική σας συμπεριφορά είναι ο πιο αποφασιστικός παράγοντας. Να μη νομίζετε πως διαπαιδαγωγείτε το παιδί μόνο σαν μιλάτε μαζί του, σαν το συμβουλεύετε ή του δίνετε εντολές. Το διαπαιδαγωγείτε σε κάθε στιγμή της ζωής, ακόμα κι όταν δεν είστε σπίτι. Ο τρόπος που θα ντυθείτε, που μιλάτε με τους άλλους, ο τρόπος που θα χαρείτε ή θα λυπηθείτε, που θα φερθείτε με τους φίλους και τους εχθρούς, ο τρόπος που γελάτε, που διαβάζετε την εφημερίδα - όλα αυτά έχουν για τα παιδιά μεγάλη σημασία. (...) Η αυστηρή στάση του γονιού απέναντι στον εαυτό του, ο σεβασμός του απέναντι στην οικογένεια, ο αυτοέλεγχος του γονιού πάνω σε κάθε βήμα - να η πρώτη και σοβαρότερη μέθοδος αγωγής».

Σχετικά με το παιχνίδι

«Για να διαπαιδαγωγήσουν οι γονείς το παιχνίδι του παιδιού και για να το διαπαιδαγωγήσουν με το παιχνίδι, πρέπει να σκεφτούν καλά τι είναι το παιχνίδι και σε τι διαφέρει από την εργασία. (...) Πρέπει να παρατηρήσουμε πριν απ' όλα πως ανάμεσα σε παιχνίδι και δράση δεν υπάρχει μία τόσο μεγάλη διαφορά, όσο πιστεύουν μερικοί. Ενα καλό παιχνίδι μοιάζει με μια καλή δουλειά, ένα κακό παιχνίδι μοιάζει με μια κακή δουλειά. (...)
Κάθε καλό παιχνίδι απαιτεί πριν απ' όλα προσπάθειες εργασίας και προσπάθειες σκέψης. Αν αγοράσετε στο παιδί ένα μηχανικό ποντικάκι και όλη τη μέρα το κουρδίζετε και του δίνετε δρόμο, το παιδί θα βλέπει πάντοτε αυτό το ποντικάκι και θα χαίρεται ...αυτό το παιχνίδι δεν θα έχει κανένα όφελος. Το παιδί μένει σ' αυτό το παιχνίδι παθητικό, όλη η συμμετοχή του συνίσταται στο ότι κοιτάζει. Αν το παιδί ασχολείται μονάχα με τέτοια παιχνίδια, θα γίνει σαν ώριμος άνθρωπος παθητικός, συνηθισμένος να παρακολουθεί μονάχα τη δουλειά του άλλου, χωρίς πρωτοβουλία και ανίκανος να δημιουργήσει κάτι καινούργιο στον τομέα της δράσης του και να απομακρύνει τα εμπόδια. Το παιχνίδι χωρίς προσπάθεια, χωρίς ενεργητική συμμετοχή είναι πάντοτε ένα κακό παιχνίδι. Οπως βλέπετε, σ' αυτό το σημείο το παιχνίδι μοιάζει πολύ με τη δουλειά.
Το παιχνίδι φέρνει στο παιδί χαρά. Αυτή η χαρά μπορεί να 'ναι χαρά δημιουργίας ή νίκης, μια αισθητική χαρά - χαρά ποιότητας. Μια όμοια χαρά δίνει και μια καλή δουλειά. Και εδώ η ομοιότητα είναι πλήρης. (...) Ωστόσο σε τι διαφέρει το παιχνίδι από τη δουλειά; Η διαφορά συνίσταται σ' ένα και μόνο σημείο: Η δουλειά είναι η συμμετοχή του ανθρώπου στην κοινή παραγωγή, στη δημιουργία των υλικών και πολιτιστικών αξιών. Το παιχνίδι δεν επιδιώκει τέτοιους σκοπούς, δεν έχει άμεση σχέση με τους κοινωνικούς σκοπούς, έχει όμως έμμεση. Το παιχνίδι συνηθίζει τον άνθρωπο στις φυσικές και ψυχικές προσπάθειες που 'ναι απαραίτητες για τη δουλειά».

Συχνά λάθη που κάνουν οι γονείς με τα παιχνίδια

Οι γονείς πρέπει «πρώτα να προσέχουν να μη γίνει το παιχνίδι η μοναδική απασχόληση του παιδιού και το κάνει να ξεχάσει ολότελα τους κοινωνικούς σκοπούς. Δεύτερο, με το παιχνίδι να του αναπτύσσουν τις ψυχικές και φυσικές συνήθειες που χρειάζονται στη δουλειά.[...] Συμβαίνει πολύ συχνά οι γονείς να μην ενεργούν σωστά στη δουλειά της καθοδήγησης του παιχνιδιού. Αυτό το λάθος έχει τρεις όψεις: Μερικοί γονείς δεν ενδιαφέρονται για το παιχνίδι των παιδιών και πιστεύουν ότι τα παιδιά ξέρουν μονάχα τους πώς να παίζουν καλύτερα. Τα παιδιά τέτοιων γονιών παίζουν όπως θέλουν και όποτε θέλουν, διαλέγουν μόνα τους τα παιχνίδια και μόνα τους οργανώνουν το παιχνίδι.
Αλλοι γονείς δίνουν μια πολύ μεγάλη προσοχή στο παιχνίδι. Ανακατεύονται όλη την ώρα στο παιχνίδι των παιδιών, λένε τη γνώμη τους, διηγούνται, δίνουν θέματα παιχνιδιού και κάποτε τα λύνουν, πριν τα λύσει το παιδί, και χαίρονται γι' αυτό. Στα τέτοια παιδιά δεν απομένει τίποτα άλλο να κάνουν παρά να ακούνε τους γονείς τους και να τους μιμούνται. Στην πραγματικότητα δηλαδή εκεί παίζουν περισσότερο οι γονείς παρά το παιδί. Οταν το παιδί με τέτοιους γονείς φτιάξει κάτι κι αντιμετωπίζει δυσκολίες, ο πατέρας ή η μητέρα κάθονται πλάι του και του λένε: "- Δεν τα καταφέρνεις καλά! Να πώς πρέπει να γίνει!". Οταν το παιδί κόβει κάτι πάνω στο χαρτί, ο πατέρας ή η μητέρα παρακολουθούν για λίγο τις προσπάθειές του κι ύστερα παίρνουν το ψαλίδι απ' τα χέρι του παιδιού και λένε: "- Δώσε μου να κόψω εγώ! Βλέπεις τι καλά βγήκε;". Το παιδί παρακολουθεί και βλέπει πως πραγματικά ο πατέρας τα κατάφερε καλύτερα. Του δίνει μια άλλη κόλλα χαρτί και τον παρακαλεί να του κόψει κάτι. Ο πατέρας δέχεται με ευχαρίστηση, ικανοποιημένος απ' τις επιτυχίες του. Τα παιδιά με τέτοιους γονείς επαναλαμβάνουν απλά αυτό που κάνουν οι γονείς, δε συνηθίζουν να υπερνικούν τις δυσκολίες, να επιδιώκουν την καλυτέρευση της ποιότητας στη δουλειά και συνηθίζουν από πολύ νωρίς στη σκέψη ότι μονάχα οι μεγάλοι μπορούν να δουλεύουν καλά. Στα τέτοια παιδιά αναπτύσσεται η έλλειψη εμπιστοσύνης στις δυνάμεις τους, ο φόβος της αποτυχίας.
Η τρίτη κατηγορία των γονιών θεωρεί πως το σοβαρό ζήτημα συνίσταται στην ποσότητα των παιχνιδιών. Σπαταλούν αλόγιστα λεφτά στα παιχνίδια, φορτώνουν τα παιδιά με τα πιο ποικίλα παιχνίδια και καμαρώνουν γι' αυτό. Η γωνίτσα των παιδιών που έχουν τέτοιους γονείς μοιάζει με μαγαζί παιχνιδιών. [...] Στην πιο καλή περίπτωση τα παιδιά τέτοιων γονιών γίνονται συλλέκτες παιχνιδιών, ενώ στη χειρότερη περίπτωση - που είναι και η πιο συνηθισμένη - περνούν χωρίς κανένα ενδιαφέρον από το ένα παιχνίδι στο άλλο, παίζουν χωρίς ευχαρίστηση, χαλούν και σπάζουν τα παιχνίδια, γυρεύοντας διαρκώς άλλα».

Οι τρεις φάσεις του παιδικού παιχνιδιού

Το παιχνίδι του παιδιού, σύμφωνα με τον Μακάρενκο, έχει τρεις φάσεις, όπου η κάθε μία απαιτεί μια διαφορετική μέθοδο καθοδήγησης. «Η πρώτη είναι η φάση του παιξίματος στο δωμάτιο, η φάση των παιχνιδιών. Το παιδί περνάει στη δεύτερη φάση γύρω στην ηλικία των τριών-τεσσάρων χρονών. Η πρώτη φάση χαρακτηρίζεται απ' το ότι το παιδί προτιμάει να παίζει μόνο του. Σ' αυτό το διάστημα του αρέσει να παίζει με τα παιχνίδια του κι όχι με ξένα παιχνίδια. Σ' αυτή τη φάση αναπτύσσονται οι ατομικές ικανότητες του παιδιού. Δεν πρέπει να φοβόμαστε πως παίζοντας μόνο του το παιδί θα γίνει εγωιστής. Πρέπει να του δώσουμε τη δυνατότητα να παίζει μόνο του, όμως πρέπει να προσέχουμε αυτή η πρώτη φάση να μην παρατραβήξει και το παιδί να περάσει έγκαιρα στη δεύτερη φάση. [...] Είναι απαραίτητο το πλάτεμα κύκλου των φίλων να γίνεται μέσα σε μια ατμόσφαιρα όσο μπορεί πιο ευνοϊκή. Συνήθως αυτή η μετάβαση γίνεται με τη μορφή του αυξημένου ενδιαφέροντος του παιδιού για τα παιχνίδια κίνησης σε ανοιχτό χώρο, για τα παιχνίδια στην αυλή. [...] Η δεύτερη φάση του παιχνιδιού των παιδιών είναι δυσκολότερο να καθοδηγηθεί, γιατί σ' αυτήν τα παιδιά δεν παίζουν πια κάτω από τα μάτια των γονιών, αλλά βγαίνουν σε ένα πεδίο πιο πλατιάς δημόσιας δράσης. Η δεύτερη φάση κρατάει μέχρι τα 10-12 χρόνια, επομένως περιλαμβάνει ένα μέρος της σχολικής περιόδου.
Στο σχολείο το παιδί έρχεται σε επαφή μ' ένα μεγαλύτερο κύκλο συμμαθητών, μ' ένα πλατύτερο κύκλο από ενδιαφέροντα και μ' ένα πεδίο δράσης πιο περίπλοκο, ιδιαίτερα σ' ό,τι αφορά το παιχνίδι, μα ταυτόχρονα και με μια καλύτερη οργάνωση, μ' ένα πιο ακριβές καθεστώς και, το σπουδαιότερο, δέχεται τη βοήθεια ειδικευμένων παιδαγωγών. Στη δεύτερη φάση το παιδί παρουσιάζεται σαν ένα μέλος της κοινωνίας, όμως κοινωνίας παιδιών, που δεν έχει ούτε αυστηρή πειθαρχία, ούτε τον έλεγχο της κοινωνίας. Το σχολείο φέρνει το 'να και τ' άλλο, είναι μια μεταβατική μορφή προς την τρίτη φάση του παιχνιδιού. Σ' αυτή τη φάση το παιδί παρουσιάζεται σαν μέλος της ομάδας, μιας ομάδας όχι μονάχα παιχνιδιού, αλλά και εργασίας και μάθησης. Γι' αυτό και το παιχνίδι σ' αυτήν την ηλικία παίρνει πιο σοβαρές ομαδικές μορφές και μεταβάλλεται βαθμιαία σε αθλητικό παιχνίδι, δηλαδή συνδεδεμένο με καθορισμένους σκοπούς και κανόνες φυσικής αγωγής και, το σπουδαιότερο, με τις έννοιες του ομαδικού ενδιαφέροντος και πειθαρχίας. Σ' όλες τις τρεις φάσεις της εξέλιξης του παιχνιδιού, η επίδραση των γονιών έχει μεγάλη σημασία».

Οι διαφορετικοί τύποι των παιχνιδιών

Μπορούμε να χωρίσουμε τα παιχνίδια σε τύπους, όπως «Πλήρη παιχνίδια, μηχανικά ή απλά, π.χ. διάφορα αυτοκίνητα, βαπόρια, αλογάκια, κούκλες, ποντικάκια, μηχανικές κούκλες και άλλα. Τα μη πλήρη παιχνίδια που απαιτούν απ' τα παιδιά μια σχετική ολοκλήρωση: Διάφορα εικονογραφήματα με ερωτήσεις, εικονογραφήματα που πρέπει να κοπούν πάνω στο χαρτί, κύβοι, κουτιά με διάφορα παιχνίδια οικοδομικής, αμοντάριστα μοντέλα. Υλικά για παιχνίδια: Αργιλος, άμμος, κομμάτια χαρτόνι, λεπιδόπετρα, ξύλο, χαρτί, φυτά, σύρμα, καρφιά.
Καθένα απ' αυτά τα είδη έχει πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Ενα πλήρες παιχνίδι είναι καλό, γιατί μ' αυτό το παιδί γνωρίζεται με σύνθετες ιδέες και πράγματα, συνηθίζει στα τεχνικά προβλήματα και στα προβλήματα της πολύπλοκης διαχείρισης. Γι' αυτό ένα τέτοιο παιχνίδι διεγείρει σε μεγαλύτερο βαθμό τη φαντασία. Μια ατμομηχανή στα χέρια ενός αγοριού τού κατευθύνει τη φαντασία προς τα προβλήματα των μεταφορών, ένα άλογο ξυπνάει ιδέες που συνδέονται με τη ζωή του, την απασχόληση με την τροφή του, τα οφέλη που μας δίνει. Οι γονείς πρέπει να προσέχουν, ώστε το παιδί να παρατηρεί και τις καλές ιδιότητες του παιχνιδιού, να μην τραβιέται μονάχα απ' τη μια πλευρά του παιχνιδιού, απ' το μηχανισμό του ή απ' την ευκολία του χειρισμού του. Ειδικότερα έχει σημασία να κάνουμε το παιδί να μην καμαρώνει για το ότι ο πατέρας κι η μητέρα τού αγόρασαν ένα παιχνίδι τόσο έξυπνο, κι όχι μονάχα ένα μα πολλά, ενώ άλλα παιδιά δεν έχουν τέτοια παιχνίδια. Γενικά αυτά τα μηχανικά παιχνίδια είναι ωφέλιμα μονάχα όταν το παιδί παίζει μ' αυτά και δεν τα κρατάει μόνο για να καυχιέται μπροστά στους γείτονες.
Τα μη πλήρη παιχνίδια είναι κατάλληλα για παιδιά, γιατί βάζει μπροστά τους προβλήματα που λύνονται συνήθως με κάποια προσπάθεια, προβλήματα που ποτέ το παιδί δεν θα μπορούσε να τα βάλει μόνο του. Η λύση αυτών των προβλημάτων απαιτεί μια φανερή πειθαρχία σκέψης, μια λογική, μιαν ακριβή έννοια της σχέσης ανάμεσα στα συγκεκριμένα κομμάτια κι όχι μονάχα μια απλή αχαλίνωτη φαντασία. Ομως η ανεπάρκεια αυτών των παιχνιδιών είναι ότι τα προβλήματά τους είναι πάντοτε τα ίδια, στερεότυπα και κουράζουν με την επανάληψή τους.
Ο τρίτος τύπος - διάφορα υλικά - αποτελεί το πιο φτηνό και το πιο πετυχημένο στοιχείο του παιχνιδιού. Αυτά τα παιχνίδια πλησιάζουν περισσότερο τη συνηθισμένη δράση του ανθρώπου: Απ' τα υλικά ο άνθρωπος δημιουργεί αξίες και πολιτισμό. Αν το παιδί συνηθίσει να ψυχαγωγείται μ' αυτά τα παιχνίδια, σημαίνει πως έχει μιαν ανώτερη ικανότητα για το παιχνίδι κι αυτό θα αποτελέσει τη βάση για μιαν ανώτερη καλλιέργεια για την εργασία. Στο υλικό για παιχνίδι υπάρχει πολύς και πρώτης τάξεως ρεαλισμός και ταυτόχρονα πλατύ πεδίο για μια πλούσια, δημιουργική φαντασία και όχι για μια απλή φαντασία. Απ' τα κομμάτια του γυαλιού ή της λεπιδόπετρας μπορεί να κάνει παράθυρα, για να γίνει όμως αυτό χρειάζονται να κατασκευαστούν πλαίσια. Επομένως γεννιέται το πρόβλημα για χτίσιμο του σπιτιού. Αν το παιδί έχει πηλό και μίσχους φυτών, γεννιέται στο μυαλό του το πρόβλημα του κήπου.
Ποιος είναι ο πιο καλός τύπος παιχνιδιού; Εμείς θεωρούμε πως η πιο καλή μέθοδος είναι να συνδυαστούν κι οι τρεις αυτοί τύποι, όμως ποτέ σε υπερβολικό βαθμό. Αν ένα αγόρι ή ένα κορίτσι έχουν ένα ή δύο μηχανικά παιχνίδια, δεν πρέπει να του αγοράσουμε περισσότερα. Προσθέστε σ' αυτά ένα παιχνίδι που μοντάρεται και ξεμοντάρεται και περισσότερα υλικά κάθε λογής και να που έχετε ένα ολόκληρο παζάρι από παιχνίδια. (...) Το σπουδαιότερο σ' αυτό το παιχνίδι είναι να πετύχουμε τις παρακάτω συνήθειες: 1) Το παιδί να παίζει πραγματικά, να επινοεί, να οικοδομεί, να συνθέτει. 2) Να μην περνάει από το ένα πρόβλημα στο άλλο χωρίς να αποτελειώσει το πρώτο, αλλά να οδηγεί την ενεργητικότητά του ως το τέρμα. 3) Σε κάθε παιχνίδι να βλέπει μια συγκεκριμένη αξία, χρήσιμη στο μέλλον, να τη διατηρεί και να την προσέχει. Στον κόσμο των παιχνιδιών πρέπει να βασιλεύει πάντοτε μια απόλυτη τάξη, να κρατιέται η καθαριότητα. Τα παιχνίδια δεν πρέπει να τα χαλάει και στην περίπτωση βλάβης πρέπει να τα επισκευάζει. Αν η επισκευή είναι δύσκολη, οι γονείς να έρχονται σε βοήθεια των παιδιών.
Οι γονείς πρέπει να δίνουν μεγάλη προσοχή στον τρόπο που φέρνεται το παιδί με το παιχνίδι. Το παιδί δεν πρέπει να χαλάει το παιχνίδι, πρέπει να το αγαπάει. Ομως σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να υποφέρει πάρα πολύ, όταν το παιχνίδι έπαθε βλάβη ή χάλασε. (...) Υποχρέωση του πατέρα και της μάνας είναι να έρχονται πάντοτε σε βοήθεια του παιδιού σε τέτοιες περιστάσεις, για να το βγάζουν απ' τη στεναχώρια του και να του δείχνουν πως η επιδεξιότητα και η εργασία του ανθρώπου μπορούν σε οποιαδήποτε στιγμή να διορθώνουν την κατάσταση».

Ο ρόλος του γονιού στις σχέσεις με τα άλλα παιδιά

Οσον αφορά στις σχέσεις των γονιών με τους άλλους γονείς, «τα παιδιά οργανώνονται κιόλας σε ομάδες που μοιάζουν με κοινότητα και θα 'ταν πολύ ωφέλιμο και οι γονείς τους να τα καθοδηγούσαν από κοινού». Οι γονείς, υποστηρίζει ο Μακάρενκο, μπορούν να παρέμβουν σ' ένα καυγά μεταξύ παιδιών, αντί να καυγαδίζετε με το γονιό του άλλου παιδιού, «επιδιώξτε οπωσδήποτε να συμφιλιώσετε το παιδί σας με τον αντίπαλο, προσκαλέστε τον στο σπίτι σας, μιλήστε μαζί του, κάντε γνωριμία με τον πατέρα του, ξεδιαλύνετε την υπόθεση ως το τέλος. Σ' αυτή την κατάσταση το σπουδαιότερο είναι να μη σκεφτείτε μονάχα το παιδί σας, αλλά ολόκληρη την ομάδα και να προσπαθήσετε να τη διαπαιδαγωγήσετε με τη βοήθεια των άλλων γονιών. Μονάχα έτσι θα ωφελήσετε πολύ το παιδί σας. Θα παρατηρήσει πως δεν σπρώχνεστε από έναν οικογενειακό πατριωτισμό, ότι επιδιώκετε μια κοινωνική δράση κι αυτό θα γίνει ένα παράδειγμα για το δικό του φέρσιμο».
Τέλος, η καθοδήγηση των γονιών στις τρεις φάσεις του παιχνιδιού είναι σημαντική. «Στην ώρα του παιχνιδιού οι γονείς πρέπει όσο είναι δυνατό να προσφέρουν στο παιδί μιαν απόλυτη ελευθερία δράσης, όμως μονάχα τόσο χρόνο, όσο το παιχνίδι κυλάει ομαλά. Αν το παιδί μπλέχτηκε σε μια οποιαδήποτε κατάσταση, αν το παιχνίδι γίνεται πολύ απλό, χωρίς ενδιαφέρον, το παιδί πρέπει να βοηθηθεί: Να του βάλουν ένα ενδιαφέρον πρόβλημα, να του προσθέσουν κάποιο καινούργιο σημαντικό υλικό, ακόμα και να παίξουν μαζί του. Αυτές είναι οι γενικές μέθοδοι στην πρώτη φάση του παιχνιδιού. Στη δεύτερη φάση απαιτείται από τους γονείς πρώτα προσοχή. Ας υποθέσουμε πως το παιδί βγήκε απ' το σπίτι και βρέθηκε σε μια ομάδα από αγόρια. Πρέπει να μελετήσετε καλά αυτά τα αγόρια. Ενα κοριτσάκι αγαπάει πολύ τις φιλενάδες της αυλής. Πρέπει να γνωρίσετε καλά αυτά τα κοριτσάκια. Πρέπει να ξέρετε γιατί συγκεκριμένα προσελκύστηκαν τα παιδιά, τι περιστοιχίζει το παιδί, τι του λείπει και τι άσχημο στο παιχνίδι του. Συμβαίνει πολύ συχνά η προσοχή και η πρωτοβουλία ενός πατέρα ή μιας μάνας να διορθώνει τη ζωή μιας ολόκληρης ομάδας παιδιών και να τους δίνει πού και πού μια ώθηση προς το καλύτερο. [...] Στην τρίτη φάση η καθοδήγηση του παιχνιδιού δε βρίσκεται πια κάτω από τον έλεγχο των γονιών, έχει περάσει στο σχολείο ή στην αθλητική οργάνωση, όμως στους γονείς παραμένουν πάλι μεγάλες δυνατότητες να επηρεάζουν σωστά το χαρακτήρα του παιδιού. Σ' αυτή τη φάση πρέπει να προσέξουμε μήπως ο ενθουσιασμός για τα σπορ γίνεται ένα συντριπτικό πάθος. Το παιδί πρέπει να προσανατολιστεί και προς άλλους τομείς δράσεις. Πρέπει να ξυπνήσουμε στην ψυχή του αγοριού ή του κοριτσιού όχι μόνο την περηφάνια για τις δικές του επιτυχίες, αλλά σε πρώτη γραμμή για τις επιτυχίες της ομάδας ή της οργάνωσης που είναι μέλος της...».
Αυτές είναι μερικές σκέψεις για το πώς να διαπαιδαγωγήσουμε τα παιδιά μας σωστά μέσα από την οικογένεια. Απ' την πρώτη στιγμή να είμαστε δίπλα στο παιδί, να του λέμε την αλήθεια, να συζητάμε μαζί του, να του θέτουμε ερωτήματα και να το προβληματίζουμε. Οπως έλεγε ο Μακάρενκο: «Διαπαιδαγωγώ σημαίνει μαθαίνω κάποιον πώς να ζει». Με το δικό μας αγωνιστικό παράδειγμα, οι γονείς να μάθουμε στα παιδιά μας να αγωνίζονται μαζί μας. Γονείς και παιδιά να αγωνιστούμε ενάντια στο εκμεταλλευτικό σάπιο σύστημα του καπιταλισμού. Να αγωνιστούμε για το νέο κόσμο, το σοσιαλισμό, για τον κόσμο που μιλάει ο Μακάρενκο, για τον κόσμο που στο επίκεντρό του είχε το παιδί και τη διαπαιδαγώγησή του. Γιατί «τα παιδιά μας είναι οι μελλοντικοί πολίτες της χώρας μας και του κόσμου. Αυτά θα γράψουν την ιστορία»!

Φως υπάρχει! Στο δρόμο της λαϊκής αντεπίθεσης

Φως υπάρχει! Στο δρόμο της λαϊκής αντεπίθεσης

Τι σου είναι ένας χρόνος διαφορά! Κοιμηθήκαμε καταχρεωμένος λαός και ξυπνήσαμε πρόεδροι της Ευρωπαϊκής Ενωσης! Μόνο και μόνο γιατί το ημερολόγιο από τη μια μέρα στην άλλη, εκεί που έδειχνε 2013, τώρα δείχνει 2014. Παραδόξως δεν βγήκε κανείς στους δρόμους να το πανηγυρίσει. Αντίθετα έπηξαν οι εφορίες απ' όσους έτρεχαν να προλάβουν να αντικαταστήσουν τις πανάκριβα φορολογούμενες πινακίδες αυτοκινήτων με «πινακίδες Λιάπη».

Για να μην τον αδικούμε, ο πρωθυπουργός το γλέντησε. Σύμφωνα με την αυστριακή εφημερίδα «Kurier», στην οποία έδωσε συνέντευξη, έστρωσε «κόκκινο χαλί στους επενδυτές». «Το σημαντικότερο μέλημά μας, είπε, είναι να φροντίσουμε να υπάρξει ανάπτυξη, οικονομική ανάκαμψη και νέες θέσεις εργασίας και αυτό αποτελεί επίσης προτεραιότητα ολόκληρης της ΕE».
Για να μην υπάρχει καμία αμφιβολία για τις προτεραιότητες της κυβέρνησης, με το «καλημέρα» του νέου έτους ανακοίνωσε ότι όποιος πηγαίνει σε νοσοκομείο θα τα σκάει χοντρά, όποιος επιμένει ότι ο ηλεκτρισμός είναι πρόοδος θα πληρώνει επίσης της ψυχής του τον τάραχο, όσο για κείνους τους συνταξιούχους που περνούσαν ζωή χαρισάμενη με το ΕΚΑΣ, πάει κι αυτό κόπηκε.
Αλήθεια είναι, βέβαια, ότι κανείς δεν βρέθηκε απροειδοποίητος μπροστά σ' αυτές τις εξελίξεις. Το ΚΚΕ ξανά και ξανά έχει τονίσει ότι οι προτεραιότητες της κυβέρνησης για την Ελληνική Προεδρία κινούνται στο γνωστό αντιλαϊκό πλαίσιο υπηρετώντας τη στρατηγική του κεφαλαίου, τις κατευθύνσεις που έχουν συναποφασίσει τα κράτη της ΕΕ τουλάχιστον εδώ και μια εικοσαετία.

Το μήνυμα του ΚΚΕ

Αλίμονο σ' όποιον αφήσει τον καινούργιο χρόνο να κυλήσει σαν «πεπρωμένο φυγείν αδύνατο». Το ΚΚΕ με μήνυμα της ΚΕ του για το 2014 απευθύνθηκε με αισιοδοξία στους εργαζομένους και τη νεολαία της χώρας μας και τους κάλεσε να κάνουν το 2014 έτος λαϊκής αγωνιστικής ανάτασης. Παρά τις δυσκολίες και τα τρομοκρατικά διλήμματα όσων θέλουν το λαό στη γωνία, σε ρόλο παθητικού παρατηρητή, το ΚΚΕ έχει κάνει καθαρό ότι θα δώσει όλες του τις δυνάμεις για να γίνει ένα αποφασιστικό βήμα στην ανασύνταξη του εργατικού - λαϊκού κινήματος, στην οργάνωση της αντίστασης στους χώρους δουλειάς, στην ενίσχυση της Λαϊκής Συμμαχίας της εργατικής τάξης με τους αγρότες και επαγγελματίες, τη νεολαία και τις γυναίκες. Να γίνει ο λαός πρωταγωνιστής των εξελίξεων.

Η συγκάλυψη της αιτίας

Στο μεταξύ, το σύστημα βρίσκεται σε διαδικασία αυτοκάθαρσης! Ο ένας μετά τον άλλον, διάφοροι καρφώνουν αλλήλους. Δεν πρόκειται για κρίση ειλικρίνειας, αλλά για ένα ανέξοδο παιχνίδι μέσα από το οποίο γίνεται ξεκαθάρισμα λογαριασμών στους κόλπους της αστικής τάξης. Διαδικασία που αξιοποιείται στην αναμόρφωση του πολιτικού συστήματος, στη θωράκιση αστικών θεσμών. Ετσι ρίχνει στον Καιάδα και μερικά δικά της παιδιά, κι εμφανίζει την όλη κατάσταση σαν πρόβλημα που προκύπτει από την ατομική ευθύνη αυτού ή του άλλου λαμόγιου, είτε είναι έμπορας όπλων είτε κάποιος φτωχοδιάβολος.
Με ανακοίνωσή του το ΚΚΕ απαίτησε την άμεση και μέχρι τέλους διαλεύκανση όλων των υποθέσεων διαφθοράς και των σκανδάλων που ήρθαν στη δημοσιότητα. Την ίδια στιγμή, έκανε καθαρό ότι θα σταθεί απέναντι σε κάθε προσπάθεια αποπροσανατολισμού του λαού, αξιοποίησης των σκανδάλων για να συγκαλυφθεί το γεγονός ότι οι πραγματικές αιτίες των λαϊκών προβλημάτων βρίσκονται στην οικονομία και την πολιτική που υπηρετούν το καπιταλιστικό κέρδος. Το κυνήγι του κέρδους - τόνισε - στηρίζεται πάνω από όλα στους αντεργατικούς - αντιλαϊκούς νόμους, που κατοχυρώνουν την κλοπή του ιδρώτα των εργαζομένων και τη διαπλοκή του κράτους με τα μονοπώλια. Από εκεί απορρέουν και τα φαινόμενα διαφθοράς και εξαγοράς, το παράνομο χρήμα.

Ο αποπροσανατολισμός

Ο ένας μετά τον άλλον, διάφοροι αξιωματούχοι του αστικού πολιτικού συστήματος - με τον πρωθυπουργό στην πρώτη γραμμή - επιχειρούν να ενισχύσουν τη θέση ότι πράγματι υπάρχει φως στην άκρη του τούνελ κι ότι πιάνουν τόπο οι θυσίες του λαού. Αποκρύπτουν το γεγονός ότι το σύνολο της έως τώρα εφαρμοζόμενης πολιτικής είχε μόνο ένα στόχο, τη στήριξη του κεφαλαίου, και έτσι νομοτελειακά την επίθεση ενάντια στα εργατικά - λαϊκά δικαιώματα. Αυτό αναγγέλλουν και για τη συνέχεια καθώς έχει ήδη αποφασιστεί, και επικυρωθεί στην πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ, ότι από το 2014 θα ισχύουν μνημόνια διαρκείας για όλους τους λαούς. Ταυτόχρονα σε εθνικό επίπεδο, είναι ανάγκη των καπιταλιστών η προώθηση μιας σειράς αναδιαρθρώσεων που θα δώσουν ώθηση στην καπιταλιστική ανάκαμψη. Σ' αυτήν την ανάγκη υποτάσσουν την πολιτική τους τόσο οι σημερινοί κυβερνώντες όσο και οι επίδοξοι συνεχιστές τους και με βάση αυτή την ανάγκη εκφράζουν και τις όποιες διαφωνίες τους σε σχέση με το μείγμα διαχείρισης.

Η ένταση της εκμετάλλευσης

Ανάμεσα στα στοιχεία που επέλεξε ο πρωθυπουργός να παρουσιάσει ως απόδειξη ότι έρχεται η ανάπτυξη ήταν και η υπογραφή της συλλογικής σύμβασης των ξενοδοχοϋπαλλήλων. Εντυπα και ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης είχαν ήδη φροντίσει να περάσει πλατιά η θέση ότι πρόκειται για κοσμογονική σύμβαση. Τι συνέβη πράγματι και μόνο στο «Ριζοσπάστη» παρουσιάστηκε; Με κοινή τους ανακοίνωση, η Πανελλαδική Γραμματεία Επισιτισμού - Τουρισμού του ΠΑΜΕ και 31 επιχειρησιακά και κλαδικά σωματεία σε όλη την Ελλάδα, κατήγγειλαν τη Σύμβαση που υπέγραψε η πλειοψηφία της Ομοσπονδίας με τους ξενοδόχους και αποκάλυψαν ότι: Η νέα σύμβαση προβλέπει να διατηρηθεί και το 2014 η μείωση 15% στους μισθούς που συμφώνησε το καλοκαίρι του 2012 η Ομοσπονδία με τους ξενοδόχους, ενώ επεκτείνει και τον απλήρωτο χρόνο δουλειάς, καθώς δίνει τη δυνατότητα επέκτασης του ωραρίου εργασίας των ξενοδοχοϋπαλλήλων κατά 2 ώρες ημερησίως (στις 10), με διευθέτηση του χρόνου εργασίας. Τζίφος το πανηγύρι.

Τα άμεσα χτυπήματα

Οι αυταπάτες ότι η «ανάπτυξη που έρχεται» θα ωφελήσει τους εργαζομένους συντηρούνται από όλο το φάσμα των κομμάτων αστικής διαχείρισης. Ομως η πραγματικότητα επιβεβαιώνει τη συνέχιση της αντιλαϊκής πολιτικής: 25 ευρώ για την εισαγωγή των ασθενών στα κρατικά νοσοκομεία. Επιπλέον 1 ευρώ για κάθε συνταγή στην ήδη πανάκριβη φαρμακευτική περίθαλψη των ασθενών. Η κυβερνητική πολιτική ωμά διακηρύσσει ότι το δικαίωμα στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη δεν μπορεί να είναι τίποτα άλλο από ένα όλο και ακριβότερο εμπόρευμα. Η εξαίρεση ορισμένων κατηγοριών ασθενών από τα νέα χαράτσια, που επικαλείται η κυβέρνηση, όχι μόνο δεν αναιρεί την εμπορευματοποίηση της Υγείας, αλλά αντίθετα την επιβεβαιώνει. Ενας ακόμα λόγος που τονίζει ότι η ελπίδα για το λαό βρίσκεται στην ενίσχυση της Λαϊκής Συμμαχίας, ικανής να εμποδίσει και να ανατρέψει την εφαρμογή των αντιλαϊκών μέτρων με προοπτική της πάλης τη λαϊκή εξουσία, με ανάπτυξη που θα υπηρετεί τις λαϊκές ανάγκες, όπου η αποκλειστικά δημόσια και δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη μπορεί να γίνει καθολικά κατοχυρωμένο λαϊκό δικαίωμα.
Στην ίδια ρότα οι νέες υπέρογκες αυξήσεις που έρχονται στα τιμολόγια της ΔΕΗ απ' το Μάρτη για λαϊκά νοικοκυριά, αυτοαπασχολούμενους ΕΒΕ και μικροεπιχειρηματίες, οι οποίοι θα κληθούν για δεύτερη φορά μέσα σε ένα χρόνο να καλύψουν το έλλειμμα του ειδικού λογαριασμού χρηματοδότησης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ). Οι αυξήσεις, που για την οικιακή χρήση φτάνουν το 86%, ανακοινώθηκαν ήδη από τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ) την παραμονή της Πρωτοχρονιάς.
Ταυτόχρονα, εκεί που όλο και περισσότερα νοικοκυριά στηρίζονται πλέον στις συντάξεις των μεγαλύτερων ηλικιακά για να κρατήσουν όρθιο τον οικογενειακό προϋπολογισμό, η κυβέρνηση αποφάσισε ότι η κατώτερη σύνταξη πρέπει να μειωθεί ακόμα κι εκεί όπου οι άνθρωποι δεν έχουν στον ήλιο μοίρα: Οπως για όλους τους συνταξιούχους κάτω των 65 χρόνων, έτσι και για όσους έχουν ποσοστό αναπηρίας κάτω από 80%, το ΕΚΑΣ - ένα ελάχιστο βοήθημα που δινόταν σε μια πολύ μικρή κατηγορία εξαιρετικά χαμηλοσυνταξιούχων - κόπηκε από 1/1/2014.

Τι να κάνουμε

Απλή και καθαρή η κουβέντα του ΚΚΕ: Απέναντι στη σημερινή κατάσταση χρειάζεται να γιγαντωθεί μια δυναμική μαχητική εργατική - λαϊκή αντιπολίτευση, με ισχυρό το ΚΚΕ παντού, στη Βουλή, στην Ευρωβουλή, στην Τοπική και Περιφερειακή Διοίκηση, στο κίνημα, στους χώρους δουλειάς, στις λαϊκές γειτονιές και την ύπαιθρο. Για να ενισχυθεί η αντίσταση στα αντιλαϊκά μέτρα, να δυναμώσει η αλληλεγγύη, η διεκδίκηση μέτρων προστασίας και ανακούφισης των λαϊκών οικογενειών, των ανέργων, όλων των ανθρώπων που υποφέρουν. Να αντιμετωπιστεί η φασιστική δημαγωγία και εγκληματική δράση της ναζιστικής Χρυσής Αυγής. Για να ανοίξει ο δρόμος της ελπίδας και της προοπτικής, με το λαό στην εξουσία, προκειμένου να μπει οριστικό τέλος στα βάσανα που συσσωρεύουν στο λαό το καπιταλιστικό σύστημα, οι κρίσεις του, η ΕΕ και οι κυβερνήσεις που διαχειρίζονται αυτόν τον αντιλαϊκό δρόμο.
Καλά τα «φώτα και οι φωτισμοί» που τραγουδάνε τα παιδιά μέρες που 'ναι, αλλά ακόμα καλύτερο εκείνο το «συν Αθηνά και χείρα κίνει».

Μα κάτι άλλαξε από χτες

Μα κάτι άλλαξε από χτες

με λοιπόν σε ένα προηγούμενο κείμενο πως το ζήτημα δεν είναι η τυπική αλλαγή μιας χρονιάς, αλλά η αλλαγή του χρόνου, της κατάστασης γύρω μας, του κόσμου γενικότερα. Διαφορετικά ο νέος χρόνος θα γίνει κρητικός και θα βάλει τα ρούχα του αλλιώς, ενώ εμάς θα μας πάρουν τα σώβρακα. 

Όπως είχε γράψει πα

Λέγαλιότερα κι ένας άλλος blogger, το θέμα με αυτές τις (φ)άγιες μέρες, δεν είναι ότι αλλάζουμε μέσα μας και γινόμαστε λίγο καλύτεροι. Αλλά ότι στην πραγματικότητα όλα παραμένουν αφόρητα ίδια κι απαράλλαχτα, στάσιμα κι επαναλαμβανόμενα.

Σαν την αλλαγή του 81’, που τελικά ήταν μια τυπική δικομματική εναλλαγή σε αστικά πλαίσια, με σοσιαλιστική παραλλαγή, που γέννησε γρήγορα την ανάγκη για απαλλαγή, όχι από το πασόκ με τη στενή έννοια, αλλά από τις αυταπάτες που εκφράζει και θρέφαμε μέσα μας, ενώ επιβιώνουν μέχρι και σήμερα με διάφορες μορφές.

Ή σαν την αλλαγή της αλλαγής (και τον επαναπροσδιορισμό του επαναπροσδιορισμού της αλλαγής), που είχε ζητήσει κάποτε ο λεωνίδας.

Αν και η αλλαγή πάνω στην αλλαγή και κόντρα αλλαγή δεν έχει συνήθως πολύ καλά αποτελέσματα κι αυτό το γνωρίζουν από πρώτο χέρι και με πολύ πρακτικό τρόπο, όσοι ασχολούνται με την μπάλα και θυμούνται πχ το πάθημα του αλέφαντου σε ένα τελικό κυπέλλου. Ο οποίος ήταν μεγάλος οπαδός του ανδρέα και της πολιτικής αλλαγής κι άλλαζε συχνά τα ξενικά ονόματα, σε βαθμό που να τα κάνει αγνώριστα, αλλά σχεδόν ποτέ το αγαπημένο του κοντομάνικο.

Τι να σου κάνει όμως κι ο αλέφαντος με τρεις αλλαγές μόνο, όταν χωλαίνει όλη η ενδεκάδα; Είναι όπως με τα τζίνι, που έχεις μονάχα τρεις ευχές κι η πρώτη είναι να είχες άλλες χίλιες, αλλά προφανώς δεν πιάνει. Άσε που το πρόβλημα δεν είναι ποσοτικό, αλλά ποιοτικό. Και βασικά δεν είναι θέμα προσώπων, αλλά του κοινωνικού-οικονομικού συστήματος που παίζει η ομάδα. Κι αυτό δεν αλλάζει έτσι απλά, όσες αλλαγές προσώπων κι αν γίνουν.

Κι εδώ είναι ο κόμπος του ζητήματος. Πόσο έτοιμοι και πρόθυμοι είμαστε να δεχτούμε κάποιες αλλαγές στη ζωή μας και βασικά να παλέψουμε για να τις επιβάλουμε. Θα μου πεις ότι η αλλαγή είναι κάτι αντικειμενικό, που συμβαίνει ανεξάρτητα από τη θέλησή μας και δεν μπορούμε να την ακυρώσουμε. Δεν είμαστε άλλωστε τίποτα αλαζόνες, που πιστεύουν πως αυτοί δεν αλλάζουν ποτέ. Όλα τριγύρω αλλάζουνε.

Μα όλα τα ίδια μένουν. Και για να φτάσουμε σε μια βαθιά, ουσιαστική αλλαγή, την πραγματική αλλαγή που έλεγε κάποτε και στα προγραμματικά του κείμενα το κόμμα, πρέπει να σκεφτούμε τι μας φταίει, ποια είναι η αιτία του και να παλέψουμε συνειδητά για να το αλλάξουμε.

Το ζήτημα ωστόσο σκοντάφτει σε μια γενική ψυχολογική απροθυμία για μεγάλες αλλαγές. Όπως στο πρώτο καρέ της περιπέτειας του αστερίξ στην ισπανία, όπου ρωτάει τον οβελίξ αν θα ήθελε να πάρουν ψάρια, έτσι για αλλαγή, από τον αλφαβητίξ, κι αυτός απαντάει: «γιατί αλλαγή; Αφού έφαγα μόνο δυο αγριογούρουνα σήμερα».

Σκοντάφτει όμως και σε διάφορα αναχώματα ή υποκατάστατα της πραγματικής αλλαγής, που την περιορίζουν σε μικρές κι ανώδυνες λεπτομέρειες. Όπως είχε πει κι ο θυμόσοφος χαρί-λαος κάποτε: αλλαγές βλέπω, αλλαγή δε βλέπω.

Τι μπορεί να σημαίνει πρακτικά αυτό; Να λέμε πχ ότι η ενδεκάτη σεπτέμβρη ήταν η μέρα που άλλαξε τον κόσμο, σαν το μαθητή που άκουσε πολλές φορές το μάθημά του και το αποστήθισε απέξω, με τη μέθοδο της υπνοπαιδείας και μπόλικο τηλεοπτικό όπιο, που ναρκώνει συνειδήσεις. Ή να κάνουμε ζάπινγκ από το ένα κανάλι στο άλλο, χωρίς ποτέ να κλείνουμε την τηλεόραση. Η οποία πλέον έχει τόσο κυρίαρχο ρόλο στη ζωή μας, ώστε όλοι σχεδόν κάνουμε αλλαγή χρόνου μαζί με το χαζοκούτι –και πριν καμιά δεκαριά χρόνια, κάποιους η νέα χρονιά τους βρήκε να περιμένουν να βγει ο νικητής του big brother.

Υπάρχουν βέβαια κι αυτοί που καταλαβαίνουν την τηλεόραση ως προέκταση του συστήματος και ως πιο ευαίσθητοι προσπαθούν να την αλλάξουν από μέσα, σχολιάζοντας τα τηλεοπτικά δρώμενα και τα κακώς κείμενα, τάχα για να τα σατιρίσουν. Έτσι καταλήγει η μισή τηλεόραση να σχολιάζει την άλλη μισή και αντιστρόφως, κι όλοι μαζί να αναπαράγουν το ίδιο ρηχό λάιφ-στάιλ ως κυρίαρχη ιδεολογία, με λιγοστά ποιοτικά άλλοθι για ξεκάρφωμα.

Κάποιοι άλλοι λένε ότι πρέπει να αλλάξουμε πρώτα μέσα μας, να αλλάξουμε συνειδήσεις, για να μην κάνουμε τα ίδια λάθη. Αλλά όπως έλεγε και το σύνθημα ενός παλιού φεστιβάλ (πρέπει) να αλλάξουμε τη ζωή μας, αλλάζοντας τον κόσμο –κι όχι ανάποδα, που είναι ιδεαλιστικό. Οι άνθρωποι έρχονται σε σχέσεις μεταξύ τους, όπως τα κομμάτια ενός παζλ. Και δεν μπορούν  να αλλάξουν θεαματικά, χωρίς να τους ενδιαφέρει το σύνολο, για να αλλάξουν όλη την εικόνα, ούτε όταν βλέπουν ότι δεν ταιριάζουν σε αυτό το σύνολο και μένουν στο περιθώριο, αντί να προσπαθήσουν να την αλλάξουν.

Υπάρχουν τέλος κι αυτοί που βλέπουν την αλλαγή ως μια εύκολη, ανώδυνη επιστροφή στην κοιλιά της μητέρας και την ασφάλεια του παλιού, καλού καιρού, όπου όλα ήταν καλύτερα. Αλλά ο χρόνος δεν είναι εμπόρευμα, για να το γυρίσουμε πίσω και να το αλλάξουμε με κάτι άλλο της αρεσκείας μας. Ζούμε μονάχα μια φορά κι αν δεν κάνουμε εγκαίρως αυτά που επιτάσσουν οι απαιτήσεις του καιρού μας, ουδέν λάθος αναγνωρίζεται μετά την απομάκρυνση από το ταμείο.

Πολλές φορές οι αλλαγές δε βολεύουν ούτε κι εμάς τους ίδιους, που έχουμε συνηθίσει να δρούμε και να κινούμαστε σε κουτάκια, με ένα αμετάβλητο στιλ. Και νομίζουμε (ή τείνουμε εμπειρικά σε αυτό το συμπέρασμα τα τελευταία χρόνια) πως κάθε αλλαγή είναι προς το χειρότερο. Σε κάθε περίπτωση όμως το ζητούμενο παραμένει αυτό που είχε γράψει ως κατακλείδα στις θέσεις για το φόιερμπαχ. Να μη μείνουμε στη μία ή την άλλη ερμηνεία του κόσμου, όπως έκαναν μέχρι τώρα οι φιλόσοφοι, αλλά να (τον κατανοήσουμε για να) τον αλλάξουμε.

Και καθώς φτάνουμε στον επίλογο του κειμένου, στο μυαλό μου παίζει ο στίχος από εκείνο το παιδικό τραγουδάκι.

Το παπούτσι σου βρωμάει, άλλαξέ το.

Και στο καπάκι πηγαίνει συνειρμικά σε έναν άλλο από μια διασκευή του (παλιού, καλού χάρρυ κλυνν).

Ω ελλάδα, ω πατρίδα, που μυρίζεις ποδαρίλα.

Και δε γίνεται να μη σκεφτείς για το σημερινό του κατάντημα, αυτό που τραγουδούσαν μαζί ο μηλιώκας με την αφροδίτη μάνου.

Τα όνειρά μας κόκκινα

Τα όνειρά του… (έλα ντε;)

Ρούχα που όμως ξεπλύθηκαν

Και έχουνε γίνει ροζ

Ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος και η Ελλάδα

 Ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος και η Ελλάδα

Ρώσοι στρατιώτες στα χαρακώματα

Ηταν 10 το πρωί της 29ης Μαΐου/11 Ιουνίου του 1917. Ολόκληρος ο κόσμος βρισκόταν παρασυρμένος στη δίνη ενός μεγάλου πολέμου που έμεινε στην ιστορία ως ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος και μέσα σ' αυτή τη δίνη η μικρή Ελλάδα βίωνε το δικό της δράμα. Εκείνη ακριβώς τη μέρα και ώρα ο Ελληνας πρωθυπουργός Αλέξανδρος Ζαΐμης ανέβαινε στο γαλλικό θωρηκτό «Μπρουίζ», που ήταν ελλιμενισμένο στον Πειραιά, για να συναντήσει τον Σαρλ Σελεσίν Ζονάρ, ύπατο αρμοστή των αυτοανακηρυσσόμενων «Προστάτιδων Δυνάμεων» της Ελλάδας (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία), ύστερα από πρόσκληση του τελευταίου. Η συνάντηση των δύο ανδρών υπήρξε σύντομη και ο εκπρόσωπος των τριών ιμπεριαλιστικών δυνάμεων της εποχής, που τύγχανε να είναι και οι κύριες δυνάμεις της ΑΝΤΑΝΤ, του ενός εκ των δύο αντιμαχόμενων στρατοπέδων, δεν έδειχνε να έχει καιρό για χάσιμο. Χωρίς καθυστέρηση, επέδωσε στον Ελληνα πρωθυπουργό μια άκρως προκλητική τελεσιγραφική διακοίνωση, η οποία έλεγε:



«Κύριε πρόεδρε,
αι προστάτιδες της Ελλάδος Δυνάμεις, απεφάσισαν ν' αποκαταστήσουν την ενότητα του Βασιλείου, χωρίς να θίξουν τας μοναρχικάς συνταγματικάς διατάξεις, ας έχουσιν εγγυηθή εις την Ελλάδα. Επειδή η Αυτού Μεγαλειότης ο Βασιλεύς Κωνσταντίνος παρεβίασε, προφανώς εξ ιδίας πρωτοβουλίας το Σύνταγμα, του οποίου εγγυήτριαι τυγχάνουν η Γαλλία, η Μεγάλη Βρετανία και η Ρωσία, έχω την τιμή να δηλώσω εις την Υμετέραν Εξοχότητα, ότι ο Βασιλεύς απώλεσε την εμπιστοσύνην των Προστατίδων Δυνάμεων και ότι αύται, θεωρούσιν ότι απηλλάγησαν των έναντι αυτού υποχρεώσεων, αίτινες απορρέουσιν εκ των δικαιωμάτων της προστασίας αυτών. Εχω επομένως ως αποστολήν, επί τω σκοπώ αποκαταστάσεως της συνταγματικής νομιμότητος, να αξιώσω την παραίτησιν της Α.Μ. του Βασιλέως Κωνσταντίνου, όστις θέλει υποδείξει μεταξύ των κληρονόμων του, εν συμφωνία με τας Προστάτιδας Δυνάμεις, τον Διάδοχον Αυτού. Είμαι υποχρεωμένος να ζητήσω απάντησιν εντός προθεσμίας είκοσι τεσσάρων ωρών. Δεχθήτε παρακαλώ Κύριε τη διαβεβαίωσιν της εξόχου προς Υμάς εκτιμήσεως  ΖΟΝΝΑΡ».

Ενα από τα όπλα που πρωτοδοκιμάστηκε στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο: τα αεροπλάνα!

Μετά την επίδοση της τελεσιγραφικής διακοίνωσης ο Ζονάρ ξεκαθάρισε προφορικώς στο Ζαΐμη ότι οι Προστάτιδες Δυνάμεις δε θα δέχονταν ως αντικαταστάτη του Κωνσταντίνου το διάδοχο Γεώργιο κι ότι αν η ελληνική κυβέρνηση προέβαλε αντίσταση αρνούμενη να συμμορφωθεί με τις ανωτέρω απαιτήσεις τους, δε θα δίσταζαν να μεταβάλουν την Αθήνα σε σωρό ερειπίων1.

Χωρίς αμφιβολία η κατάσταση ήταν κάτι παραπάνω από δύσκολη για το μονάρχη της Ελλάδας, πολύ περισσότερο που η χώρα εδώ και πολύ καιρό ήταν χωρισμένη σε δύο στρατόπεδα. Ετσι το απόγευμα της ίδιας ημέρας συνήλθε το Συμβούλιο του Στέμματος με τη συμμετοχή πρώην πρωθυπουργών και των αρχηγών των κομμάτων της Βουλής και μετά από δίωρη συνεδρίαση αποφάσισε την αποδοχή των όρων της τελεσιγραφικής διακοίνωσης του Ζοννάρ, την αποχώρηση δηλαδή από την Ελλάδα, χωρίς να παραιτηθεί, του Βασιλέως Κωνσταντίνου και την τοποθέτηση στη θέση του στο θρόνο του γιου του Αλέξανδρου. Τις αποφάσεις αυτές μετέφερε προς τον Ζονάρ με επιστολή του, το ίδιο βράδυ, ο πρωθυπουργός Αλ. Ζαΐμης2. Η αναχώρηση επομένως του Κωνσταντίνου ήταν πλέον ζήτημα ωρών ενώ ταυτόχρονα η χώρα έμπαινε στη δίνη καινούριων εξελίξεων, χωρίς φυσικά να βγαίνει από την κοινωνικοπολιτική κρίση στην οποία την είχε βάλει ο πόλεμος. Ας δούμε πώς φτάσαμε ως αυτό το σημείο.

Ο πόλεμος

Οβίδα των 400 χιλιοστών του γαλλικού πυροβολικού, φορτώνεται με ειδικό γερανό σε φορτηγό για να μεταφερθεί στο μέτωπο

Οι πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα στις αρχές του καλοκαιριού του 1917, αλλά και όσες προηγήθηκαν αυτών ήταν απόρροια του Α' Παγκόσμιου Πολέμου που είχε ξεκινήσει λίγα χρόνια νωρίτερα από μια τουλάχιστον μη σοβαρή, για έναν τέτοιο πόλεμο, αφορμή. Μια αφορμή που - όπως συνήθως λέγεται σε παρόμοιες περιπτώσεις - αν δεν είχε υπάρξει σίγουρα θα έπρεπε να εφευρεθεί. Ηταν 28 Ιούνη του 1914 όταν ο διάδοχος του θρόνου της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας αρχιδούκας Φραγκίσκος Φερδινάνδος και η σύζυγος του Σοφία Χότεκ, πριγκίπισσα του Χόενμπεργκ, δολοφονήθηκαν στο Σαράγιεβο από Σέρβους εθνικιστές. Το Σαράγιεβο για το διάδοχο και τη σύζυγο του ήταν το τέρμα μιας περιοδείας κατά την οποία επιθεώρησαν μεγάλα θερινά γυμνάσια του Αυστροουγγρικού στρατού στη Βοσνία. Εμελλε όμως να αποδειχτεί και το τέρμα του ταξιδιού της ζωής τους. Τη δολοφονία τους κατάφερε να πραγματοποιήσει ο Γαβρίλο Πρίντσιπ, μαθητής του Γυμνασίου, αν και για την πραγματοποίησή της είχαν χρησιμοποιηθεί άλλοι δύο: ο Νέντελκο Γκαμπρίνοβιτς, αποτυχών μαθητής της εμπορικής σχολής που είχε εργαστεί ως μαθητευόμενος ξυλουργός, κλειδαράς και τυπογράφος και ο Τρίφκο Γκρούμπιτς, επίσης μαθητής Γυμνασίου. Πρέπει μάλιστα να σημειωθεί ότι λίγη ώρα πριν ο Γ. Πρίντσιπ πετύχει να εκτελέσει τον Φραγκίσκο - Φερδινάνδο και τη σύζυγό του, ο Ν. Γκαμπρίνοβιτς επιχείρησε, ανεπιτυχώς, να πράξει το ίδιο εκτοξεύοντας αυτοσχέδια χειροβομβίδα εναντίον των υποψηφίων θυμάτων 3.


Οι εκτελεστές ασφαλώς δεν είχαν δράσει ιδία πρωτοβουλία. Το νεαρό και μόνο της ηλικίας τους, αλλά και το ριψοκίνδυνο της πράξης που καλούνταν να φέρουν σε πέρας απαιτούσε οργάνωση και σχέδιο που δεν ήταν ανύπαρκτα. Πίσω από το σχεδιασμό και την πραγματοποίηση της δολοφονίας βρισκόταν η σερβική μυστική εθνικιστική οργάνωση «Ελευθερία ή Θάνατος», γνωστότερη με το όνομα «Μαύρη Χειρ» λόγω της μυστικότητας και της σατανικότητας με την οποία ενεργούσε. Αρχηγός της ήταν ο διευθυντής του 2ου Επιτελικού Γραφείου του σερβικού στρατού, συνταγματάρχης Ντράγκουτιν Ντιμιτρίεβιτς - Αππις που συγχρόνως συμμετείχε και σε μια δεύτερη μυστική οργάνωση η οποία έφερε τον τίτλο «Εθνική Αμυνα»4.

Εργοστάσιο κοπής και ραφής στρατιωτικών στολών. Από την εποχή ακόμη της ειρήνης τα πολεμικά εργοστάσια της Γερμανίας εργάζονταν για την κατασκευή, σε μεγάλες ποσότητες, των νέων στολών του γερμανικού στρατού

Χωρίς αμφιβολία η δολοφονία του διαδόχου το αυστροουγγρικού θρόνου ήταν μια πράξη που έμοιαζε περισσότερο με προβοκάτσια δεδομένου ότι δεν υπήρχε σοβαρή δικαιολογία για την τέλεσή της και φυσικά τίποτα το θετικό δεν είχε να προσφέρει στη Σερβία και στους ομοεθνείς της στη Βοσνία - Ερζεγοβίνη που βρισκόταν κάτω από αυστροουγγρική κατοχή. Μπορούσε όμως να δικαιολογηθεί στο πλαίσιο ενός ακραίου εθνικισμού τον οποίο καλλιεργούσαν χωρίς όρια την περίοδο εκείνη οι αστικές τάξεις ολόκληρης της ευρωπαϊκής ηπείρου.


Οπως και να 'χει οι ιθύνοντες της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας αξιοποίησαν το γεγονός ως αφορμή για μια πολεμική εξόρμηση εναντίον της εξαντλημένης από τους Βαλκανικούς Πολέμους Σερβίας, ούτως ώστε να ισχυροποιήσουν τη θέση της χώρας τους στη Βαλκανική Χερσόνησο. Για την ακρίβεια ό,τι έκαναν ήταν αποτέλεσμα κοινής συνεννόησης με τη Γερμανία. Ετσι η αυστροουγγρική διπλωματία συνέταξε ένα τελεσίγραφο προς την κυβέρνηση της Σερβίας που περιλάμβανε τέτοιους όρους οι οποίοι δεν μπορούσαν να γίνουν αποδεκτοί, τουλάχιστον στο σύνολό τους. «Τόσο στο Βερολίνο όσο και στη Βιέννη - γράφει ο Marc Ferro5 - η σύγκρουση με τη Σερβία ήταν γεγονός. Παρ' όλα αυτά υπήρχε ένας αστάθμητος παράγοντας: οι πιθανές αντιδράσεις των Μεγάλων Δυνάμεων». Τις αντιδράσεις αυτές ανέλαβε να διερευνήσει η Γερμανία, η διπλωματία της οποίας άρχισε να βολιδοσκοπεί την αγγλική πλευρά με σκοπό να διαπιστώσει τις πιθανές αντιδράσεις της τελευταίας στο ενδεχόμενο αυστροουγγρικής πολεμικής δράσης κατά της Σερβίας. Και αγγλική κυβέρνηση επιδόθηκε στο συνήθη ρόλο της του «διαίρει και βασίλευε». Από τη μία ενθάρρυνε τη Γερμανία ώστε να προωθηθούν τα αυστρογερμανικά σχέδια στα Βαλκάνια κι από την άλλη σε συζητήσεις με τη ρωσική διπλωματία άφηνε να εννοηθεί πως η Γερμανία θεωρεί κυριότερο αντίπαλό της τη Ρωσία αλλά σε περίπτωση πολέμου η τελευταία μπορούσε να ελπίζει στην αγγλική υποστήριξη6. Ηταν ηλίου φαεινότερον πως η Βρετανική Αυτοκρατορία επιδίωκε έναν ευρωπαϊκό πόλεμο που δε θα την άγγιζε αλλά θα της εξασφάλιζε την παγκόσμια κυριαρχία μέσα από τον εκμηδενισμό ή την εξασθένιση όλων των Ευρωπαίων ανταγωνιστών της. Η τραγική δε, ειρωνεία είχε να κάνει με το γεγονός πως αυτός ο πόλεμος, που κάθε άλλο παρά άφησε ανέπαφη την Αγγλία, ήταν πολύ κοντά. Περισσότερο κοντά απ' όσο αυτή τον υπολόγιζε.

Γάλλοι στρατιώτες νεκροί από τα χημικά αέρια των Γερμανών. Ο θάνατος ήταν φρικτός. Οι στρατιώτες στην προσπάθειά τους να αποφύγουν τα συμπτώματα της ασφυξίας ανέπνεαν ολοένα και με μεγαλύτερη ένταση και ολοένα και περισσότερη ποσότητα αερίων εισέρχεταν στα πνευμόνια τους
  ως ότου πέθαιναν από ασφυξία

Στις 23 Ιούλη η κυβέρνηση της Αυστροουγγαρίας επέδωσε στην κυβέρνηση του Βελιγραδίου ένα τελεσίγραφο με δέκα όρους που αν το σερβικό κράτος τους αποδεχόταν στο σύνολό τους θα έπρεπε να παραιτηθεί από τα κυριαρχικά του δικαιώματα. Ετσι, το τελεσίγραφο απορρίφθηκε από το Βελιγράδι, με αποτέλεσμα στις 28 Ιούλη στα σερβοαυστριακά σύνορα να αρχίσουν πολεμικές επιχειρήσεις που σε ελάχιστο χρονικό διάστημα αγκάλιασαν ολόκληρη την Ευρώπη.


Στις 31 Ιούλη δημοσιεύτηκε διάταγμα του τσάρου Νικολάου Β' που καλούσε τους Ρώσους σε γενική επιστράτευση ενώ τα μεσάνυχτα της ίδιας ημέρας η γερμανική κυβέρνηση με τελεσίγραφό της ζητούσε από την τσαρική κυβέρνηση να πάρει πίσω την εν λόγω απόφασή της. Η άρνηση της ρωσικής πλευράς είχε ως αποτέλεσμα, το βράδυ της 1ης Αυγούστου του 1914, η Γερμανία να κηρύξει τον πόλεμο στη Ρωσική Αυτοκρατορία. Στις 3 Αυγούστου η Γερμανία κήρυξε, επίσης, τον πόλεμο στη Γαλλία και την επομένη η Αγγλία κήρυξε τον πόλεμο στη Γερμανία7.

Ο πρώτος ιμπεριαλιστικός πόλεμος είχε ήδη ξεκινήσει και τίποτα δεν ήταν σε θέση να τον σταματήσει εκείνη τη στιγμή. Η δολοφονία του Φραγκίσκου Φερδινάνδου ήταν μόνο η σπίθα που άναψε τη φωτιά και σε καμία περίπτωση το εύφλεκτο υλικό που σκόρπισε τον όλεθρο στον πλανήτη για 4 ολόκληρα χρόνια. Πώς, επομένως, συγκεντρώθηκε τόσο εύφλεκτο υλικό; Η απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν μπορεί να δοθεί αν δεν εξετάσουμε τα γεγονότα στο κοινωνικοπολιτικό τους πλαίσιο το οποίο προσδιορίζεται με το πέρασμα του καπιταλιστικού συστήματος εκείνης της εποχής στο ιμπεριαλιστικό του στάδιο, το περιεχόμενο του οποίου προσδιόρισε με μεγαλοφυή επιστημονικό τρόπο ο Β.Ι. Λένιν, στο περίφημο έργο του «Ο ιμπεριαλισμός ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού».8

Οι οικονομικοί όροι του πολέμου

Ο θάνατος ενός στρατιώτη στο πεδίο της μάχης του Υπρ

Το προτσές μετασχηματισμού του παλιού καπιταλισμού του ελεύθερου ανταγωνισμού σε μονοπωλιακό καπιταλισμό - ιμπεριαλισμό ολοκληρώθηκε προς τα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα. Ασφαλώς εδώ δεν είναι δυνατό να περιγράψουμε ολόκληρη αυτή την πορεία. Θα δώσουμε μόνο ορισμένα στοιχεία ενδεικτικά για κάθε μία από τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής.


Στη Γερμανία, π.χ., το 1905 υπήρχαν το λιγότερο 285 καρτέλ που συνενώνανε στους κόλπους τους 12 χιλιάδες επιχειρήσεις, παρήγαγαν τα 3/5 σχεδόν από το συνολικό όγκο των προϊόντων και κυριαρχούσαν στους σπουδαιότερους κλάδους της βιομηχανίας. Το 1911 τα καρτέλ έφτασαν τα 550 με 600. Γιγάντια μονοπωλιακά συγκροτήματα συνδεδεμένα στενά με τις μεγαλύτερες τράπεζες συγκέντρωναν στα χέρια τους ολόκληρους κλάδους της βιομηχανίας και η οικονομική δύναμη είχε συγκεντρωθεί στα χέρια μιας μικρής ομάδας μονοπωλητών.

Στις ΗΠΑ το 1901 είχαν ιδρυθεί 75 τραστ που συνενώνανε περισσότερες από 1.600 επιχειρήσεις με συνολικό μετοχικό κεφάλαιο περίπου 3 δισ. δολάρια. Οι μονοπωλιακές αυτές επιχειρήσεις στο διάστημα 1903 - 1905 έδιναν το 75% της παραγωγής γαιάνθρακα, το 84% της παραγωγής πετρελαίου κ.ο.κ.

Από κοντά, αλλά με διαφορετικούς ρυθμούς και ιδιαιτερότητες, αναπτύχθηκαν τα μονοπώλια και στις υπόλοιπες ισχυρές χώρες εκείνης της εποχής, στην Αγγλία, στη Γαλλία, στην Ιαπωνία, στη Ρωσία, στην Αυστροουγγαρία κλπ. Τα αγγλικά, για παράδειγμα, μονοπώλια οργανώνονταν προπαντός στους βιομηχανικούς κλάδους που συνδέονταν άμεσα με την εκμετάλλευση του φυσικού πλούτου στις αποικίες και στις εξαρτημένες χώρες.

Εντυπωσιακή ήταν επίσης και η ανάπτυξη του τραπεζιτικού κεφαλαίου, το οποίο ραγδαία συμφύονταν με το βιομηχανικό, δημιουργώντας έτσι το χρηματιστικό κεφάλαιο. Στις αρχές του 20ού αιώνα στη Γερμανία κυριαρχούσαν εννέα μεγάλες τράπεζες του Βερολίνου (με πιο ισχυρές τη «Γερμανική Τράπεζα» και την «Εταιρία Προεξοφλήσεων» ). Στη Γαλλία κυριαρχούσαν τρεις τράπεζες και στις ΗΠΑ δύο που συνδέονταν άμεσα με τα χρηματιστικά συγκροτήματα Ροκφέλερ και Μόργκαν. Στην Αγγλία οι τράπεζες στην ανάπτυξή τους ακολουθούν τον αποικιακό χαρακτήρα του βρετανικού κεφαλαίου γενικότερα. Στα 1904 υπήρχαν 50 αποικιακές τράπεζες με 2.279 αποικιακά παραρτήματα, όταν οι γαλλικές τράπεζες, για την ίδια χρονική περίοδο είχαν 136 αποικιακά παραρτήματα και οι γερμανικές 70. Στα 1910 τα αποικιακά παραρτήματα των αγγλικών τραπεζών έφτασαν τα 5.4499.

Εύκολα γίνεται αντιληπτό ότι τα όρια των εθνικών αγορών δεν ήταν ικανά να συγκρατήσουν τη δράση των μονοπωλίων. Ετσι με το ξημέρωμα του 20ού αιώνα εμφανίζεται σε γιγαντιαίες διαστάσεις η εξαγωγή κεφαλαίου και ο ανταγωνισμός των μονοπωλίων για το μοίρασμα των αγορών και σφαιρών επιρροής ανάμεσά τους. Ενας ανταγωνισμός που προκαλούσε συνεχείς τριβές ανάμεσα στα ιμπεριαλιστικά κράτη, μεγάλες κρίσεις όπως η μαροκινή κρίση στα 1905-1906 και 1911 και η βοσνιακή στα 1908-1909 αλλά και περιφερειακούς πολέμους όπως ο ισπανοαμερικανικός στα 1898, ο πόλεμος των Αγγλων εναντίον των Μπόερς στα 1899-1902, ο Ρώσο-ιαπωνικός πόλεμος στα 1903- 1904, ο Ιταλοτουρκικός στα 1911-1912) και οι Βαλκανικοί Πόλεμοι 1912-1913.

Συνεπώς ο πρώτος παγκόσμιος ιμπεριαλιστικός πόλεμος δε μοιάζει καθόλου με κεραυνό εν αιθρία αλλά με τη φυσική συνέπεια όσων προηγήθηκαν της έκρηξής του. Ξεκίνησε επίσημα στις 2 Αυγούστου 1914 και κράτησε ως τις 11 Νοέμβρη 1918. 

Οι δύο αντιμαχόμενοι στρατιωτικοπολιτικοί συνασπισμοί που συγκρούστηκαν ήταν η «Τριπλή Συνεννόηση» (Τριπλή Αντάντ) και η «Τριπλή Συμμαχία» (Κεντρικές Δυνάμεις). Στην «Τριπλή Συνεννόηση» - που συγκροτήθηκε στα 1907 όταν η Ρωσία και η Αγγλία ήρθαν σε συμφωνία που συμπλήρωνε την αγγλογαλλική συμφωνία του 1904 - κυριαρχούσαν η Αγγλία, η Γαλλία και η Ρωσία. Στην «Τριπλή Συμμαχία» δέσποζαν η Γερμανία, η Αυστροουγγαρία και η Ιταλία. Η συγκρότησή της ξεκίνησε με τη γερμανοαυστριακή στρατιωτική συμμαχία του 1878 που ολοκληρώθηκε με την προσχώρηση σ' αυτήν της Ιταλίας το 1883.

Οι συνασπισμοί αυτοί στην πορεία του πολέμου άλλαξαν αισθητά. Η Ιταλία, για παράδειγμα, στην αρχή της αναμέτρησης δήλωσε ουδετερότητα και στη συνέχεια επιχείρησε να συμπαραταχτεί με κάποιον από τους δύο συνασπισμούς που θα της έδινε τα ανταλλάγματα που ζητούσε. Τελικά το Μάη του 1915 πέρασε με το μέρος της Αντάντ αλλά το κενό της στην Τριπλή Συμμαχία κάλυψε η Βουλγαρία, που επίσης στην αρχή του πολέμου δήλωσε αυστηρή ουδετερότητα, αλλά το φθινόπωρο του 1915 πέρασε στο πλευρό των κεντρικών δυνάμεων. Το ίδιο έκανε και η Τουρκία, με αποτέλεσμα η Τριπλή Συμμαχία να γίνει τετραπλή (Γερμανο-αυστρο-βουλγαρο-τουρκική). Επιπλέον, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι το παζλ των εμπολέμων συμπληρώνουν και μια σειρά μικρότερες χώρες που πήραν τα όπλα τασσόμενες στο πλευρό του ενός ή του άλλου στρατιωτικοπολιτικού συνασπισμού, αλλά και οι Ηνωμένες Πολιτείες που από σκοπιμότητα ενεπλάκησαν καθυστερημένα, στις 6/4/1917 για να πάρουν μέρος στη μοιρασιά της λείας των νικητών.

Στα όσα έχουμε ήδη αναφέρει αξίζει να προσθέσουμε μια τοποθέτηση του Λένιν που μέσα σε λίγες λέξεις συμπυκνώνει όλο το περιεχόμενο του Α' Παγκόσμιου Πολέμου. Εγραφε χαρακτηριστικά ο ηγέτης των Μπολσεβίκων10: «Η αρπαγή των εδαφών και η υποδούλωση ξένων εθνών, η καταστροφή του ανταγωνιζόμενου έθνους, η καταλήστευση του πλούτου του, η απόσπαση της προσοχής των εργαζόμενων μαζών από τις εσωτερικές πολιτικές κρίσεις της Ρωσίας, της Γερμανίας, της Αγγλίας και των άλλων χωρών, η διαίρεση και η εθνικιστική εξαπάτηση των εργατών και η εξόντωση της πρωτοπορίας τους με σκοπό την εξασθένιση του επαναστατικού προλεταριάτου - αυτό είναι το μοναδικό πραγματικό περιεχόμενο, το νόημα και η σημασία του σημερινού πολέμου».

Ας επιστρέψουμε όμως στα καθ' ημάς για αν εξετάσουμε τη θέση της Ελλάδας μέσα σ' εκείνη τη ζοφερή πραγματικότητα.

Η Ελλάδα κατά την έναρξη του πολέμου

Την εποχή που ξέσπασε ο Μεγάλος Πόλεμος η Ελλάδα είχε βγει μέσα από δύο Βαλκανικούς Πολέμους που την είχαν ενισχύσει εδαφικά. Η εδαφική επέκταση του ελληνικού κράτους από τα 63.211 τετραγωνικά χιλιόμετρα έφτασε στα 120.308 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Ο πληθυσμός από τα 2.631.912 κατοίκους έφτασε στα 4.718.221 κατοίκους. Η επέκταση του κράτους προς την κατεύθυνση της Ηπείρου, των νησιών του Αιγαίου και της Κρήτης, ιδιαίτερα δε προς τη Μακεδονία, άλλαζαν εντελώς την εικόνα του11. Νέες δυνατότητες ανοίγονταν για την ανάπτυξη του ελληνικού καπιταλισμού και νέα προβλήματα αναφύονταν. Σε γενικές γραμμές η βάση πάνω στην οποία κινούνταν ο ελληνικός καπιταλισμός ήταν εξαιρετικά ασταθής κι αυτό δεν οφειλόταν μόνο στην καθυστέρηση ανάπτυξης που παρουσίαζε συγκρινόμενος με τον καπιταλισμό της Δυτικής Ευρώπης. Εκείνη την περίοδο, λόγω της κρίσης του, σε αστάθεια βρισκόταν ολόκληρο το παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα ενώ η ελληνική αστική τάξη είχε επιπροσθέτως να αντιμετωπίσει και το μεγάλο πρόβλημα της αφομοίωσης των νέων εδαφών και πληθυσμών που είχαν περιέλθει στην κατοχή της μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους. Επίσης εδώ πρέπει να συνυπολογίσουμε και τη σύμφυση του ελληνικού με το ξένο κεφαλαίο διαφορετικών ισχυρών καπιταλιστικών κρατών που προκαλούσε διαιρέσεις και τριγμούς στο εσωτερικό της ελληνικής μπουρζουαζίας. Βεβαίως αρχικά η ελληνική μπουρζουαζία φαινόταν να κρατά ουδετερότητα στον πόλεμο. Η ουδετερότητα απέναντι στον πόλεμο, στο ξεκίνημά του ήταν μια αναγκαιότητα για την κυρίαρχη τάξη, την οποία δεν μπορούσε να αμφισβητήσει κανείς. Επιπλέον, ήταν και μια λαϊκή απαίτηση. «Η χώρα μας - γράφει ο Σεραφείμ Μάξιμος12 - δεν μπορή να καταταχθή μήτε στη μία μήτε στην άλλη κατηγορία. Η σύγκρουση των ιμπεριαλιστών μεταξύ τους δημιούργησε, κατά την πορεία της, ισχυρό ουδετερόφιλο ρεύμα μέσα στις λαϊκές μάζες, στα μικροαστικά της στρώματα. Το αβέβαιο για την έκβαση του πολέμου, το "ποιος από τους δυο θα νικήση;" Σε συνδυασμό με τη βελγική και σερβική τραγωδία παγιώσανε στις μάζες αυτή την αντίληψι ότι μια χώρα μικρή σαν την Ελλάδα δε θα έπρεπε να πάρη μέρος σε μια τέτοια γιγαντομαχία».

Με την πολιτική της ουδετερότητας συμφωνούσαν αρχικά όλες οι πολιτικές παρατάξεις της άρχουσας τάξης αν και, όπως ορθώς έχει αναφερθεί13 «ο Ελευθέριος Βενιζέλος θα εκδηλώσει από τις πρώτες μέρες της ευρωπαϊκής κρίσης την απόφασή του να συμπορευτεί με τις Δυνάμεις της Συνεννοήσεως», δηλαδή με τις δυνάμεις της ΑΝΤΑΝΤ. Αλλά τότε, πού κυρίως οφείλεται η αρχικώς ουδετερόφιλη στάση του Βενιζέλου; Πέραν των όσων έχουμε αναφέρει, οφείλουμε να προσθέσουμε πως υπέρ της ουδετερότητας της Ελλάδας εκείνο το διάστημα ήταν και η Μ. Βρετανία, επειδή τούτο υπαγόρευαν τα συμφέροντά της στην Εγγύς και στην Απω Ανατολή. «Οι ιμπεριαλιστές - έγραφε, ορθώς, ο Στάλιν σε ένα άρθρο του το 1918 - θεωρούσαν πάντα την ανατολή σαν βάση της ευημερίας τους. Μήπως τα αμέτρητα φυσικά πλούτη των χωρών της Ανατολής (βαμβάκι, πετρέλαιο, χρυσάφι, κάρβουνο και μεταλλεύματα) δεν ήταν το "μήλον της Εριδος" για τους ιμπεριαλιστές όλων των χωρών; Ετσι εξηγείται ουσιαστικά το γεγονός, ότι πολεμώντας για την Ευρώπη και φλυαρώντας για τη Δύση, οι ιμπεριαλιστές ποτέ δεν έπαψαν να σκέφτονται την Κίνα, τις Ινδίες, την Περσία, την Αίγυπτο, το Μαρόκο, γιατί στην πραγματικότητα επρόκειτο πάντα για την ανατολή. Ετσι εξηγείται κυρίως ο ζήλος που δείχνουν για την τήρηση της "τάξης" και του "νόμου" στις χώρες της Ανατολής. Αλλιώς δε θα ήταν εξασφαλισμένα τα βαθιά μετόπισθεν του ιμπεριαλισμού»14. Σε σχέση με την Ελλάδα, τα αγγλικά συμφέροντα στην Ανατολή υπαγόρευαν την ελληνική ουδετερότητα στο βαθμό που ουδέτερη παρέμενε και η Οθωμανική Αυτοκρατορία, στο βαθμό δηλαδή που η σταθερότητα παρέμενε ακλόνητη στην Εγγύς Ανατολή. Τη θέση αυτή η βρετανική πολιτική ηγεσία την εξέφρασε απερίφραστα στον Ελ. Βενιζέλο τον Αύγουστο του 1914, όταν εκείνος έθεσε το ερώτημα στις δυνάμεις της ΑΝΤΑΝΤ αν θα θεωρούσαν σύμμαχό τους την Ελλάδα στην περίπτωση που η τελευταία αναγκαζόταν να υπερασπίσει στρατιωτικώς τη Σερβία από επίθεση της Τουρκίας ή της Βουλγαρίας. «Εφ' όσον η Τουρκία παρέμεινεν ουδετέρα, η Ελλάς έδει να παραμείνη ουδετέρα. Εν εναντία όμως περιπτώσει η Μεγάλη Βρετανία ήτο πρόθυμος να δεχτεί την Ελλάδα ως Σύμμαχον», έλεγε η αγγλική απάντηση15 που όμως δεν έκανε την παραμικρή νύξη για τη Βουλγαρία, γεγονός που υποδήλωνε ότι γι' αυτή τα αγγλικά σχέδια δε συναρτόνταν από τη στάση του τουρκικού παράγοντα. Πολύ σύντομα το παζλ της αγγλικής πολιτικής θα αποκάλυπτε και άλλα κομμάτια του.

Ο διχασμός της ελληνικής αστικής τάξης

Η Τουρκία τάχθηκε στο πλευρό των Κεντρικών Δυνάμεων από τον Αύγουστο του 1914 όταν υπέγραψε μυστική συνθήκη αμυντικής και επιθετικής συμμαχίας με τη Γερμανία. Το Σεπτέμβρη του ιδίου έτους προχώρησε σε επιστράτευση και τον Οκτώβρη ανέλαβε πολεμική δράση ερχόμενη σε στρατιωτική σύγκρουση με τη Ρωσία στο αρμενικό μέτωπο16. Ο πόλεμος πλέον είχε φτάσει στην πόρτα της Ελλάδας που τώρα πια δεχόταν τις πιέσεις των Αγγλογάλλων να εγκαταλείψει την ουδετερότητα και να ταχθεί στο πλευρό τους. Πιέσεις βεβαίως ασκούνταν και από τις Κεντρικές Δυνάμεις ενώ το άθλιο παζάρι για τη συμμετοχή της χώρας στον πόλεμο έναντι εδαφικών ανταλλαγμάτων έδινε κι έπαιρνε. Οι δύο ιμπεριαλιστικοί συνασπισμοί δεν τσιγκουνεύονταν καθόλου στις υποσχέσεις που έδιναν κι ούτε βεβαίως είχαν τον παραμικρό ηθικό ενδοιασμό όταν έβγαζαν στον πλειστηριασμό ολόκληρα κομμάτια της Βαλκανικής. Νυν υπέρ πάντων τα συμφέροντά τους.

Στο εσωτερικό πάντως της Ελλάδας η κυρίαρχη τάξη που είχε οργανικούς δεσμούς με το ξένο κεφάλαιο άρχισε να διχάζεται κι διχασμός αυτός έβρισκε την πλήρη έκφρασή του στους πολιτικούς της εκπροσώπους. Η μία πτέρυγα της, με ηγέτη τον βασιλιά Κωνσταντίνο έκλινε προς το μέρος των Κεντρικών Δυνάμεων. Η άλλη, με ηγέτη τον Ελευθέριο Βενιζέλο τασσόταν ανεπιφύλακτα με το μέρος της ΑΝΤΑΝΤ. Η γερμανόφιλη πτέρυγα εμφανιζόταν με το σύνθημα της ουδετερότητας, όχι όμως από αντιπολεμική διάθεση αλλά από ψυχρό υπολογισμό. «Στο βάθος της καιροσκοπικής πολιτικής του αντιβενιζελισμού - γράφει ο Σεραφείμ Μάξιμος17 - υπήρχε πάντοτε το αντιπολεμικό αίσθημα. Ο εργατικός κόσμος και γενικά οι μικροαστικές μάζες δε θέλανε τον πόλεμο, γιατί δεν είχαν κανένα συμφέρον. Αυτό το κατάλαβε καλύτερα απ' όλους η δυναστεία. Γι' αυτό και όταν είδε πως ήταν αδύνατο να ωθήση τη χώρα σε πόλεμο υπέρ της Γερμανίας, έντυσε στάσπρα το γερμανικό της αετό, άλλαξε τη στραταρχική ράβδο του Κάιζερ με "κλάδο ελαίας" και παρουσιάστηκε ουδετερόφιλη και ειρηνόφιλη, ευχαριστημένη, γιατί με τα αντιπολεμικά της συνθήματα αντιδρούσε και στην Αντάντ και στη φιλελεύθερη μπουρζουαζία, ενώ σφυρηλατούσε δεσμούς αίματος με τη μεγάλη λαϊκή μάζα». Η στάση της Αντατόφιλης πλευράς, υπαγορευόταν από την ταύτιση συμφερόντων του ισχυρού τμήματος του ελληνικού κεφαλαίου με το δυτικοευρωπαϊκό και ιδιαίτερα με το αγγλικό κεφάλαιο, που είχε σφυρηλατηθεί από την εποχή της ίδρυσης του νεοελληνικού κράτους.

Στις 21 Σεπτέμβρη του 1915 η Βουλγαρία κήρυξε γενική επιστράτευση και στις 4 Οκτώβρη μπήκε επισήμως στον πόλεμο, στο πλευρό των Κεντρικών Δυνάμεων. Λίγες ημέρες νωρίτερα, στις 30 Σεπτέμβρη πολεμικός στόλος της ΑΝΤΑΝΤ κατέπλευσε στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης και την επομένη τα «συμμαχικά» στρατεύματα άρχισαν να αποβιβάζονται και να λαμβάνουν πολεμική διάταξη. Οι δυνάμεις της ΑΝΤΑΝΤ επεκτάθηκαν όλο το 1916. Η Μακεδονία και η Θεσσαλονίκη τελούσαν υπό γαλλικό στρατιωτικό νόμο, τα ελληνικά παράλια ελέγχονταν πλήρως από το στόλο της, στον Πειραιά αποβιβάστηκαν «συμμαχικά» στρατεύματα και προς τα τέλη Νοέμβρη του ιδίου έτους επιχειρήθηκε η κατάληψη της Αθήνας με αιματηρά αποτελέσματα αφού ελληνικά τμήματα ατάκτων αντιστάθηκαν ενώ οβίδες από τα «συμμαχικά» πλοία έπλητταν το Ζάππειο και τα ανάκτορα18.

Στα τέλη του 1916 η χώρα χωρίστηκε ουσιαστικά στα δύο. Το ζήτημα της συμμετοχής ή όχι στον πόλεμο ταλάνισε την πολιτική ζωή της χώρας όλο το 1915 και το 1916. Οι κυβερνήσεις ανεβοκατέβαιναν αλλά στο επίκεντρο πάντοτε βρίσκονταν οι δύο βασικές παρατάξεις στις οποίες αναφερθήκαμε πιο πριν. Ετσι στις 16/29 Αυγούστου του 1916 ξέσπασε στη Θεσσαλονίκη βενιζελικό κίνημα το οποίο βεβαίως κατάφερε να επικρατήσει με τις γαλλικές λόγχες. Λίγο αργότερα στη συμπρωτεύουσα έφτασε ο ίδιος ο Βενιζέλος και το Οκτώβρη του ιδίου έτους σχημάτισε κυβέρνηση. Η κυβέρνηση του Βενιζέλου δεν άργησε να δώσει πλήρη διαπιστευτήρια στις δυνάμεις της ΑΝΤΑΝΤ αφού στις 24 Νοέμβρη 1916 κήρυξε τον πόλεμο κατά τη Γερμανίας. Κι αυτές φυσικά της το ανταπέδωσαν όταν προκάλεσαν την εκθρόνιση του Κωνσταντίνου και τη βοήθησαν να θέσει υπό τον έλεγχό της όλη τη χώρα.

Αντί επιλόγου

Ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος εγκατέλειψε την Ελλάδα μαζί με την οικογένειά του στις 2/15 Ιούνη του 1917 από τη Σκάλα Ωρωπού και μέσω Ιταλίας εγκαταστάθηκε στην Ελβετία19. Την επομένη της αναχώρησής του ο Λένιν σε άρθρο του στην «ΠΡΑΒΝΤΑ» έγραφε20: «"Κάτω από την πίεση της συμμαχικής διπλωματίας ο βασιλιάς Κωνσταντίνος (της Ελλάδας) υπόγραψε την παραίτησή του από το θρόνο" - αυτά γράφει απ' αφορμή την παραίτηση η εφημερίδα του κυρίου Μιλιουκόφ, πρώην υπουργού Εξωτερικών στην Προσωρινή "επαναστατική" κυβέρνηση. Την Ελλάδα τη στραγγάλισαν οι κύριοι σύμμαχοι διπλωμάτες προκαλώντας στην αρχή το βενιζελικό κίνημα (Ο Βενιζέλος είναι πρώην υπουργός του Κωνσταντίνου που πέρασε στην υπηρεσία του αγγλικού κεφαλαίου), αποσπώντας ένα μέρος του στρατού, αρπάζοντας με τη βία ένα μέρος του ελληνικού εδάφους, και τέλος, εξαναγκάζοντας με την "πίεση¨" το "νόμιμο" μονάρχη να παραιτηθεί, δηλαδή επιβάλλοντας μια επανάσταση από τα άνω. Τι είδους ήταν και είναι αυτή η "πίεση" το ξέρει ο καθένας: ασκήθηκε πίεση με την πείνα, την Ελλάδα την απόκλεισαν τα πολεμικά καράβια των Αγγλογάλλων και των Ρώσων ιμπεριαλιστών, την Ελλάδα την άφησαν χωρίς ψωμί... Αυτή είναι η πραγματικότητα του ιμπεριαλιστικού πολέμου».

Τα σχόλια περιττεύουν. Τα πράγματα είχαν ακριβώς όπως τα περιγράφει ο Λένιν και τα όσα επακολούθησαν τον δικαιώνουν πλήρως. Ο Βενιζέλος ξεκίνησε από τη Θεσσαλονίκη στις 12/25 Ιούνη του 1917 και την επομένη το βράδυ ήταν στον Πειραιά. Στην Αθήνα οδηγήθηκε με την προστασία των γαλλικών λογχών αφού η πρωτεύουσα είχε καταληφθεί από τα γαλλικά στρατεύματα21. Η κυβέρνησή του ορκίστηκε στις 14/27 Ιούνη και μία μέρα μετά έμπασε τη χώρα και επισήμως στον πόλεμο διακόπτοντας τις διπλωματικές σχέσεις με τις Κεντρικές Δυνάμεις. Σε λίγο στο εσωτερικό της χώρας επιβλήθηκε μια «κεκαλυμμένη δικτατορία», σύμφωνα με τον ορισμό του Κ. Ζαβιτζιάνου22, μπροστά στην οποία μάλλον ωχριούν οι απροσχημάτιστες δικτατορίες. Εν πάση περιπτώσει, έστω κι έτσι τα πράγματα στην Ελλάδα δεν ήταν καθόλου εύκολα για το Βενιζέλο και την ΑΝΤΑΝΤ. Οπως σημειώνει ο καθηγητής Γ.Β. Λεονταρίτης «οι Σύμμαχοι και ο Βενιζέλος δε συνέλαβαν παρά σταδιακά και αργοπορημένα τις πραγματικές διαστάσεις των προβλημάτων που θα αντιμετώπιζαν στην προσπάθειά τους να επιστρατεύσουν ένα διχασμένος έθνος για τους σκοπούς ενός πολέμου τον οποίο είχε μάθει να φοβάται και να αποστρέφεται η μεγάλη πλειονότητα των πολιτών»23.

1 Σπ.Α. Σκόντρα: «Ιστορία του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου 1914- 1918», εκδόσεις «ΚΕΚΡΟΨ», Αθήναι 1969, τόμος Γ', σελ. 221.

2 Σπ. Β. Μαρκεζίνη:«Πολιτική Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος», Εκδόσεις «ΠΑΠΥΡΟΣ», τόμος 4ος, σελ. 210-211.

3 Σπ.Α. Σκόντρα: «Ιστορία του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου 1914-1918», εκδόσεις «ΚΕΚΡΟΨ», Αθήναι 1969, τόμος Α', σελ. 22-32.

4 «Η ιστορία του πρώτου παγκόσμιου πολέμου», εκδόσεις «Φιλολογική», Γενάρης 1962, σελ. 30-31.

5 Marc Ferro: «Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος 1914-1918», εκδόσεις «Ελληνικά Γράμματα», σελ. 91.

6 Ακαδημία επιστημών ΕΣΣΔ: «Παγκόσμια Ιστορία», εκδόσεις «Μέλισσα», τόμος Ζ2, σελ. 728.

7 Ν. Ψυρούκη: «Ιστορία της Αποικιοκρατίας», εκδόσεις «Επικαιρότητα», τόμος Ε', σελ. 113.

8 Β.Ι. Λένιν: «Απαντα», εκδόσεις Σ.Ε., τόμος 27, σελ. 305-433.

9 Ακαδημία Επιστημών ΕΣΣΔ: «Παγκόσμια Ιστορία», εκδόσεις «Μέλισσα», τόμος Ζ2, σελ. 563-624.

10 Β.Ι. Λένιν: «Ο πόλεμος και η σοσιαλδημοκρατία της Ρωσίας», Απαντα, εκδόσεις Σ.Ε., τόμος 26, σελ. 15.

11 Κωνσταντίνου Σβολόπουλου: «Η Ελληνική Εξωτερική Πολιτική 1900-1945», εκδόσεις «ΕΣΤΙΑ», σελ. 97-98.

12 Σεραφείμ Μάξιμου: «Κοινοβούλιο ή δικτατορία;», εκδόσεις «Στοχαστής», σελ. 10-11.

13 Κωνσταντίνου Σβολόπουλου, στο ίδιο, σελ. 109.

14 Ι. Στάλιν: Απαντα, εκδοτικό της ΚΕ του ΚΚΕ, 1952, τόμος 4ος, σελ. 193

15 Σπ.Α. Σκόντρα: «Ιστορία του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου 1914- 1918», εκδόσεις «ΚΕΚΡΟΨ», Αθήναι 1969, τόμος Β', σελ. 351. Σπ. Β. Μαρκεζίνη: «Πολιτική Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος», εκδόσεις «ΠΑΠΥΡΟΣ», τόμος 3ος, σελ. 281.

16 «Η ιστορία του πρώτου παγκόσμιου πολέμου», εκδόσεις «Φιλολογική», Γενάρης 1962, σελ. 202.

17 Σεραφείμ Μάξιμου, στο ίδιο, σελ. 10.

18 Τάσος Βουρνάς: «Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας - 1909-1940», εκδόσεις «ΤΟΛΙΔΗ», σελ. 176-190.

19 Γ. Κορδάτου: «Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας», εκδόσεις «20ός Αιώνας», τόμος XIII, σελ. 483.

20 Λένιν: Απαντα, εκδόσεις Σ.Ε., τόμος 32, σελ. 258.

21 Σπ.Β. Μαρκεζίνη: «Πολιτική Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος», εκδόσεις «ΠΑΠΥΡΟΣ», τόμος 4ος, σελ. 220-221.

22 Κωνσταντίνου Ζαβιτζιάνου: «Αι Αναμνήσεις του εκ της Ιστορικής Διαφωνίας Βασιλέως Κωνσταντίνου και Ελευθερίου Βενιζέλου όπως την έζησε (1914-1922)», Αθήναι 1946-47, τόμος Β', σελ. 22-25.

23 Γεώργιος Β. Λεονταρίτης: "« Ελλάδα στον πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο 1917-1918», εκδόσεις Μορφωτικό Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης, σελ. 69.

Γιώργος ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Πηγή: Ριζοσπάστης

Αναρτήθηκε από Γιώργος Σαρρής

Άρθρο του Δημήτρη Κουτσούμπα στην εφημερίδα «Τα Νέα»

 Άρθρο του Δημήτρη Κουτσούμπα στην εφημερίδα «Τα Νέα»

Το 2014 να γίνει χρονιά λαϊκής αγωνιστικής ανάτασης! Δεν είναι μόνο ευχή, αλλά και κάλεσμα του ΚΚΕ προς το λαό της πατρίδας μας για να γίνει ο ίδιος πραγματικός πρωταγωνιστής των εξελίξεων. Να γίνει ένα αποφασιστικό βήμα στην ανασύνταξη του εργατικού - λαϊκού κινήματος, στην οργάνωση της αντίστασης παντού, στην ενίσχυση της Λαϊκής Συμμαχίας της εργατικής τάξης με τους αγρότες και επαγγελματίες, τη νεολαία και τις γυναίκες. Το 2014 να γίνει χρονιά παραπέρα ισχυροποίησης του ΚΚΕ. Όλα αυτά αποτελούν ταυτόχρονα στόχο και στοίχημα για όλα τα μέλη και στελέχη του Κόμματος και της ΚΝΕ. Σε αυτή τη συλλογική προσπάθεια βλέπουμε τις προσωπικές μας προσδοκίες, την ατομική μας συμβολή για να ανταποκριθούμε με επιτυχία στις ανάγκες και τα καθήκοντα της εποχής στον 21ο αιώνα για την υπόθεση του σοσιαλισμού, που είναι περισσότερο από ποτέ αναγκαίος και επίκαιρος.

Η πρόταση του ΚΚΕ για την ώριμη ανάγκη αποδέσμευσης από την ΕΕ, για μονομερή διαγραφή του χρέους, κοινωνικοποίηση των μονοπωλίων, κεντρικό πανεθνικό επιστημονικό σχεδιασμό της οικονομίας με εργατική - λαϊκή εξουσία, είναι η μόνη ρεαλιστική και αναγκαία προς όφελος του λαού. Στην κατεύθυνση αυτή, ο λαός μας μπορεί να αποκτά αντοχή και δύναμη. Να προσπερνά τις παγίδες των υποσχέσεων της κυβέρνησης ότι το 2014 θα είναι έτος «ανάκαμψης» και για τα λαϊκά στρώματα και για το μεγάλο κεφάλαιο -αποδεικνύοντας έτσι για άλλη μια φορά ότι ΝΔ και ΠΑΣΟΚ ως κόμματα της πλουτοκρατίας δεν μπορούν να οδηγήσουν το λαό στην ευημερία. Να μην πέφτει επίσης στην παγίδα της αξιωματικής αντιπολίτευσης του ΣΥΡΙΖΑ, με τα συνθήματα περί «ανατροπής», που σύντομα θα αποδειχτούν εξίσου κάλπικα και ανεδαφικά. Να μπορεί να ξεχωρίζει «πίσω από τις λέξεις», που αναμασά ο οποιοσδήποτε Αλέξης, ότι οι όποιες διαφορές στα πλαίσια του διπολισμού και του ευρωμονόδρομου θα μας οδηγήσουν σε νέες χαμένες τετραετίες, σε νέο φαύλο κύκλο κρίσης.

Το 2014 μπορεί να γίνει ένα βήμα μπροστά, να γιγαντωθεί μια δυναμική -πραγματική, όχι στα λόγια- εργατική λαϊκή αντιπολίτευση, τέτοια που έχει ανάγκη σήμερα ο λαός και ο τόπος, έμπειρη, δημιουργική, εγγύηση ανατρεπτική με ισχυρό το ΚΚΕ παντού, στη Βουλή, στην Ευρωβουλή, στην Τοπική και Περιφερειακή Διοίκηση, στο κίνημα, στους χώρους δουλειάς, στις λαϊκές γειτονιές και την ύπαιθρο. Για να ενισχυθεί η αντίσταση, να δυναμώσει η αλληλεγγύη, η διεκδίκηση μέτρων προστασίας και ανακούφισης των λαϊκών οικογενειών, των ανέργων, όλων όσοι υποφέρουν. Να αντιμετωπιστεί η φασιστική δημαγωγία και εγκληματική δράση της ναζιστικής Χρυσής Αυγής. Για να ανοίξει ο δρόμος της ελπίδας και της προοπτικής, με το λαό στην εξουσία, προκειμένου να μπει οριστικό τέλος στα βάσανα που συσσωρεύουν στο λαό το καπιταλιστικό σύστημα, οι κρίσεις του, η ΕΕ και οι κυβερνήσεις που διαχειρίζονται αυτόν τον αντιλαϊκό δρόμο.

πηγη: 902

Όταν ο ...«χουβαρντάς» Καρέλιας απέλυε εργαζόμενους, ή αλλιώς, η προσπάθεια αγιοποίησης ενός καπιταλιστή

 Όταν ο ...«χουβαρντάς» Καρέλιας απέλυε εργαζόμενους, ή αλλιώς, η προσπάθεια αγιοποίησης ενός καπιταλιστή

Πως «αγιοποιείται» ένας καπιταλιστής; Μα φυσικά με το να εμφανίζεται ότι είναι τόσο γαλαντόμος απέναντι στους εργαζόμενους ώστε να τους δίνει επιπλέον επίδομα. Η περίπτωση της καπνοβιομηχανίας "Καρέλιας" είναι χαρακτηριστική. Μοίρασε λέει 2,5 εκατομμύρια ευρώ στους εργαζόμενους και επιπλέον επίδομα για την χριστουγεννιάτικη γαλοπούλα... Τι μας λέτε; Να μην ξεχάσουν οι εργαζόμενοι να του στήσουν άγαλμα για την χάρη αυτή (λες και δεν κερδίζει υπεραξία απ' την εργασία των εργαζόμενων ο Καρέλιας και ο κάθε Καρέλιας, αυτά κάνουν πως δεν τα ξέρουν ορισμένοι).

Πάμε λίγο πίσω στο πρόσφατο σχετικά παρελθόν:

Απολύσεις στην εταιρεία «Καρέλια ΑΕ» παρά την αύξηση της κερδοφορίας της.
Ημερ/νία: 29/10/2013.
Πηγή: 902.gr.

Σε δύο απολύσεις προχώρησε η Διοίκηση της εταιρείας «ΚΑΡΕΛΙΑ ΑΕ» στην Καλαμάτα, σε μία περίοδο μάλιστα που οι πωλήσεις της εταιρείας αυξήθηκαν, φτάνοντας σχεδόν στα 13,5 δισ. τσιγάρα, αριθμός που αποτελεί νέο ρεκόρ αυξάνοντας παράλληλα και την κερδοφορία της.

Τις απολύσεις καταγγέλλει η Γραμματεία Μεσσηνίας του ΠΑΜΕ προσθέτοντας ότι «παρά τα υπερκέρδη της εταιρείας, οι απολύσεις προστίθενται στην απόλυση εργαζόμενης τον Αύγουστο».

Η Γραμματεία του ΠΑΜΕ καλεί τους εργαζόμενους να βγάλουν τα συμπεράσματά τους και να δώσουν αποστομωτική απάντηση με τη μαζική συμμετοχή τους στην πανεργατική απεργία στις 6 Νοέμβρη.

Όπως τονίζει, «Η καπνοβιομηχανία δεν διαφέρει, όπως κάποιοι θέλουν να παρουσιάσουν, σε τίποτα από τον κάθε μεγαλοεργοδότη –επιχειρηματία- εργοστασιάρχη.

Στύβουν σαν λεμονόκουπα τους εργαζόμενους που τους παράγουν τον πλούτο και μετά τους πετάνε στον καιάδα, χωρίς να υπολογίζουν ούτε αυτούς, ούτε τις οικογένειές τους.

Η Καπνοβιομηχανία "Καρέλια" δεν εξαγνίζεται με τις επικοινωνιακές γιορτές βράβευσης των καλών και συνεπών εργαζομένων, που τους αναγκάζει να πηγαίνουν για εργασία με 40 πυρετό, για να μην χάσουν το επίδομα παρουσίας στην εργασία όλες τις ημέρες του χρόνου».

Για να δούμε τι γράφουν και τα μη-κομμουνιστικά "Παραπολιτικά" (αναδημοσίευση απ' το... όχι-και-τόσο-μαρξιστικό Fpress.gr).

Γιατί η Καρέλιας από τα bonus πέρασε στις απολύσεις!!! (14/11/2013).

Τι μεσολάβησε όμως για μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις της χώρας, με υγιή οικονομικά μεγέθη, «στιβαρή» χρηματοοικονομική διάρθρωση και μηδενικό δανεισμό να προχωρήσει σε απολύσεις εργαζομένων, οι οποίες -όπως καταγγέλλει το Εργατικό Κέντρο Καλαμάτας- δεν θα είναι και οι τελευταίες; [...]
Σήμερα η καπνοβιομηχανία Καρέλια είναι η δεύτερη σε μέγεθος καπνοβιομηχανία στην ελληνική αγορά και η μοναδική που παραμένει σε ελληνικά χέρια. Εχει δυνατότητα παραγωγής 45 εκατομμυρίων τσιγάρων ημερησίως και διαθέτει αντιστοίχως 45.000 σημεία πώλησης σε όλη την Ελλάδα. Η Εταιρεία κατέχει το 0,32% της παγκόσμιας κατανάλωσης με παρουσία σε 70 και πλέον χώρες του κόσμου (στη Δυτική και στην Ανατολική Ευρώπη, στη Βόρειο Αμερική, στη Μέση Ανατολή, στην Αφρική, αλλά και στην Άπω Ανατολή). Σημειώνεται πωςστο πρώτο εξάμηνο του 2013 οι πωλήσεις της ανήλθαν σε 346,6 εκατ. ευρώ από 307,4 εκατ. ευρώ το αντίστοιχο διάστημα το 2012, ενώ τα καθαρά κέρδη διαμορφώθηκαν σε 20,5 εκατ. ευρώ από 25,6 εκατ. ευρώ. Επιπλέον, για τη χρήση του 2012 η γενική συνέλευση των μετόχων ενέκρινε τη διανομή μερίσματος 8,52 ευρώ ανά μετοχή.

Θέλετε να πάμε ακόμη πιο πίσω, στο 2003; Έτσι για να δούμε πόσο Άγιος είναι επιτέλους αυτός ο καπνοβιομήχανος. Να ξέρουμε ν' ανάψουμε λαμπάδα ίσα με το μπόι του όταν επισκεπτούμε την Τήνο...

Προσπαθεί να τα μαζέψει ο Καρέλιας.

Αύριο η δίκη των συνδικαλιστών, που διώκονται γιατί μοίραζαν προκηρύξεις στο εργοστάσιο.
Ημερ/νία: 12/6/2003.
Πηγή: Ριζοσπάστης.

Σε δίκη σύρονται αύριο Παρασκευή 13 Ιούνη συνδικαλιστικά στελέχη του Εργατικού Κέντρου Καλαμάτας και της Ομοσπονδίας Καπνεργατών, επειδή το 1998 πέρασαν την πύλη του εργοστασίου του Καρέλια και μοίρασαν προκηρύξεις στους εργαζόμενους. Η μηνυτήρια αναφορά του Καρέλια έχει προκαλέσει το κοινό αίσθημα του λαού της πόλης και στην προσπάθειά του να βγει από τη δύσκολη θέση, ελίσσεται με στόχο να μη φτάσει η υπόθεση στο δικαστήριο. Στον ελιγμό του αυτό, έχει βρει πρόθυμους μια σειρά εργοδοτικούς συνδικαλιστές, με προεξάρχοντα τον πρόεδρο του εργοστασιακού σωματείου Παναγιώτη Ψυλλάκη (ΔΑΚΕ) που είναι μέλος της διοίκησης του ΕΚ Καλαμάτας και ταυτόχρονα κατηγορούμενος!!! Οπως αναφέρει σε ανακοίνωση - μνημείο, το μόνο που... καταδικάζει είναι «η απόφαση της εταιρίας να μηνύσει τον τρόπο που επέλεξαν οι συνδικαλιστές να μοιράσουν τις προκηρύξεις»(!!!) Ούτε τα γεγονότα με το όνομά τους δεν τολμούν να πουν οι συνδικαλιστές του πιο άγριου εργοδοτικού ενδοτισμού, μη θιχτεί η εταιρία. Και στη συνέχεια αναφέρει, πως «έπειτα από απόφαση της εταιρίας να ανακαλέσει την παραπάνω μήνυση (σ.σ. αλήθεια, από πού προκύπτει αυτό;)» και συμπληρώνει: «Μετά από αυτή την εξέλιξη, θεωρούμε οποιαδήποτε κίνηση γίνει, είτε από πλευράς εταιρίας, είτε από πλευράς συνδικαλιστών, ότι μας βρίσκει αντίθετους». Πάντως, οι συνδικαλιστές που ανήκουν στο ταξικό συνδικαλιστικό κίνημα περιμένουν τον Καρέλια στο δικαστήριο.

Σε ανακοίνωσή της η Γραμματεία Μεσσηνίας του ΠΑΜΕ αφού χαρακτηρίζει απαράδεκτη και προκλητική την ανακοίνωση του εργοστασιακού σωματείου, επισημαίνοντας πως ο κατήφορος του εργοδοτικού συνδικαλισμού δεν έχει πάτο, υπογραμμίζει: «Οταν ο καπιταλιστής ξεπερνάει τα εσκαμμένα και κάνει μήνυση σε στελέχη του ΕΚ, της Ομοσπονδίας και του ίδιου του σωματείου επειδή μπήκαν στο εργοστάσιο και μοίρασαν προκηρύξεις χωρίς την άδειά του (!), τι πρέπει να γίνει, αν όχι να σηκώσουν οι ηγέτες του συνδικαλιστικού κινήματος την Καλαμάτα στο πόδι, να κάνουν τον κάθε εργοδότη να μετανιώσει ακόμα και που το σκέφτηκε; Η δε κυβέρνηση των εργοδοτών να πληρώσει το πολιτικό κόστος; Δεν είδαν στο κλητήριο θέσπισμα που πήραν από το χωροφύλακα, ότι υπάρχει η διατύπωση ότι μπήκαν παράνομα στο χώρο που χρησιμοποιεί για την εργασία του ο δικαιούχος (δηλαδή ο Καρέλιας) και δε βρήκαν λόγια από το πλουσιότατο ελληνικό λεξιλόγιο να του πουν, δημοσίως, ποιος εργάζεται σε αυτό το χώρο, πώς βγαίνουν τα μεγάλα κέρδη της επιχείρησης και τι σημαίνει εργασία;».

«Βγάζουν λάδι» κυβέρνηση και Καρέλια.

Ημερ/νία: 2/8/2003.
Πηγή: Ριζοσπάστης.

Για πλαστογραφία καταγγέλλει την πλειοψηφία του Εργατικού Κέντρου Καλαμάτας (ΠΑΣΚΕ - ΔΑΚΕ - ΣΥΝ) η Γραμματεία Καλαμάτας του ΠΑΜΕ, καθώς όπως καταγγέλλει έδωσαν ανακοίνωση στον τοπικό Τύπο παρουσιάζοντας ομόφωνη απόφαση που αφορούσε την αναίτια απόλυση του συνδικαλιστή εργαζόμενου Γιάννη Δωδέκατου από την εργοδοσία της καπνοβιομηχανίας «ΚΑΡΕΛΙΑ ΑΕ».

Καταγγέλλοντας την πλαστογραφία, η Γραμματεία καταθέτει τη θέση της όπως τη διατύπωσε και στη διοίκηση του ΕΚ, η οποία αναφέρει ότι το ΠΑΜΕ θεωρεί την απόλυση του συνδικαλιστή όχι μόνο απαράδεκτη αλλά και ενταγμένη μέσα στα γενικότερα σχέδια κυβέρνησης και βιομηχάνων, να εντείνουν την τρομοκρατία στους χώρους δουλιάς προκειμένου να μπορούν ανενόχλητοι να μεγαλώνουν την εκμετάλλευση και τα κέρδη τους. Δεν ξεχνάμε πως ο βιομήχανος ΚΑΡΕΛΙΑΣ έχει στείλει στα δικαστήρια συνδικαλιστικά στελέχη της Ομοσπονδίας Καπνεργατών και του Εργατικού Κέντρου Καλαμάτας.

Από τις πολλές διαφημιστικές
(ουσιαστικά) καταχωρήσεις της εταιρίας

Η διαφωνία, όπως σημειώνει στη συνέχεια η Γραμματεία του ΠΑΜΕ, έχει να κάνει και με τον τρόπο που αντιμετωπίζει τέτοιες και άλλες καταστάσεις η πλειοψηφία εκδίδοντας μόνο μια ανακοίνωση και συμπληρώνει: Εμείς δεν έχουμε καμιά αυταπάτη για την τακτική τους και το ρόλο τους, ξέρουμε καλά ότι οι εργαζόμενοι, οι άνεργοι, οι απολυμένοι, οι συνταξιούχοι, οι νέοι δεν μπορούν να βρουν το δίκιο τους ούτε μέσα από τα δικαστήρια ούτε να περιμένουν τίποτα από τις ξεπουλημένες συνδικαλιστικές ηγεσίες.

Οι ίδιοι έχουν το χρέος να χτυπήσουν το κακό στη ρίζα, επισημαίνει, και αυτό μπορεί να γίνει: Με τη συσπείρωση και την ταξική ενότητα. Με τον ταξικό και ανυποχώρητο αγώνα για να μπουν στο περιθώριο οι εκμεταλλευτές και τα όποια πολιτικά και συνδικαλιστικά «τσιράκια τους». Με την κατάκτηση της εξουσίας ώστε να διαφεντεύουν πραγματικά τη ζωή και τα πλούτη των κόπων τους.

ΚΑΠΝΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΚΑΡΕΛΙΑ.

Καταδίκασαν τη συνδικαλιστική δράση.

Ημερ/νία: 24/9/2003.
Πηγή: Ριζοσπάστης.

Ούτε ένα 24ωρο δεν πέρασε από την καταδίκη του γραμματέα της Ομοσπονδίας Οικοδόμων και η «ανεξάρτητη» Δικαιοσύνη ...ξαναχτύπησε. Αυτή τη φορά στην Καλαμάτα και αποδεικνύοντας ποιανού τα συμφέροντα εξυπηρετεί, δικαίωσε τον γνωστό καπνοβιομήχανο Καρέλια. Συγκεκριμένα, χτες έγινε μετά από αναβολή η δίκη 13 συνδικαλιστών μελών της Ομοσπονδίας Καπνεργατών Ελλάδος (ΟΚΕ), ύστερα από μήνυση του βιομήχανου, επειδή το 1998 κατά τη διάρκεια γενικής απεργίας μοίραζαν ανακοινώσεις στους εργαζόμενους στο εργοστάσιο. Το δικαστήριο τελικά χτες καταδίκασε τους 10 από τους 13 συνδικαλιστές σε τρίμηνη φυλάκιση με τριετή αναστολή για... παραβίαση εργασιακής ειρήνης.

Είναι κι αυτή μια ακόμα καταδίκη της συνδικαλιστικής δράσης που προστίθεται στις πολλές ακόμα που έχουν γίνει στα πλαίσια της καταπάτησης κάθε δικαιώματος και οργανωμένης πάλης και αγώνα που προωθούν κυβέρνηση και βιομήχανοι. Προσπαθούν μ' αυτόν τον τρόπο να τρομοκρατήσουν τους εργαζόμενους και να βάλουν εμπόδια στο ταξικό συνδικαλιστικό κίνημα, ώστε να εφαρμόσουν τις αντεργατικές πολιτικές τους.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση όμως, είχαν άξιους συμπαραστάτες και τους εργατοπατέρες των παρατάξεων ΠΑΣΚΕ, ΔΑΚΕ, ΑΠ, στην Ομοσπονδία Καπνεργατών Ελλάδος. Αυτό καθώς από την προηγούμενη δίκη, η οποία είχε αναβληθεί έκαναν ξεκάθαρο στο βιομήχανο όχι απλά ότι δε θα αντιδράσουν αλλά και τη θέλησή τους να τα βρουν μαζί του, φτάνοντας στο σημείο να πάρουν μέχρι και χρήματα για τα έξοδά τους και από την άλλη κατήγγειλαν τους συνδικαλιστές του ΠΑΜΕ, επειδή δεν υποτάχτηκαν στον Καρέλια.

Τις ίδιες προσπάθειες έκαναν και χτες στο δικαστήριο, έχοντας μάλιστα στο πλευρό τους και τον συνδικαλιστή της Αυτόνομης Παρέμβασης Α. Καλύβη που βρέθηκε στο δικαστήριο εκ μέρους της ΓΣΕΕ, θέλοντας να πείσουν τους συνδικαλιστές του ΠΑΜΕ να συμβιβαστούν ώστε να μη γίνει η δίκη και να λήξει το θέμα εκεί... Κάτι που φυσικά δεν έγινε, αφού και πάλι οι συνδικαλιστές του ΠΑΜΕ δε δέχτηκαν να σκύψουν το κεφάλι και υπερασπίστηκαν τις συνδικαλιστικές ελευθερίες και τα δικαιώματα των εργαζομένων.

Δεν σας αρκούν; Πάμε ακόμη πιο πίσω... Πάμε στο 1998.

Καταγγέλλουν τον αυταρχισμό.

Ημερ/νία: 6/6/1998.
Πηγή: Ριζοσπάστης.

Ο "χουβαρντάς" Αντρέας Καρέλιας

Την απαράδεκτη συμπεριφορά της εργοδοσίας της καπνοβιομηχανίας ΚΑΡΕΛΙΑ στην Καλαμάτα, που "προσέλαβε" όλη την αστυνομική δύναμη της πόλης για να αποτρέψει την είσοδο συνδικαλιστών της Ομοσπονδίας Καπνεργατών στο εργοστάσιο και να τρομοκρατήσει τους εργαζόμενους που πραγματοποιούσαν στάση εργασίας, καταγγέλλει με ανακοίνωσή του τοΕργατικό Κέντρο Καλαμάτας και καλεί όλους τους εργαζόμενους της πόλης να καταδικάσουν αυτά τα φαινόμενα.

Στην ανακοίνωση επίσης τονίζεται ότι "οι συνδικαλιστικές ελευθερίες, όπως η διακίνηση προκηρύξεων και η ενημέρωση από τα δευτεροβάθμια όργανα και το Εργατικό Κέντρο, δεν εμποδίζονται με ΜΑΤ και αστυνομία και τέτοιου είδους απειλές".

Πηγή: Rev-now