Η ηρωική συμβολή της γυναίκας 84

Η ηρωική συμβολή της γυναίκας

Η Ελληνίδα γυναίκα πρωταγωνίστησε στη σύγχρονη ιστορία του τόπου μας. Η συμβολή της στο Δημοκρατικό Στρατό, όπως και η συμβολή της στην Εθνική Αντίσταση, είναι από τα σπουδαιότερα κεφάλαια της ιστορίας του ελληνικού γυναικείου κινήματος. Στο ΔΣΕ η γυναίκα συνέχισε το έπος της Αντίστασης και το ξεπέρασε, αν κρίνει κανείς από τον ηρωισμό και την αυταπάρνηση που επέδειξε. Ιση στην πράξη με τον άνδρα, δεν υστέρησε σε τίποτα από αυτόν ως μαχήτρια, στην πρώτη γραμμή της μάχης, ως αξιωματικός στην οργάνωση και εκτέλεση επιχειρήσεων, ως τηλεφωνήτρια στις διαβιβάσεις, ως σαμποτέρ, ως τραυματιοφορέας και ως νοσοκόμα, ως πολύτιμη δύναμη στα μετόπισθεν για να εξασφαλίζει το ψωμί, το ρουχισμό και την υπόδηση του αντάρτη, τη μεταφορά οπλισμού και την πραγματοποίηση οχυρωματικών έργων, ως ενεργό μέλος στα όργανα της λαϊκής εξουσίας.

Το 30% των μάχιμων τμημάτων του ΔΣΕ ήταν γυναίκες, σύμφωνα με τα στοιχεία που κατατέθηκαν στην Α` Πανελλαδική Συνδιάσκεψη της Πανελλαδικής Δημοκρατικής Ενωσης Γυναικών (βλέπε: Εισήγηση στη Συνδιάσκεψη της Ρούλας Κουκούλου - Εκδοση Π. Δ. Ε. Γ. Λεύτερη Ελλάδα, Απρίλης 1949, σελ. 18). Σε 688 ανέρχονται οι γυναίκες στελέχη, αξιωματικοί και υπαξιωματικοί του ΔΣΕ. Σε 55 απονεμήθηκαν μετάλλια ανδρείας, σε 244 δόθηκε προαγωγή για ανδραγαθίες, ενώ εκατοντάδες πήραν έπαινο (βλέπε: "Για να θριαμβεύσει η ζωή", Εκδοση "Ριζοσπάστης 1996", σελ. 13). Στις σχολές συνδέσεων και διαβιβάσεων του Δημοκρατικού Στρατού πάνω από το 50% ήταν γυναίκες, ενώ συντριπτικά πλειοψηφούσαν (αποτελούσαν το 80%) στο προσωπικό της υγειονομικής υπηρεσίας. Ηρωική και αναντικατάστατη ήταν η συμβολή των γυναικών στα μετόπισθεν και στην κατασκευή των οχυρωματικών έργων. Γριές και νέες άλλοτε με το ζώο ή το κάρο κι άλλοτε στην πλάτη, συχνά ξυπόλυτες μέσα στα χιόνια και τις λάσπες, κουβαλούσαν πολεμοφόδια, τρόφιμα και άλλο πολεμικό υλικό στους αντάρτες. Οι μεταφορές τις περισσότερες φορές γίνονταν κάτω από το συνεχή βομβαρδισμό του πυροβολικού και της αεροπορίας του εχθρού. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των μαχών στο Γράμμο και το Βίτσι, το 1948, όπου 500 γυναίκες επί ένα μήνα πραγματοποιούσαν μεταφορές πολεμικού υλικού βαδίζοντας 10-15 ώρες τη μέρα. Το ίδιο - ίσως και περισσότερο - ηρωική ήταν η δουλιά των γυναικών στην κατασκευή οχυρωματικών έργων. Ηταν μια δουλιά όχι απλώς βαριά, αλλά και ριψοκίνδυνη, γιατί γινόταν στην πρώτη γραμμή του μετώπου. Στα οχυρωματικά έργα στο Βίτσι π. χ. - μετά τη μάχη του Γράμμου το 1948 - πήραν μέρος 3.500 άτομα. Από αυτά οι 2.500 ήταν γυναίκες οργανωμένες σε λόχους και λαϊκές ταξιαρχίες. Η γυναίκα στο ΔΣΕ είχε κερδίσει με το σπαθί της την ισότητα με τον άνδρα και μια εξέχουσα θέση στη ζωή της Ελεύθερης Ελλάδας, στις περιοχές δηλαδή που ήταν υπό αντάρτικο έλεγχο. Σ' αυτές τις περιοχές, για πρώτη φορά λαμβάνει μέρος στις εκλογές, εκλέγει και εκλέγεται, κερδίζοντας την εμπιστοσύνη της κοινωνίας και υπεύθυνες θέσεις στη Λαϊκή Εξουσία. Γίνεται μέλος του Λαϊκού Συμβουλίου του χωριού ή του Επαρχιακού Συμβουλίου, γίνεται δικαστίνα στα Λαϊκά Δικαστήρια, γίνεται φρούραρχος, αγροφύλακας κ. ο. κ. Ενδεικτικά είναι τα παρακάτω στοιχεία: Γύρω στα τέλη του 1948 πάνω από το 20% των λαϊκών οργάνων ήταν γυναίκες. Στη Φλώρινα π. χ. σε 29 Λαϊκά Συμβούλια ήταν μέλη 52 γυναίκες. Στο Επαρχιακό Συμβούλιο οι γυναίκες - μέλη ήταν 3. Στα 23 Λαϊκά Δικαστήρια συμμετείχαν 38 γυναίκες και στα Αναθεωρητικά 2. Στην Καστοριά η εικόνα ήταν αντίστοιχη. Στα 53 Λαϊκά Συμβούλια συμμετείχαν 78 γυναίκες, στο Επαρχιακό Συμβούλιο 2, στα Λαϊκά Δικαστήρια 14 και στα Αναθεωρητικά 2. (Βλέπε αναλυτικά: Ειδική ελληνογαλλική έκδοση του ΔΣΕ με τίτλο: "Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ"). Απ' όσα αναφέραμε, ίσως κανείς αναρωτηθεί: "Μα δεν ήταν βαριά αυτή η ζωή για τις γυναίκες;". Την απάντηση την έχουν δώσει οι ίδιες οι αγωνίστριες του ΔΣΕ, όπου κι αν πρόσφεραν υπηρεσίες, οι οποίες σε παρόμοια ερωτήματα απαντούσαν: "Βαρύτερο απ' τη σκλαβιά και την τυραννία τίποτα δεν υπάρχει".

Ας δώσουμε, όμως, το λόγο στις αυθεντικές μαρτυρίες δυο μαχητριών του ΔΣΕ, της Ηρώς Μπαρτζώτα και της Χρυσούλας Γκόγκογλου, τις οποίες και ευχαριστούμε για τη συμβολή τους στο αφιέρωμα.

Ηταν Νοέμβρης του 1947, όταν, με εντολή του Γενικού Αρχηγείου, αποσπάστηκα στη Διοίκηση του ΔΣΕ στο χωριό Ζέρμα, σαν υπεύθυνη στο Κέντρο Παραλαβής Ρουχισμού και Υφασμάτων (που μας στέλνονταν από τις τότε σοσιαλιστικές χώρες) και με τη χρέωση για την πολιτική δουλιά στις γυναίκες.
Εκεί στη Ζέρμα υπήρχαν συνεργεία, εργαστήρια κύρια ραφτάδικα που έφτιαχναν στολές για τους μαχητές και μαχήτριες του ΔΣΕ. Οι τεχνίτες ήταν αντάρτες, εθελοντές και στρατολογημένοι, όπως και αρκετές γυναίκες, που ασχολούνταν στα εργαστήρια και σε άλλες υπηρεσίες.
Αργότερα έγιναν και αυτές μαχήτριες τηλεφωνήτριες, νοσοκόμες κλπ. Στις αρχές του Δεκέμβρη 1947 έφτασε και μια άλλη ομάδα από γυναίκες εθελόντριες και στρατολογημένες.

Τους έγινε μια ζεστή υποδοχή.

Ηταν όλα έτοιμα για την εγκατάστασή τους, στα σπίτια μαζί με τις άλλες γυναίκες.
Χρειάστηκε λίγος χρόνος για την ξεκούραση και την προσαρμογή τους στις νέες δυσκολίες και σκληρές συνθήκες, απ' αυτές που ζούσαν, τρόπο ζωής και περιεχόμενο.
Στο διάστημα αυτό, της προσαρμογής, είχαμε το χρόνο και τη δυνατότητα, μακριά από το μέτωπο του πολέμου, να οργανώσουμε διάφορες εκδηλώσεις ψυχαγωγίας. Διαβάζαμε τα δελτία του Γ.Α. τα ανακοινωθέντα, τις εφημερίδες μας. Διηγήματα από την Κατοχή και την Εθνική Αντίσταση από τη Σοβιετική παρτιζάνικη λογοτεχνία, τα βράδια γύρω από το τζάκι με το φως του δαδιού.
Γίνονταν συζητήσεις, ερωτήσεις πώς και γιατί ξαναπήραμε τα όπλα και βγήκαμε στο βουνό και για ποιο σκοπό πολεμάμε. Πολύ γρήγορα έγινε η γνωριμία μας και αναπτύχθηκε μια φιλία ανάμεσά μας.
Ετσι πολύ ομαλά αρχίσαμε να οργανώνουμε τη ζωή μας, την εκπαίδευσή μας, σύμφωνα με τις ανάγκες του πολέμου. Σαν μαχήτριες, τηλεφωνήτριες. Το επόμενο βήμα ήταν να φαινόμαστε, στην εμφάνιση, στο ντύσιμό μας και σαν μαχήτριες. Και μια που τα υφάσματα τα είχαμε στη Ζέρμα και τα ραφτάδικα, η Διοίκηση αποφάσισε να ραφτούν το γρηγορότερο στολές για τις γυναίκες.
"Το ωραίο ήταν ότι μόλις οι κοπέλες έβαλαν τα παντελόνια, ίσως ο χειμώνας, ή μια εύκολη κίνηση, τις είδαμε ξαφνικά να περπατούν όλες με τα χέρια στις τσέπες. Γελώντας οι σ. έλεγαν, καλά Χρυσούλα τις "έβαλες" τα παντελόνια, τώρα κοίταξε να τις βγάλεις τα χέρια από τις τσέπες".

Η Κωνσταντινιά

Είχαμε όμως και μια μοναδική περίπτωση. Την Κωνσταντινιά.
Η Κωνσταντινιά ήταν στρατολογημένη. Ενα κορίτσι της φύσης και του βουνού. Αγνό, πάντα γελαστό, πολύ καλοσυνάτο, με τη χοντρή φορεσιά της, με ένα μπούστο σφιγμένο πάνω της κι ένα κοτσιδάκι να κρέμεται στην πλάτη της.Δεν είχε μπει ποτέ σε αυτοκίνητο, αλλά το είδε από μακριά όταν έβοσκε τα προβατάκια της, με τη ρόκα στο χέρι να κλώθει το μαλλί για το προικιό της. Οι συμβουλές της μάνας της ήταν οι μόνες γνώσεις της για τον κόσμο, για το μέλλον. Να μεγαλώσει να κάνει το προικιό της, να παντρευτεί και να κάνει παιδιά.
"Οχι συναγωνίστρια Χρυσούλα, εγώ θέλω να παντρευτώ και δε βάζω παντελόνι".
Παρ' όλες τις εξηγήσεις ότι το παντελόνι δε θα την εμπόδιζε να παντρευτεί και άλλα παραδείγματα, από συγκεκριμένες περιπτώσεις παντρεμένων γυναικών, η Κωνσταντινιά έμεινε αμετάπειστη.
Καλά Κωνσταντινιά μου πάρε τη στολή σου και όταν θελήσεις φόρεσέ τη. Γίναμε φίλες.
Στα μέσα του Φλεβάρη του 1948 πραγματοποιήθηκε στο χωριό Λυκορράχη η ιδρυτική σύσκεψη γυναικών, στελεχών του ΚΚΕ και του ΔΣΕ.
Εκεί μας ανακοινώθηκε από αντιπροσωπεία του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ και του ΓΑ η απόφαση του Κόμματος και του ΓΑ για την ιδιαίτερη δουλιά στις γυναίκες του ΔΣΕ.
Θα τοποθετούνταν γυναίκα ως βοηθός των Πολιτικών Επιτροπών από το Αρχηγείο ως τη Διμοιρία.
Ετσι θεσμοθετήθηκε η γυναίκα πολιτικός επίτροπος, βοηθός του πολιτικού επιτρόπου για την ιδιαίτερη δουλιά στις γυναίκες μαχήτριες. Επίσης χρεωθήκαμε και την προσπάθεια που έπρεπε να κάνουμε στις μάνες των παιδιών, μπροστά στον κίνδυνο των βομβαρδισμών και του πολέμου να συμφωνήσουν να απομακρυνθούν τα παιδιά τους από το χώρο του πολέμου, για να σωθούν.

Στην πρώτη γραμμή

Μετά το τέλος της σύσκεψης πήραμε τα φύλλα πορείας για τις Ταξιαρχίες. Εγώ αποσπάστηκα στη 14 Ταξιαρχία ως βοηθός του πολιτικού επιτρόπου της Ταξιαρχίας, υπεύθυνη για την ιδιαίτερη δουλιά στις γυναίκες μαχήτριες. Διοικητής της Ταξιαρχίας - τότε - ήταν ο Γ. Γεωργιάδης και Πολιτικός Επίτροπος ο Γ. Βασιλικός.
Στις 14 Ιούνη άρχισαν οι εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στο Γράμμο. Η Ταξιαρχία κάλυπτε μια μεγάλη έκταση. Ο τομέας δεχόταν μεγάλη πίεση κι ενισχύθηκε και από άλλες δυνάμεις Ταξιαρχίας.
Μια μέρα, ήταν στο τέλος του Ιούλη, όπως έτρεχα πάνω από τα χαρακώματα, προσπαθώντας να φτάσω στο ύψωμα - στον πύργο της Κοτύλης, στον λεγόμενο Χάρο, που είχε μαχήτριες - ακούω μια γλυκιά γυναικεία φωνή "συναγωνίστρια Χρυσούλα, Χρυσούλα". Γυρίζω και βλέπω να ξεπροβάλλει από το χαράκωμα, με μεγάλη μου έκπληξη, η Κωνσταντίνα. Πάντα γελαστή άπλωσε τα χέρια της και συγκινημένες αγκαλιαστήκαμε σαν καλές παλιές φίλες και τώρα συμμαχήτριες "εν όπλοις".
"Συναγωνίστρια Χρυσούλα μόνη μου ζήτησα και ήρθα εδώ στο μέτωπο, στο χαράκωμα, να πολεμήσω κι εγώ όπως όλες σας. Γιατί, εγώ δεν μπορώ; Κοίτα με", κι έδειξε τη στολή της με καμάρι. "Εδώ με έχουνε σαν αδελφή". Ηρθε και ο ομαδάρχης της. Μίλησε επαινετικά για την Κωνσταντίνα, για την τόλμη της, για τη συμμετοχή της στις μάχες.
Η Κωνσταντίνα δεν πήγε στο χαράκωμα με το πιστόλι στον κρόταφο, όπως ισχυρίζεται ο στρατηγός Ζαφειρόπουλος, αλλά με τη θέλησή της. Κατάλαβε, συνειδητοποίησε - με το φιλότιμο που διακρίνει τη γυναίκα - τη θέση της και πήρε μόνη της την απόφαση να γίνει μαχήτρια.
Αγκαλιαστήκαμε με την πίστη και την ελπίδα ότι θα ξανανταμώσουμε. Δεν ξανανταμώσαμε. Σε λίγες μέρες έγινε ο ελιγμός. Περάσαμε από το Γράμμο στο Βίτσι.
Η περίπτωση αυτή της Κωνσταντίνας είναι πολύ χαρακτηριστική, είναι μια απάντηση στις συκοφαντίες και διαστρεβλώσεις σ' αυτά που γράφει ο στρατηγός Ζαφειρόπουλος για το ρόλο και τη συμπεριφορά των Πολιτικών Επιτρόπων του ΔΣΕ και την περιφρόνηση στην προσωπικότητα των στρατολογημένων αντρών και γυναικών. Οτι οι στρατολογημένοι οδηγούνταν με την τρομοκρατία και με το πιστόλι στον κρόταφο σαν άβουλα πρόβατα στη σφαγή.
Οι μαχητές και οι μαχήτριες του ΔΣΕ είχαν ιδανικά, είχαν οράματα, ήταν ανιδιοτελείς, πίστευαν στο δίκαιο του αγώνα τους, για μια Ελλάδα της λευτεριάς, της εθνικής ανεξαρτησίας, της προκοπής και του σοσιαλισμού. Γι' αυτά τα ιδανικά έδιναν τη ζωή τους.
Και οι στρατολογημένοι άντρες και γυναίκες πίστεψαν σ' αυτούς τους σκοπούς του αγώνα και ενώθηκαν μαζί τους, πολέμησαν με αυτοθυσία και ηρωισμό. Πολλές γυναίκες στρατολογημένες παρασημοφορήθηκαν με μετάλλια ανδρείας και με μετάλλια "Ηλέκτρας".
Τα πρόβατα πανικοβάλλονται και σκορπούν με την πρώτη κανονιά. Οι μαχήτριες ορμούσαν με το τραγούδι στις κορφές και τα μετερίζια της επίθεσης και της αντίστασης, με το όπλο και τη χειροβομβίδα στο χέρι, με λεβεντιά και αυτοθυσία. Αυτές ήταν οι γυναίκες μαχήτριες, όπως έγραψαν διάφοροι σχολιογράφοι και χρονογράφοι.
Ο "Ταχυδρόμος" του Βόλου έγραφε για τις μαχήτριες στη μάχη της Καρδίτσας: "Εδειξαν μαχητικότητα και ορμή. Εν πολλοίς ανωτέραν των ανδρών". Ο δε χρονογράφος του "Βήματος" Παλαιολόγος έγραφε: "Οπως διηγούνται όσοι τις γνώρισαν στη μάχη της Καρδίτσας, πρόκειται για φανατισμένες ύαινες".
Ποιες ήταν όμως αυτές οι "ύαινες"; Ηταν οι αγωνίστριες της Εθνικής Αντίστασης, οι ΕΠΟΝίτισσες, τα κορίτσια των αγωνιστών και αγωνιστριών που γνώρισαν την πρωτοφανέρωτη μοναρχοφασιστική τρομοκρατία, τις διώξεις, τα βασανιστήρια, τις δολοφονίες. Είδαν να δολοφονούνται και να σέρνονται στους δρόμους οι αγαπημένοι τους, τα παιδιά τους, οι άντρες τους, οι πατεράδες τους, από τις μοναρχοφασιστικές συμμορίες και τους χωροφύλακες. Γνώρισαν την κτηνωδία τους, όταν τους έκοβαν σύριζα τα μαλλιά. Και το χειρότερο, έφευγαν για να γλιτώσουν τον ομαδικό βιασμό από αυτά τα ανθρωπόμορφα τέρατα. Μέσα σε ένα χρόνο βιάστηκαν 165 γυναίκες.
Αυτές ήταν οι "ύαινες", που κατέφυγαν στο βουνό και άδραξαν τα όπλα για να υπερασπίσουν τη ζωή, την τιμή, την αξιοπρέπειά τους. Αδραξαν τα όπλα για τη λευτεριά και την εθνική ανεξαρτησία της πατρίδας μας από τους καινούριους κατακτητές αυτή τη φορά, τους Αγγλοαμερικάνους ιμπεριαλιστές.
Χρυσούλα Γκόγκογλου
Μαχήτρια του ΔΣΕ
Υπολοχαγός Πολιτικός Επίτροπος

Μια μαχήτρια διηγείται

Η Ηρώ Μπαρτζώτα γράφει
για τη συμμετοχή της γυναίκας
στο Δημοκρατικό Στρατό

Στο ΔΣΕ ήμουν εθελόντρια. Βγήκα από τη Θεσσαλονίκη στις 21 Δεκέμβρη του 1947, με μια ομάδα συναγωνιστών κι ένα σύνδεσμο και φθάσαμε στο Αρχηγείο του Μπέλες την πρωτοχρονιά του 1948. Ολες αυτές τις μέρες ή μάλλον τις νύχτες, περπατούσαμε. Υστερα από 2 - 3 μέρες μ' έστειλαν στο Γ.Α. του ΔΣΕ, που είχε έδρα τότε στην Πύλη, στη μικρή Πρέσπα. Το ατομικό μου βιβλιάριο, του μαχητή του ΔΣΕ, έχει τον αριθμό Γ.Μ.10119 και ημερομηνία κατάταξης την 12.1.1948. Η υπηρεσία που μου ανατέθηκε ήταν η πολιτική δουλιά στις μαχήτριες κι έτσι μου δινόταν η ευκαιρία να βρίσκομαι σε διαφορετικά τμήματα, με διαφορετικούς διοικητές, μαχήτριες και μαχητές.
Στη μάχη η εικόνα ήταν μια: Αυτή που περιγράφει η Ελένη Παχή (φύλ. "Ρ" 1/1/1997). Οι μαχήτριες και οι μαχητές, με τους διοικητές τους επικεφαλής, με τον ηρωισμό, την αυτοθυσία, την αυταπάρνηση, την υπομονή και την επιμονή τους έκαναν τις περισσότερες φορές τη ζυγαριά να κλίνει προς το μέρος μας, παρά τη μεγάλη υπεροχή του αντίπαλου στρατού, σε έμψυχο και άψυχο υλικό. Δεν είναι λίγες φορές, που έπεσαν όλοι στο πεδίο της μάχης μα δεν υποχώρησαν.
Ο μεγάλος Γάλλος κομμουνιστής ποιητής Πωλ Ελυάρ, που επισκέφθηκε το Γράμμο το 1949, γράφει σε αυτόγραφο: "Οι Ελληνίδες αδελφές μας με τον ηρωισμό τους θεωρούνται στον κόσμο, σαν η πιο αρμονική ισοτιμία ανάμεσα στον άνδρα και τη γυναίκα". Και ο Ανρί Μπασίς, που τον συνόδευε σ' αυτό το ταξίδι: "Οι γυναίκες της Ελλάδας, αδελφές της Ηλέκτρας Αποστόλου, είναι επίσης οι αδελφές της δικής μας Ντανιέλ Καζανοβά. Είναι η προσωποποίηση του ηρωισμού και της τρυφερότητας της Ελλάδας".

Πρώτες ανάμεσα στους πρώτους

Οι μαχήτριες του ΔΣΕ, στην πλειοψηφία τους ήταν αγρότισσες. Λίγες ήταν από τις πόλεις της Θεσσαλίας, της Μακεδονίας - Θράκης και ελάχιστες από την Αθήνα και τον Πειραιά. Οι περισσότερες είχαν τελειώσει μια - δυο τάξεις του δημοτικού. Από τα χωριά, στα κατσάβραχα, αγράμματες. Εφθαναν στο ΔΣΕ, εθελόντριες ή επιστρατευμένες, χωρίς οι περισσότερες να έχουν επίγνωση, πού ακριβώς πηγαίνουν. Ομως, πολύ γρήγορα προσαρμόζονταν, πείθονταν να φορέσουν τη στρατιωτική στολή, ακόμα και να κόψουν τα μαλλιά τους, για ευκολία. Στα τμήματα, πλάι πλάι με τους μαχητές, χωρίς να τους γίνεται κανένα σκόντο, παρ' όλες τις παραπανίσιες δυσκολίες που αντιμετώπιζαν ως γυναίκες, όχι μόνο τα 'βγαζαν πέρα παλικαρίσια, μα ακόμα νοικοκύρευαν το τμήμα τους και πολλές φορές έπλεναν και τα ρούχα όλων. Σκορπούσαν στην τραχιά και γεμάτη κινδύνους ζωή δροσιά, χάρη, απλότητα κι ευθυμία. Μετά τη μάχη ή την οποιαδήποτε υπηρεσία, αφού πλύνονταν, χτενίζονταν, έδεναν και καμιά κόκκινη κορδέλα στα μαλλιά τους, παράσερναν τους πάντες στο χορό και το τραγούδι. Χορεύοντας, πιασμένοι από τους ώμους, σε κύκλο, τραγουδούσαν τ' αγαπημένα αντάρτικα τραγούδια, όπως "Αντε γιούρια - γιούρια, άντε κι ο πόλεμος θέλει τραγούδια...", ή το "Κίνησε η γερακίνα, για νερό κρύο να φέρει...". Δεν ήταν, όμως, λίγες και οι φορές, που ξαπλώνοντας τη νύχτα να ξαποστάσουν λίγες ώρες, με μαξιλάρι το γυλιό και σκέπασμα τη χλαίνη, θυμούνταν τα χωριά, τους γονείς τους, τα παιδιά τους οι μεγαλύτερες και σκέπαζαν το πρόσωπό τους, για να μη δει κανείς το πικρό τους δάκρυ.
Αυτά ήταν στις ελάχιστες ώρες της ανάπαυσης. Στον πόλεμο, όμως και στη δουλιά, πάντα και παντού, ίσες με τους μαχητές, πρώτες ανάμεσα στους πρώτους.
Στις πορείες, μέσα στη σιωπή της νύχτας, με φεγγάρι ή σκοτάδι, πολλές φορές αποκομμένοι, χωρίς ψωμί, χωρίς νερό, να σε παίρνει ο ύπνος για ένα δευτερόλεπτο, για να ονειρευτείς το αναμμένο τζάκι και τη σούπα να βράζει στην πυροστιά, κρεβάτι στρωμένο με καθαρά σεντόνια και ζεστά παπλώματα! Την άλλη στιγμή, πίσω στη σκληρή πραγματικότητα. Στις ολιγόστιγμες στάσεις, να πέφτεις στο χώμα, για να ρουφήξεις λίγη δροσιά, γιατί βάλλονταν από το εχθρικό πυροβολικό όλες οι πηγές και οι βρυσούλες και το παγούρι ήταν αδειανό! Στην πεντάλεπτη στάση, ο ύπνος γέμιζε και τα 300 δευτερόλεπτα, για να ανακτηθούν οι δυνάμεις και να συνεχίσεις την πορεία, μην αργοπορήσεις και χάσεις τους συντρόφους σου.
Οι μαχήτριες υπηρετούσαν παντού, σε όλα τα όπλα και τις υπηρεσίες. Ακόμα πήγαιναν γι' ανίχνευση, έμπαιναν για πληροφορίες στα κατεχόμενα χωριά, μιλούσαν με το "χωνί" για να προσελκύσουν τους φαντάρους του κυβερνητικού στρατού, έπιαναν "γλώσσες", έκαναν επιθέσεις με πάντζερ, μετέφεραν τραυματίες, ήταν νοσοκόμες στα ορεινά χειρουργεία και στα προωθημένα τμήματα, φύλαγαν σκοπιά, κλπ.

Ηρωικές μορφές

Πολλές μαχήτριες, όμως, απόκτησαν και λαμπρές διοικητικές ικανότητες. Περίπου 100 ονομάστηκαν αξιωματικοί και πάρα πολλές υπαξιωματικοί.
Στο 2ο Συνέδριο της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Γυναικών, που έγινε στη Βουδαπέστη, το Δεκέμβρη του 1948, πήρε μέρος και αντιπροσωπεία από την Ελλάδα. Επικεφαλής ήταν η πρόεδρος της Πανελλήνιας Δημοκρατικής Ενωσης Γυναικών, Χρύσα Χατζηβασιλείου, η οποία μιλώντας στο Συνέδριο, ανάμεσα σε άλλα, είπε: "Οι γυναίκες της Ελλάδας έδειξαν ότι ξέρουν να σηκώνουν τόσα βάρη όσα δικαιώματα ζητούν και διεκδικούν. Δεν αρκούνται μονάχα στα καθήκοντα των αγωνιστών των μετόπισθεν, αλλά πήραν τα όπλα και αντιμετώπισαν τον εχθρό, ίσος προς ίσον. Το 15% της δύναμης του ΔΣΕ αποτελείται από γυναίκες... Υπάρχουν νέα κορίτσια, που πήραν μέρος σε 100 τουλάχιστον μάχες. Υπάρχουν ακόμα παραδείγματα ηρωισμών, ομαδικών και ατομικών, που ξεπερνάνε όλες τις τόσο πλούσιες, ηρωικές μας παραδόσεις...". Πολλές είναι οι νεκρές μαχήτριες και αξιωματικοί, που έπεσαν ηρωικά, θυσιάζοντας τα νιάτα τους στο βωμό της λευτεριάς. Αξιωματικοί, όπως η Ελευθερία Ιωαννίδου, πολιτικός επίτροπος τάγματος, που έπεσε στη μάχη του Γκόλιο - Κάμενικ, στις 3/8/48. Η Κατίνα Ανδρεοπούλου (Τοβέτα) , που πήρε μέρος σε 80 μάχες, τραυματίστηκε 4 φορές και τιμήθηκε δύο φορές, με το Μετάλλιο Ανδρείας. Οι αδελφές Καλαϊτζίδου Αθανασία και Λυδία, που σκοτώθηκαν την ίδια μέρα στο Ταμπούρι του Γράμμου το 1948, σε διαφορετικές όμως μάχες. Επίσης, έπεσαν ηρωικά η Δήμητρα Γαλάνη, από την Αγόριανη Δομοκού, η Παναγιώτα Γεωργακοπούλου από το Τσακνοχώρι Βο`ϊου, η Θάλεια Λάγκα, επίσης από την Αγόριανη, η Αφροδίτη Καρρά από το Αηδονοχώρι Καρδίτσας, η Πίπη Κυρίτση από τα Γιαννιτσά, η Θεανώ Πάτσιου, επίτροπος λόχου από το Δισπήλιο Καστοριάς, η Δήμητρα Παπαδοπούλου από την Κάτω Αγόριανη Δομοκού, που σκοτώθηκε τον Ιούνη του 1949, μαζί με τον αξέχαστο Διαμαντή, διοικητή της 2ης Μεραρχίας του ΔΣΕ και πολλές άλλες. Ας με συγχωρέσουν, που ο λίγος χώρος μιας διήγησης δε φθάνει, για να αναφερθούν όλα τα ονόματα των ηρωίδων, που έπεσαν στις μάχες, στους βομβαρδισμούς και στις άλλες πράξεις του εχθρού. Πολλές απ' αυτές τιμήθηκαν με τα παράσημα Ηλέκτρας και Ανδρείας. Ομως, όλες διακρίθηκαν για το ήθος και τη λεβεντιά τους. Πολλές είναι κι αυτές, που τραυματίστηκαν και αρκετές που έμειναν ανάπηρες και άλλες που πέθαναν αργότερα στην προσφυγιά, εξαιτίας της οπωσδήποτε δύσκολης - για τις γυναίκες - δουλιάς του πολεμιστή.
Υποχωρώντας τον Αύγουστο του 1949, μετά την ήττα μας στον άνισο πόλεμο, εκείνη την εφιαλτική νύχτα, με το ολόγιομο φεγγάρι και την απόλυτη σιγαλιά, όλες μας ήμασταν φοβερά πικραμένες και απέραντα ψυχικά πληγωμένες, όπως άλλωστε και οι μαχητές, μα όχι υποταγμένες. Εκείνη τη νύχτα, ήμασταν απόλυτα βέβαιες, ότι θα γυρνούσαμε ξανά πίσω στην πατρίδα μας, στα αγαπημένα μας βουνά και μάλιστα, πολύ γρήγορα. Οτι αυτός είναι ένας εφιάλτης προσωρινός, που θα περάσει.
Δυστυχώς, οι ελπίδες μας δε δικαιώθηκαν. Ωστόσο, η 3χρονη εποποιία του ΔΣΕ θα είναι αιώνια, μια από τις πιο λαμπρές σελίδες της ιστορίας του ΚΚΕ, της ιστορίας των δίκαιων αγώνων του ελληνικού λαού.
Πηγές:
1. Το 2ο Συνέδριο της Παγκόσμιας Δημοκρατικής Ομοσπονδίας Γυναικών. Βουδαπέστη 1 - 6/12/1948. Εκδόσεις Πανελλαδικής Δημοκρατικής Ενωσης Γυναικών, σελ. 12
2. "Μορφές Ηρώων", εκδόσεις "Νέα Ελλάδα" 1953
3. Ονομασίες και προαγωγές του ΔΣΕ. Από διατάγματα και ημερήσιες διαταγές, εκδόσεις ΔΣΕ, Ιούλης 1949.
4. Αυτόγραφα, που αφιέρωσαν στις μαχήτριες του ΔΣΕ ο Πωλ Ελυάρ και ο Ανρί Μπασίς
Ηρώ ΜΠΑΡΤΖΩΤΑ

Οι φωτογραφίες είναι από το αρχείο του "Ρ"

ΚΚΕ - ΚΚΣΕ Κοινές εκτιμήσεις για την ήττα και τη νέα κατάσταση 82

ΚΚΕ - ΚΚΣΕ

Κοινές εκτιμήσεις για την ήττα και τη νέα κατάσταση

Το "Ντοκουμέντο της Λίμνης Ρίτσα" και η απόφαση της συνδιάσκεψης στο Μπουρέλι. Μύθοι και πραγματικότητες

Μετά την ήττα στο Βίτσι - Γράμμο και την υποχώρηση του ΔΣΕ στην Αλβανία και τη Βουλγαρία, η ηγεσία του ΚΚΕ αλλά και ολόκληρο το κίνημα, τόσο στο εξωτερικό όσο και στην Ελλάδα, βρέθηκε μπροστά σε μια καινούρια κατάσταση, για την οποία έπρεπε να χαραχτεί σαφής και συγκεκριμένη πολιτική. Το πρόβλημα δεν ήταν αποκλειστικά των Ελλήνων κομμουνιστών και προοδευτικών ανθρώπων. Αφορούσε και τα αδελφά κόμματα, ιδίως της ΕΣΣΔ και των λαϊκών Δημοκρατιών, αφού χιλιάδες πολιτικοί πρόσφυγες έβρισκαν καταφύγιο στα εδάφη τους και είχαν την ανάγκη της στήριξης και βοήθειάς τους. Πέραν όμως αυτού, ο κίνδυνος εισβολής των ιμπεριαλιστών στις λαϊκές Δημοκρατίες και κυρίως στην Αλβανία, με προγεφύρωμα την Ελλάδα και με πρόσχημα την παρουσία εκεί του ΔΣΕ, ήταν κάτι παραπάνω από υπαρκτός. Ετσι ο Ν. Ζαχαριάδης επισκέφθηκε αμέσως τη Σοβιετική Ενωση για επαφές με τη σοβιετική ηγεσία και τον ίδιο το Στάλιν. Οι επαφές αυτές είχαν ως αποτέλεσμα να συμφωνηθεί ένα πλαίσιο κοινών εκτιμήσεων - του ΚΚΕ και του ΚΚΣΕ - για την ήττα και τη στάση του ΚΚΕ μπροστά στη στη νέα κατάσταση που διαμορφώθηκε. Επίσης, κανονίστηκαν ζητήματα σχετικά με την εγκατάσταση των πολιτικών προσφύγων - μαχητών του ΔΣΕ, στην ΕΣΣΔ και στις λαϊκές Δημοκρατίες Η πολιτική αυτή γραμμή αποκρυσταλλώθηκε σε ένα κείμενο που είναι ευρύτερα γνωστό ως "Ντοκουμέντο της Μόσχας", ή ως "ντοκουμέντο της Λίμνης Ρίτσα". Για το ντοκουμέντο αυτό έχουν γραφεί πολλοί μύθοι και αντικομμουνιστικές ανοησίες. Η αλήθεια είναι πιο πεζή.

Μαρτυρίες για το ντοκουμέντο

Από τα τότε ηγετικά στελέχη του Κόμματος, μαρτυρίες γύρω από το ντοκουμέντο έχουν δώσει ο Βλαντάς και ο Γούσιας. Ο πρώτος συνοδεύει τη μαρτυρία του με διάφορες κρίσεις αντικομμουνιστικού χαρακτήρα, που βεβαίως δεν απηχούν τις τότε απόψεις του, αλλά πηγάζουν από τη μετέπειτα πορεία που ακολούθησε έξω από το ΚΚΕ. Η μαρτυρία του δεύτερου είναι ένα κράμα αλήθειας και μυθοπλασιών. Στην πραγματικότητα η ιστορία που διηγείται είναι ένα κατασκεύασμα, αφού - πέραν των μυθοπλασιών - ανακατεύονται αληθινά γεγονότα που δεν έχουν χρονική συνάφεια μεταξύ τους - δηλαδή έχουν γίνει σε διαφορετικό χρόνο το ένα από το άλλο - και συνεπώς το αποτέλεσμα που βγαίνει είναι, χωρίς υπερβολή, μυθιστόρημα. Η επισήμανσή μας αυτή αφορά, κυρίως, τα όσα ισχυρίζεται ο Γούσιας ότι συζήτησαν ο Στάλιν με το Ζαχαριάδη. Ας δούμε όμως τις μαρτυρίες αυτές περιοριζόμενοι αποκλειστικά στα στοιχεία που κατατίθενται γύρω από την ιστορία του ντοκουμέντου.

Η 16χρονη μαχήτρια του ΔΣΕ Ελενίτσα

Σύμφωνα με όσα λέει ο Δ. Βλαντάς, μετά την ήττα του ΔΣΕ και το πέρασμά του στην Αλβανία, ο Ν. Ζαχαριάδης πήγε στη Σοβιετική Ενωση για επαφές με το ΚΚΣΕ. Συναντήθηκε με τον Στάλιν στο Καύκασο, σε μια βίλα στις όχθες της λίμνης Ρίτσα, όπου ο Σοβιετικός ηγέτης παραθέριζε. Εκεί ο Ζαχαριάδης παρέδωσε στο Στάλιν ένα κείμενο θέσεων για τις αιτίες ήττας του ΔΣΕ και τα καθήκοντα του Κόμματος μπροστά στην καινούρια κατάσταση που είχε διαμορφωθεί. Το κείμενο αυτό ήταν στα ρώσικα. Ο ηγέτης της ΕΣΣΔ έκανε ορισμένες επουσιώδης διορθώσεις. Η πιο σοβαρή διόρθωση ήταν να σβήσει από το κείμενο την εκτίμηση ότι "η υποχώρηση του ΔΣΕ ήταν προσωρινή". Στο τέλος το υπέγραψε ιδιοχείρως. Στη συνέχεια ο Ζαχαριάδης επέστρεψε στην Αλβανία, όπου στα Τίρανα συγκλήθηκε το ΠΓ και ενέκρινε το κείμενο αυτό καθιστώντας το απόφασή του και συνεπώς επίσημο κείμενο του Κόμματος. Κατόπιν το ντοκουμέντο αυτό και η πολιτική γραμμή που χάρασσε για το Κόμμα εγκρίθηκε από τη συνδιάσκεψη των κομματικών οργανώσεων των τμημάτων Βίτσι - Γράμμου του ΔΣΕ, που συγκλήθηκε στις 29 - 30/9/1949 στο Μπουρέλι της Αλβανίας. (Βλέπε Δ. Βλαντά: "1950 - 1967: Τραγωδία του ΚΚΕ", σελ. 12 - 13).
Η μαρτυρία του Γούσια, συμφωνεί απόλυτα με όσα λέει ο Βλαντάς για ταξίδι του Ζαχαριάδη στην ΕΣΣΔ και συνάντηση του με το Στάλιν στη λίμνη Ρίτσα. Ο Γούσιας αναφέρει επίσης ότι ο Ζαχαριάδης αναχώρησε για τη Σοβιετική Ενωση στις 4/9/1949, τη νύχτα. Για διορθώσεις του Στάλιν πάνω στο ντοκουμέντο δεν αναφέρει τίποτα πέρα από το ότι ο Σοβιετικός ηγέτης το υπέγραψε. (Βλέπε: Γ. Βοντίτσιος - Γούσιας: "Οι αιτίες για τις ήττες, τη διάσπαση του ΚΚΕ και της ελληνικής αριστεράς", τόμος β', σελ. 11).
Για ταξίδι του Ζαχαριάδη στη Σοβιετική Ενωση, μετά την ήττα και την υποχώρηση του ΔΣΕ, μιλάει και ο Β. Μπαρτζιώτας στο βιβλίο του "Εξήντα χρόνια Κομμουνιστής" (σελ. 314 - 315). Ομως δεν κάνει καμία αναφορά στο ντοκουμέντο. Απλά αναφέρει ότι επιστρέφοντας ο Ζαχαριάδης στην Αλβανία έφερε μαζί του απόφαση της ΚΕ του ΚΚΣΕ και της Σοβιετικής Ενωσης με την οποία γίνονταν δεχτοί στην ΕΣΣΔ, ως πολιτικοί πρόσφυγες, οι μαχητές του ΔΣΕ που πολέμησαν στο Βίτσι - Γράμμο.
Ιστορικά στοιχεία για το ντοκουμέντο έχουν δώσει κι άλλοι, μεταξύ των οποίων οι Λ. Ελευθερίου και Π. Ανταίος. Τα γραπτά των τελευταίων είναι ένα ανακάτεμα της αλήθειας με τα παραμύθια. Εντούτοις, απ' όσα λένε επιβεβαιώνεται πως το επονομαζόμενο Ντοκουμέντο της Μόσχας κάθε άλλο παρά ήταν δημιούργημα των Σοβιετικών. Σύμφωνα με τα γραπτά του Ελευθερίου και του Ανταίου, ο Ζαχαριάδης πήγε στην ΕΣΣΔ μετά την ήττα του ΔΣΕ και συναντήθηκε με τον Στάλιν στη Μόσχα. Πριν τη συνάντηση ο Στάλιν ζήτησε από τον ηγέτη του ΚΚΕ ένα κείμενο θέσεων για τις αιτίες της ήττας του ΔΣΕ και τα νέα καθήκοντα του ΚΚΕ. Στο κείμενο αυτό - πάντα κατά τον Ελευθερίου και τον Ανταίο - έκαναν αρχικά παρατηρήσεις οι Μολότοφ - Μαλένκοφ, ενώ ο Στάλιν επέμεινε να υπογραμμιστεί στις αιτίες ήττας του ΔΣΕ "η προδοσία του Τίτο". Κατόπιν, ο Στάλιν έγραψε κάτω από το διορθωμένο κείμενο τη ρώσικη λέξη "πράβιλνο" (σωστά) και το υπέγραψε. Ως ημερομηνία τελικής επεξεργασίας του ντοκουμέντου από τον Ζαχαριάδη και τη σοβιετική ηγεσία - και υπογραφής του από τον Στάλιν - οι Ελευθερίου και Ανταίος, ορίζουν τη 16η Σεπτεμβρίου 1949. (Βλέπε: Λ. Ελευθερίου: "Συνομιλίες με το Ν. Ζαχαριάδη", σελ. 44 και Π. Ανταίος: "Ν. Ζαχαριάδης: Θύτης και θύμα", σελ. 172).

Ορισμένες παρατηρήσεις

Αντιαεροπορικά του ΔΣΕ στο Γενικό Αρχηγείο, εν δράσει, το 1948 στην Πύλη της Πρέσπας

Είναι αναμφισβήτητο γεγονός ότι μετά την ήττα του ΔΣΕ υπήρξε συνάντηση Στάλιν - Ζαχαριάδη, απόρροια της οποίας ήταν το επονομαζόμενο "Ντοκουμέντο της Μόσχας" ή "Ντοκουμέντο της Λίμνης Ρίτσα". Η συνάντηση αυτή έγινε στη λίμνη Ρίτσα, όπως βεβαιώνει ο Ν. Ζαχαριάδης στο τελευταίο, πριν το θάνατό του, γράμμα (Βλέπε: Π. Ανταίος: "Ν. Ζαχαριάδης: Θύτης και θύμα", σελ. 505 - 506). Επίσης, είναι γεγονός ότι αυτό το ντοκουμέντο δεν ήταν τίποτε άλλο παρά ένα κείμενο που συντάχθηκε από τον Ζαχαριάδη και διορθώθηκε σε επιμέρους πλευρές του από τον Σοβιετικό ηγέτη. Πρέπει ακόμη να θεωρηθεί μάλλον ορθή η πληροφορία που δίνει ο Βλαντάς ότι ο Στάλιν διέγραψε την εκτίμηση για προσωρινή υποχώρηση του ΔΣΕ. Και τούτο διότι η ηγεσία του ΚΚΕ αμέσως μετά την υποχώρηση προέβαλε αυτή τη θέση πιθανόν για να κρατήσει υψηλό το ηθικό των μαχητών του ΔΣΕ, των μελών και των οπαδών του Κόμματος. Τέλος, ανταποκρίνεται στην αλήθεια ότι το Ντοκουμέντο αυτό φέρει ιδιόχειρη σημείωση του Στάλιν. Σύμφωνα με τον Ζαχαριάδη, ο Στάλιν έγραψε τη λέξη "Σύμφωνος" (στο ίδιο, σελ. 506). Προφανώς αυτό έγινε γιατί ο Σοβιετικός ηγέτης και το ΚΚΣΕ ήθελαν να βοηθήσουν το ΚΚΕ να αποφύγει τις αδικαιολόγητες τριβές που ήταν δυνατό να εμφανιστούν στο Κόμμα μετά από μια τέτοια ήττα.
Τα όσα ισχυρίζονται οι Ανταίος - Ελευθερίου περί επιμονής του Στάλιν για υπογράμμιση της προδοσίας του Τίτο, δεν επιβεβαιώνονται από πουθενά. Πρόκειται για αυθαιρεσίες που καμία σχέση δεν έχουν με την πραγματικότητα. Καταρχήν, ο Στάλιν - ανεξαρτήτως του τι πίστευε ή τι ήθελε - δεν είχε κανένα λόγο να επιμείνει στην υπογράμμιση της προδοσίας του Τίτο. Το ίδιο το ΚΚΕ υπογράμμιζε αυτή την προδοσία και μάλιστα δημόσια, με σαφή και κατηγορηματικό τρόπο. Επίσης, αξίζει να προσεχτεί ότι το ντοκουμέντο αναφέρει τρεις αιτίες για την ήττα. Η δε "προδοσία του Τίτο" καταγράφεται τρίτη στη σειρά, πράγμα που σημαίνει πως αν υπήρχε επιμονή του Στάλιν να υπογραμμιστεί ιδιαίτερα, η καταγραφή της σίγουρα θα ήταν σε διαφορετική θέση. Το Ντοκουμέντο δεν ήταν τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο από μια βάση κοινών εκτιμήσεων ΚΚΕ - ΚΚΣΕ.
Τέλος, πρέπει να ληφθούν ως ορθές οι μαρτυρίες που παραθέσαμε και οι οποίες αναφέρουν ότι αυτό το ντοκουμέντο υιοθετήθηκε από το ΠΓ, έγινε δηλαδή επίσημο κείμενο του ΚΚΕ και πολιτικός του μπούσουλας. Αλλωστε στη βάση των θέσεων που περιέχει στηρίχτηκαν οι αποφάσεις της κομματικής συνδιάσκεψης στο Μπουρέλι και της 6ης Ολομέλειας της ΚΕ, λίγες μέρες αργότερα.

Ορισμένα επιπλέον στοιχεία

Μιλώντας στην 7η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ, το 1957, ο Ν. Ζαχαριάδης ανέφερε αυτολεξεί ολόκληρο το ντοκουμέντο (Βλέπε: "7η πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ, 18 - 24 Φλεβάρη 1957 - Μόνο για εσωκομματική χρήση" σελ. 211 - 212 και Π. Δημητρίου: "Η διάσπαση του ΚΚΕ", εκδόσεις ΘΕΜΕΛΙΟ, τόμος Α', σελ. 97 - 98). Αναφορές στο ντοκουμέντο γίνονται εκτενώς και στην 7η Ολομέλεια της ΚΕ του 1950, κυρίως από τον Ζαχαριάδη και τον Παρτσαλίδη. Επίσης ο Ν. Ζαχαριάδης το παραθέτει ολόκληρο - πλην του σημείου "ε" της παραγράφου 5 - στην παράνομη μπροσούρα του "Προβλήματα της κρίσης του ΚΚΕ" (Εκδόσεις ΓΛΑΡΟΣ, σελ. 36 - 38). Το ντοκουμέντο στην πρωτότυπη μορφή του ήταν στα ρώσικα. Μεταφράστηκε δε στα ελληνικά από τον Μ. Παρτσαλίδη, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Ν. Ζαχαριάδη που κατατέθηκε στην 7η Ολομέλεια της ΚΕ το 1950. Για να έχει πλήρη γνώση του θέματος ο αναγνώστης παραθέτουμε ολόκληρο το "Ντοκουμέντο της Λίμνης Ρίτσα" - όπως υπάρχει μεταφρασμένο στα ελληνικά - καθώς και την απόφαση της συνδιάσκεψης στο Μπουρέλι. Τα υλικά αυτά προέρχονται από το αρχείο του ΚΚΕ και μας παραδόθηκαν από το Ιστορικό Τμήμα της ΚΕ του. Σε ό,τι αφορά το "Ντοκουμέντο της Λίμνης Ρίτσα" σημειώνουμε ότι μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει δυνατός ο εντοπισμός του ρώσικου πρωτοτύπου.

Το Ντοκουμέντο της Λίμνης Ρίτσα

"1.Υστερα από την ήττα του ΔΣΕ (Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας) στο Βίτσι - Γράμμο, η κατάσταση στην Ελλάδα άλλαξε, πράγμα που υποχρεώνει το ΚΚΕ να αλλάξει την πολιτική του γραμμή. Οι αιτίες της ήττας του ΔΣ είναι οι ακόλουθες:
α) Η αδυναμία του ΚΚΕ να λύσει το πρόβλημα των εφεδρειών του ΔΣΕ, καθώς και του εφοδιασμού των τμημάτων του ΔΣΕ που βρίσκονταν στις περιοχές της Κεντρικής και Νότιας Ελλάδας.
β) Η βοήθεια που οι Αμερικάνοι και οι Εγγλέζοι έδωσαν στο μοναρχοφασισμό.
γ) Η προδοσία της κλίκας του Τίτο.
2.Στην καινούρια κατάσταση που δημιουργήθηκε, η καθοδήγηση του ΚΚΕ ενέργησε σωστά αποκρούοντας την τυχοδιωκτική "τακτική συνέχισης της επίθεσης ό,τι και να γίνει" με την αναπόφευκτη συνέπεια της συντριβής των στελεχών και εφαρμόζοντας την τακτική της υποχώρησης που έδωσε τη δυνατότητα να σωθούν τα στελέχη από τα χτυπήματα και να φυλαχτούνε για τους μελλοντικούς αγώνες.
3.Παρά τις στρατιωτικές επιτυχίες του μοναρχοφασισμού, η πολιτική και οικονομική κατάστασή του παραμένει οξυμένη. Το μαζικό λαϊκό κίνημα, που στα 1949 δυνάμωσε, θ' αναπτυχθεί σε συνδυασμό με την οικονομική κρίση και τις διαφωνίες μέσα στο φασιστικό στρατόπεδο, θα βαθαίνει τις δυσκολίες των κυρίαρχων τάξεων και του μοναρχοφασισμού.
4.Το ξεπούλημα της Ελλάδας στους Αμερικάνους που μετέτρεψε τη χώρα σε πολεμική τους βάση ενάντια στη Σοβιετική Ενωση και τις χώρες της Λαϊκής Δημοκρατίας μεγαλώνει τις ανησυχίες των λαϊκών μαζών που δε θέλουνε τον πόλεμο.
5.Πάνω στη βάση των παραπάνω, το ΚΚΕ πρέπει:
α) Να σταματήσει σήμερα τον ένοπλο αγώνα, κρατώντας μικρά παρτιζάνικα τμήματα σαν μέσο πίεσης πάνω στο μοναρχοφασισμό, για όσο το δυνατό μεγαλύτερη δημοκρατική ειρήνευση στον τόπο, πάνω στη βάση των προτάσεων της σοβιετικής κυβέρνησης, καθώς επίσης κι εκεί όπου το βγάλσιμο τμημάτων του ΔΣΕ έξω από την Ελλάδα παρουσιάζει σοβαρές δυσκολίες (Πελοπόννησο, νησιά). β) Να μεταφέρει το κέντρο βάρους της δουλιάς του στην οργάνωση και καθοδήγηση των οικονομικών και πολιτικών αγώνων όλων των στρωμάτων του εργαζόμενου λαού. Στηριζόμενο στη δυνατή παράνομη κομματική οργάνωση, το ΚΚΕ πρέπει να χρησιμοποιήσει όλες τις νόμιμες δυνατότητες (συνεταιρισμούς, επαγγελματικά συνδικάτα, Τύπο, συλλόγους, κάθε είδους πολιτικά αιρετά όργανα), και ακόμη να δημιουργήσει καινούριες για τη συγκέντρωση των μαζών, για την οργάνωσή τους, για την καθοδήγηση των πολιτικών και οικονομικών τους αγώνων.
γ) Πάνω στη βάση του προγράμματος του αγώνα για την ανεξαρτησία και τη δημοκρατικοποίηση της Ελλάδας, το ΚΚΕ πρέπει να δημιουργήσει πλατύ δημοκρατικό συνασπισμό, όπου να τραβηχτούνε όσοι δέχονται το μίνιμουμ αυτό πρόγραμμα δημοκρατικής ανάπτυξης της Ελλάδας.
δ) Το ΚΚΕ, χρησιμοποιώντας τις δυνατότητες που υπάρχουν, πρέπει να βγάλει στην Αθήνα, νόμιμη, περιοδική, μαζική πολιτική εφημερίδα.
ε) Το ΚΚΕ πρέπει να προετοιμάσει και να στείλει στις μεγάλες πόλεις ολόκληρη σειρά κομματικά στελέχη, για το δυνάμωμα και την αναδιοργάνωση των τοπικών κομματικών οργανώσεων και για την εξασφάλισης της εφαρμογής της καινούριας γραμμής.
στ) Το ΚΚΕ πρέπει να ξεδιπλώσει πλατιά ιδεολογική, πολιτική και οργανωτική δουλιά στα τμήματα του ΔΣΕ που τραβήχτηκαν από την Ελλάδα. Το ΚΚΕ πρέπει να εξασφαλίσει την παραπέρα πολεμική προετοιμασία και τελειοποίηση των αξιωματικών και μαχητών, καθώς και την κομματική τους διαπαιδαγώγηση και την ανύψωση του πολιτικού και ιδεολογικού τους επιπέδου. 6.Η σωστή κατανόηση και εφαρμογή στη ζωή της στροφής στην πολιτική του κόμματος μέσα στις συνθήκες της κρίσης του μοναρχοφασισμού, της αύξησης των δυσκολιών στο ιμπεριαλιστικό στρατόπεδο και της ανάπτυξης των δυνάμεων της ειρήνης, της δημοκρατίας και του σοσιαλισμού σ' όλο τον κόσμο, θα δώσει τη δυνατότητα για γρήγορη σταθεροποίηση και ανάπτυξη του ελληνικού λαϊκού δημοκρατικού κινήματος στην Ελλάδα, στο μέλλον.
16/9/49".

Η κομματική συνδιάσκεψη στο Μπουρέλι

"ΑΠΟΦΑΣΗ
Η Συνδιάσκεψη των Κομματικών Οργανώσεων των τμημάτων του ΔΣΕ Βίτσι - Γράμμου, που συνήλθε στις 29 - 30 του Σεπτέμβρη 1949, αφού άκουσε και συζήτησε την έκθεση του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ για τη διαμόρφωση στην πολιτική κατάσταση ύστερα απ' τη μάχη στο Βίτσι - Γράμμο και τη νέα αποστολή των τμημάτων Βίτσι - Γράμμου αποφασίζει:
Πρώτο: Εγκρίνει την πολιτική της ηγεσίας του ΚΚΕ στο διάστημα της νέας αντίστασης. Επιδοκιμάζει βασικά την πραχτική καθοδήγηση του αγώνα στα τρία χρόνια της νέας ένοπλης λαϊκο-απελευθερωτικής πάλης του λαού της Ελλάδας, ενάντια στο μοναρχοφασισμό και τον αμερικανοαγγλικό ιμπεριαλισμό.
Δεύτερο: Εγκρίνει την καινούρια αποστολή που η καθοδήγηση του ΚΚΕ καθορίζει για τα τμήματα Βίτσι - Γράμμου του ΔΣΕ και διαδηλώνει την πιο ατράνταχτη απόφασή της να δουλέψει με όλες τις δυνάμεις της για να εκπληρωθούν ολοκληρωτικά τα νέα καθήκοντα που μπαίνουν σήμερα μπροστά στα τμήματα Βίτσι - Γράμμου του ΔΣΕ.
Μαχητές και μαχήτριες, διοικητές και πολιτικοί επίτροποι εκπλήρωσαν βασικά το καθήκον τους στο πεδίο της μάχης στο Βίτσι - Γράμμο και φάνηκαν άξια παιδιά του λαού. Με την ίδια πίστη και αποφασιστικότητα, μαχητές - μαχήτριες και στελέχη του ΔΣΕ θα ριχτούν στα καινούρια καθήκοντα που τους βάζει το κόμμα, καθήκοντα που απορρέουν απ' τη νέα κατάσταση που διαμορφώθηκε σήμερα στη χώρα μας και να φανούν πάλι άξια της εμπιστοσύνης του λαού, ατσαλώνοντας την ψυχή, το μυαλό και το κορμί για τους καινούριους αγώνες, για την απελευθέρωση της Ελλάδας, αγώνες που ωριμάζουν και πλησιάζουν.
Οι κομμουνιστές και κομμουνίστριες, που αντιπροσωπεύονται στη συνδιάσκεψη αυτή, αποτελούν εγγύηση για την εφαρμογή στη ζωή των καινούριων καθηκόντων που το κόμμα σήμερα βάζει μπροστά μας.
30 Σεπτέμβρη 1949
Η ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΗ ΤΩΝ ΚΟΜΜΑΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ
ΤΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΒΙΤΣΙ - ΓΡΑΜΜΟΥ ΤΟΥ ΔΣΕ".

ΚΑΛΟΤΑΞΙΔΑ ΧΑΛΚΙΝΑ ΦΕΓΓΑΡΙΑ! ΑΠΟΛΑΥΣΤΕ ΤΑ!!!

ΚΑΛΟΤΑΞΙΔΑ ΧΑΛΚΙΝΑ ΦΕΓΓΑΡΙΑ! ΑΠΟΛΑΥΣΤΕ ΤΑ!!!

Μες στον κρύο Δεκέμβρη που σταθερά προχωρά ν’ ανοίξει την πόρτα στο 2014,
προ ολίγων ημερών δηλαδή,
οι Εκδόσεις «ΕΝΤΟΣ» έκαναν μια μεγάλη επιτυχία!
Οργάνωσαν μια πραγματικά «ζεστή» βραδιά στο θέατρο Τζένη Καρέζη. 
Κι όσοι παρευρεθήκαμε, που δεν ήμασταν και λίγοι, 
απολαύσαμε την εξαιρετική θαλπωρή που σ’ αγκαλιάζει και σε σηκώνει όλο και ψηλότερα,
να έρθεις πρόσωπο με πρόσωπο με χάλκινα φεγγάρια και να σεργιανίσεις μαζί τους στις καρδιές όλων των Ανθρώπων…
Το τονίζω: Των ΑΝΘΡΩΠΩΝ και μόνο…
Τα «κτήνη», μήτε θα μπορούσαν να είναι εκεί, μήτε και χώραγαν…





Να γιατί έκαναν μια μεγάλη επιτυχία οι Εκδόσεις«ΕΝΤΟΣ» εκείνην τη βραδιά,
οργανώνοντας την παρουσίαση της νέαςθαυμάσιας δισκογραφικής δουλειάς τού συνθέτηΜανόλη Ανδρουλιδάκη 
και του εξίσου πολλά υποσχόμενου κι εξαιρετικά σεμνού στιχουργού Βασίλη Κανιάρη, 
με τίτλο «Χάλκινα Φεγγάρια».

Τα τραγούδια ερμηνεύουν εξόχως υπέροχα:
ο Γεράσιμος Ανδρεάτος, 
ο Μανόλης Ανδρουλιδάκης, 
η Μαρία Δημητριάδη, 
ο Βασίλης Λέκκας και 
ο Πάνος Μπούσαλης.
ΚΑΝΤΕ ΟΜΩΣ ΚΙ ΕΝΑ ΚΛΙΚ ΕΔΩ, ΝΑ ΠΑΡΕΤΕ ΜΙΑ ΓΕΥΣΗ ΠΟΥ ΘΑ ΣΑΣ ΑΝΟΙΞΕΙ ΚΥΡΙΟΛΕΚΤΙΚΑ ΤΗΝ ΟΡΕΞΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΤΣΑΡΚΑ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΧΑΛΚΙΝΑ ΦΕΓΓΑΡΙΑ!

Ντοκούμεντα από την εποχή της Λευκής Τρομοκρατίας

 Ντοκούμεντα από την εποχή της Λευκής Τρομοκρατίας

Ο Κόκκινος Φάκελος συνεχίζει την ενημερωτική του προσπάθεια για την περίοδο 1945-1949 κατά την οποία ένοπλες συμμορίες της ακροδεξιάς σε στενή συνεργασία με τις αρχές, το στρατό και την βασιλική χωροφυλακή περιπολούσαν την ελληνική ύπαιθρο και δολοφονούσαν άγρια κομμουνιστές, δημοκράτες και αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης, τους οποίους μετά περιέφεραν σε χωριά και πόλεις. Οι διώξεις αυτές εντάθηκαν κατά το 1946 με το δημοψήφισμα για το βασιλιά και με την κήρυξη του δεύτερου αντάρτικου έδρασαν επικουρικά του Εθνικού Στρατού ή διενεργούσαν επιδρομές με κύριο στόχο τους τις οικογένειες των ανταρτών και τα χωριά τους. Παραθέτουμε εδώ νέο φωτογραφικό υλικό από το θαυμάσιο έργο του Θεόδωρου Αυγερού με τίτλο Μνήμες Αγώνων. 

Στις 16 Αυγούστου 1949, στη θέση Συνέσοβα στα Λυκόχια, μετά από προδοσία ο ταγματάρχης του ΔΣΕ Πελοποννήσου Δημήτρης Γιαννακούρας γνωστός και ως Πέρδικας κυκλώθηκε από χωροφύλακες και σκοτώθηκε στην προσπάθειά του να διαφύγει. Στην πρώτη φωτογραφία το κορμί του Πέρδικα μεταφέρεται με ανοιχτό φορτηγό από την Τρίπολη στη Μεγαλόπολη για να εκτεθεί σε δημόσια θέα. 

Το κορμί του Πέρδικα δεμένο σε σανίδες εκτίθεται κανιβαλικά στην πλατεία της Μεγαλόπολης.

Την 12η προς 13η Ιουνίου του 1949, ο επιτελάρχης του ΔΣΕ Κώστας Ξυδέας κυκλώνεται στη θέση "Λάκκα Καρβέλη" έξω από τα Πηγάδια από μικτό απόσπασμα χωροφυλακής και στρατού. Ο Ξυδέας πέφτει μαχόμενος ηρωικά. Το κορμί του κακοποιήθηκε φρικτά και εκτέθηκε σε σκάλα στην Καλαμάτα και σε άλλες περιοχές. 

Το καλοκαίρι του 1949 οι παρακρατικές ομάδες των Γερακάρη (ΕΑΟΚ) και Μπογέα, σε συνεργασία με τον κυβερνητικό στρατό και τη Χωροφυλακή εντόπισαν μια σπηλιά στο Διλάγγαδο στην οποία ο ΔΣΕ είχε μεταφέρει για προστασία 44 γυναίκες και παιδιά ανταρτών. Οι παρακρατικοί και οι κυβερνητικές δυνάμεις έριξαν στη σπηλιά χειροβομβίδες και τους δολοφόνησαν. Η παραπάνω φωτογραφία εικονίζει αξιωματικό της χωροφυλακής, χωροφύλακα, τον Μπογέα και έναν στρατιώτη μπροστά στα πτώματα.

Ο βασιλιάς άνθρακας

 Ο βασιλιάς άνθρακας

Πολλές φορές, όταν θες να παρουσιάσεις ένα βιβλίο, είναι καλύτερο να αφήσεις αυτό να μιλήσει για τον εαυτό του, μέσα από κάποια χαρακτηριστικά αποσπάσματα. Κι αυτό ισχύει στην περίπτωση του βιβλίου του άπτον σίνκλερ ‘ο βασιλιάς άνθρακας’ που κυκλοφορεί από τη σύγχρονη εποχή, σε μετάφραση της βασιλείας παπαρήγα. Κάποια απ’ τα σημεία που παραθέτω είναι ελαφρώς αλλαγμένα, κυρίως για να μην μπερδευτεί με πολλά ονόματα ο αναγνώστης, που δεν ξέρει τους χαρακτήρες του βιβλίου. Ο βασικός ήρωας του έργου πάντως είναι ένας γόνος πλούσιας οικογένειας, που προχωρά σ’ ένα κοινωνιολογικό πείραμα και γίνεται εργάτης, για να δει από πρώτο χέρι πώς ζουν και πορεύονται αυτοί οι άνθρωποι.

-Έλα τώρα! Δούλεψε για λίγο και θα μάθεις ότι νόμος στα ανθρακωρυχεία είναι αυτό που λέει το αφεντικό.

Ο ρέμπελος συνέχισε να απαριθμεί τα πιστεύω του, ότι όταν ένας δίνει δουλειά κι ένας άλλος πρέπει να παλέψει για να την πάρει, τότε ο νόμος δεν έχει να πει πολλά σε αυτό το αλισβερίσι. Ο Χ. θεώρησε αυτή την άποψη πολύ εμβριθή παρατήρηση και ευχόταν να μπορούσε να τη μεταφέρει στον καθηγητή πολιτικής οικονομίας, στο πανεπιστήμιο.

(…)

-Δηλ πρέπει να ψωνίζεις μόνο από αυτό το μαγαζί!

-Νόμιζα ότι είπες πως δούλευες σε ορυχεία, είπε ο γέρος που μέχρι εκείνη τη στιγμή άκουγε σιωπηλός.

-Έτσι είναι, αλλά τα πράγματα δεν ήταν τόσο χάλια.

-Ναι σιγά, είπε η κυρία Ρ. Θα ‘θελα να ‘ξερα πού τα βρήκες αυτά. Ο γέρος μου κι εγώ ξεπατωθήκαμε όλα τούτα τα χρόνια ψάχνοντας.

Μέχρι εκείνη τη στιγμή, η συζήτηση είχε κυλήσει ομαλά. Αλλά ξαφνικά, λες κι έπεσε μια σκιά, σκιά φόβου. Είδε το γέρο να κοιτάζει τη γυναίκα του, να συνοφρυώνεται και να της κάνει νοήματα. Άλλωστε τι ήξεραν για το νεαρό ξένο;

-Δεν έχουμε παράπονο, είπε ο γέρος.

Η γυναίκα του βιάστηκε να προσθέσει:

-Εδώ μας φέρονται το ίδιο καλά μ’ αλλού.

-Δεν είναι αστείο η ζωή των εργατών, όπου κι αν πας, συμπλήρωσε ο άλλος.

Όταν ο νεαρός άρχισε να εκφράζει τη γνώμη του, το άγχος τους να του κλείσουν το στόμα ήταν τόσο φοβερό, ώστε φοβήθηκε μην τους συμβεί τίποτα κι άλλαξε γρήγορα θέμα συζήτησης.

(…)

Πριν λίγο καιρό είχε διαβάσει σε μια εφημερίδα τη συνέντευξη του Προέδρου της Γενικής Εταιρίας Καυσίμων στην οποία υποστήριζε πως όσο πιο έμπειρος είναι ένας ανθρακωρύχος τόσο πιο επικίνδυνος γίνεται στη δουλειά του, γιατί, καθώς νομίζει πως τα ξέρει όλα, δε δίνει καμιά σημασία στους σοφούς κανονισμούς που ορίζει η εταιρία για τη δική του ασφάλεια!

(…)

Πέρασε μια ολόκληρη βδομάδα ώσπου να έρθει η στιγμή να μην αισθάνεται πόνο. Πότε δεν μπόρεσε να προσαρμοστεί πλήρως σε αυτή τη δουλειά. Ήταν αδύνατο για οποιονδήποτε δούλευε τόσο σκληρά να διατηρήσει την πνευματική του εγρήγορση, το ζήλο, την ευαισθησία του. Ήταν αδύνατο να δουλεύει κανείς τόσο σκληρά και ταυτόχρονα να παραμένει λάτρης της περιπέτειας. Στην ουσία δεν μπορούσε να είναι τίποτα περισσότερο από μια μηχανή. Είχε ακούσει τη γεμάτη περιφρόνηση φράση «αδράνεια των μαζών» και είχε αναρωτηθεί σχετικά με αυτήν. Τώρα πλέον δεν είχε απορίες, γιατί γνώριζε. Πώς μπορούσε ένας άνθρωπος να διαμαρτυρηθεί με γενναιότητα στον εργοδηγό του ορυχείου, με το σώμα του παράλυτο από την κούραση; Πώς μπορούσε να αποτιμήσει με καθαρότητα τα σωστά και τα λάθη του, ώστε να δράσει αποτελεσματικά, να στηρίξει τα συμπεράσματά του, όταν οι πνευματικές ικανότητές του παρέλυαν εξαιτίας της σωματικής κούρασης;

(…)

Όσο απίστευτο και αν φαινόταν, όταν μιλούσε για τις απάνθρωπες εμπειρίες του, δεν υπήρχε ίχνος πικρίας στη φωνή του, προφανώς ούτε και στην καρδιά του. Εδώ, μέσα στη φτώχια και την απόγνωση, με την οικογένειά του διαλυμένη, σκορπισμένη, με τον εφιάλτη της πείνας να του χτυπά την πόρτα, κοίταζε το παρελθόν του χωρίς μίσος για όσους τον είχαν καταστρέψει. Αυτό δε συνέβαινε γιατί ήταν γέρος, αδύναμος ή γιατί είχε χάσει το επαναστατικό πνεύμα του· αλλά γιατί είχε μελετήσει τα οικονομικά και είχε πειστεί πως υπήρχε ένα κακό σύστημα το οποίο τύφλωνε τους ανθρώπους, τους δηλητηρίαζε την ψυχή. Θα έρχονταν καλύτερες μέρες, έλεγε, όταν το κακό σύστημα θα άλλαζε και οι άνθρωποι θα κατάφερναν να δείξουν έλεος στο συνάνθρωπό τους.

(…)

-Έχεις διαβάσει ποτέ για τα μυρμήγκια της Αφρικής;

-Όχι, του απάντησε.

-Ταξιδεύουν σε μεγάλες φάλαγγες, εκατομμύρια μυρμήγκια. Όταν φτάνουν σε κάποιο χαντάκι, οι πρώτες σειρές πέφτουν μέσα, μέχρι να το γεμίσουν ως πάνω, και οι υπόλοιποι περνούν απέναντι. Μυρμήγκια είμαστε.

-Όσοι και να πέσουν μέσα, κανείς δε θα περάσει απέναντι, γιατί το χαντάκι δεν έχει πάτο!

-Αυτό δεν το ξέρει κανένα μυρμήγκι, απάντησε εκείνος. Το μόνο που ξέρουν είναι ότι πρέπει να συνεχίσουν. Αρπάζεται το ένα απ’ το σώμα του άλλου, ακόμα και με κίνδυνο της ζωής του· κάνουν γέφυρα και περνούν απέναντι οι υπόλοιποι.

-Θα μείνω στη μια πλευρά. Δε θα με χαραμίσω.

-Ακόμα κι αν μείνεις στη μια πλευρά, θα μπεις πάλι στη γραμμή. Σε ξέρω καλύτερα απ’ όσο γνωρίζεις τον εαυτό σου.

(…)

-Ίσως οι εργοδηγοί στα ορυχεία να μην έχουν δικαίωμα ν’ ανακατεύονται με τα πολιτικά, αλλά σ’ ένα πράγμα έχουν λόγο κι αυτό είναι ποιος δουλεύει στο ορυχείο τους.

Όσο συνέχιζε η φωνή του δεν είχε πλέον το συνήθη καλοσυνάτο τόνο.

-Όσοι δε θέλουν να ψηφίσουν ό,τι κι εγώ μπορούν να πάνε αλλού να ρίξουν την ψήφο τους. Αυτό έχω μόνο να πω για τα πολιτικά!

(…)

-‘Μέρα δικαστή.

-Μμ! Ήταν η απάντηση του ειρηνοδίκη.

-Δικαστή, τι νομίζεις ότι θα γίνει στις εκλογές;

-Δε νομίζω τίποτα, είπε ο άλλος. Ζάχαρη ζυγίζω,

-Θα ψηφίσει κανείς εδώ τον Μακ Ντούγκαλ;

-Αν το κάνουν, καλύτερα να μη μου το πουν!

-Τι; Στην ελεύθερη δημοκρατία της Αμερικής; είπε χαμογελώντας.

-Σ’ αυτό το μέρος, την ελεύθερη δημοκρατία της Αμερικής, ο άνθρωπος είναι ελεύθερος να βγάζει τον άνθρακα, αλλά όχι να ψηφίζει ένα λεχρίτη σαν το Μακ Ντούγκαλ.

{σσ: και να φανταστεί κανείς ότι δε μιλάμε για κάποιο σοσιαλιστή πολιτικό, αλλά για τον υποψήφιο των δημοκρατικών}

(…)

-Όλο τον προηγούμενο χρόνο αφήσαμε τους καθηγητές της πολιτικής οικονομίας να μας λένε τις θεωρίες τους. Αλλά κατά κάποιο τρόπο οι θεωρίες αυτές δεν έμοιαζαν να ανταποκρίνονται στα γεγονότα. Έτσι είπα στον εαυτό μου: «πρέπει να τους τσεκάρω». Ίσως γνωρίζεις τις λέξεις ατομισμός, laissez faire, ελεύθερη διαπραγμάτευση, το δικαίωμα του ανθρώπου να δουλεύει για όποιον θέλει. Εδώ βλέπεις πώς δουλεύουν αυτές οι θεωρίες· ο αστυνόμος ενός καταυλισμού, με μοχθηρό χαμόγελο και όπλο στο μηρό, σπάει το νόμο πριν ακόμα στεγνώσει η υπογραφή που έχει βάλει ο κυβερνήτης για την έγκρισή του.

(…)

{Από τη συζήτηση του βασικού ήρωα με τον αστυνόμο του καταυλισμού, που τον συλλαμβάνει και αρχίζει να του λέει}.

Κάποιοι της Εκκλησίας φτιάχνουν ένα νόμο ότι δεν μπορεί να δουλεύει ο κόσμος την Κυριακή. Τι βγαίνει μ’ αυτό; Έχουν τριάντα έξι ώρες για να σουρώσουν και να μην μπορούν να πάνε για δουλειά τη Δευτέρα!

-Αν η εταιρία αρνιόταν να νοικιάζει κτήρια στους ιδιοκτήτες σαλούν;

-Νομίζεις ότι δεν έχουμε προσπαθήσει; Πηγαίνουν στην πόλη για πιόμα και κουβαλούν πάνω τους –όπου μπορείς να φανταστείς- όσο περισσότερο μπορούν. Αν τους σταματήσουμε, τότε χάνουμε χέρια γιατί πάνε σ’ άλλους καταυλισμούς που μπορούν να ξοδέψουν τα λεφτά τους όπως θέλουν. Όχι νεαρέ, όταν έχεις τέτοια ζωντανά, πρέπει εσύ να τα οδηγείς! Και χρειάζεται ένα δυνατό χέρι να το κάνει, όπως αυτό του αφεντικού. Για να υπάρχει άνθρακας, για να συνεχίσει η βιομηχανία, για να υπάρχει πρόοδος…

Είναι εύκολο για σας τους νέους εξυπνάκηδες να κάνετε στιχάκια, ενώ ζείτε άνετα με το πορτοφόλι του μπαμπά σας. Αλλά αυτό δεν απαντά σε κανένα επιχείρημα. Είστε έτοιμοι, εσείς του κολεγίου, να πιάσετε δουλειά; Ή αυτοί οι Δημοκράτες πολιτικοί που έρχονται εδώ, λέγοντας χαζομάρες για την ελευθερία και φτιάχνοντας νόμους για τους βρομο-ξένους…

-Αρχίζω να καταλαβαίνω, είπε στον αστυνόμο. Έρχεσαι σε αντιπαράθεση με τους πολιτικούς που ψηφίζουν νόμους, αμφισβητείς τα κίνητρά τους, γι’ αυτό αρνείσαι να τους υπακούσεις. Γιατί δε μου είπες νωρίτερα ότι είσαι αναρχικός;

-Αναρχικός; Ούρλιαξε ο αστυνόμος. Εγώ, αναρχικός;

-Αυτό σημαίνει να είσαι αναρχικός, έτσι δεν είναι;

-Ξέρεις πως το πρώτο πράγμα που έρχεται στο μυαλό αυτών των ανθρώπων, αν τους αφήσεις ελεύθερους, είναι να βάλουν δυναμίτη στα φρεάτια, φωτιά στα κτήρια!

-Εδώ ζω κι εγώ, μπορώ να καταλάβω απολύτως τη θέση τους. Όταν έβαζαν φωτιά στα κτήρια, το έκαναν γιατί νόμιζαν ότι μπορεί εσύ να βρισκόσουν μέσα.

Θέλουν να καταστρέψουν τις περιουσίες, γιατί αυτός είναι ο μόνος τρόπος που μπορούν να σκεφτούν για να τιμωρήσουν την τυραννία και την απληστία των ιδιοκτητών τους. Όμως, ας υποθέσουμε ότι κάποιος ήθελε να τους βάλει μια καινούρια ιδέα στο μυαλό. Ας υποθέσουμε ότι κάποιος τους έλεγε: μην καταστρέφετε τις περιουσίες, πάρτε τις!

Ο άλλος έμεινε εμβρόντητος.

-Πάρτε τις! Ωραία ιδέα έχεις για την ηθική!

-Πολύ πιο ηθική από τη μέθοδο που χρησιμοποίησε το αφεντικό για να κάνει περιουσίες στο ξεκίνημά του.

-Για ποια μέθοδο μιλάς; Πλήρωσε την αξία αγοράς τους, αυτό δεν έκανε;

-Πλήρωσε την αξία αγοράς των πολιτικών.

-Ναι αλλά αν δεν αγοράσεις τους πολιτικούς, ξυπνάς ένα πρωί και βρίσκεις πως κάποιος άλλος το έχει κάνει. Όταν έχεις περιουσία, πρέπει και να την προστατεύσεις.

(…)

{Από τις συζητήσεις μεταξύ των εργατών, μετά από ένα εργατικό ατύχημα}

-Είχαν σφραγίσει το ορυχείο, ενώ οι γυναίκες λιποθυμούσαν, οι άνδρες έσκιζαν τα ρούχα τους σε κατάσταση παραληρήματος –μερικοί από αυτούς τρελάθηκαν. Το ορυχείο έμεινε σφραγισμένο για δύο βδομάδες, όταν το άνοιξαν μόνο είκοσι ένα άτομα ήταν ζωντανά!

-Το ίδιο έκαναν κι αλλού. Έφτιαξαν ένα φράγμα και όταν το άνοιξαν, βρήκαν μια στοίβα από ανθρώπινα πτώματα που είχαν μπουσουλήσει και είχαν σπάσει τα κόκαλα των δαχτύλων τους στην προσπάθειά τους να το γκρεμίσουν.

-Χριστέ μου! κι αυτός ο άνθρωπος, πώς το ανέχεται;

-Θα σου έλεγε πως έκαναν το καλύτερο. Ίσως έτσι να νομίζει. Αλλά θα δεις, όλο και κάτι κάνουν συνέχεια. Θα τραβήξουν την κατάσταση από μέρα σε μέρα και δε θα βάλουν μπροστά τον ανεμιστήρα, μέχρι να είναι οι ίδιοι έτοιμοι.

-Μα αυτό είναι έγκλημα!

-Μπίζνες είναι, είπε ήρεμα ο άλλος.

(…)

Όλο τον προηγούμενο χρόνο, στο κολέγιο, άκουγε διαλέξεις σχετικά με την πολιτική οικονομία, οι οποίες υμνούσαν αυτό που ονόμαζαν «ατομική ιδιοκτησία». Η ατομική ιδιοκτησία ανέπτυσσε την πρωτοβουλία, την οικονομία· διατηρούσε τους τροχούς της βιομηχανίας σε κίνηση, συντηρούσε τους παχυλούς μισθούς των πανεπιστημιακών του κολεγίου· εναρμονιζόταν με τους ιερούς νόμους της προσφοράς και της ζήτησης, αποτελούσε τη βάση της προόδου και της ευημερίας με την οποία είχε ευλογηθεί η Αμερική. Και να που ξαφνικά βρέθηκε αντιμέτωπος με το αληθινό της πρόσωπο· είδε τα άγρια αδηφάγα μάτια της να αγριοκοιτάζουν τα δικά του, αισθάνθηκε τη ζεστή καπνισμένη ανάσα της στο πρόσωπό του, είδε τα λαμπυρίζοντα σαρκοφάγα δόντια της, τα γατίσια νύχια των δαχτύλων της να στάζουν αίμα ανδρών, γυναικών και παιδιών. Η ατομική ιδιοκτησία των ανθρακωρυχείων! Η ατομική ιδιοκτησία των σφραγισμένων εισόδων και των ανύπαρκτων εξόδων διαφυγής! Η ατομική ιδιοκτησία των ανεμιστήρων που δεν ξεκινούσαν τη λειτουργία τους, των καταβρεχτήρων που δεν κατάβρεχαν. Η ατομική ιδιοκτησία των υποκόπανων και των ρεβόλβερ, των μπράβων και των πρώην καταδίκων που τους έχει στο χέρι για να διώχνουν τους διασώστες, να κλειδαμπαρώνουν στα σπίτια τους τις χήρες και τα ορφανά που αγωνιούν! Α, οι μειλίχιοι, οι καλοταϊσμένοι κήρυκες της ατομικής ιδιοκτησίας υμνούν τον αιμοσταγή αυτό δαίμονα στους ακαδημαϊκούς διαδρόμους!

(…)

Η κυρία Ράφερτι δόξαζε το θεό των Ράφερτι που της τον είχε φέρει πίσω σώο σε τόσους κινδύνους. Ήταν φανερό πως Αυτός ήταν πιο αποτελεσματικός από τον προτεστάντη θεό των Γιόχανσον, του σουηδού γίγαντα, που παρέδωσε το πνεύμα ξαπλωμένος δίπλα στο Ράφερτι.

Όμως ο γιατρός είπε πως ο γερο-Ιρλανδός δε θα μπορούσε να δουλέψει ξανά. Είδε μια σκιά τρόμου να περνάει από την χαρούμενη λιακάδα που έλουζε την ψυχή της κυρίας Ράφερτι. Πώς μπορούσε να λέει τέτοιο πράγμα ο γιατρός; Σίγουρα ο Ράφερτι ήταν γέρος. Αλλά ήταν σκληροτράχηλος –μπορούσε να φανταστεί άραγε ο γιατρός πόσο σκληρά πρέπει να προσπαθήσει ένας άνθρωπος για να φροντίσει την οικογένειά του; Εκτός από τον ίδιο, μόνο ο γιος του έβγαζε μεροκάματο. Παρόλο που ήταν καλό παιδί και είχε σταθερή δουλειά, οι γιατροί έπρεπε να γνωρίζουν πως μια μεγάλη φαμίλια δεν μπορούσε να στηρίζεται στο μισθό ενός δεκαοχτάχρονου ανθρακωρύχου. Όσο για τους υπόλοιπους νεαρούς της οικογένειας, ο νόμος έλεγε πως ήταν πολύ νέοι για να δουλέψουν. Η κυρία Ράφερτι σκέφτηκε πως κάποιος θα έπρεπε να βάλει λίγο μυαλό σε αυτούς που έφτιαχναν τους νόμος. Γιατί, αν ήθελαν να απαγορεύουν στα παιδιά να δουλεύουν στα ορυχεία, έπρεπε σίγουρα να βρουν άλλο τρόπο για να τα ταΐσουν.

(…)

Η αμφισβήτηση μπήκε από πολύ νωρίς στη ζωή του. Υπήρχε κάτι στην ίδια του τη φύση που τον ανάγκαζε να ανατρέχει στη ρίζα των πραγμάτων. Ο αδελφός τους ουδέποτε είχε τέτοια ερωτήματα. Πήγαινε στην εκκλησία γιατί η νεαρή που ήθελε να παντρευτεί τον έβαζε να φοράει το επίσημο κουστούμι του και να τη συνοδεύει σε ένα όμορφο μέρος με μουσική, λουλούδια και αρώματα, όπου μπορούσε να συναντήσει τις φίλες της, ομοίως ντυμένες με τα καλά τους. Πόσο αφύσικο φαινόταν ένας νεαρός να περιφρονεί αυτή την ευχάριστη συνήθεια, μόνο και μόνο επειδή δεν ήταν βέβαιος αν ο Ιωνάθαν είχε καταπιεί τη φάλαινα!

(…)

 Ο Ρ. για παράδειγμα θα βρισκόταν στο δρόμο, με ένα εισιτήριο στην τσέπη αγορασμένο από το σωματείο. Ίσως να έβρισκε δουλειά, ίσως πάλι όχι. Σε κάθε περίπτωση αυτό που μπορούσε να ελπίζει στη ζωή του ήταν να δουλεύει για κάποιο άλλο αφεντικό και να τον πιστώνει ένα άλλο εταιρικό κατάστημα. Τα ίδια ίσχυαν και για τους άλλους δύο, μόνο που ο ένας είχε τέσσερα παιδιά και ο άλλος έξι. Ο Μ.Γ. είχε μόνο τη γυναίκα του –δόξα το θεό, έλεγε, τα μωρά τους είχαν πεθάνει. Ήταν άνεργος και απένταρος. Θα έπαιρνε το δρόμο για τα ανατολικά και από εκεί πίσω στην Αγλλία. Αυτό είναι που λένε η χώρα της ελευθερίας! Μα το θεό, αν επρόκειτο να διηγηθεί τι είχε περάσει, δε θα υπήρχε ούτε ένας Άγγλος ανθρακωρύχος να τον πιστέψει!

(…)

Καθώς άκουγε το γέροντα να του ψιθυρίζει την ιστορία του, η ικανοποίηση έσβησε. Συνειδητοποιούσε, ακόμα μια φορά, τη σκληρή αλήθεια αυτής της καλοκαιρινής εμπειρίας: στην ουσία είχε ηττηθεί. Τέλεια, ολοσχερής ήττα! Είχε προκαλέσει στα αφεντικά πρόσκαιρη απογοήτευση. Δε θα τους έπαιρνε πολλή ώρα να αντιληφθούν ότι στην πραγματικότητα τους είχε προσφέρει υπηρεσία ανακαλώντας την απεργία. Θα έβαζαν πάλι σε λειτουργία τους τροχούς της βιομηχανίας και οι εργάτες θα βρίσκονταν στο σημείο ακριβώς που ήταν πριν από την άφιξή του. Καμία αξία δεν είχαν όλες αυτές οι κουβέντες για αλληλεγγύη και ελπίδα για το μέλλον. Τι παραπάνω θα πρόσθεταν στο καθημερινό γύρισμα των τροχών της βιομηχανίας; Οι εργάτες θα είχαν τα ίδια ακριβώς δικαιώματα με πριν: το δικαίωμα να είναι σκλάβοι και, αν αυτό δεν τους άρεσε, το δικαίωμα να γίνουν μάρτυρες!

Το μυθιστόρημα του σίνκλερ βασίζεται στα πραγματικά γεγονότα μιας απεργίας στα ορυχεία του κολοράντο, όπως εξηγεί στο υστερόγραφο του βιβλίου. Μπορεί σε κάποιους να φαίνεται τραβηγμένο από τα μαλλιά το αρχικό εύρημα της μυθοπλασίας (ένας πλούσιος που πηγαίνει στο ορυχείο, για να δει από κοντά τη ζωή των εργατών), μπαίνει όμως για να δείξει ακριβώς τα όρια αυτής της τάξης και την αντικειμενική θέση που έχει, ανεξάρτητα από τις υποκειμενικές προθέσεις του καθενός. Εξάλλου ο σίνκλερ δεν περιγράφει μια χαρούμενη ιστορία με εύκολα, απλοϊκά σχήματα και αίσιο τέλος, αλλά ένα τραγικό συμβάν κι έναν αγώνα που αναγκάζεται τελικά σε τακτική αναδίπλωση, αφήνοντας όμως παρακαταθήκη για το μέλλον. Και γίνεται πολύ διεισδυτικός αναλύοντας όχι μόνο την εξέγερση των εργατών, τη δημιουργία σωματείου και τη σταδιακή τους συνειδητοποίηση, αλλά και τις αντιφάσεις αυτής της συνείδησης, τις δυσκολίες του αγώνα και τους απαραίτητους επώδυνους συμβιβασμούς, ως που να οργανωθεί το σύνολο της εργατικής τάξης και να ωριμάσει για να φτάσει στην τελική νίκη. Κι από αυτή την άποψη είναι ένα πολύ χρήσιμο ανάγνωσμα για όλους, είτε βρίσκονται στο ξεκίνημα της διαδρομής τους στον αγώνα και την ταξική πάλη, είτε σε πιο.. προχωρημένο επίπεδο.