Συνεχίζονται οι προκλητικές δηλώσεις Τούρκων πολιτικών για το Αιγαίο

       

Συνεχίζονται οι προκλητικές δηλώσεις Τούρκων αστών πολιτικών για το Αιγαίο, σε ακόμη μια ένδειξη των μόνιμων διεκδικήσεων της τουρκικής αστικής τάξης.

Ο αρχηγός του κεμαλικού σοσιαλδημοκρατικού κόμματος, Κεμάλ Κιλιντσάρογλου, αντιδρώντας σε δηλώσεις του Έλληνα υπουργού Άμυνας είπε: «Αυτά τα έλεγαν μία περίοδο και για την Κύπρο. “Μολών λαβέ”. Και ο αείμνηστος Ετζεβίτ τι έκανε; Πήγε και την πήρε». Ενώ ο αντιπρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του CHP, Ουζγκιούρ Ουζέλ, σχολιάζοντας την τουρκο-σουδανική συμφωνία για «αξιοποίηση» του νησιού Σεβακίν (βλ. σχετικό θέμα στα Διεθνή), επέκρινε τον Τούρκο Πρόεδρο, Ρ. Τ. Ερντογάν, ως εξής: «Έδωσες 18 νησιά στην Ελλάδα. Οι Έλληνες εκλέγουν δημάρχους στα δικά μας νησιά. Δεν θέλεις αυτά τα νησιά από την Ελλάδα, δεν έκανες ενέργειες για τον τουρισμό, τα δίνεις στην Ελλάδα και μετά ζητάς το νησί του Σουδάν».

Αλλά και η Μεράλ Αξενέρ, που αποχώρησε από το αντιδραστικό Εθνικιστικό Κίνημα MHP και πρόσφατα ίδρυσε το «Καλό Κόμμα», απευθύνθηκε ρητορικά στον Ερντογάν, λέγοντας: «Θέλετε το νησί των άλλων για “αποκατάσταση”, όμως τι σκέφτεστε για τα 18 νησιά που βρίσκονται υπό κατάληψη; Ποια είναι η άποψή σου για τη διάσωση από την κατάληψη των 18 νησιών; (…) Ο Έλληνας υπουργός Άμυνας είπε “Μολών λαβέ”. Οι δικοί μας δεν έβγαλαν άχνα. Εμείς λοιπόν του απαντούμε. Μην ανησυχείς, λίγο έμεινε. Κι εσύ άντε να δούμε αν μπορείς μην τα δίνεις».

Ρασπούτιν, ο δαιμόνιος αυλικός της τελευταίας τσαρίνας

Κατιούσα

Με αφορμή τη σημερινή επέτειο του θανάτου-δολοφονίας του Γκριγκόρι Ρασπούτιν, αντιγράφουμε ένα σχετικό κεφάλαιο από το βιβλίο του Λάσζλο Γκιούργκο “Ο Λένιν τον Οκτώβρη”, που δεν αναφέρεται στη στιγμή του θανάτου του, αλλά τον σκιαγραφεί και δείχνει κάποια χαρακτηριστικά στοιχεία του δαιμόνιου αυλικού.

“Ο Στάρεκ είναι ο άνθρωπος που την ψυχή και τη θέλησή σου την διαχέει στη δική του ψυχή και θέληση” γράφει ο Ντοστογιέφσκι. “Αν επιλέξεις τον Στάρεκ, παραιτείσαι από τη δική σου θέληση κι αφήνεσαι πλήρως στην εξουσία του. Αυτή τη δοκιμασία, το φοβερό αυτό μάθημα ζωής, το αναλαμβάνει εκούσια αυτός που καταδικάζει τον εαυτό του σε αυτό, με την ελπίδα ότι μετά από τη μακρά δοκιμασία θα κυριαρχήσει πάνω στον εαυτό του, τόσο πολύ, που με τίμημα τη μέχρι το θάνατο υπακοή φτάνει στην ολοκληρωτική ελευθερία, δηλαδή απελευθερώνεται από τον εαυτό του”.
Όσο πιο αναπάντεχη είναι η ζωή τόσο πιο πολύ επιθυμούν οι άνθρωποι τη λύτρωση. Αλλά ενώ ο ένας θέλει ν’ αλλάξει τον κόσμο για να θέσει τέλος στον πόνο, ο άλλος προσπαθεί να ξεφύγει από τον εαυτό του. Οι επαναστάτες κι αυτοί που έψαχναν καταφύγιο στη μυστική πίστη είχαν κοινή προέλευση: τη χωρίς ελπίδες ρωσική ζωή.
Στάρεκ υπήρχαν πολλοί στη Ρωσία. Όχι μόνο αναλφάβητοι αγρότες. Μεγαλοπρίγκιπες, συνταγματάρχες, πανεπιστημιακοί καθηγητές αναζητούσαν αγαλλίαση σε αγίους που θα λύτρωναν από τον εαυτό τους. Ο Στάρεκ με τη μεγαλύτερη εξουσία ήταν ο Ρασπούτιν, ο πνευματικός πατέρας της τσαρίνας. Αυτός ήθελε να απαλλάξει ολόκληρη τη Ρωσία από τον εαυτό της.
Αυτός ο μισο-αγράμματος, πονηρός και δαιμονισμένος προφήτης-αγρότης ήταν ένας αγύρτης; Αναμφίβολα, είχε δεχτεί πάρα πολλά χρήματα και δεν τον ένοιαζε ποιος ήθελε να τον εξαγοράσει και για ποιο σκοπό. Όμως μεγάλο μέρος των χρημάτων του το μοίρασε στους φτωχούς. Αυτός που κέρδισε μια φορά τη φιλία του μπορούσε να υπολογίζει πάντοτε τη βοήθεια και την επιρροή του. Τους εχθρούς και τους φίλους των εχθρών του προσπαθούσε να τους βάλει στην άκρη, αλλά ποτέ δε χρησιμοποίησε την απίστευτη εξουσία του για να κλείσει κάποιον στη φυλακή ή να τον εξορίσει, αν και θα αρκούσε μία μόνο λέξη του. Έμεινε πάντα αυτό που ήταν, αγρότης, και πάντα τον απασχολούσε η συμφορά του λαού. Ακόμα και στον πόλεμο αντιστάθηκε γιατί ήξερε ότι ο λαός θα την “πληρώσει”. Δεν είχε φιλοδοξίες να αποκτήσει τίτλους ή ρόλο στην πολιτική. Του αρκούσε να προωθεί τους φίλους του στις κατάλληλες θέσεις.
Για τις γυναικοδουλειές του, τα άγρια όργιά του, ακούγονταν ψίθυροι παντού στην Πετρούπολη. Στις αναφορές της μυστικής αστυνομίας, που παρακολουθούσε το κάθε του βήμα επαναλαμβάνονταν από βδομάδα σε βδομάδα οι σημειώσεις του είδους: “Εμφανίστηκε μια ξένη γυναίκα στο Ρασπούτιν και ήθελε να καταφέρει να μην πάρουν από την Πετρούπολη τον άντρα της που ήταν κατάκοιτος σε νοσοκομείο. Φεύγοντας, διηγήθηκε στο θυρωρείο ότι ο Ρασπούτιν την δέχτηκε πολύ παράξενα. “Μου άνοιξε μία κοπέλα που με πήγε σε ένα δωμάτιο ακόμα, όπου μετά από λίγο μπήκε ο Ρασπούτιν που δεν είχα δει ποτέ μου. Αμέσως μου είπε να γδυθώ. Αφού ικανοποίησα το αίτημά του και τον ακολούθησα στο διπλανό δωμάτιο, ούτε καν άκουσε την παράκλησή μου, έπιανε συνεχώς το πρόσωπο και το στήθος μου και απαιτούσε να τον φιλήσω. Μετά έγραψε κάτι σε ένα χαρτί, αλλά δε μου το έδωσε και δήλωσε ότι είναι τσατισμένος μαζί μου και να έρθω ξανά αύριο”.
Ο Ρασπούτιν έπασχε από σατυρίαση, από μόνιμη ανικανοποίηση. Ο αισθησιασμός του όμως δεν ήταν μόνο αρρωστημένος, ούτε απλά η ακόρεστη φλόγα της υπεράνθρωπης ενέργειας. Σύμφωνα με τη διδασκαλία της σέχτας των Χλιστών που είχαν δικτυωθεί σε όλη τη Ρωσία, ο άνθρωπος δεν μπορεί να νικήσει τελείως το σώμα του έως ότου δεν εξολοθρέψει το σώμα του, το τελευταίο καταφύγιο της έπαρσης και της αυταρέσκειας, την αλαζονεία του ασκητισμού και της αρετής. Όταν ένας άγιος της σέχτας, ο Ραντάγιεφ, σύρθηκε στο δικαστήριο, είπε ανοιχτά: “Οι γυναίκες που αμάρτησαν μαζί μου, υπηρέτησαν τον Κύριο πιο πιστά από αυτές που μου αντιστάθηκαν. Μέσα μου εμφανίστηκε ο Κύριος, πήρε σάρκα και οστά και αμάρτησε στο σώμα για να ξορκίσει έτσι το κακό. Μόνο αυτός που ταπεινώνει τον εαυτό του αμαρτάνοντας μπορεί να εξιλεωθεί πραγματικά”.
Ο Ρασπούτιν δεν ήταν ο πρώτος μάγος στο περιβάλλον της τσαρικής οικογένειας. Η φανατικά θρησκόληπτη, νευρωτική τσαρίνα μάζευε γύρω της τους απατεώνες και τους μανιακούς. Ένας κτηνίατρος από τη Λιόν, ο κύριος Φιλίπ, για έξι μήνες κατάφερε να την παραμυθιάσει ότι είναι έγκυος. Ο Μπαντμάγιεφ, μάγος από το Θιβέτ, την θεράπευε ξορκίζοντάς την. Ο Μίτια Κολιάμπα κατά τις κρίσεις επιληψίας του, ούρλιαζε ακατανόητες φράσεις και ο συνοδός του ο Γιεγκόροφ, ο νεωκόρος, τις ερμήνευε ως το λόγο του Θεού.
Όπως κυριαρχούσε ο Ρασπούτιν πάνω στην τσαρίνα, έτσι κυριαρχούσε και η τσαρίνα πάνω στον τσάρο. Ο αδιάφορος, μαλθακός Νικόλαος ο Β’ βαριόταν και κουραζόταν από τα καθήκοντα της διακυβέρνησης. Οι δημόσιες υποθέσεις ποτέ δεν τον ενδιέφεραν ιδιαίτερα. Μερικές μέρες πριν το ξέσπασμα της επανάστασης, έγραφε τα ακόλουθα από το αρχηγείο στην τσαρίνα: “Στον ελεύθερο χρόνο μου θα ξαναρχίσω να παίζω ντόμινο… Εδώ μπορώ να ξεκουραστώ, δεν υπάρχουν υπουργοί, ούτε λεπτές υποθέσεις που απαιτούν σκέψη”. Στο ημερολόγιό του αναφέρεται λεπτομερώς στα θηράματά του, στην ιππασία, στον καιρό αλλά τα πολιτικά γεγονότα τα παραμερίζει σχεδόν τελείως. Όταν έφτασε η είδηση ότι στον κόλπο της Τσουσίμα καταστράφηκε όλος ο ρωσικός στόλος, ο τσάρος έτυχε να παίζει τένις. Διάβασε το μήνυμα και κούνησε το κεφάλι. “Τρομερή συμφορά!”, είπε και συνέχισε το παιχνίδι.
Ο Νικόλαος ο Β’ ήταν υπόδειγμα μικροαστού, αλλά τέτοιου που κάθεται στον τσαρικό θρόνο και οι τύχες εκατό εκατομμυρίων ανθρώπων βρίσκονται στα χέρια του. Δεν ανεχόταν στον περίγυρό του παρά ανθρώπους που ήταν σαν κι αυτόν μαλθακοί κι αδρανείς, ενώ δε γνώριζε οίκτο απέναντι σε αυτούς που έθεταν σε κίνδυνο την προσωπική του εξουσία. “Αν ήμουν εκεί, θα σε βοηθούσα” έγραφε σε μια επιστολή του. “Τη γλύκα μου, τη μοναδική μου γλύκα, πρέπει να την πιέζω λίγο. Να της θυμίζω ότι αυτός είναι ο αυτοκράτορας και έχει το δικαίωμα να κάνει ό,τι θέλει. Εσύ αυτό ποτέ δεν το εκμεταλλεύτηκες, ενώ έπρεπε να δείξεις ότι έχεις τη δική σου θέληση”.

Για τα πανηγύρια

Πανηγυρίζει η χτεσινή «Αυγή» για τις δηλώσεις Ραχόι ότι σκοπεύει να αυξήσει τον κατώτερο μισθό σταδιακά από το 2018. Πού βρίσκεται η αλήθεια; Στην Ισπανία, όπως και στην Ελλάδα, ο κατώτερος μισθός καθορίζεται από το κράτος και, σύμφωνα με δημοσιεύματα, βρίσκεται σήμερα καθηλωμένος στα 707 ευρώ. Ο Ραχόι υπόσχεται να δώσει αυξήσεις τα επόμενα τρία χρόνια, ώστε ο κατώτατος μισθός να φτάσει το 2020 στα 850 ευρώ. Με ποιες προϋποθέσεις; Η ανάπτυξη να ξεπερνάει το 2,5% κατ' έτος και να δημιουργούνται 450.000 νέες θέσεις εργασίας κάθε χρόνο. Εννοείται, βέβαια, ότι το ρημαγμένο λαϊκό εισόδημα θα συνεχίσει να συμπιέζεται από τους φόρους, τη «δημοσιονομική πειθαρχία» για το κεφάλαιο και πάει λέγοντας. Σε κάθε περίπτωση, η πιθανή αύξηση του κατώτερου μισθού δεν είναι τίποτε άλλο παρά η εφαρμογή μιας νομοθεσίας παρόμοιας με αυτήν που ισχύει στην Ελλάδα, η οποία θυμίζουμε ότι προβλέπει τη διαμόρφωση του μισθού (αυξήσεις ή μειώσεις) με κριτήριο «την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας και τις προοπτικές της για ανάπτυξη από την άποψη της παραγωγικότητας, των τιμών και της ανταγωνιστικότητας, της απασχόλησης, του ποσοστού της ανεργίας, των εισοδημάτων και μισθών». Δηλαδή, η ανάκαμψη της οικονομίας θα δίνει λίγα ευρώ παραπάνω στον κατώτερο μισθό και αυτά σε βάθος χρόνου, ενώ μια ενδεχόμενη κατρακύλα του ΑΕΠ θα οδηγεί σε ακαριαίες μειώσεις, όπως αυτή του 22% και 32% που υπέστη ο κατώτερος μισθός στην Ελλάδα με την Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου του 2012. Πράγματι, λοιπόν, οι αυξήσεις στην Ισπανία, όπως και αυτές για τις οποίες δεσμεύτηκε στην Ελλάδα η υπουργός Εργασίας για μετά το 2018, είναι για τα πανηγύρια.

Η άλλη όψη

«Αν θέλουν οι Τούρκοι να συγκρουστούν με όλη τη διεθνή κοινότητα, την EXXON και την ΤΟΤΑL, να αμφισβητήσουν κυριαρχία (σ.σ.: Ελλάδας ή Κύπρου), αναλαμβάνουν και την ευθύνη. Το φυσικό αέριο θα εξορυχθεί σε συνεργασία με διεθνείς εταιρείες. Αν θέλει η Τουρκία να πάρει ένα τρυπάνι και να κάνει τις βόλτες της, θα αναλάβει και τις ευθύνες της απέναντι σε όλους». Τάδε έφη ο υπουργός Αμυνας, όταν ρωτήθηκε την Τετάρτη για το γεγονός ότι η Τουρκία προμηθεύτηκε τρυπάνι για εξόρυξη φυσικού αερίου και το ενδεχόμενο να το εγκαταστήσει στην κυπριακή ή την ελληνική ΑΟΖ. Πρόκειται για τη μόνιμη επωδό όλων των αστικών κυβερνήσεων, που παρουσιάζουν ως «θεματοφύλακα» των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας τις «μπίζνες» και τα συμφέροντα των ενεργειακών κολοσσών και μονοπωλίων. Με τον ίδιο τρόπο άλλωστε παρουσιάζουν και τις ιμπεριαλιστικές ενώσεις και συμμαχίες όπου συμμετέχουν. Πρόκειται για κάλπικη προπαγάνδα: Τα συμφέροντα των ενεργειακών κολοσσών και λοιπών «μεγαθηρίων» όχι απλά δεν προστατεύουν από τους ιμπεριαλιστικούς πολέμους και τις επεμβάσεις, αλλά είναι η πηγή τους. Μια ματιά στην ευρύτερη περιοχή είναι αρκετή για να πείσει και τον πλέον δύσπιστο. Ιδιαίτερα όταν βλέπει χώρες που στο παρελθόν διαφημίζονταν ως υπόδειγμα «σταθερότητας», με τα ίδια ακριβώς επιχειρήματα και σήμερα δεν έχει μείνει πέτρα πάνω στην πέτρα. Οι ενδοϊμπεριαλιστικοί συμβιβασμοί είναι η άλλη όψη των ανειρήνευτων αντιθέσεων και κανείς ποτέ δεν ξέρει πότε θα στρίψει το νόμισμα προς την άλλη πλευρά...

Φυσικές ανισότητες

Σε πρόσφατη συνέντευξή του, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος εγκάλεσε τον Κυρ. Μητσοτάκη ότι είναι ο πρώτος πολιτικός αρχηγός, «ακόμα και της συντηρητικής παράταξης», που «μοιράζεται σε δημόσιο βήμα τη βαθιά του πεποίθηση ότι οι κοινωνικές ανισότητες είναι φυσική νομοτέλεια, ότι ο διαχωρισμός πλουσίων και φτωχών είναι τεχνητός, ή ότι στην ιδιωτική οικονομία ο εργοδότης και ο εργαζόμενος έχουν κοινά συμφέροντα». Τα καβγαδάκια τους βέβαια και το παιχνίδι των εντυπώσεων, ελάχιστα πρέπει να απασχολούν το λαό, με δεδομένο ότι μοιράζονται τα ίδια οράματα για το κεφάλαιο και υπηρετούν ένα σύστημα ταξικό και σάπιο, που έχει στο DNA του τις κοινωνικές ανισότητες. Ωστόσο, πρέπει να παρατηρήσουμε ότι ο Δ. Τζανακόπουλος διαθέτει πολύ κοντή μνήμη, καθώς ήταν ο Αλ. Τσίπρας αυτός που πριν από δύο περίπου μήνες, κατά την περιοδεία του στα «Πλαστικά Θράκης», δήλωνε περιχαρής: «Με υποδέχτηκαν εργαζόμενοι, λέγοντάς μου καλώς ήρθες στο εργοστάσιό μας. Οταν οι εργαζόμενοι, που είναι το βασικό γρανάζι, νιώθουν την επιχείρηση και δική τους, τότε η πορεία της επιχείρησης είναι επιτυχημένη»! Αλλά και πέραν αυτού, όσο κυνισμό εκπέμπει η άποψη της ΝΔ περί της ...φυσικότητας των κοινωνικών ανισοτήτων, άλλον τόσο εκπέμπουν ο ζήλος της κυβέρνησης και η αφοσίωσή της σε ένα σύστημα και μια πολιτική που τις διαιωνίζει και τις βαθαίνει. Εκεί συναντιούνται Τσίπρας, Μητσοτάκης και λοιποί ταγμένοι στο σύστημα. Πολύ περισσότερο που ο ΣΥΡΙΖΑ πρωτοστατεί και από τη θέση της κυβέρνησης για να ενστερνιστούν οι εργαζόμενοι δηλητηριώδεις για τα συμφέροντά τους απόψεις, όπως αυτή για ταξική συνεργασία, κερδίζοντας επάξια την εμπιστοσύνη του κεφαλαίου.

Δούναι και λαβείν

Στη Γερμανία, όπως και στις ΗΠΑ, η χρηματοδότηση των κομμάτων του κεφαλαίου από επιχειρηματικούς ομίλους είναι αυτονόητη και νομικά κατοχυρωμένη. Ετσι, καμιά εντύπωση δεν προκαλούν τα στοιχεία της τελευταίας χρονιάς, που ήταν και προεκλογική, για τις δωρεές από μεγάλα μονοπώλια προς όλα τα κόμματα και κυρίως προς τους βασικούς «παίχτες» του πολιτικού σκηνικού. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύονται για χρηματοδοτήσεις πάνω από 50.000 ευρώ, η CDU (Χριστιανοδημοκράτες) συγκέντρωσε περίπου 2,9 εκατ. ευρώ, το FDP (Φιλελεύθεροι) 1,9 εκατ. ευρώ, οι Πράσινοι 373.000 ευρώ, το SPD (Σοσιαλδημοκράτες) 350.000 ευρώ. Τα άλλα δύο κόμματα του γερμανικού Κοινοβουλίου - το ευρωσκεπτικιστικό - αντιμεταναστευτικό AfD και το σοσιαλδημοκρατικό μόρφωμα «Αριστερά» - χρηματοδοτούνται επίσης από εταιρείες, με μικρότερα όμως ποσά. Ορισμένοι όμιλοι έχουν χρηματοδοτήσει περισσότερα από ένα κόμμα, όπως η «Daimler», που ενίσχυσε με 100.000 ευρώ τόσο τη CDU όσο και το SPD. Το μεγαλύτερο ποσό, 500.000 ευρώ, έχει προσφέρει στη CDU η εταιρεία «United Internet», ενώ στο FDP έδωσε 300.000 ευρώ ο κολοσσός ιδιωτικής νοσοκομειακής περίθαλψης «Helios». Είναι φανερό ότι με τέτοια ποσά, τα πολυεθνικά μεγαθήρια εγγράφουν υποθήκες για κατά προτεραιότητα εξυπηρέτηση των ιδιαίτερων συμφερόντων τους από τις κυβερνήσεις και τα κόμματα. Σε κάθε περίπτωση, επιβεβαιώνεται ότι τα αστικά κόμματα είναι «νύχι - κρέας» με τους επιχειρηματικούς ομίλους και ότι στο έδαφος αυτής της σχέσης ανθίζει η διαπλοκή και η διαφθορά, που είναι στο DNA του σάπιου συστήματος.


Ριζοσπάσης

Για τα πανηγύρια

Πανηγυρίζει η χτεσινή «Αυγή» για τις δηλώσεις Ραχόι ότι σκοπεύει να αυξήσει τον κατώτερο μισθό σταδιακά από το 2018. Πού βρίσκεται η αλήθεια; Στην Ισπανία, όπως και στην Ελλάδα, ο κατώτερος μισθός καθορίζεται από το κράτος και, σύμφωνα με δημοσιεύματα, βρίσκεται σήμερα καθηλωμένος στα 707 ευρώ. Ο Ραχόι υπόσχεται να δώσει αυξήσεις τα επόμενα τρία χρόνια, ώστε ο κατώτατος μισθός να φτάσει το 2020 στα 850 ευρώ. Με ποιες προϋποθέσεις; Η ανάπτυξη να ξεπερνάει το 2,5% κατ' έτος και να δημιουργούνται 450.000 νέες θέσεις εργασίας κάθε χρόνο. Εννοείται, βέβαια, ότι το ρημαγμένο λαϊκό εισόδημα θα συνεχίσει να συμπιέζεται από τους φόρους, τη «δημοσιονομική πειθαρχία» για το κεφάλαιο και πάει λέγοντας. Σε κάθε περίπτωση, η πιθανή αύξηση του κατώτερου μισθού δεν είναι τίποτε άλλο παρά η εφαρμογή μιας νομοθεσίας παρόμοιας με αυτήν που ισχύει στην Ελλάδα, η οποία θυμίζουμε ότι προβλέπει τη διαμόρφωση του μισθού (αυξήσεις ή μειώσεις) με κριτήριο «την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας και τις προοπτικές της για ανάπτυξη από την άποψη της παραγωγικότητας, των τιμών και της ανταγωνιστικότητας, της απασχόλησης, του ποσοστού της ανεργίας, των εισοδημάτων και μισθών». Δηλαδή, η ανάκαμψη της οικονομίας θα δίνει λίγα ευρώ παραπάνω στον κατώτερο μισθό και αυτά σε βάθος χρόνου, ενώ μια ενδεχόμενη κατρακύλα του ΑΕΠ θα οδηγεί σε ακαριαίες μειώσεις, όπως αυτή του 22% και 32% που υπέστη ο κατώτερος μισθός στην Ελλάδα με την Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου του 2012. Πράγματι, λοιπόν, οι αυξήσεις στην Ισπανία, όπως και αυτές για τις οποίες δεσμεύτηκε στην Ελλάδα η υπουργός Εργασίας για μετά το 2018, είναι για τα πανηγύρια.

Απειλή και πρόκληση

Οπως όλα δείχνουν, τη δεύτερη βδομάδα του Γενάρη η κυβέρνηση θα καταθέσει στη Βουλή το πολυνομοσχέδιο με τα αντιλαϊκά προαπαιτούμενα της τρίτης «αξιολόγησης». Σε αυτά περιλαμβάνονται η διάταξη για την παρεμπόδιση της απεργίας καθώς και άλλα μέτρα ενάντια σε εργαζόμενους, συνταξιούχους και αυτοαπασχολούμενους. Περιλαμβάνεται επίσης η μεταφορά στο ΤΑΙΠΕΔ μιας νέας παρτίδας από πρώην ΔΕΚΟ.
Συνολικά, η ψήφιση του πολυνομοσχεδίου πηγαίνει ένα βήμα πιο πέρα την επίθεση σε βάρος των εργαζομένων και των λαϊκών στρωμάτων, υπηρετώντας το στρατηγικό στόχο της ανάκαμψης του κεφαλαίου, στον οποίο συγκλίνουν η κυβέρνηση και τα άλλα αστικά κόμματα της αντιπολίτευσης, παρά τη μεταξύ τους αντιπαράθεση για πλευρές της αντιλαϊκής πολιτικής.
Καθόλου τυχαία, στελέχη της ΝΔ δήλωναν πως «δεν κρατιούνται» να ψηφίσουν την αντιαπεργιακή διάταξη, όταν η κυβέρνηση την έφερε πριν από λίγες μέρες στη Βουλή και την απέσυρε άρον άρον, κάτω από τις αντιδράσεις, στις οποίες πρωτοστάτησαν τα ταξικά συνδικάτα. Είναι φανερό, επομένως, ότι η κατάθεση και ψήφιση του πολυνομοσχεδίου συνιστά απειλή και πρόκληση για τους εργαζόμενους και το λαό, που δεν πρόκειται να μείνει αναπάντητη.
Ηδη, Ομοσπονδίες, Εργατικά Κέντρα, σωματεία και Επιτροπές Αγώνα, που πάλεψαν για την επιτυχία της απεργίας στην 14 Δεκέμβρη, προετοιμάζονται να δώσουν απάντηση στο αντιλαϊκό πολυνομοσχέδιο, πρωτοστατώντας στην ενημέρωση και την οργάνωση των εργαζομένων σε κλάδους και χώρους δουλειάς.
Σ' αυτήν την κατεύθυνση, το ΠΑΜΕ απευθύνει κάλεσμα σε Ομοσπονδίες και Εργατικά Κέντρα να κλιμακώσουν τη δράση τους και με απεργία, όταν η κυβέρνηση επιχειρήσει να περάσει το πολυνομοσχέδιο από τη Βουλή. Καλεί τους εργαζόμενους και τα συνδικάτα να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους, να ενισχύσουν τον αγώνα, τη δράση και τις πρωτοβουλίες, τις μαζικές διαδικασίες, τις Γενικές Συνελεύσεις, τις συσκέψεις και τις συγκεντρώσεις.
Να γίνει αντικείμενο πλατιάς συζήτησης ο ταξικός χαρακτήρας των μέτρων και η στόχευση της επίθεσης που κλιμακώνεται για λογαριασμό των επιχειρηματικών ομίλων, τα κυβερνητικά ψέματα για τη «δίκαιη ανάπτυξη» και το «τέλος της εποπτείας», που εναλλάσσονται με το μαστίγιο της καταστολής.
Αν νομίζουν η κυβέρνηση και τα άλλα αστικά κόμματα ότι θα τελειώσουν «άβρεχτοι» τη βρώμικη δουλειά που ανέλαβαν και με το συγκεκριμένο νομοσχέδιο, είναι βαθιά γελασμένοι. Ούτε πρόκειται να τους γλιτώσει η συνδικαλιστική πλειοψηφία σε ΓΣΕΕ - ΑΔΕΔΥ, οι θλιβεροί εκπρόσωποι του εργοδοτικού - κυβερνητικού συνδικαλισμού, που με άθλια επιχειρήματα απέρριψαν την πρόταση των ταξικών δυνάμεων να κηρυχτεί πανεργατική απεργία, όταν το πολυνομοσχέδιο έρθει στη Βουλή.
Οι πλειοψηφίες αυτές στηρίζουν ενεργά το στόχο της καπιταλιστικής ανάκαμψης, την ανταγωνιστικότητα και την κερδοφορία των επιχειρηματικών ομίλων. Στους χώρους δουλειάς είναι φορείς της «κοινωνικής συναίνεσης» και δηλητηριάζουν τους εργαζόμενους με το φαρμάκι της «ταξικής συνεργασίας». Ενισχύουν τις αυταπάτες και την προσδοκία ότι κάτι καλό θα ακολουθήσει μετά το τέλος του μνημονίου, ή σπέρνουν απογοήτευση ότι «τίποτα δεν αλλάζει», «τίποτα δεν γίνεται», κάτω από το βάρος του σημερινού συσχετισμού.
Οι εργαζόμενοι, οι συνδικαλιστές, τα σωματεία που καταλαβαίνουν τη σημασία να οργανωθεί ο αγώνας, να απαντηθεί η επίθεση κυβέρνησης - κεφαλαίου, να ανασυνταχθεί και να αντεπιτεθεί το κίνημα, πρέπει να ξεπεράσουν, να απομονώσουν αυτές τις συνδικαλιστικές πλειοψηφίες. Να συντονίσουν το βηματισμό τους με τα ταξικά σωματεία και το ΠΑΜΕ, να μαζικοποιήσουν και να ζωντανέψουν τις συλλογικές διαδικασίες στις συνδικαλιστικές τους οργανώσεις. Να σχεδιάσουν πολύμορφες αγωνιστικές δράσεις τις μέρες που το πολυνομοσχέδιο θα συζητιέται και θα ψηφίζεται στη Βουλή, να απαντήσουν ακόμα και με απεργία.
Μ' αυτούς τους όρους, οι κινητοποιήσεις που βρίσκονται μπροστά, μπορούν να αφήσουν αποτύπωμα στην προσπάθεια ανασύνταξης του κινήματος, να δημιουργήσουν προϋποθέσεις για αγωνιστική συνέχεια το αμέσως επόμενο διάστημα.

Το Πρόγραμμα του ΚΚΕ στο 19ο Συνέδριο – Μέρος 1ο

Πρόλογος

Το ΚΚΕ ιδρύθηκε το 1918, ως ώριμος καρπός της ανάπτυξης του εργατικού κινήματος στη χώρα μας, κάτω και από την επίδραση της Μεγάλης Οχτωβριανής Σοσιαλιστικής Επανάστασης του 1917 στη Ρωσία.

Είναι το συνειδητό, οργανωμένο, πρωτοπόρο τμήμα της εργατικής τάξης που έχει στρατηγικό στόχο την ανατροπή του καπιταλισμού και την οικοδόμηση του σοσιαλισμού – κομμουνισμού.

Η πολύχρονη θετική κι αρνητική πείρα του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος και του ΚΚΕ επιβεβαιώνει ότι η εργατική τάξη δεν μπορεί να εκπληρώσει την ιστορική της αποστολή, αν δεν έχει το δικό της γερό, καλά οργανωμένο και θεωρητικά εξοπλισμένο κόμμα, το Κομμουνιστικό Κόμμα.

Το ΚΚΕ καθοδηγείται από την επαναστατική κοσμοθεωρία του μαρξισμού – λενινισμού.

Παρακολουθώντας συστηματικά τα νέα επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματα, επιχειρεί τη διαλεκτική – υλιστική ερμηνεία των εξελίξεων, τη γενίκευση της πείρας του εργατικού και λαϊκού κινήματος με θεμέλιο την κομμουνιστική ιδεολογία και κριτήριο την ανάγκη απελευθέρωσης της εργατικής τάξης από την εκμετάλλευση.

Αντιπάλεψε τις αντιδραστικές θεωρίες, όπως της «ψωροκώσταινας», της «κατωτερότητας της γυναίκας», τις ρατσιστικές θεωρίες, τον εθνικισμό – κοσμοπολιτισμό του κεφαλαίου, το σκοταδισμό και τη μισαλλοδοξία.

Αγωνίζεται για μια βαθιά ανθρωπιστική, επιστημονικά θεμελιωμένη λαϊκή Παιδεία. Με την ιδεολογία και τους αγώνες του ενέπνευσε τους ριζοσπάστες διανοούμενους και καλλιτέχνες, αναδείχθηκε συνεπής και σταθερός υπερασπιστής του ελληνικού λαϊκού πολιτισμού.

Από την ίδρυσή του, το ΚΚΕ είναι πιστό στην αρχή του προλεταριακού διεθνισμού. Υπερασπίστηκε τη σοσιαλιστική οικοδόμηση στην ΕΣΣΔ, στις άλλες χώρες της Ευρώπης, της Ασίας, στην Κούβα.

Συμμετείχε στην Κομμουνιστική Διεθνή, εκδήλωσε την αλληλεγγύη του στους αγώνες της παγκόσμιας εργατικής τάξης, στους λαούς που αγωνίζονταν για την εθνική τους απελευθέρωση, για το σοσιαλισμό.

Σε κρίσιμες και δύσκολες φάσεις του αγώνα του, δέχτηκε τη διεθνιστική αλληλεγγύη και συμπαράσταση του διεθνούς κομμουνιστικού και εργατικού κινήματος.

Παλεύει για την ανασυγκρότηση του Διεθνούς Κομμουνιστικού Κινήματος, ύστερα από την υποχώρηση και την κρίση που υπέστη και υποφέρει έως σήμερα, ιδιαίτερα μετά τη νίκη της αντεπανάστασης το 1989 – 1991.

Το ΚΚΕ, από την ίδρυσή του, στάθηκε στο πλευρό της νεολαίας της χώρας μας. Έδειξε φροντίδα για τα προβλήματα και το μέλλον της. Εξακολουθεί να προσβλέπει με εμπιστοσύνη στο πρόσωπο της νέας γενιάς, στις δυνατότητές της να συμβάλει στην οικοδόμηση του σοσιαλιστικού μέλλοντος.

Η όλη ιστορική διαδρομή του ΚΚΕ καταξιώνει την αναγκαιότητα ύπαρξής του στην ελληνική κοινωνία. Το ΚΚΕ δεν έχασε την ιστορική του συνέχεια.

Αντιπάλεψε τον οπορτουνισμό και το λικβινταρισμό στις γραμμές του και κατόρθωσε να βγάλει συμπεράσματα από την 95χρονη δράση του.

Κατόρθωσε, μέσα σε δύσκολες συνθήκες, να διατηρήσει τον επαναστατικό του χαρακτήρα, ενώ ποτέ δε δίστασε να αναγνωρίσει λάθη, παρεκκλίσεις, να κάνει ανοιχτή αυτοκριτική μπροστά στο λαό.

Το ΚΚΕ, στην 95χρονη πορεία του, επέδειξε σταθερή προσήλωση σε θεμελιώδεις αρχές για ένα επαναστατικό εργατικό Κομμουνιστικό Κόμμα:

Στην αναγνώριση του ηγετικού ρόλου της εργατικής τάξης στην κοινωνική εξέλιξη και στη μαρξιστική – λενινιστική ιδεολογία ως επαναστατική θεωρία για την επαναστατική πολιτική δράση.

Δεν αποκήρυξε ποτέ την ταξική πάλη, τη σοσιαλιστική επανάσταση, τη δικτατορία του προλεταριάτου.

Το ΚΚΕ άντεξε στη δίνη της νίκης της αντεπανάστασης στη Σοβιετική Ενωση και στα κράτη της σοσιαλιστικής οικοδόμησης στην Ευρώπη και στην Ασία. Αυτή η αντοχή δεν είναι τυχαία. Σφυρηλατήθηκε μέσω ιστορικών δεσμών αίματος με την εργατική τάξη και τη φτωχή αγροτιά από την πρώτη στιγμή της ίδρυσής του.

Από το 1918, το ΚΚΕ έδωσε πολιτικό περιεχόμενο στους εργατικούς αγώνες ενάντια στην καπιταλιστική εκμετάλλευση, με τίμημα πολλούς νεκρούς, βασανισθέντες και διωκόμενους.

Στις πρώτες δεκαετίες της ύπαρξής του, αντιμετώπισε την κρατική καταστολή απ’ όλες τις μορφές της αστικής εξουσίας (κοινοβουλευτικές, δικτατορικές) με επιμονή στην οργάνωση της εργατικής τάξης, με θετικά αποτελέσματα για το λαϊκό κίνημα.

Έδειξε αντοχή στις ιδιαίτερα σκληρές συνθήκες παρανομίας σε διάφορες περιόδους. Πρωτοστάτησε στον ένοπλο αγώνα ενάντια στην τριπλή κατοχή με την Αντίσταση του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ.

Δύο φορές, το Δεκέμβρη του 1944 και στην τρίχρονη πάλη (1946 – 1949) του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ), το εργατικό κίνημα με επικεφαλής το ΚΚΕ και το σύμμαχο αγροτικό κίνημα συγκρούστηκαν ένοπλα με την αστική εξουσία, την οποία στήριξαν με άμεση στρατιωτική ιμπεριαλιστική επέμβαση η Μ. Βρετανία αρχικά και οι ΗΠΑ στη συνέχεια.

Στην 95χρονη πορεία του, αντιπάλεψε την αντίληψη συνεργασίας εκμεταλλευτών κι εκμεταλλευομένων, την υποταγή στους εκμεταλλευτές, υπερασπίστηκε τις εργατικές και λαϊκές κατακτήσεις.

Οι βαθιές ιστορικές ρίζες του ΚΚΕ στην εργατική τάξη και στο λαό κι η σταθερή προσήλωση στις θεμελιώδεις αρχές του μαρξισμού – λενινισμού εξηγούν γιατί σε προηγούμενες κρίσεις – και ιδιαίτερα του 1968 και του 1991 – κατόρθωσε να εξασφαλίσει τη συνέχειά του, παρά την αποχώρηση μεγάλου μέρους των δυνάμεών του.

Το ΚΚΕ ανασυγκροτήθηκε οργανωτικά, ιδεολογικά, προγραμματικά σε όλη τη νέα περίοδο της Ιστορίας του, στηριγμένο στα πέντε Συνέδρια που μεσολάβησαν από την κρίση του 1991.

Προϊόν αυτής της πορείας είναι το παρόν Πρόγραμμα που ψήφισε το 19ο Συνέδριο, το οποίο αναπτύσσει τη συνολική στρατηγική του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό και τα βασικά καθήκοντα της ταξικής πάλης.

Ο σύγχρονος κόσμος και η θέση της Ελλάδας στο ιμπεριαλιστικό σύστημα

Οι αντεπαναστατικές ανατροπές των τελευταίων 30 χρόνων δεν αλλάζουν το χαρακτήρα της εποχής μας. Η σημερινή περίοδος, μεγάλης υποχώρησης του διεθνούς εργατικού κινήματος, είναι ιστορικά προσωρινή.

Ζούμε στην εποχή της αναγκαιότητας για το πέρασμα από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό, αφού είναι ώριμες οι υλικές προϋποθέσεις για τη σοσιαλιστική οργάνωση της παραγωγής και της κοινωνίας.

Απορρέει από την ωρίμανση του κοινωνικού χαρακτήρα της εργασίας και την όξυνση της αντίθεσής του με την καπιταλιστική ιδιοκτησία. Αυτή η αντίφαση έχει φέρει τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής σε πλήρη αντίθεση με τις σύγχρονες κοινωνικές ανάγκες. Η ωρίμανση των υλικών προϋποθέσεων δεν καθορίζεται από το συσχετισμό δυνάμεων.

Το ιστορικό πισωγύρισμα στην ανάπτυξη της ταξικής πάλης συνοδεύεται από μαζική είσοδο φτηνής εργατικής δύναμης στη διεθνή καπιταλιστική αγορά (από Ασία, Αφρική, Λατινική Αμερική, Αν. Ευρώπη κλπ), απαξίωση της εργατικής δύναμης στις πιο αναπτυγμένες καπιταλιστικές οικονομίες (χώρες ΟΟΣΑ), καθώς και από την εκδήλωση σε αυτές και γενικευμένης απόλυτης εξαθλίωσης της εργατικής τάξης, την ένταση της επίθεσης του κεφαλαίου σε διεθνή κλίμακα.

Με τη βαθιά κρίση υπερσυσσώρευσης κεφαλαίου του 2008 – 2009, που σε αρκετές καπιταλιστικές οικονομίες ουσιαστικά δεν ξεπεράστηκε, έγινε πιο φανερή η τάση σημαντικών αλλαγών στο συσχετισμό μεταξύ των καπιταλιστικών κρατών, υπό την επίδραση του νόμου της ανισόμετρης καπιταλιστικής ανάπτυξης.

Αυτή η τάση αφορά και τις ανώτερες βαθμίδες της ιμπεριαλιστικής πυραμίδας.

Οι ΗΠΑ παραμένουν η πρώτη οικονομική δύναμη, αλλά με σημαντική μείωση του μεριδίου τους στο Παγκόσμιο Ακαθάριστο Προϊόν.

Μέχρι το 2008, η Ευρωζώνη συνολικά διατηρούσε τη δεύτερη θέση στη διεθνή καπιταλιστική αγορά, θέση που έχασε μετά την κρίση. Ηδη η Κίνα έχει αναδειχθεί σε δεύτερη οικονομική δύναμη, έχει ισχυροποιηθεί η συμμαχία BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική) στις διεθνείς καπιταλιστικές ενώσεις, όπως το ΔΝΤ, το G-20.

Η αλλαγή στο συσχετισμό μεταξύ των καπιταλιστικών κρατών επιφέρει αλλαγές και στις μεταξύ τους συμμαχίες, αφού οξύνονται οι ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις για τον έλεγχο και το ξαναμοίρασμα εδαφών και αγορών, ζωνών οικονομικής επιρροής, κυρίως ενεργειακών και πλουτοπαραγωγικών πηγών, δρόμων μεταφοράς εμπορευμάτων.

Οι ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις, που οδήγησαν στο παρελθόν σε δεκάδες τοπικούς, περιφερειακούς και σε δύο παγκόσμιους πολέμους, συνεχίζουν να οδηγούν σε σκληρές συγκρούσεις, οικονομικές, πολιτικές και στρατιωτικές, ανεξάρτητα από τη σύνθεση ή ανασύνθεση, τις αλλαγές στη δομή και στο πλαίσιο στόχων διεθνικών ιμπεριαλιστικών ενώσεων, τη λεγόμενη νέα «αρχιτεκτονική» τους.

Άλλωστε, «ο πόλεμος είναι η συνέχεια της πολιτικής με άλλα μέσα», ιδιαίτερα σε συνθήκες βαθιάς κρίσης υπερσυσσώρευσης κεφαλαίου και σημαντικών αλλαγών στο συσχετισμό των δυνάμεων του διεθνούς ιμπεριαλιστικού συστήματος, όπου το ξαναμοίρασμα των αγορών σπανίως γίνεται αναίμακτα.

Η περιοδική εκδήλωση των κρίσεων υπερσυσσώρευσης κεφαλαίου θέτει σε δοκιμασία τη συνοχή της Ευρωζώνης, ως νομισματικής ένωσης οικονομιών κρατών – μελών με βαθιές ανισομετρίες στην ανάπτυξη και διάρθρωση της βιομηχανικής παραγωγής, στην παραγωγικότητα και τη θέση τους στην ευρωενωσιακή και στη διεθνή αγορά.

Η τάση ενδυνάμωσης της αλληλεξάρτησης των οικονομιών των κρατών στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα δεν οδηγεί σε υποχώρηση του ρόλου του αστικού κράτους, όπως ισχυρίζονται οι διάφορες θεωρητικές παραλλαγές της «παγκοσμιοποίησης».

Σε κάθε περίπτωση, το μέλλον της ΕΕ και της Ευρωζώνης δεν καθορίζεται μόνο από τα ιμπεριαλιστικά σχέδια, γιατί οι αντιθέσεις έχουν τη δική τους δυναμική. Οποιαδήποτε επιλογή της αστικής διαχείρισης θα έρχεται σε σύγκρουση με τα εργατικά και λαϊκά συμφέροντα σε όλα τα κράτη – μέλη της Ευρωζώνης.

Η κρίση ανέδειξε ακόμα πιο έντονα τα ιστορικά όρια του καπιταλιστικού συστήματος. Οξύνονται οι αντιφάσεις και οι δυσκολίες της αστικής πολιτικής διαχείρισης της κρίσης και γενικότερα της δυσκολίας για πέρασμα σε νέο κύκλο διευρυμένης αναπαραγωγής του κοινωνικού κεφαλαίου.

Ο καπιταλισμός στην Ελλάδα βρίσκεται στο ιμπεριαλιστικό στάδιο ανάπτυξής του, σε ενδιάμεση θέση στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα, με ισχυρές ανισότιμες εξαρτήσεις από τις ΗΠΑ και την ΕΕ.

Η ένταξη της Ελλάδας στην ΕΟΚ στις αρχές της δεκαετίας του 1980 επιτάχυνε την προσαρμογή της στη δυτικοευρωπαϊκή αγορά, διαδικασία που συνεχίστηκε με την ένταξή της στην ΕΕ το 1991 και στην Ευρωζώνη το 2001.

Με τη συμμετοχή στις αναδιαρθρώσεις της ΕΕ και του ΝΑΤΟ και άλλων ιμπεριαλιστικών διακρατικών συμμαχιών, το ελληνικό καπιταλιστικό κράτος εντάχθηκε πιο οργανικά στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα.

Αρχικά, η αστική τάξη της Ελλάδας επωφελήθηκε από την αντεπαναστατική ανατροπή στις γειτονικές βαλκανικές χώρες και από την ένταξη στην ΕΕ, πέτυχε σημαντική συσσώρευση και εξαγωγή κεφαλαίων σε άμεσες επενδύσεις που συνέβαλαν στην ισχυροποίηση ελληνικών επιχειρήσεων και μονοπωλιακών ομίλων.

Οι εξαγωγές κεφαλαίων επεκτάθηκαν και σε Τουρκία, Αίγυπτο, Ουκρανία, Κίνα, αλλά και Βρετανία, ΗΠΑ και σε άλλες χώρες.

Συμμετείχε ενεργά σε όλες τις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις και πολέμους, όπως ενάντια στη Γιουγκοσλαβία, στο Ιράκ, στο Αφγανιστάν, στη Λιβυή κ.α.

Τη δεκαετία που προηγήθηκε από την εκδήλωση της εξελισσόμενης κρίσης, η ελληνική οικονομία διατήρησε σημαντικά υψηλότερο ετήσιο ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ από τον αντίστοιχο της ΕΕ και της Ευρωζώνης, χωρίς να αλλάξει ουσιαστικά η θέση της σε αυτήν. Όμως αναβάθμισε τη θέση της στα Βαλκάνια.

Μετά την εκδήλωση της κρίσης, επιδεινώθηκε η θέση της ελληνικής καπιταλιστικής οικονομίας στο πλαίσιο της Ευρωζώνης, της ΕΕ και γενικότερα της διεθνούς ιμπεριαλιστικής πυραμίδας, γεγονός που δεν αναιρεί ότι η ένταξη της Ελλάδας στην ΕΟΚ – ΕΕ εξυπηρέτησε τα πιο δυναμικά τμήματα του εγχώριου μονοπωλιακού κεφαλαίου και συνέβαλε στη θωράκιση της πολιτικής του εξουσίας.

Η συμμετοχή της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ, οι οικονομικοπολιτικές και πολιτικοστρατιωτικές εξαρτήσεις από την ΕΕ και τις ΗΠΑ περιορίζουν τα περιθώρια αυτοτελών ελιγμών της αστικής τάξης της Ελλάδας, καθώς όλες οι συμμαχικές σχέσεις του κεφαλαίου διέπονται από τον ανταγωνισμό, την ανισομετρία και συνεπώς την πλεονεκτική θέση του ισχυρότερου, διαμορφώνονται ως σχέσεις ανισότιμης αλληλεξάρτησης.

Οι ενδοαστικές αντιθέσεις μέχρι τώρα δεν αναιρούν τη στρατηγική επιλογή ένταξης στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ, αν κι εξελίσσεται αντιφατικά η συμπόρευση μέσα στην Ευρωζώνη, ενώ ταυτόχρονα ενισχύεται κι η τάση ενδυνάμωσης των σχέσεων με άλλα κέντρα (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα).

Μεγαλώνουν οι κίνδυνοι στην ευρύτερη περιοχή, από τα Βαλκάνια έως τη Μέση Ανατολή, για γενικευμένο ιμπεριαλιστικό πόλεμο και εμπλοκή της Ελλάδας.

Η πάλη, για την υπεράσπιση των συνόρων, των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας, από τη σκοπιά της εργατικής τάξης και των λαϊκών στρωμάτων, είναι αναπόσπαστη από την πάλη για την ανατροπή της εξουσίας του κεφαλαίου.

Δεν έχει καμία σχέση με την υπεράσπιση των σχεδίων του ενός ή άλλου ιμπεριαλιστικού πόλου, της κερδοφορίας του ενός ή του άλλου μονοπωλιακού ομίλου.

Η προσγείωση της Ryanair

Προ ημερών, έπεσε το μάτι μου σε ένα δημοσίευμα του βρεττανικού Guardian, σύμφωνα με το οποίο οι πιλότοι τής γνωστής αεροπορικής εταιρείας χαμηλού κόστους Ryanair προγραμμάτιζαν σειρά απεργιακών κινητοποιήσεων κατά τις ημέρες των γιορτών (*). Πρωτοστάτες αυτής της "ανταρσίας" ήσαν οι πιλότοι τής Ιρλανδίας (όπου βρίσκεται και η έδρα της εταιρείας) αλλά γρήγορα συντάχτηκαν μαζί τους οι συνάδελφοί τους σε Ιταλία και Πορτογαλία, ενώ και το συνδικάτο των γερμανών πιλότων δήλωσε ότι όχι μόνο βρίσκεται στο πλευρό τους αλλά και ότι δεν πρόκειται να επαναπαυθεί μέχρι η Ryanair να δεχτεί τα αιτήματα των ιρλανδών πιλότων.

Ας δούμε λίγο καλύτερα αυτή την ιστορία. Παρ' ότι η Ryanair είναι εταιρεία "χαμηλού κόστους", το 2016 σημείωσε κέρδη 1,3 δισ. ευρώ, έχοντας ταυτόχρονα μειώσει τις τιμές των εισιτηρίων της κατά 13% στο ίδιο χρονικό διάστημα (**). Αυτή η μείωση συνετέλεσε αποφασιστικά στο να αναδειχτεί η εταιρεία πρώτη στην Ευρώπη από πλευράς όγκου επιβατών, καθώς εξέδιδε περίπου ένα εκατομμύριο εισιτήρια τον μήνα. Το πρόβλημα είναι ότι όλη αυτή η κατάσταση δεν είχε καμμιά θετική επίδραση σε εκείνους που με την δουλειά τους έφεραν αυτά τα κέρδη στο ταμείο της εταιρείας, αφού:

(α) Η Ryanair δεν προσλαμβάνει απ' ευθείας προσωπικό. Προτιμάει να "νοικιάζει" εργαζόμενους από μια θυγατρική της εταιρεία που κάνει αυτή την δουλειά, ώστε να τους πληρώνει μόνο για τις ώρες που τους χρειάζεται. Δύο ή και τρία χρόνια αργότερα, προσλαμβάνει κάποιους απ' αυτούς, παρουσιάζοντας αυτή την ενέργειά της ως κίνηση καλής θέλησης.

(β) Για όσο διάστημα οι πιλότοι είναι "νοικιασμένοι", έχουν μισθό κάτω από χίλια ευρώ. Με το "επίδομα πτήσεων" που χορηγεί η Ryanair, μπορεί να φτάσουν μέχρι ενάμισυ χιλιάρικο (αν, βεβαίως, γράψουν πολλές πτήσεις μέσα στον μήνα). Αυτοί οι μισθοί είναι ελαφρώς ανώτεροι για όσους προσλαμβάνονται από την ίδια την εταιρεία αλλά και πάλι διαμορφώνονται πολύ χαμηλότερα από όλες τις άλλες ευρωπαϊκές αεροπορικές εταιρείες.

(γ) Για όλους αυτούς τους πιλότους, η Ryanair δεν ξοδεύει δεκάρα. Πληρώνουν οι ίδιοι για τις στολές τους αλλά και για την εκπαίδευσή τους (όταν αυτή θεωρείται απαραίτητη). Ακόμη και το νερό, τον καφέ ή το αναψυκτικό που καταναλώνουν εν πτήσει, το αγοράζουν οι ίδιοι.

(δ) Πέραν των καθηκόντων τους ως κυβερνήτες αεροσκαφών, οι πιλότοι (όπως και όλο το πλήρωμα) έχουν να φροντίσουν και για τις πωλήσεις διαφόρων ειδών στους επιβάτες εν πτήσει (π.χ. κολώνιες, ποτά, διάφορα μπιχλιμπίδια κλπ). Όλοι πρέπει να πιάνουν κάποιες ελάχιστες νόρμες αλλιώς δέχονται ποινές που εξικνούνται από την απλή επίπληξη ως και την απόλυση.

Μπροστά σε όλη αυτή την απαράδεκτη κατάσταση, οι πιλότοι αποφάσισαν να αντιδράσουν. Έτσι, οργανώθηκαν στο συνδικάτο τους και υπέβαλαν επίσημα τα αιτήματά τους στην εταιρεία. Η απάντηση που πήραν από την διοίκηση ήταν κατηγορηματική: "δεν αναγνωρίζουμε το συνδικάτο σας"!

Οι εργαζόμενοι δεν το έβαλαν κάτω. Αντίθετα, αποφάσισαν να κλιμακώσουν τον αγώνα τους. Ήρθαν σε επαφή με τους συναδέλφους τους σε Βρεττανία, Πορτογαλία, Ισπανία, Ιταλία και Γερμανία, εξασφαλίζοντας την στήριξη των συνδικαλιστικών τους οργανώσεων, οι οποίες άρχισαν να πιέζουν την Ryanair. Μπροστά σ' συτή την πίεση, η εταιρεία έδειξε κάποια σημάδια υποχώρησης και τον περασμένο Οκτώβρη υποσχέθηκε ότι θα αυξήσει τις αποδοχές των πιλότων. Σύντομα, όμως, οι υποσχέσεις της αποδείχθηκαν κούφιες: όποιος ήθελε παραπάνω μισθό, θα έπρεπε να κάνει παραπάνω υπερωρίες και παραπάνω πτήσεις. Η κατάληξη ήταν αυτή που αναφέραμε στην αρχή: οι πιλότοι της προγραμμάτισαν απεργία στις μέρες των γιορτών.

Προκειμένου να αποφύγει την ζημιά που θα σήμαινε η απώλεια τόσων επιβατών σε μέρες αυξημένης ζήτησης, χτες η εταιρεία αναγκάστηκε να προσγειωθεί. Αναγκάστηκε να αναγνωρίσει το συνδικάτο και να δεχτεί να συζητήσει τα προβλήματα που εκείνο θέτει (***). Στο μεταξύ, όμως, εξακολουθεί να δείχνει τα δόντια της, δηλώνοντας ότι θέλει απέναντί της μόνο το συνδικάτο των δικών της πιλότων και όχι άλλους πιλότους άλλων εταιρειών. Φυσικά, αυτή η δήλωση κρύβει έναν ενδόμυχο φόβο της εταιρείας μπροστά στο ενδεχόμενο μιας μεγαλύτερης συσπείρωσης των εργαζομένων και συνάμα μια προσπάθεια εκ μέρους της να απομακρύνει ένα τέτοιο δυσάρεστο γι' αυτήν ενδεχόμενο.

Οι κεντρικές εγκαταστάσεις της Ryanair στο Δουβλίνο

Κλείνοντας αυτό το σημείωμα-ρεπορτάζ, κάνω μεγάλη προσπάθεια να αποφύγω οποιοδήποτε σχόλιο για την δύναμη που έχουν οι εργαζόμενοι όταν είναι ενωμένοι και αποφασισμένοι να παλέψουν. Ο αναγνώστης έχει τον στοιχειώδη νου να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα. Εγώ θα περιοριστώ σε τούτο μόνο: καμμιά διοίκηση οποιασδήποτε αεροπορικής εταιρείας δεν μπορεί να κάνει τα αεροπλάνα της να πετάξουν δίχως πιλότους.


-------------------------------------------------
(*) Rob Davies, "Ryanair's Dublin pilots threaten Christmas strike", The Guardian, 11/12/2017
(**) Reuters, "Ryanair makes £1.1bn profit despite cutting fares", The Guardian, 30/5/2017
(***) Barry O'Halloran, "Ryanair strike threat recedes after union recognition pledge", The Irish Time, 21/12/2017

Τα 14 σημεία του Ουίλσον, η αρχή της αυτοδιάθεσης και η επέμβαση στη Σοβιετική Ρωσία

Κατιούσα

Ο Γούντροου Ουίλσον, που γεννήθηκε σαν σήμερα το 1856, ανήκει στους πλέον “αγιογραφημένους” Αμερικανούς προέδρους, χάρη κυρίως στο περίφημο ραδιοφωνικό διάγγελμα που εκφώνησε μεσούντος του Α’ Παγκόσμιου πολέμου, το οποίο έμεινε γνωστό στην ιστορία ως τα “14 Σημεία”. Σύμφωνα με την κυρίαρχη στην αστική ιστοριογραφία άποψη, το διάγγελμα υπήρξε η πληρέστερη ως τότε διακήρυξη πίστης στην αρχή της αυτοδιάθεσης των εθνών, προάγγελος του αντι-αποικιοκρατικού κινήματος και επίθεση στην πρακτική της μυστικής διπλωματίας. Η μανιχαϊστική εικόνα του φιλελεύθερου Ουίλσον εναντίον της παλιάς φρουράς των αποικιοκρατών Ευρωπαίων πολιτικών μετριάζεται κατά πολύ ακόμα και από τη μαρτυρία του ίδιου του Ουίλσον, σχετικά με τα τεκταινόμενα στη Συνδιάσκεψη Ειρήνης των Παρισίων το 1919, που έθεσε και τυπικά τέλος στον Α’ ΠΠ, τον Σεπτέμβρη της ίδιας χρονιάς: ” Μην με αφήσετε να σας δημιουργήσω την εντύπωση πως οι αντιπρόσωποι της Αμερικής στο Παρίσι αναγκάστηκαν να επιμείνουν και να επιβάλουν τις αρχές του στους υπόλοιπους. Αυτό δεν είναι αληθές. Αυτές οι αρχές είχαν γίνει εξαρχής δεκτές πριν φτάσουμε εκεί, και οι άντρες με τους οποίους διαπραγματεύτηκα τις έφεραν σε πέρας με απόλυτη καλή πίστη. Ήταν ωστόσο οι δικές μας αρχές….” Η εναντίωση του Ουίλσον στη μυστική διπλωματία, για την οποία ισχυριζόταν, με πονηρή διατύπωση το 1919 ότι έμαθε “στην πλήρη της έκταση” μόνο φτάνοντας στη συνδιάσκεψη των Παρισίων. Στην πραγματικότητα, ήδη από τον Απρίλη του 1917 σε μυστική σύσκεψη σχετικά με τους όρους εισόδου των ΗΠΑ στον πόλεμο, ο Βρετανός υπ.εξ. Άρθουρ Μπάλφουρ είχε συζητήσει αναλυτικά την ύπαρξη και το περιεχόμενο των μυστικών συνθηκών.

Η ίδια η συγγραφή των 14 σημείων εξάλλου δεν ήταν άσχετη από την ανησυχία που προκαλούσε η απήχηση των διακηρύξεων των μπολσεβίκων υπέρ της ειρήνης και της κατάργησης της μυστικής διπλωματίας. Ο Έντγκαρ Σίσον, υπεύθυνος του τοπικού γραφείου προπαγάνδας, γνωστού ως επιτροπή Κρηλ, που είχε ιδρύσει ο Ουίλσον στη διάρκεια του πολέμου, τηλεγραφούσε από την Πετρούπολη στον πρόεδρο πως ο τελευταίος έπρεπε να: “επαναδιατυπώσει αντιιμπεριαλιστικούς πολεμικούς στόχους και δημοκρατικές προϋποθέσεις ειρήνευσης από πλευράς Αμερικής”.

Eκεί ωστόσο που η αμηχανία των αστών ιστορικών και γενικότερα των απολογητών του Ουίλσον δεν μπορεί να κρυφτεί, είναι στην κατάφωρη παραβίαση του σημείου έξι του διαγγέλματος, το οποίο προέβλεπε επί λέξει τα εξής: “Εκκένωση όλων των ξένων δυνάμεων από το ρωσικό έδαφος και η επίλυση των όποιων ζητημάτων που αφορούν στη Ρωσία να εξασφαλιστεί με την ελεύθερη συνεργασία των άλλων εθνών του κόσμου, καθώς και παροχή βοήθειας σε οτιδήποτε θα μπορούσε να χρειαστεί. Η διακρατική μεταχείριση που επιφυλάσσεται στη Ρωσία από τα αδελφά έθνη της στους επόμενους μήνες θα είναι η δοκιμή της καλής τους θέλησης.” Η απόφαση του προέδρου, μετά από αμφιταλαντεύσεις και δισταγμούς είναι η αλήθεια, να συμμετάσχουν οι ΗΠΑ στο πολυεθνικό εκστρατευτικό σώμα που προσπάθησε να καταπνίξει την Οκτωβριανή Επανάσταση, ανάγκασε τους υποστηρικτές του να καταφύγουν σε διαφόρων ειδών εκλογικεύσεις. Πολύ περισσότερο από τη στιγμή που εστάλησαν στρατεύματα, σε όχι ένα, αλλά δύο μέτωπα, το πρώτο στο Αρχαγγέλσκ και το δεύτερο στη Σιβηρία. Επρόκειτο για την πρώτη και τελευταία φορά που Αμερικανοί στρατιώτες πατούσαν το πόδι τους σε ρωσικό έδαφος.

Οι δικαιολογίες που προβάλαν συγγραφείς όπως οι George F. Kennan, Georg Schild και Victor M.Fic είναι πως η επέμβαση ήταν περιορισμένης κλίμακας, χωρίς να υπάρχει πρόθεση για μια μαζική επιχείρηση ανατροπής του καθεστώτος που θα έθετε υπό αμφισβήτηση την αυτοδιάθεση των λαών της μετέπειτα ΕΣΣΔ. Τονίζουν πως η αποστολή των στρατευμάτων πραγματοποιήθηκε μετά από έντονη πίεση των συμμάχων δυνάμεων και των διπλωματών τους. Τα ιδεολογικά και υλικά κίνητρα της εκστρατείας υποβαθμίζονται προς όφελος “πραγματιστικών” ερμηνειών, όπως την πρόθεση να αποτραπεί ο προσπορισμός πολεμοφοδίων από γερμανικής πλευράς, να προληφθεί τυχόν ιαπωνική προέλαση στα ρωσικά εδάφη και να προστατευτεί η λεγόμενη Τσεχική Λεγεώνα από αντεκδίκηση Γερμανών και Αυστριακών αιχμαλώτων πολέμου που δυνητικά θα επανεξοπλίζονταν. Αλλά ακόμα και η μερίδα αστών ιστορικών που αναγνωρίζει τα αντιμπολσεβικικά κίνητρα του Ουίλσον, δεν αναφέρει τα πολύ απτά συμφέροντα του αμερικανικού κεφαλαίου που κλήθηκε να προστατέψει η κυβέρνηση της χώρας με τα όπλα.

Μια πιο προσεχτική ματιά αποκαλύπτει πως εκεί που ο Ουίλσον διαφοροποιούνταν αισθητά από τους ομολόγους του, ήταν στη χρονική καταλληλότητα, την έκταση της στρατιωτικής επέμβασης, καθώς και τη δυνατότητα της τελευταίας να αποτελέσει, και δη μόνη της, αποτελεσματικό αντίβαρο στην εδραίωση της εξουσίας των μπολσεβίκων στη χώρα. Εξάλλου το αμερικανικό κεφάλαιο, σε ό,τι αφορά τις ξένες επενδύσεις στην προεπαναστατική Ρωσία βρισκόταν στην πέμπτη θέση, πίσω από το Γαλλικό, το Βρετανικό, το Γερμανικό και το Βελγικό. Είναι λοιπόν αναμενόμενη, σε συνδυασμό βέβαια με την εγγύτητα στη Ρωσία που εγκυμονούσε μεγαλύτερους φόβους άμεσης διάδοσης της επανάστασης, η μεγαλύτερη ζέση που επέδειξαν η Γαλλία και η Γερμανία για την εν τη γενέσει της κατάπνιξη της Επανάστασης. Αυτό όμως δε συνεπάγεται καθόλου ολιγωρία ή πολλώ δε μάλλον αδιαφορία για την προστασία πολύ συγκεκριμένων αμερικανικών συμφερόντων, στη ρωσική επικράτεια, πέραν των ευρύτερων πολιτικών στόχων, που δε διέφεραν καθόλου από εκείνους των Ευρωπαίων συμμάχων.

Αποκαλυπτικό σε αυτήν την κατεύθυνση είναι το υπόμνημα που υπέβαλε στο διοικητή της όγδοης μεραρχίας που επρόκειτο να σταλεί στη Γερμανία, Γουίλιαμ Σ. Γκρέηβς, ο υπουργός πολέμου Νιούτον Μπέικερ, όταν του ανακοίνωσε πως θα αναλάμβανε τη διοίκηση των 8.000 ανδρών που θα είχε αποφασίσει ο πρόεδρος να σταλούν στη Σιβηρία (συνολικά 13000 και στα δύο μέτωπα). Στο υπόμνημα αναφέρονταν ως στόχοι της εκστρατείας οι εξής: α) Η διευκόλυνση της ασφαλούς εξόδου των 40.000 ανδρών της Τσεχικής λεγεώνας, η οποία νωρίτερα, την άνοιξη του 1918, είχε βοηθήσει στην εκδίωξη των μπολσεβίκων από τον Υπερσιβηρικό Σιδηρόδρομο, και γενικώς ήταν η πλέον αφοσιωμένη πολιτικά δύναμη στους δυτικούς συμμάχους. β) Η προστασία του αμερικανικού στρατιωτικού εξοπλισμού αξίας ενός δισεκατομμυρίου δολλαρίων που ήταν αποθηκευμένος στο Βλαδιβοστόκ και το Μουρμάνσκ γ) Η παροχή βοήθειας στους Ρώσους να οργανώσουν νέα κυβέρνηση, ουσιαστικά δηλαδή η στήριξη των λευκοφρουρών που είχαν βυθίσει την επικράτεια της χώρας στο εμφύλιο χάος. Ο υπουργός συνόδεψε την παράδοση του πακέτου με τα λόγια: “Αυτός περιέχει την πολιτική των ΗΠΑ στη Ρωσία που πρέπει να ακολουθήσεις” , “Πρόσεχε τα βήματά σου, θα περπατάς πάνω σε αυγά παραγεμισμένα με δυναμίτη. Ο Θεός μαζί σου και αντίο.”

Οι Ράντεκ-Τσιτσέριν, υποεπίτροπος και επίτροπος εξωτερικών υποθέσεων των μπολσεβίκων αντίστοιχα, έγραφαν σε υπόμνημά τους στο Ουίλσον: “… στην πραγματικότητα αυτή η βοήθεια (σ.σ., εννοεί τη βοήθεια για την οποία δεσμεύονταν οι ΗΠΑ βάση του σημείου έξι του προεδρικού διαγγέλματος) εκφράστηκε στο γεγονός πως τα Τσεχοσλοβακικά στρατεύματα πρώτα και μετά τα δικά σας στρατεύματα κι εκείνα των συμμάχων σας επιχείρησαν στο Αρχαγγέλσκ, το Μουρμάνσκ, την Άπω Ανατολή, να επιβάλουν στο ρωσικό λαό την κυβέρνηση των καταπιεστών…”. Ενδεικτική της βοήθειας που η αμερικανική κυβέρνηση παρείχε στις αντεπαναστατικές τσεχοσλοβακικές δυνάμεις, είναι η παροχή συνολικά 13 εκ. δολλαρίων εντός ολίγων μηνών του 1918 μέσω διαφόρων διαύλων.

H ευθυγράμμιση της αμερικανικής πολιτικής με εκείνη των συμμάχων της είναι ορατή και στον όρο 29 της συνθήκης ανακωχής του Α’ ΠΠ το Νοέμβρη του 1918, όπου προβλέπεται ότι “όλα τα ρωσικά πολεμικά πλοία κάθε τύπου που έχουν καταληφθεί από τη Γερμανία πρέπει να παραδοθούν στους συμμάχους και τις ΗΠΑ”. Η ανακωχή και η συνακόλουθη εξάλειψη της γερμανικής πολεμικής απειλής σήμανε πως δεν υπήρχαν πλέον ούτε καν προσχήματα για τη συνέχιση της επέμβασης σε σοβιετικό έδαφος, αντιθέτως όμως τότε ήταν που εντάθηκε ακόμα περισσότερο η προσπάθεια ανατροπής του νεότευκτου καθεστώτος. Ο ρόλος των ΗΠΑ, παρότι αριθμητικά και στρατιωτικά περιορισμένος, παρέμενε σημαντικός, καθώς συμμετείχαν και ενέκριναν ανελλιπώς όλες τις αποφάσεις του Ανώτατου Συμμαχικού Πολεμικού Συμβουλίου, το οποίο ήταν υπεύθυνο για την διεξαγωγή της επέμβασης, ανεξάρτητα από τη χώρα προέλευσης των στρατευμάτων σε κάθε μέτωπο.

Αλλά και στο ζήτημα του αποκλεισμού του ανεφοδιασμού των εδαφών υπό μπολσεβικικό έλεγχο, η Αμερική μόνο στους τύπους διαφοροποιήθηκε από την πολιτική λιμοκτονίας που εφήρμοσαν οι σύμμαχοι, με ακόμα μεγαλύτερη ένταση μετά τη συνδιάσκεψη των Παρισίων. Η πίεση των Συμμάχων εξανάγκασε και τις σκανδιναβικές χώρες να σταματήσουν την ελάχιστη έστω ροή τροφίμων που άφηναν να μπει στη σοβιετική επικράτεια. Η αμερικανική κυβέρνηση κατάφερε να εμφανίζεται επισήμως ως μη συμμετέχουσα στον αποκλεισμό, ώστε να μην φαίνεται πως παραβίαζε το διεθνές δίκαιο, ωστόσο συνέβαλε εξίσου αποτελεσματικά σε αυτόν, μέσω της απαγόρευσης χορήγησης αδειών για εξαγωγές ή τη χορήγηση των απαραίτητων πιστοποιητικών για πλοία με προορισμό σοβιετικά λιμάνια. Επίσης διεύρυνε την ποσότητα τροφίμων που χορηγούνταν κυρίως μέσω του ερυθρού σταυρού στους λευκοφρουρούς και τις κατεχόμενες από εκείνους περιοχές.

Οι σοβαρότερες διαφωνίες μεταξύ των συμμάχων αφορούσαν το διαμοιρασμό της λείας, ειδικά σε ό,τι αφορούσε το ρωσικό πετρέλαιο, την ιεράρχηση της σημασίας του ιαπωνικού επεκτατισμού, που για τον Ουίλσον βρισκόταν πολύ ψηλά, λόγος για τον οποίο αντιστάθηκε επί μακρόν στην από κοινού κατάληψη του Βλαδιβοστόκ και των επαρχιών του Ειρηνικού, κυρίως όμως, όπως ήδη υπαινιχθήκαμε προηγουμένως, το βαθμό, τη διάρκεια και τη μορφή της επέμβασης. Αντίθετα με όσους, με επικεφαλής τον Ουίνστων Τσώρτσιλ, εκπρόσωπο του Άγγλου πρωθυπουργού Λόυντ Τζωρτζ για ένα διάστημα στις συζητήσεις, θεωρούσαν πως δεν έπρεπε οι σύμμαχοι να φεισθούν ανδρών και υλικής υποστήριξης στους Λευκούς μέχρι την οριστικη εκρίζωση του μπολσεβικισμού, ακόμα και με τον κίνδυνο εξάπλωσης της επανάστασης μεταξύ των στρατιωτών αυτών, αλλά και στις ίδιες τις χώρες τους, ο Ουίλσων είχε διακρίνει από νωρίς το ατελέσφορο αυτής της προσέγγισης. Σαφώς δεν υστερούσε σε τίποτε από τους ομολόγους του σε φόβο μπροστά στην εξάπλωση του μπολσεβικισμού, το φάσμα του οποίο ξόρκιζε σε σειρά ομιλιών του, ιδιαίτερα μες στο 1919, με τρόπο σχεδόν υστερικό. Ωστόσο είχε σοβαρές αμφιβολίες για την ικανότητα των όπλων να επιφέρουν από μόνα τους την εξάλειψη της επανάστασης, τα κοινωνικοπολιτικά αίτια της οποίας διέκρινε με ενάργεια και οξυδέρκεια. Προέκρινε λοιπόν μια πολιτική μαστιγίου και καρότου, από τη μια λελογισμένη χρήση στρατιωτικής βίας, εμπορικός αποκλεισμός, στήριξη των αντεπαναστατών, από την άλλη όμως φιλελεύθερη προπαγάνδα περί αυτοδιάθεσης και δυνατότητας βελτίωσης τόσο των διακρατικών σχέσεων όσο και των κοινωνικών προβλημάτων εντός καπιταλιστικού πλαισίου.

Τελικά οι συμμαχικές δυνάμεις αποσύρθηκαν από τη Σιβηρία τον Απρίλη του 1920, μετά την οριστική ήττα των Λευκών, μολονότι πρέπει να σημειωθεί ότι ιαπωνικές δυνάμεις παρέμεναν σε τμήματα της Σιβηρίας ως το 1922 και στο βόρειο τμήμα του διαφιλονικούμενου μεταξύ των δύο χωρών νησί του Σαχάλιν ως το 1925.

H αποτυχία της άμεσης στρατιωτικής επέμβασης ήταν ένα πολύτιμο μάθημα για τις ιμπεριαλιστικές χώρες, οι οποίες έκτοτε δεν επανέλαβαν το εγχείρημα. Υιοθέτησαν όμως, συνολικά σε ό,τι αφορά την αντιμετώπιση των σοσιαλιστικών ή ευρύτερα αντιιμπεριαλιστικών δυνάμεων διάφορα κράματα από το μείγμα πολιτικής που πρώτος είχε συλλάβει ή τουλάχιστον εκφράσει με τόση σαφήνεια δημόσια και κατ’ ιδίαν ο πρόεδρος Ουίλσον. Από αυτή την άποψη, οι τιμές που του επιδαψιλεύουν οι αστοί ιστορικοί και όχι μόνο ως τις μέρες μας, είναι απόλυτα δικαιολογημένες.

Η Μεγάλη Στροφή

’Το Πεντάχρονο πλάνο αποτελεί σημαντικό τμήμα της επίθεσης του παγκόσμιου προλεταριάτου ενάντια στον καπιταλισμό, είναι ένα πλάνο που στοχεύει στην υπονόμευση της καπιταλιστικής σταθερότητας, είναι το μεγάλο πλάνο της παγκόσμιας επανάστασης’’

(Πράβντα, 29/8/1929)

Έτσι ονομάστηκε συμβατικά η ριζική στροφή στην οικονομική πολιτική της ΕΣΣΔ το 1928/1929 με την εγκατάλειψη της ΝΕΠ και την επιτάχυνση της κολεκτιβοποίησης και της εκβιομηχάνισης. Ο όρος προέρχεται από τον τίτλου ενός άρθρου του Ι. Στάλιν ‘Ο Χρόνος της Μεγάλης Στροφής’ που δημοσιεύτηκε στην Πράβντα στις 7 Νοεμβρίου του 1929 στη 12η επέτειο της Οκτωβριανής επανάστασης

1. Η προετοιμασία

Όλα τα βασικά στοιχεία του προγράμματος της εκβιομηχάνισης έχουν τις ρίζες τους στα τελευταία γραφτά του Λένιν. Η πολιτική της εκβιομηχάνισης αποτελούσε τον δρόμο για τον σοσιαλισμό και την υπεράσπιση της σοβιετικής εξουσίας και ήταν η βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση και ενίσχυση της εργατο-αγροτικής συμμαχίας και για τυ σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της υπαίθρου.

Η περίοδος της αποκατάστασης εξασφάλισε την ελάχιστη βάση για να εκπονηθεί το 1^ο 5χρονο. Η πολιτική του εξηλεκτρισμού της ΕΣΣΔ είχε σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία 30 ηλεκτροπαραγωγικών σταθμών και τον τριπλασιασμό της παραγόμενης ισχύς μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1920. Τα εργοστάσια αυτά έπαιξαν σημαντικότατο επαναστατικό ρόλο σαν μέσα συγκέντρωσης και ορθολογικοποίησης της παραγωγής κατεδαφίζοντας την παλιά οικονομική τάξη και εξασφαλίζοντας μια ελάχιστη παραγωγική βάση για την σοσιαλιστική κοινωνία.

Από την άλλη η παραγωγικότητα του παλιού κεφαλαιακού αποθέματος είχε εξαντληθεί ενώ μεγάλα προβλήματα σχετικά με το βαθύ μετασχηματισμό της οικονομίας έπρεπε να λυθούν. Έπρεπε να ξεκινήσουν νέα μεγάλα κατασκευαστικά έργα ενώ αναγκαίος ήταν ο ριζικός μετασχηματισμός του παραδοσιακού τρόπου παραγωγής στη γεωργία. Κι όλα αυτά σε ένα περιβάλλον ανοικτής εχθρότητας του καπιταλιστικού κόσμου και αυξανόμενης αντίδρασης των καπιταλιστικών στοιχείων στο εσωτερικό της ΕΣΣΔ.

Το πλαίσιο του σοσιαλιστικής εκβιομηχάνισης διαμορφώθηκε μεταξύ των ετών 1925-1928 και αποτέλεσε την κατευθυντήρια αρχή της σοβιετικής οικονομικής πολιτικής. Απαιτήθηκε τεράστια διανοητική προσπάθεια αλλά και σκληρή πολιτική πάλη, πριν το πρόγραμμα της σοσιαλιστικής εκβιομηχάνισης κερδίσει τη γενική αποδοχή. Οι πρώτες απόπειρες εκπόνησης κεντρικού πλάνου ξεκίνησαν την εποχή της ΝΕΠ με την δημιουργία επιμέρους πλάνων ανά σημαντικό κλάδο της οικονομίας (καύσιμα, τρόφιμα, μεταφορές κλπ) μέχρι να γίνει δυνατή η εκπόνηση ενός πλάνου που θα κάλυπτε την οικονομία στο σύνολό της. Η πολυδιάσπαση του αγροτικού τομέα έκανε το σύστημα αυτό του οικονομικού προγραμματισμού να είναι περισσότερο ενδεικτικό και λιγότερο αποφασιστικό.

Το 1927, όταν ολοκληρώθηκε η αποκατάσταση της οικονομίας από τις πολεμικές καταστροφές κι είχε συγκεντρωθεί πείρα στον κρατικό μηχανισμό, έγινε εφικτή η εκπόνηση ενός συνολικού πλάνου. Η προετοιμασία του α’ πεντάχρονου κράτησε περίπου 3 χρόνια και έγινε με βάση τις κατευθύνσεις του 15ου συνεδρίου (1927). Κατατέθηκε στη 16η συνδιάσκεψη του Κόμματος καθώς και στο 5ο Πανενωσιακό Συνέδριο των Σοβιέτ (1929).

Η διάρκεια του πλάνου αποφασίστηκε να είναι πενταετής, γιατί η ανάγκη του ριζικού μετασχηματισμού της εθνικής οικονομίας σε μια σύγχρονη μεγαλύτερη και πιο εκτεταμένη κλίμακα χρειάζονταν τεράστια έργα υποδομής, μεγάλο αριθμό νέων εργοστασίων, κρατικών και συνεταιριστικών αγροκτημάτων. Όλα αυτά δεν μπορούσαν να χωρέσουν στα όρια ενός ετήσιο πλάνου. Η προετοιμασία του πλάνου έγινε σε κάθε εργοστάσιο και παραγωγική μονάδα όπου οι εργάτες συζήτησαν τις προοπτικές και τη συνεισφορά τους στο πλάνο όπως και σε κάθε τοπικό και ενωσιακό σοβιέτ. Έτσι το πεντάχρονο ήταν ένα πλάνο σοσιαλιστικής οικοδόμησης που δημιουργήθηκε από το λαό και ενσωμάτωνε την ταξική συνείδηση, την επιστημονική σκέψη, τη μεγάλη επαναστατική πείρα και την ακλόνητη αποφασιστικότητα των εργαζομένων της ΕΣΣΔ να χτίσουν μια σοσιαλιστική κοινωνία.

2. H λογική και οι στόχοι του 1ου πεντάχρονου.

Οι βασικές προϋποθέσεις που έκαναν εφικτό τον κεντρικό σχεδιασμό ήταν:

• Η δικτατορία του προλεταριάτου δηλ. η καταστροφή του αστικού κράτους και η συγκέντρωση της εξουσίας στα χέρια του προλεταριάτου που αυτόματα έγινε ο οργανωτής και ο ηγέτης της εθνικής οικονομίας.
• Η εθνικοποίηση της γης των εργοστασίων των υποδομών των τραπεζών κλπ
• Το μονοπώλιο του εξωτερικού εμπορίου

Ο στόχος του πεντάχρονου πλάνου ήταν η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων της ΕΣΣΔ μέσω της ταχείας εκβιομηχάνισης και της σταθερής ενίσχυσης των σοσιαλιστικών στοιχείων στην οικονομία, έτσι ώστε η χώρα να φτάσει και να ξεπεράσει το τεχνολογικό και οικονομικό επίπεδο των καπιταλιστικών χωρών.

Με τη βοήθεια των κολοσσιαίων φυσικών πόρων της ΕΣΣΔ, τα πλεονεκτήματα που έδινε το σύστημα της οργανωμένης και σχεδιασμένης εθνικής οικονομίας, τη λαϊκή δυναμική που απελευθέρωσε η Οκτωβριανή επανάσταση και τα τελευταία επιτεύγματα της επιστήμης έγινε εφικτός ένας ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης μεγαλύτερος από αυτόν που θα μπορούσε να εξασφαλίσει μια σύγχρονη καπιταλιστική οικονομία.

Ήδη η ΝΕΠ είχε δείξει τα όριά της και τόσο η παραγωγή πρώτων υλών όσο ακόμη και η παραγωγή μέσων κατανάλωσης, αν και είχε φτάσει στα προπολεμικά επίπεδα, δεν μπορούσε να λύσει την αυξανόμενη ζήτηση με αποτέλεσμα να δημιουργούνται ελλείψεις. Στον αγροτικό τομέα οι βιομηχανικές καλλιέργειες και η παραγωγή τροφίμων είχαν φτάσει κοντά στα προπολεμικά επίπεδα και αποτελούσαν τροχοπέδη στην οικονομική ανάπτυξη. Η παραγωγικότητα στον αγροτικό τομέα ήταν εξαιρετικά χαμηλή όπως και το βιοτικό επίπεδο. Η ορθολογική λύση στο αγροτικό πρόβλημα ήταν από τη μία η βελτίωση των μεθόδων καλλιέργειας με την εκμηχάνιση, τη χρήση λιπασμάτων, την ορθολογική οργάνωση της δουλειάς, και από την άλλη η ενίσχυση του σοσιαλιστικού τομέα της γεωργίας.

Τα προηγούμενα χρόνια στο σοβιετικό τύπο διεξήχθη μια θεωρητική διαμάχη μεταξύ των κομμουνιστών και των αστών ειδικών για το αν προηγούταν η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων από την οικοδόμηση του σοσιαλισμού. Δεν επρόκειτο φυσικά για μα θεωρητική διαμάχη αλλά για την μορφή που πήρε η πολιτική πάλη ανάμεσα στον καπιταλιστικό και στο σοσιαλιστικό δρόμο οικονομικής ανάπτυξης. Η κεντρική ιδέα που καθόρισε την οικονομική πολιτική της σοβιετικής κυβέρνησης ήταν ότι η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων έπρεπε να οδηγεί στη συνεχή πρόοδο του σοσιαλισμού, στην αποφασιστική εξάλειψη των καπιταλιστικών στοιχείων και στη σταθερή ενίσχυση των σοσιαλιστικών στοιχείων σε όλο το εύρος της οικονομίας.

Ο μόνος δρόμος ήταν η ενίσχυση της σοσιαλιστικής βιομηχανίας. Αυτό που χρειαζόταν ήταν να αυξηθεί σημαντικά η συμμετοχή της βιομηχανίας στο συνολικό προϊόν αλλά ακόμη πιο σημαντικό, ο ρυθμός ανάπτυξης στις βιομηχανίες που διαμορφώνουν την πρώτη υποδιαίρεση του συστήματος της διευρυμένης αναπαραγωγής του Μαρξ (δηλ. στις βιομηχανίες που παράγουν μέσα παραγωγής) έπρεπε να είναι υψηλότερος από κάθε άλλο τομέα της οικονομίας. Αυτός ήταν ο πρώτος κρίκος που θα πρέπει να πιάσει η σοβιετική οικονομία για να τραβήξει ολόκληρη την αλυσίδα της σοσιαλιστικής ανάπτυξης. Μια χώρα αγροτική με υπανάπτυκτη βιομηχανία και καθυστερημένο αγροτικό τομέα, έπρεπε να μετασχηματιστεί σε χώρα βιομηχανική με εκμηχανισμένο αγροτικό τομέα. Η ανάπτυξη της βαριάς βιομηχανίας ήταν εκ των πραγμάτων ο μόνος και άμεσος στόχος μιας στρατευμένης πολιτικής αν λάβουμε επίσης υπόψη ότι ο καπιταλιστικός κόσμος οργάνωνε σταυροφορία ενάντια στην ΕΣΣΔ.

Οι πηγές της αρχικής επένδυσης ήταν τα πλεονάσματα των κρατικών επιχειρήσεων και των σοβχόζ και κολχόζ, η έκδοση κρατικών ομολόγων που καλύφθηκαν με τα χρήματα των εργατών και των κολχοζνίκων και τα έσοδα από τις εξαγωγές πρώτων υλών και μέρους του εμπορικού πλεονάσματος της γεωργίας.

Αναφορικά με το ρυθμό της εκβιομηχάνισης, αυτός συνδέθηκε με τον αντίστοιχο ρυθμό ανάπτυξης των καπιταλιστικών χωρών. Η ΕΣΣΔ υιοθέτησε ένα τολμηρό πρόγραμμα για να φτάσει και να ξεπεράσει σε ένα σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα το τεχνικό και οικονομικό επίπεδο των προηγμένων καπιταλιστικών χωρών. Αυτή ήταν η πολεμική κραυγή που ενέπνευσε εκατομμύρια στη καθημερινή τους πάλη και δράση. Οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης είχαν τεράστια σημασία για την ενίσχυση του σοσιαλισμού στο εσωτερικό.

Εξίσου σημαντική στα πλαίσια του πεντάχρονου πλάνου ήταν η αποδέσμευση της σοβιετικής οικονομίας από την εξάρτησή της από τις μεγάλες καπιταλιστικές δυνάμεις. Αυτό δεν σήμαινε ότι η ΕΣΣΔ θα μείωνε τις οικονομικές της σχέσεις με τον καπιταλιστικό κόσμο αλλά ότι οι σχέσεις αυτές θα έπρεπε να ενισχύουν την ανεξαρτησία της και την ικανότητά της για βιομηχανική ανάπτυξη άρα και την εθνική της άμυνα. Η αυξανόμενη οικονομική ανεξαρτησία της ΕΣΣΔ και η αυξανόμενη ετοιμότητά της να αμυνθεί είχαν αποφασιστική σημασία για την επιλογή και αξιολόγηση όλων των οικονομικών πλάνων και έργων.

Τέλος μεγάλη σημασία για το πρόγραμμα της σοσιαλιστικής εκβιομηχάνισης είχε η ανάπτυξη της γεωργίας καθώς και ο σοσιαλιστικός μετασχηματισμός της οικονομίας του χωριού. Το συγκεκριμένο θέμα συζητήθηκε για πολλά χρόνια στα κομματικά όργανα. Δύο εναλλακτικές υπήρχαν για να λυθεί το πρόβλημα της χαμηλής παραγωγικότητας του μικρού ατομικού κλήρου που αδυνατούσε λόγω του μεγέθους του να αφομοιώσει την τεχνολογία αλλά και τις μεθόδους και αρχές της επιστημονικής καλλιέργειας. Η πρώτη ήταν με τη δημιουργία μεγάλων καπιταλιστικών αγροκτημάτων και η άλλη με την κολεκτιβοποίηση του κλήρου των φτωχών και μεσαίων αγροτών, δηλ. τη συνένωσή τους σε μεγάλη κλίμακα που θα επέτρεπε τη χρήση μηχανών και την εφαρμογή επιστημονικών μεθόδων. Η δεύτερη εναλλακτική οδηγούσε στην εξάλειψη των κουλάκων σαν τάξη.

Το πρόγραμμα σοσιαλιστικής εκβιομηχάνισης δεν θα μπορούσε να πετύχει αν το αγροτικό ζήτημα έμενε χωρίς λύση. Θα ήταν αδύνατο να αναπτυχθεί μια μεγάλη σοσιαλιστική βιομηχανία, να συγκεντρωθεί και να εκπαιδευτεί το σοσιαλιστικό προλεταριάτο και να εκδιωχθούν τα καπιταλιστικά στοιχεία από τις πόλεις και παράλληλα να αναπτύσσονται τα μεγάλα καπιταλιστικά αγροκτήματα στην ύπαιθρο. Το ένα απέκλειε το άλλο, ο σοσιαλιστικός μετασχηματισμός του χωριού ήταν αδιάσπαστα ενωμένος ενότητα με τη οικοδόμηση της σοσιαλιστικής βιομηχανίας. Και όπως ο ρυθμός εκβιομηχάνισης και το πρόβλημα του σοσιαλιστικού μετασχηματισμού του χωριού βρέθηκε στο κέντρο της πολιτικής διαμάχης.

3. Η διαμάχη

Ο Κεντρικός Σχεδιασμός και το πρώτο πεντάχρονο πλάνο συνάντησαν σφοδρή αντίσταση από την αντισοβιετική αντιπολίτευση μέσα κι έξω από το ΠΚΚ(μπ). Στο διάστημα 1925-1926, έκανε την εμφάνισή της η ιδέα της ‘αγροτοποίησης’, οι υποστηρικτές της οποίας ήθελαν τη μεγάλη προσπάθεια να κατευθύνεται στην ανάπτυξη της γεωργίας με τη δημιουργία μεγάλων ιδιωτικών αγροκτημάτων που θα αποτελούσαν τη βάση που θα εξασφάλιζε τα μέσα για τη εκβιομηχάνιση στις πόλεις. Αυτή η πολιτική τοποθετούσε το σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της γεωργίας στο απώτερο μέλλον. Σύμφωνα με αυτούς οι αυξημένες εξαγωγές αγροτικών προϊόντων ήταν αναγκαίες για την εισαγωγή του απαραίτητου τεχνικού εξοπλισμού της γεωργίας. Αυτή η πολιτική θα αύξανε φυσικά τη σύνδεση της σοβιετικής οικονομίας με τον καπιταλιστικό κόσμο με δυσμενείς όρους για το σοβιετικό κράτος. Με θεμέλιο μια ισχυρή γεωργική παραγωγή θα ακολουθούσε η σταδιακή ανάπτυξη της βιομηχανίας. Οι ιδέες αυτές των Κοντρατίεφ, Βαϊνστάιν, Μακάροφ και άλλων εξέφραζαν τα συμφέρονταν των κουλάκων και των νεπμεν και είχαν μια μικρή επίδραση και μέσα στο ΠΚΚ(μπ). Οι απόψεις αυτές ηττήθηκαν στο 14ο συνέδριο.

Εξίσου σημαντική ήταν η αντιπαράθεση με τον τροτσκισμό. Η τροτσκιστική επίθεση υποτίθεται ότι γινόταν από τα αριστερά της γραμμής του κόμματος. Οι τροτσκιστές ζητούσαν υπερβολικά υψηλούς ρυθμούς εκβιομηχάνισης και πίστευαν, σύμφωνα με τον Πρεομπαζένσκι και το νόμο του της αρχικής σοσιαλιστικής συσσώρευσης, ότι η βάση για την εκβιομηχάνιση θα προερχόταν από τη εντατική εξαγωγή του πλεονάσματος της γεωργίας. Θεωρούσαν, χωρίς να κάνουν εισοδηματικές διακρίσεις, την αγροτιά σαν μια εσωτερική αποικία. Η πλειοψηφία του ΠΚΚ(μπ) στην πάλη της ενάντια στον τροτσκισμό, υπερασπίστηκε την εργατο-αγροτική συμμαχία, αναγκαία προϋπόθεση για τη διατήρηση της δικτατορίας του προλεταριάτου, που με τη σειρά της ήταν η αναγκαία προϋπόθεση για το σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της υπαίθρου. Οι τροτσκιστές ηττήθηκαν στο 15ο συνέδριο του ΠΚΚ(μπ) και τα περισσότερα στελέχη τους απομακρύνθηκαν από τις θέσεις ευθύνης τους.

Τέλος έπρεπε να αντιμετωπιστεί η δεξιά παρέκκλιση όπως ονομάστηκε η φράξια των Μπουχάριν, Ρυκόφ, Τόμσκι στο ΠΚΚ(μπ) που στον αντίποδα των τροτσκιστών θεωρούσε ότι ο ρυθμός εκβιομηχάνισης ήταν υπερβολικά γρήγορος, ενώ στην αγροτική πολιτική παλινδρομούσε μεταξύ της κολεκτιβοποίησης και των ισχυρών μεγάλων ιδιωτικών αγροκτημάτων. Υποτιμούσε την αντίσταση των καπιταλιστικών στοιχείων και επέμεινε ότι η ενότητα του χωριού και της πόλης μπορούσε να επιτευχθεί μέσω της ελεύθερης αγοράς.

4. Τα αποτελέσματα και οι αντικομουνιστικοί μύθοι

Η οικονομική πολιτική του πρώτου σοσιαλιστικού κράτους είχε σαν αποτέλεσμα τη συνεχή αριθμητική αύξηση του προλεταριάτου, την εξάλειψη της ανεργίας, τη μείωση του εργάσιμου χρόνου και την αύξηση των πραγματικών μισθών. Βελτίωσε θεαματικά το επίπεδο ζωής της εργατικής τάξης από χρόνο σε χρόνο ενώ ταυτόχρονο αύξησε το βιοτικό επίπεδο των φτωχών και μεσαίων αγροτών, μειώνοντας σημαντικά την απόσταση μεταξύ του επιπέδου ζωής του χωριού και της πόλης.

Τόσο η εκβιομηχάνιση όσο και η κολεκτιβοποίηση απαιτούσαν τη μεγαλύτερη δυνατή προώθηση της επιστημονικής γνώσης και την πλήρη αφομοίωση της τεχνολογίας από τους εργαζόμενους. Σαν συνέπεια, από τις αρχές της δεκαετίας του 1930 εκατομμύρια εργάτες και φτωχοί αγρότες παρακολούθησαν τεχνικές σχολές είτε έγιναν δεκτοί στα πανεπιστήμια της χώρας, ενώ τα παιδία τους γίνονταν δεκτά στα πανεπιστήμια κατά προτεραιότητα από όλες τις άλλες κοινωνικές ομάδες. Με τον τρόπο αυτό η στελέχωση τόσο της οικονομίας όσο και του κράτους συνολικότερα έγινε από εργάτες και φτωχούς αγρότες.

Τέλος, η νίκη της ΕΣΣΔ στον Β’ΠΠ πέρα από τον ηρωισμό του σοβιετικού λαού και στρατού βασίστηκε στην οικονομική βάση και τα τεχνολογικά επιτεύγματα των τριών πρώτων πεντάχρονων σχεδίων.

Αντίθετα από την αντικομουνιστική φιλολογία σε καμία χρονική στιγμή, ούτε ακόμη στο πρώτο πεντάχρονο, δεν προβλεπόταν μείωση της λαϊκής κατανάλωσης. Και για τις 2 υποδιαιρέσεις της οικονομίας οι ρυθμοί αύξησης ήταν θετικοί. Η διευρυμένη αναπαραγωγή του κεφαλαίου εξασφαλιζόταν στην υποδιαίρεση ΙΙ (μέσα κατανάλωσης) ανεξάρτητα από τις επιδόσεις της υποδιαίρεσης Ι, αφού οι προβλεπόμενοι ρυθμοί ανάπτυξης κάλυπταν τόσο τις αποσβέσεις όσο και τις νέες κεφαλαιακές ανάγκες. Ούτε φυσικά η εκβιομηχάνιση έγινε απομυζώντας δήθεν την αγροτιά. Μαζί με τις σημαντικές επενδύσεις που κατευθύνθηκαν στον αγροτικό τομέα για την εκμηχάνισή του, η κολεκτιβοποίηση απελευθέρωσε εκατομμύρια αγρότες από μια ζωή στα όρια της επιβίωσης οδηγώντας τους στις πόλεις και στα νέα εργοστάσια.

Ιστορικά τα πεντάχρονα πλάνα αποτέλεσαν την ολοκλήρωση της νίκης των μπολσεβίκων, την υλοποίηση των οραμάτων της Οκτωβριανής επανάστασης. Έφεραν στο προσκήνιο την εργατική τάξη και έδειξαν το δρόμο για το μέλλον.

Άναυδος – Δεκέμβριος 2017