17 Δεκ 2011

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΡΙΣΕΙΣ «Πακέτο» με τον καπιταλισμό



Οι κρίσεις που εμφανίζονται σε κάποιους κλάδους, όπως είναι στις μέρες μας ο χρηματοπιστωτικός τομέας, είναι μια μορφή αποκάλυψης της κρίσης που μαστίζει συνολικά τον καπιταλισμό, στο πεδίο των οικονομικών - παραγωγικών σχέσεων και όχι μόνο
Οι διαρκείς αναταράξεις στον χρηματοπιστωτικό τομέα των ΗΠΑ και οι επιπτώσεις τους τόσο στην αμερικανική οικονομία όσο και την καπιταλιστική οικονομία διεθνώς, φέρνει στην επικαιρότητα συζητήσεις και προβληματισμούς, που πάντα μπαίνουν στην ημερήσια διάταξη, όταν η οικονομική ολιγαρχία διαπιστώνει ότι οι καπιταλιστικές κοινωνίες βρίσκονται στα πρόθυρα μιας οικονομικήςκρίσης.
Οι συστηματικές παρεμβάσεις που κάνει το αστικό κράτος -το κράτος των μονοπωλίων- με στόχο να διατηρήσει όσο γίνεται περισσότερο τις διαμορφωμένες, κάθε φορά, ισορροπίες στις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής, μπορεί να μεταθέτουν το αναπόφευκτο ξέσπασμα της οικονομικήςκρίσης για αργότερα, η ύπαρξη όμως και μόνο των κρίσεων αυτών, επιβεβαιώνουν την μαρξιστική άποψη ότι η πορεία εξέλιξης του καπιταλισμού είναι ταυτισμένη με τακτικέςοικονομικέςκρίσεις, που έχουν περιοδικό χαρακτήρα, και μπορούν να εμφανιστούν με διαφορετικές μορφές.
Από αυτή την άποψη το κεντρικό ζήτημα που απασχολεί δεν είναι τόσο ο χαρακτήρας των μέτρων - που έχουν και αυτά τη σημασία τους ? που παίρνονται αυτές τις μέρες σε ΗΠΑ και ΕΕ αλλά το φαινόμενο της ίδια τηςκρίσης. Οι κυκλικές οικονομικέςκρίσεις είναι ο μόνιμος εφιάλτης του κεφαλαίου και της άρχουσας τάξης, αφού κατά τη διάρκειά τους, παράλληλα με τη βάρβαρη επιθετικότητα που εκδηλώνεται σε βάρος των εργαζομένων από την άρχουσα τάξη στο σύνολό της, γίνονται τα μεγάλα ξεκαθαρίσματα ανάμεσα στις διάφορες ομάδες της οικονομικήςολιγαρχίας, με τη μαζική καταστροφή παραγωγικών δυνάμεων, την τεράστια αύξηση των πτωχεύσεων και επιχειρηματικών χρεοκοπιών και στη συνέχεια οδηγούν στη συγκεντροποίηση του κεφαλαίου.
Οι κρίσεις
Η εργατική τάξη, οι εργαζόμενοι και τα λαϊκά στρώματα μπορούν και είναι σε θέση να απαλλαγούν από τις κρίσεις. Και να απαλλαγούν μια για πάντα. Αρκεί να συνειδητοποιήσουμε ότι ο παραγόμενος από όλους εμάς πλούτος της κοινωνίας μάς ανήκει και πρέπει να τον διεκδικήσουμε
Οι οικονομικέςκρίσεις είναι αποτέλεσμα της αδυναμίας των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής να διατηρούν τη συνεχή αναπαραγωγή του κοινωνικού κεφαλαίου. Η ρίζα, δηλαδή, της εμφάνισής τους, είναι οι εκμεταλλευτικές σχέσεις που κυριαρχούν στην κοινωνία, η ίδια η βασική αντίθεση του καπιταλισμού: Η αντίθεση ανάμεσα στον κοινωνικό χαρακτήρα της παραγωγής και τον ατομικό τρόπο ιδιοποίησης των αποτελεσμάτων της. Αυτό όμως προδικάζει ταυτόχρονα και το αναπόφευκτο της διαιώνισης των κρίσεων, όσο η βασική αυτή αντίθεση δεν ανατρέπεται και δεν αντικαθιστάται από διαφορετικές, ανώτερες ως προς τις καπιταλιστικές, σχέσεις παραγωγής τις σοσιαλιστικές.
Με δεδομένο ότι ο καπιταλιστής κερδίζει τόσο περισσότερα, όσο περισσότερο εκμεταλλεύεται την εργατική δύναμη στη διαδικασία της παραγωγής, έχει άμεσο ενδιαφέρον να διευρύνει όσο γίνεται περισσότερο την ίδια την παραγωγή. Οχι για να ικανοποιήσει ανάγκες της κοινωνίας, αλλά για να καταφέρει να πουλήσει περισσότερα εμπορεύματα και να τσεπώσει, έτσι, την κλεμμένη, από τον εργάτη, υπεραξία. Ζητούμενο όμως είναι, να προωθήσει στην αγορά και να πουλήσει τα εμπορεύματα που παράγονται στο σύνολό τους, αφού μόνο έτσι εξασφαλίζεται η αναπαραγωγή του κεφαλαίου και δίνεται συνέχεια στην καπιταλιστική διευρυμένη παραγωγή. Αρα, για να υπάρχει κέρδος και συνέχεια της παραγωγικής διαδικασίας, πρέπει να υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στο μέγεθος της παραγωγής και τη δυνατότητα υλοποίησης (πώλησης) των εμπορευμάτων. Ωστόσο, η δίψα του κάθε ξεχωριστού καπιταλιστή και των κεφαλαιοκρατών στο σύνολό τους για ολοένα και μεγαλύτερα κέρδη, αναβαθμίζει σε νομοτέλεια του συστήματος, τον άναρχο χαρακτήρα ανάπτυξης της παραγωγής, παράγοντας που νομοτελειακά οδηγεί την καπιταλιστική οικονομία σε αλλεπάλληλες ανατροπές της παραπάνω ισορροπίας. Γιατί; Επειδή οι μεν καπιταλιστές, προκειμένου να αυξήσουν τα κέρδη τους αυξάνουν συνεχώς την παραγωγή, αλλά οι εργαζόμενοι λόγω των περιορισμένων εισοδημάτων τους, δεν είναι σε θέση να αυξήσουν την κατανάλωσή τους, με αποτέλεσμα τα εμπορεύματα να παραμένουν στα ράφια. Τότε ξεσπούν οι γνωστές κρίσεις υπερπαραγωγής, που συνοδεύονται από τη ραγδαία πτώση της παραγωγής, το κλείσιμο παραγωγικών μονάδων, μεγάλη άνοδο της ανεργίας, πτώση των μισθών, τριγμούς στο τραπεζικό σύστημα κ.ο.κ. Οταν κάποια στιγμή επέρχεται η νέα ισορροπία και η οικονομία αρχίζει να μπαίνει στις επόμενες φάσεις τουοικονομικού κύκλου, την αναζωογόνηση και την εκ νέου ανάπτυξη, έχουν ήδη δημιουργηθεί οι αντικειμενικές προϋποθέσεις για το ξέσπασμα της επόμενης κρίσης υπερπαραγωγής.
Η δίψα του κάθε ξεχωριστού καπιταλιστή και των κεφαλαιοκρατών στο σύνολό τους για ολοένα και μεγαλύτερα κέρδη, αναβαθμίζει σε νομοτέλεια του συστήματος, τον άναρχο χαρακτήρα ανάπτυξης της παραγωγής. Παράγοντας που νομοτελειακά οδηγεί την καπιταλιστική οικονομία σε αλλεπάλληλες ανατροπές της παραπάνω ισορροπίας
Σήμερα, φαίνεται πως υπάρχει ανάγκη του προσδιορισμού της σχέσης που μπορεί να υπάρχει ανάμεσα στην κρίση που εκδηλώθηκε στον χρηματοπιστωτικό τομέα, κύρια στις ΗΠΑ, και την φάση του οικονομικού κύκλου στην οποία βρίσκονται οι καπιταλιστικές οικονομίες. Κατά πόσο, δηλαδή, αυτή η, κλαδική ας πούμε, κρίση, είναι ο προάγγελος για το πέρασμα στη φάση τηςκρίσης του οικονομικού κύκλου συνολικά.
Οι αρχικές κρίσεις που εμφανίστηκαν την περίοδο του καπιταλισμού, παρά το γεγονός ότι δεν υπήρχαν τα υπολογιστικά μέσα και οι στατιστικές που διαθέτουμε σήμερα, μπορούσαν να υπολογιστούν με απόλυτη ακρίβεια αρκετούς μήνες πριν ξεσπάσουν. Η μεγάλη πλειοψηφία των καπιταλιστικών επιχειρήσεων δραστηριοποιούνταν σε έναν κλάδο παραγωγής, είχαν περιορισμένο πελατολόγιο, έκαναν σχεδόν καθημερινά «ταμείο». Η επικείμενη κρίση υπερπαραγωγής, χωρίς να σημαίνει ότι μπορούσε να αντιμετωπιστεί, εντοπίζονταν έγκαιρα, μέσα από την μείωση των παραγγελιών, την πτώση των εισπράξεων, την αύξηση των στοκαρισμένων εμπορευμάτων.
Η σύγχρονη εικόνα σήμερα είναι εντελώς διαφορετική. Η ουσία των εκμεταλλευτικών σχέσεων παραγωγής δεν έχει αλλάξει στο παραμικρό, αλλά οι επιχειρηματικοί όμιλοι λειτουργούν έχοντας καταργήσει κάθε γεωγραφικό σύνορο και κάθε όριο ανάμεσα σε σφαίρες και κλάδους οικονομικήςδραστηριότητας. Οι μεγάλοι χρηματοοικονομικοί οίκοι, μερικοί από τους οποίους οδηγήθηκαν αυτές τις μέρες σε χρεοκοπία, είναι ταυτόχρονα: Τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρίες, κοινωνικοασφαλιστικοί οργανισμοί και συνταξιοδοτικά ταμεία, εταιρίες διαχείρισης χαρτοφυλακίων, επιχειρήσεις σε κλάδους της ενέργειας, των μεταφορών, των τηλεπικοινωνιών, πολυεθνικές τροφίμων, εισαγωγείς, εξαγωγείς, μεσάζοντες, κατασκευαστές κτιρίων και υποδομών, οτιδήποτε μπορεί να φανταστεί κανείς και ταυτόχρονα επιχειρήσεις που -με σκοπό το ακόμα μεγαλύτερο κέρδος- δραστηριοποιούνται με τον τζόγο των χρηματαγορών και τις «αγορές των παραγώγων προϊόντων», παίζοντας πότε κεφάλαια που πράγματι έχουν στην κατοχή τους, πότε κεφάλαια που ...προσδοκούν ότι θα αποκτήσουν.
Αυτοί οι μονοπωλιακοί καπιταλιστικοί κολοσσοί, που διαχειρίζονται κεφάλαια τα οποία είναι πολλαπλάσια του ΑΕΠ δεκάδων χωρών μαζί και ταυτόχρονα έχουν τη δυνατότητα να εμφανίζονται, την ίδια στιγμή, σε όλα τα πλάτη και τα μήκη της υδρογείου, στην πραγματικότητα δεν κάνουν ποτέ «ταμείο». Εχοντας στην κατοχή τους τεράστια πραγματικά κεφάλαια, αλλά και αμέτρητα τσουβάλια με διάφορους τίτλους (που έχουν αξία μόνο κάτω από συγκεκριμένες προϋποθέσεις), διαθέτουν απίστευτη ισχύ, ωστόσο ανά πάσα στιγμή μπορεί να αποδειχθεί ότι δεν διαθέτουν «τίποτα».
Αυτό έγινε με τις στεγαστικές τράπεζες στις ΗΠΑ, αυτό συνέβη με την ΛΗΜΑΝ ΜΠΡΑΔΕΡΣ. Αποδείχθηκε ότι όταν υποχρεώθηκαν να κάνουν «ταμείο», αυτό δεν είχε καμιά απολύτως σχέση με την εμφανιζόμενη ισχύ που διέθεταν στα χαρτιά. Είναι, μάλιστα, ενδεικτικό ότι για να καλυφθεί, προσωρινά, αυτό το «τίποτα», ο Μπους ζήτησε από το Κογκρέσο «ένεση» 700 δισεκατομμυρίων δολαρίων, όσο δηλαδή είναι ο παραγόμενος στην Ελλάδα πλούτος τεσσάρων χρόνων!
Είναι κατανοητό ότι κάτω από αυτές τις συνθήκες της απίστευτης περιπλοκότητας στην κίνηση των κεφαλαίων, μαζί με τις εθνικές, τις διακρατικές, τις περιφερειακές και άλλου είδους παρεμβάσεις, τις καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις της προηγούμενης δεκαετίας, την εκτόνωση της υποβόσκουσας κρίσης με εξαγωγές κεφαλαίων στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και τη δυνατότητα που απέκτησαν οι πολυεθνικές για μαζική παραγωγή εμπορευμάτων που διατίθενται στα ιμπεριαλιστικά κέντρα, αλλά παράγονται με σημαντικά χαμηλότερο κόστος σε άλλες χώρες, δε συνέβαλαν μόνο στη νέα υπερσυσσώρευση κερδών και κεφαλαίων και στη δημιουργία γιγαντιαίων επιχειρηματικών ομίλων. Παράλληλα,καμουφλάρισαν, ακόμα περισσότερο, σε σχέση με το παρελθόν, τον οικονομικόκύκλο των καπιταλιστικών οικονομιών και τις φάσεις του, έχοντας όμως δημιουργήσει και τέτοιες προϋποθέσεις, ώστε να θεωρείται βέβαιο ότι η εμφάνιση της επόμενης κρίσης, που θα αγκαλιάσει ολόκληρο το φάσμα της οικονομίας, θα προκαλέσει τριγμούς, που θα είναι ασύγκριτα εντονότεροι από κάθε προηγούμενους.
Σε κάθε περίπτωση, οι κρίσεις που εμφανίζονται σε κάποιους κλάδους (όπως είναι στις μέρες μας ο χρηματοπιστωτικός τομέας) ή σε κάποιες ξεχωριστές περιοχές, με άλλα λόγια οι λεγόμενες κλαδικές και περιφερειακές κρίσεις, δεν είναι τίποτα άλλο από μία μορφή αποκάλυψης της κρίσης που μαστίζει συνολικά τον καπιταλισμό, στο πεδίο των οικονομικών-παραγωγικών σχέσεων και όχι μόνο. Είναι κρίσεις που, περιορίζουν πρόσκαιρα, την εκδήλωση της δυσαρμονίας - ανισορροπίας που υπάρχει στις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής, με περιορισμένη μορφή, σε κάποιο επιμέρους τομέα. Το να προσδιορίσεις, από εκεί και πέρα, με απόλυτη ακρίβεια τη στιγμή που θα εμφανιστεί η κρίση συνολικά, δεν είναι απλά μια πολύ δύσκολη υπόθεση, αλλά μια προσπάθεια που εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.
Αξίζει, πάντως, να σημειωθεί ότι το «τίποτα» και το εκ των υστέρων αποδεδειγμένο ελλειμματικό «ταμείο» που αποκαλύπτεται στις μέρες μας για κάποιους μεγάλους πολυεθνικούς ομίλους, δεν αφορά μόνο αυτούς ή και κάποιους ανταγωνιστές τους. Αφορά και τις ίδιες τις οικονομίες των καπιταλιστικών χωρών, όπου η οικονομικήκρίση ενυπάρχει και είναι θέμα χρόνου η αποκάλυψή της. Με αυτή την έννοια, θα πρέπει να θεωρείται βέβαιο, ότι και το «ταμείο» της ?ανάπτυξης, που μας παρουσιάζουν οι διάφορες αστικές κυβέρνησης και η κυβέρνηση της δικής μας χώρας, δεν ανταποκρίνεται σε αυτό που φαίνεται με την πρώτη ματιά. Η εικόνα που μας δείχνουν είναι το αποτέλεσμα των πολλαπλών παρεμβάσεων κράτους-κεφαλαίου, με στόχο την επιμήκυνση της περιόδου κερδοφορίας για το κεφάλαιο και την αναστολή της εμφάνισης μιας οικονομικήςκρίσης. Με δυο λόγια, τα επιχειρήματα ότι η οικονομία της χώρας δεν απειλείται από την εκδήλωση- εμφάνιση οικονομικήςκρίσης, είναι πολύ πιθανό στο άμεσο μέλλον να διαψευστούν παταγωδώς
Μπορούμε να απαλλαγούμε
Με το φαινόμενο των κρίσεων, οι οποίες πάντα συνοδεύονται με ενίσχυση της επίθεσης του κεφαλαίου ενάντια στους εργαζόμενους, δεν πρόκειται να ξεμπερδέψουμε εύκολα. Ανεξάρτητα από τη μορφή με την οποία θα εκδηλώνονται, από το εύρος και το βάθος τους που συνεχώς θα εντείνονται, από τον χρόνο που θα χρειάζεται κάθε φορά για να ξεκινήσει ο καινούριος οικονομικός κύκλος, οι κρίσεις θα υπάρχουν και θα επαναλαμβάνονται, όσο οι σχέσεις παραγωγής της κοινωνίας θα εξακολουθούν να στηρίζονται στην ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής και την εκμετάλλευση της εργατικής δύναμης από το κεφάλαιο.
Η εργατική τάξη, οι εργαζόμενοι και τα λαϊκά στρώματα μπορούν και είναι σε θέση να απαλλαγούν από τις κρίσεις. Και να απαλλαγούν μια για πάντα. Αρκεί να συνειδητοποιήσουμε ότι ο παραγόμενος από όλους εμάς πλούτος της κοινωνίας, μας ανήκει και πρέπει να τον διεκδικήσουμε. Βασική προϋπόθεση και αναγκαία συνθήκη γι' αυτό, είναι να κατανοηθεί από τους εκμεταλλευόμενους, ότι για να συνεχιστεί η διαδικασία παραγωγής του πλούτου, δεν έχουν καμιά απολύτως ανάγκη τους εκμεταλλευτές. Μια κοινωνία που δε θα έχει εκμεταλλευτές, ο λαός θα έχει την εξουσία και τα μέσα παραγωγής θα ανήκουν σ' ολόκληρη την κοινωνία, θα είναι μια κοινωνία που με συγκεκριμένο και επιστημονικά επεξεργασμένο κεντρικό σχεδιασμό, στηριγμένο αποκλειστικά στην ικανοποίηση των σύγχρονων αναγκών των εργαζομένων, θα έχει τη δυνατότητα να απαλλάξει τη χώρα από τις κρίσεις και θα θέσει σε κίνηση το σύνολο των παραγωγικών δυνάμεων, για το φωτεινό μέλλον που δικαιούμαστε.

Κείμενα:
Γιώργος ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ

ByΦιλιππος Ανθης στις Δεν υπάρχουν σχόλια:

Αποκαλυπτικά στοιχεία



Κοιτάξτε με προσοχή το διπλανό ιστόγραμμα. Η κάθε στήλη του φανερώνει το εισόδημα του ενός δεκάτου του πληθυσμού της Ελλάδας. Τα στοιχεία, με τα οποία δημιουργήθηκε, περιέχονται σε έρευνα της Eurostat, της επίσημης στατιστικής υπηρεσίας της Κομισιόν και δεν επιδέχονται την παραμικρή αμφισβήτηση από τους αρμοδίους. Χειρότερα μπορεί να είναι, καλύτερα όχι. Δημοσιοποιήθηκαν δε από τον Γ. Ρωμανιά, επιστημονικό σύμβουλο του Ινστιτούτου Εργασίας.
Ας έρθουμε, όμως, στα βασικά συμπεράσματα του ιστογράμματος. Το φτωχότερο 10% του πληθυσμού απολαμβάνει μόνο το 2,2% του εθνικού εισοδήματος, ενώ το πλουσιότερο 10% το 26,3%. Το φτωχότερο 30% του πληθυσμού (τρεις πρώτες στήλες) απολαμβάνει το 10,6% του εισοδήματος, ενώ το 50% - ο μισός δηλαδή πληθυσμός της χώρας, όπως φαίνεται από τις πέντε πρώτες στήλες - παραμένει φτωχότερο από το πλουσιότερο 10%, αφού το εισόδημα, που απολαμβάνει μόλις φτάνει στο 22,7%. Τέλος, αν κάνετε τους λογαριασμούς, θα δείτε ότι το εισόδημα του πλουσιότερου 30% (περί τα 3 εκατ. Ελλήνων και λιγότερο από το ένα τρίτο του συνόλου) είναι αρκετά μεγαλύτερο, από το εισόδημα του υπόλοιπου 70% (περί τα 7 εκατ. και περισσότερο από τα δύο τρίτα του συνόλου). Οι πρώτοι απολαμβάνουν το 54,1% του εθνικού εισοδήματος, ενώ οι δεύτεροι μόνο το 42,3%.
Χρειάζεται, άραγε, να θυμίσουμε, τις πάμπολλες προειδοποιήσεις του ΚΚΕ, ότι οι «μονόδρομοι» της ΟΝΕ, είτε «πράσινοι» είτε «γαλάζιοι», οι «νόμοι της αγοράς» κλπ., κλπ., οδηγούν κατ' ευθείαν στην κοινωνία του ενός τρίτου;

ByΦιλιππος Ανθης στις Δεν υπάρχουν σχόλια:

Το «αμερικανικό θαύμα»...



Τα στοιχεία προέρχονται από την υπηρεσία προϋπολογισμού του αμερικανικού Κογκρέσου και δεν επιδέχονται «αμφισβητήσεις». Σύμφωνα με αυτά, το χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών στις ΗΠΑ είναι το μεγαλύτερο των 70(!) τελευταίων ετών, πισωγυρίζοντας στα επίπεδα του «κραχ» του 1929! Τα ίδια στοιχεία δείχνουν πως, το 1% των Αμερικανών (2,8 εκατ. άνθρωποι) είχαν το 2000 μεγαλύτερα έσοδα απ' ό,τι είχε συνολικά το 40% (110.000 εκατ. άνθρωποι) που βρίσκεται στη χαμηλότερη θέση της εισοδηματικής κλίμακας. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία για τα τελευταία 20 χρόνια, όπου επελαύνει ο νεοφιλελευθερισμός. Στο διάστημα 1979-2000, το εισόδημα του πλουσιότερου 1% έχει τριπλασιαστεί σε πραγματικά μεγέθη, ενώ το εισόδημα του φτωχότερου 40% έχει μόλις αυξηθεί κατά 11%. Το 1979 το πλουσιότερο 1% είχε έσοδα που αντιστοιχούσαν στο 7,5% του ΑΕΠ, ενώ το 2000 έφτασαν στο 15,5%. Αντίστοιχα, το μερίδιο του φτωχότερου 40% συρρικνώθηκε από το 19,1% το 1979, σε 14,6% το 2000.
Συμπέρασμα πρώτο: Αυτό το «αμερικανικό θαύμα» θαυμάζουν οι κυβερνήσεις της ΕΕ και έχουν βάλει στόχο να το φτάσουν και να το ξεπεράσουν μέχρι το 2010 (βλέπε αποφάσεις Λισαβόνας).
Συμπέρασμα δεύτερο: Οι προεκλογικές ψευτο-παροχές και τα ψίχουλα δεν πρέπει να αποκρύπτουν ότι οι μεγάλοι χαμένοι είναι οι εργαζόμενοι, όσο δεν παίρνουν τις τύχες στα χέρια τους.

ByΦιλιππος Ανθης στις Δεν υπάρχουν σχόλια:

1929: Το μεγάλο «κραχ» του καπιταλισμού



Χρηματιστής της Γουόλ Στριτ πουλάει το πολυτελές αυτοκίνητό του για 100 δολάρια (μετρητά). Οπως γράφει στην πινακίδα, τα έχασε όλα στο Χρηματιστήριο
Στα τέλη Σεπτέμβρη του1929 το κλίμα ευφορίας στην αμερικανική κοινωνία ήταν έκδηλο. Και γιατί όχι; Το Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης από το 1921 μέχρι και τις τελευταίες ημέρες του Σεπτέμβρη είχε προσφέρει συνολική απόδοση κάτι λιγότερο από 400%! Εκατομμύρια Αμερικανοί απολάμβαναν τον πλούτο που νόμιζαν ότι είχαν.
Στις αρχές Οκτώβρη, ωστόσο, ένας πολύ μεγάλος αριθμός επενδυτών χωρίς κάποιο ιδιαίτερο λόγο κατέληξε στην απόφαση ότι ήρθε η ώρα να πουλήσει. Διάσημοι οικονομολόγοι της εποχής τροφοδοτούσαν τις θετικές προσδοκίες επενδυτών και κερδοσκόπων με αισιόδοξες εκτιμήσεις.
Το Σάββατο 19 Οκτώβρη του 1929 το Χρηματιστήριο έκανε βουτιά. Μέχρι το μεσημέρι περίπου 3,5 εκατομμύρια μετοχές είχαν αλλάξει χέρια. Ο αμερικανικός Τύπος ήταν γεμάτος από διαβεβαιώσεις ότι η πτώση ήταν κάτι παροδικό και πως η αγορά θα ανέκαμπτε πολύ σύντομα. Την Τετάρτη 23 Οκτωβρίου, στο τέλος της συνεδρίασης εκδηλώθηκε νέο μαζικό κύμα πωλήσεων.
Την επόμενη ημέρα, την Πέμπτη 24 Οκτωβρίου σχεδόν κανείς δεν ήταν διατεθειμένος να αγοράσει. Τις πρώτες ώρες της συνεδρίασης υπήρχε σημαντικό κύμα πωλήσεων. Εξελίχθηκε όμως σε έναν ανεξέλεγκτο πανικό. Περίπου 13 εκατομμύρια μετοχές άλλαξαν χέρια και κάποιες μετοχές δεν ήταν δυνατόν να πουληθούν σε οποιαδήποτε τιμή. Η κορδέλα των συναλλαγών παρουσίασε πάλι μεγάλη καθυστέρηση, με αποτέλεσμα να βρουν πρόσφορο έδαφος οι καταστροφολογικές φήμες. Ενα πλήθος επενδυτών συγκεντρώθηκε έξω από το κτίριο του Χρηματιστηρίου στη Γουόλ Στριτ της Νέας Υόρκης πεπεισμένο ότι κάτι τρομερό συνέβαινε στην αίθουσα συναλλαγών. Η αστυνομία αναγκάστηκε να επέμβει, για να διατηρηθεί η τάξη. Μέχρι το μεσημέρι έντεκα πολύ γνωστοί κερδοσκόποι είχαν αυτοκτονήσει... Οι Αμερικανοί δεν μπορούσαν να καταλάβουν τι ακριβώς τους είχε συμβεί. Τα πρόσωπά τους δεν έδειχναν λύπη ή απογοήτευση. Εδειχναν τρόμο και απόγνωση.
Ωστόσο, ήταν μόνο η αρχή. Από τον Οκτώβρη του 1929 μέχρι και τον Ιούλη του 1932 ο βιομηχανικός δείκτης Ντάου Τζόουνς έχασε το 89% της αξίας του. Χρειάστηκαν 25 χρόνια 1954 - για να ξαναπιάσει τα προ του «κραχ» επίπεδα.
Πολύ σύντομα οι επιπτώσεις του «κραχ» πέρασαν στην «πραγματική οικονομία». Η φτώχεια, η πείνα, η ανεργία άρχισαν να γίνονται καθημερινότητα για εκατομμύρια Αμερικανούς. Το «κραχ» του 1929 ήταν ένα από τα πιο έντονα φαινόμενα της πρώτης μεγάλης κρίσης του καπιταλισμού τον 20ό αιώνα.

ByΦιλιππος Ανθης στις Δεν υπάρχουν σχόλια:

Κίνημα για την ανατροπή της εξουσίας των μονοπωλίων



Επίσκεψη της Αλ. Παπαρήγα στην Ενωση Οινοποιητικών Συνεταιρισμών Σάμου και συζήτηση με τους εργαζόμενους
Με τους εργαζόμενους στο Συνεταιρισμό
Η Αλέκα Παπαρήγα είχε συνάντηση και με τη διοίκηση της Ενωσης Οινοποιητικών Συνεταιρισμών Σάμου, έναν ιστορικό παραγωγικό συνεταιρισμό, ο οποίος ξεκίνησε τη λειτουργία του από το 1934 και παράγει το περίφημο κρασί Σάμου. Σήμερα, όμως, ο συνεταιρισμός στραγγαλίζεται.
Η Αλέκα Παπαρήγα, μιλώντας στους εργαζόμενους του Συνεταιρισμού, τόνισε:
«Μέλημά μας είναι, όλο το Κόμμα, μέσω βεβαίως των Οργανώσεων, μέσω των ανθρώπων που παλεύει από κοινού στο κίνημα, να ξέρουμε πάρα πολύ καλά τα προβλήματα των εργαζομένων, πώς εξελίσσονται και μάλιστα έχουμε και τη δυνατότητα επειδή παρακολουθούμε τις γενικότερες αποφάσεις - παρακολουθούμε τι γίνεται στην ΕΕ, τι συζητιέται στη Βουλή, ξέρουμε τι πρόκειται να έρθει - πιστεύω ότι ξέρουμε όχι μόνο τα προβλήματα που εσείς νιώθετε αλλά ξέρουμε και τι έρχεται για σας αύριο. Και, μάλιστα, αν ανακαλέσετε λίγο στη μνήμη σας καλό θα ήταν να θυμηθείτε τι λέγαμε το 1992 όταν ψηφίστηκε η Συνθήκη του Μάαστριχτ και η ΕΟΚ έγινε ΕΕ, τι λέγαμε όλα αυτά τα χρόνια και τι προβλέψεις κάναμε για την εξέλιξη των εργατοϋπαλλήλων, όσων έχουν μικρομάγαζα, της φτωχής αγροτιάς, της αγροτικής παραγωγής - γιατί εσείς είστε και υπάλληλοι σε έναν συγκεκριμένο χώρο στον τομέα της οικονομίας.
Οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος
Δυστυχώς, δεν πέσαμε έξω πουθενά. Μακάρι να μας έλεγαν σήμερα, "ρε παιδιά, όλα μαύρα τα βλέπατε, αλλά δεν είναι και τόσο μαύρα". Πέσαμε μέσα σε όλα και να σας πω και για ποιο λόγο πέσαμε μέσα σε όλα: Γιατί ξέρουμε πάρα πολύ καλά ότι με ευθύνη βεβαίως των ελληνικών κυβερνήσεων και της ελληνικής, όπως λέμε εμείς, άρχουσας τάξης, δεν υπάρχουν μόνο κυβερνήσεις, πίσω απ' τις κυβερνήσεις υπάρχουν βιομήχανοι, τραπεζίτες, μεγαλέμποροι, μια ολόκληρη τάξη που κυβερνά μέσω των κυβερνήσεων, με ευθύνη λοιπόν αυτών, συν με τη συνειδητή επιλογή των κρατών - μελών της ΕΕ, ό,τι μέτρο έχει παρθεί από το 1992 μέχρι σήμερα - δε λέω ότι ήταν καλά πριν το '92, αλλά μιλάω για την τελευταία περίοδο - ό,τι μέτρο ακούτε έχει ένα διπλό στόχο: Είναι όπως το νόμισμα με δύο όψεις.
Η μία όψη είναι η εξής: Οι εργατοϋπάλληλοι - εδώ συμπεριλαμβάνεστε κι εσείς - που είχανε κάποιες κατακτήσεις μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, για διάφορους λόγους, αυτές τις κατακτήσεις θέλουν να τις πάρουν πίσω, ενώ έπρεπε να τις πάρουν πίσω και να μας φέρουν καινούριες, αυτές που ταιριάζουν για τον 21ο αιώνα. Οι εργαζόμενοι θα ζουν με τα κριτήρια του τέλους του 19ου αιώνα και η απόσταση θα μεγαλώνει ανάμεσα σε αυτό που προσφέρει η επιστήμη, η πρόοδος και σε αυτό που θα απολαμβάνουμε. Θα είναι ακόμη χειρότερα τα πράγματα, διότι το 19ο αιώνα δεν ήταν τόσες οι δυνατότητες όσες σήμερα. Η μία όψη, λοιπόν, είναι αυτή: Φθηνοί εργάτες και μάλιστα όχι με σταθερή δουλειά. Η ανεργία θα μεγαλώσει, θα γίνει μόνιμη και μια δουλειά θα μοιράζεται σε τρεις και τέσσερις. Τέσσερις μήνες αν δουλεύεις το χρόνο ...καλά είναι, τους άλλους; Θα πάμε σαν τις χελώνες, θα πέσουμε σε χειμέρια νάρκη. Ο βασικός μισθός τώρα έπεσε στα 500 ευρώ και μάλιστα φορολογείται. Δηλαδή, κι αυτός που παίρνει τα 560 ευρώ μεικτά θεωρείται εισόδημα που πρέπει να φορολογηθεί.
Η άλλη όψη είναι το εξής πράγμα: Να συγκεντρωθεί η παραγωγή και η εμπορία των προϊόντων, αλλά και ο πλούτος που υπάρχει στη χώρα, είτε είναι ενέργεια είτε είναι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας - έχετε αιολικό πάρκο στη Σάμο - σε όσο γίνεται λιγότερα χέρια μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων. Είτε κάποιοι κλείνουν και ενισχύονται οι άλλοι που είναι στον ίδιο κλάδο, είτε συνενώνονται μεταξύ τους. Αυτά τα μέτρα παίρνονται. Οταν σηκώνονται το πρωί και λένε ότι πρέπει να κάνουμε μεταρρυθμίσεις, πρέπει να κάνουμε αναδιαρθρώσεις, πρέπει να αλλάξουμε αντιλήψεις, να γίνουμε μοντέρνοι, σύγχρονοι, να μην είμαστε παλαιολιθικοί, όταν λένε για τις προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης ή όταν λένε να ξεπεραστεί η κρίση, εννοούν αυτό το πράγμα: Κάποιοι θα βγουν πολύ κερδισμένοι, οι λιγότεροι, και οι άλλοι θα βγουν πολύ χαμένοι.
Τα σχέδια για τους παραγωγικούς συνεταιρισμούς
Εδώ, π.χ., υπάρχει αυτός ο συνεταιρισμός. Οι συνεταιρισμοί έγιναν πριν πολλά χρόνια για ένα σκοπό. Στην Ελλάδα υπήρχε μικρή ιδιοκτησία κλήρου - πάλι για διάφορους ιστορικούς λόγους, δεν είναι της ώρας - και έφτιαξαν τους συνεταιρισμούς και έδωσαν και επιδοτήσεις ούτως ώστε να πουλάει ο αγρότης ο συνεταιρισμένος πιο φθηνά προϊόντα στον έμπορο, στο βιομήχανο κ.λπ. Αντί, δηλαδή, να δώσουν ζεστό χρήμα στον έμπορο και στο βιομήχανο έδιναν στους αγρότες επιδοτήσεις να καλύπτουν κάποια έξοδα για να πουλάνε φθηνά και να είναι πολύ μεγάλο το κέρδος των βιομηχάνων. Δεν τα έδωσαν επειδή αγαπούσαν την αγροτιά. Και ταυτόχρονα έδωσαν όλες αυτές τις επιδοτήσεις για να δημιουργείται και μια καλή εντύπωση για την ΕΕ που μας επιδοτεί κ.λπ. Και έτσι οι συνεταιριστικές επιχειρήσεις έκαναν και μονάδες, πήραν και διοικητικό προσωπικό, πήραν και εργάτες.
Τώρα τα πράγματα αλλάζουν. Εχουν ξεκινήσει προ κρίσης - μην τα συνδέετε με την κρίση - αυτές είναι επιλογές που υπήρχαν και πριν 10 χρόνια. Με την οικονομική κρίση είναι ευκαιρία σου λέει τώρα να τους πάρουμε αμπάριζα να τα περάσουμε όλα. Δεν έχουν σχέση με την κρίση. Συζητιέται τώρα στη Βουλή - είδα και συνεταιριστές που συζήταγαν στη διακομματική επιτροπή για το θέμα. Τώρα, λοιπόν, λένε το εξής πράγμα: Θα φύγουν από τη μέση οι συνεταιρισμοί, όπως τους ξέραμε - που εμείς, βεβαίως, βρίσκαμε πάρα πολλά προβλήματα σε αυτούς, αλλά δεν έχει σημασία - και οι παραγωγικές τους μονάδες και θα γίνουν μεγάλα συγκροτήματα, μονοπωλιακά, σύγχρονα, υποτίθεται, τα οποία θα πάρουν στα χέρια τους την παραγωγή και την εμπορία. Υπάρχουν προϊόντα τα οποία αντικειμενικά θα μειωθεί η παραγωγή τους στην Ελλάδα, λόγω εισαγωγών. Η απελευθέρωση της αγοράς αυτό σημαίνει. Ας πούμε, παίρνουμε κινέζικα σκόρδα ή σκόρδα Αργεντινής, πορτοκάλια και μήλα Αργεντινής, λες και η Ελλάδα δεν έχει, διότι έκαναν διακρατικές συμφωνίες ή ανάμεσα στις επιχειρήσεις κάνουν κατανομή της αγοράς και των κερδών. Και σου λέει: "Μπάτε σκύλοι αλέστε" για την Ελλάδα, "σκασίλα μου" για την ελληνική αγροτιά και για την ελληνική εργατιά. Γιατί φέρνουνε οι Κινέζοι τα κλωστοϋφαντουργικά και οι Λατινικές χώρες τα αγροτικά προϊόντα και η Γερμανία κάνει εξαγωγή αυτοκινήτων, κάνει εξαγωγή μηχανημάτων. Αυτό είναι. Αυτή η πολιτική θα συνεχίσει και θα γίνει πολύ πιο βάρβαρη και χειρότερη αν ο ελληνικός λαός - που εμείς εδώ, έχουμε καταρχήν ευθύνη να μιλήσουμε - και οι άλλοι λαοί της Ευρώπης δεν αποφασίσουν να σηκώσουν κεφάλι.
Ο λαός θα πληρώσει δίχως να ωφεληθεί απ' τα 106 δισ. ευρώ
Ερχονται πολύ χειρότερες μέρες. Τώρα, εσείς οι εργατοϋπάλληλοι αντιμετωπίζετε τη σταθερότητα στη δουλειά. Αύριο, μπορεί να πούνε, αυτή η μονάδα πουλιέται. Ο,τι πωλείται δεν πωλείται μαζί με το προσωπικό. Μπορεί να πείτε, τι με νοιάζει εμένα αν ιδιοκτήτης είναι ο συνεταιρισμός ή αν είναι ο Γάλλος ή η τάδε επιχείρηση. Κανείς δεν αγοράζει με το υπάρχον προσωπικό. Διώχνει το προσωπικό, παίρνει καινούριο, το οποίο έχει κατώτερο πρώτο μισθό, με νέους από 18 έως 25 που δεν έχουνε κοινωνική πείρα μεγάλη και θα τους κουμαντάρουμε, λέει, καλύτερα. Τι να τους έχουμε αυτούς που είναι χρόνια και που έχουν άλλο μισθό; Λοιπόν, μπροστά σας είναι η ανασφάλεια. Ετσι είναι τα πράγματα. Είναι η κακή περίθαλψη, είναι όλα τα προβλήματα που έρχονται στην Υγεία, στη λαϊκή οικογένεια - να μη σας κάνω ανάλυση, νομίζω τα ζείτε και δεν περιμένετε από μένα διαφώτιση.
Λοιπόν, κοιτάξτε να δείτε, όσοι πιστεύετε ότι μπόρα είναι και θα περάσει, ή πιστεύετε ότι κάτι θα γίνει, μας δίνουν 106 δισ. ευρώ. Αυτά, όμως, δεν είναι για σας. Αυτά είναι για τις τράπεζες, οι τράπεζες θα τα δώσουν στους επιχειρηματίες - δεν έχουμε καμιά σχέση με τα 106 δισ. Εχουμε, όμως, την εξής σχέση: Θα πρέπει να πληρώνουμε, γιατί αυτά, ό,τι μας δίνεται γράφεται ως χρέος. Αρα έχουμε σχέση με την έννοια ότι θα τα πληρώνουμε εμείς, αλλά δεν πρόκειται να επωφεληθούμε σε τίποτα. Δεν πρόκειται να πάνε για πιο φθηνά φάρμακα, δεν πρόκειται να πάνε για να κάνουν λαϊκές κατασκηνώσεις που λέμε εμείς, για φθηνές διακοπές για τα νέα ζευγάρια, δεν πρόκειται να πάνε για δωρεάν παιδικούς σταθμούς.
Χρειάζεται ριζική αλλαγή
Εμείς θεωρούμε ότι το παν στην Ελλάδα εξαρτάται από την εργατική τάξη και από κοντά είναι τα μικρομάγαζα και η φτωχή αγροτιά. Αλλά αυτή που μπορεί στο πετσί της να καταλάβει καλύτερα την εκμετάλλευση είναι η εργατική τάξη. Γιατί δεν έχει μαγαζί να πει, εγώ είμαι επιχειρηματίας. Ετσι νομίζουν κάτι φουκαριάρηδες που μπορεί να βγάζουν και λιγότερα από τους εργάτες. `Η οι αγρότες να πιστεύουν ότι θα είναι καλύτερα αν αντί του συνεταιρισμού έρθει ένας καινούριος τύπος επιχείρησης.
Λοιπόν, πρέπει να σκεφτείτε και πρέπει να αποφασίσετε. Να ξεβολευτούμε όλοι: Είχαμε μάθει να κάνουμε μια απεργία, μια πορεία, να πηγαίνουμε σε μια συγκέντρωση, πολλοί απ' τους εργάτες να ψηφίζουν ΠΑΣΟΚ και ΝΔ. Τώρα ήρθε η σειρά του ΠΑΣΟΚ, τώρα ήρθε η σειρά της ΝΔ, κάποια χρόνια έμεινε στην αντιπολίτευση, μάλλον θα έχουν βάλει μυαλό. Λοιπόν, να ξεβολευτούμε από αυτές τις απόψεις, διότι τα επόμενα χρόνια ούτε μπορείτε να τα διανοηθείτε πώς θα είναι. Αρα, εδώ, θέλει ριζική αλλαγή για εμάς. Θέλει ένα κίνημα να βάζει "φρένο", αλλά, ταυτόχρονα, αυτό που λέμε, ανατροπή της εξουσίας των μονοπωλίων, των επιχειρηματιών.
Μυαλό έχουν για τα συμφέροντά τους
Αυτή η τάση θα δυναμώσει και σε όλη την Ευρώπη. Και οι Γερμανοί χάνουν και οι Γάλλοι, όλοι. Και σκεφτείτε το εξής πράγμα: Αν η κρίση γενικευτεί στην Ευρώπη, καταλαβαίνετε τι έχει να γίνει. Και να σας πω και κάτι άλλο: Μπορούμε να αποκλείσουμε και την περίπτωση ενός πιο γενικευμένου πολέμου; Ηδη πόλεμοι γίνονται στην περιοχή μας. Διότι σε συνθήκες κρίσης η Γερμανία θα θελήσει να χάσει λιγότερο. Η Γαλλία θα θέλει να παραγκωνίσει τη Γερμανία για να μη χαθεί αυτή. Οι ανταγωνισμοί είναι μεγάλοι και αυτά οδηγούν σε πολύ περισσότερα. Δε σας λέμε καμιά υπερβολή. Η ιστορία είναι γραμμένη. Την έχουν γράψει όλοι αυτοί. Τώρα πρέπει να γράψει την ιστορία της η εργατική τάξη και ο λαός, τη σύγχρονη ιστορία. Αυτή δεν έχει γραφτεί ακόμη. Και εμείς, σαν Κόμμα, δουλεύουμε σε δύο "ταμπλό", ταυτόχρονα: Παλεύουμε για τα καθημερινά προβλήματα. Τώρα που θα έρθουν οι λογαριασμοί και όποιοι δε θα έχουν να πληρώσουν πρέπει να γίνει κίνημα συμπαράστασής τους. Να τα κάνουμε όλα αυτά. Οχι εμείς μόνο, πρέπει να τα κάνει και ο κόσμος. Αλλά και ταυτόχρονα προσπαθούμε να πείσουμε τον κόσμο ότι μπορεί να αλλάξει τα πράγματα ριζικά. Οι αλλαγές οι μεγάλες έγιναν, σε όλη την ιστορία, όταν παρέμβηκαν οι λαοί. Οταν οι λαοί περίμεναν μπας και βάλουν οι από πάνω μυαλό... Μυαλό έχουνε μόνο για τα συμφέροντά τους».

ByΦιλιππος Ανθης στις Δεν υπάρχουν σχόλια:

Η λαϊκή οικονομία μπορεί να εξασφαλίσει ποιοτική και φτηνή διατροφή


ποιοτική και φτηνή διατροφή
Από την ομιλία στους εργαζόμενους του Πτηνοτροφικού Συνεταιρισμού «Πίνδος»
Από τη συγκέντρωση των εργαζομένων στην «Πίνδος»
Από την «Πίνδο», έναν πτηνοτροφικό συνεταιρισμό που κατέχει μεγάλο μερίδιο στην εγχώρια πτηνοτροφική παραγωγή και απασχολεί εκατοντάδες εργαζόμενους και εργαζόμενες, ξεκίνησε χτες την περιοδεία της στα Γιάννενα η ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ. Οι εργαζόμενοι παραμένουν απλήρωτοι εδώ και δύο μήνες, ενώ τους οφείλεται και το επίδομα αδείας. Η Αλέκα Παπαρήγα συναντήθηκε επίσης με τη διοίκηση του συνεταιρισμού, η οποία επικαλείται καθυστερήσεις στην πληρωμή των προμηθειών από αλυσίδες σούπερ μάρκετ.
Μιλώντας στους εργαζόμενους η Αλέκα Παπαρήγα σημείωσε μεταξύ άλλων: «Στην κρίση, δεν πτωχεύει μόνο ο λαός. Στην κρίση συγκεντρώνεται η παραγωγή σε λιγότερα χέρια και ο πλούτος σε ακόμη λιγότερα χέρια. Στην κρίση υπάρχουν οι χαμένοι. Η μεγάλη πλειοψηφία των χαμένων είναι οι εργάτες, οι υπάλληλοι, τα μικρομάγαζα, οι μικροϊδιοκτήτες αγρότες, οι μικροί παραγωγοί. Αυτοί είναι χαμένοι. Κάποιοι επιχειρηματίες επίσης, ορισμένες επιχειρηματικές μονάδες, μπορεί να κλείσουν. Οχι γιατί δίνουν πολλά στους εργαζόμενους, αλλά γιατί τους έκλεισε ένας ανταγωνιστής πιο μεγάλος, είτε εδώ στην Ελλάδα, είτε από έξω και τελικά κερδισμένοι θα βγουν έτσι και αλλιώς οι επιχειρηματίες.
Η πτηνοτροφία στην Ελλάδα, η μεταποίηση και παραγωγή γενικά, δεν υποφέρει μόνο από τη χαμηλή αγοραστική ικανότητα των εργαζομένων που πλήττονται. Είναι και αυτό, ο κόσμος αγοράζει λιγότερο, αν και, κοιτάξτε, θα κόψει το κρέας και αυτοί που έτρωγαν περισσότερο κρέας το αντικαθιστούν με κοτόπουλο, είναι πιο φθηνό, είναι πιο βολικό. Δεν πλήττεστε μόνο από αυτό. Πλήττεστε από τα γενικότερα μέτρα ιδιωτικοποίησης. Δυναμώνουν οι μονοπωλιακές μονάδες, είτε μέσα στην Ελλάδα, είτε από έξω. Υπάρχουν επιχειρήσεις που λυγίζουν κάτω από το βάρος, το μεγαλύτερο ψάρι τρώει το μικρότερο.
Η "Πίνδος" είναι μια χαρακτηριστική περίπτωση, γιατί στην Ελλάδα μπορούμε να έχουμε εγχώριο, φτηνό κοτόπουλο, με καλά αμειβόμενους εργαζόμενους. Εμείς δίνουμε πολύ μεγάλη σημασία στην αξιοποίηση των εγχώριων δυνατοτήτων της χώρας. Αλλά αυτό σημαίνει ότι πρέπει να καταργηθούν οι εισαγωγές, μια σειρά πράγματα. Πρέπει να ενισχυθεί ο παραγωγός για να στοιχίζει λιγότερο, να πέσει το κόστος του παραγωγού. Είναι μια σειρά πράγματα τέτοια, δηλαδή, να ανεβαίνουν και οι μισθοί και το κόστος να μη γίνεται βαρύ για τον αγοραστή. Αυτό μπορεί να γίνει αν η παραγωγή ανήκει στο λαό. Αν διευθύνεται από το λαό όλη η παραγωγή του τόπου, αν υπάρχει εργατικός έλεγχος.
Παλεύουμε για τα άμεσα προβλήματα αλλά, ταυτόχρονα, επειδή μεμονωμένες λύσεις δεν μπορούν να έρθουν, θέτουμε στο λαό ότι τώρα πια ήρθε η ώρα να συγκεντρωθούν δυνάμεις. Οχι να παλεύει ο λαός και να πιέζει το πολιτικό προσωπικό της χώρας που είναι η εκάστοτε κυβέρνηση και ένα μέρος του κοινοβουλίου που συμφωνεί με την κυρίαρχη πολιτική - εμείς δεν ανήκουμε σε αυτό το προσωπικό. Γιατί μπορεί το πολιτικό προσωπικό να αλλάξει - έχει αλλάξει πολλές φορές, πότε ΝΔ, πότε ΠΑΣΟΚ - δεν αρκεί όμως αυτό.
Αν αλλάξει το πολιτικό προσωπικό, θα έρθει ένα καινούριο, που θα λέγεται συνεργασία ΠΑΣΟΚ - ΝΔ, ή "αριστερή". Μπορεί να δούμε νέες μορφές συνεργασίας, να δημιουργηθούν νέα κόμματα, να φύγουν μερικά παλιά και να γίνουν νέα, για να πείσουν το λαό ότι άλλαξε ο Μανωλιός και ο λαός να πρέπει να πιστεύει σε αυτόν τον Μανωλιό. Λέμε στο λαό να ανατρέψει όχι μόνο το πολιτικό προσωπικό, αλλά και τους επιχειρηματικούς ομίλους, τα μονοπώλια που ελέγχουν τον κάθε κλάδο και ας υπάρχουν μικρές επιχειρήσεις, δεν παίζουν ρόλο αυτές. Αυτοί που καθορίζουν τις τιμές, το κόστος, τις εργασιακές σχέσεις, τα πάντα, μέσω του πολιτικού προσωπικού, είναι τα μονοπώλια».

ByΦιλιππος Ανθης στις Δεν υπάρχουν σχόλια:

16 Δεκ 2011

Η ματαίωση της πολιτικής επιστράτευσης και η συμβολή της ΕΠΟΝ



Στις 30 Γενάρη του 1943 ο αντιστράτηγος Αλεξάντερ Λερ, στρατιωτικός διοικητής των γερμανικών στρατιωτικών Δυνάμεων ΝΑ Ευρώπης εξέδωσε μια διαταγή η οποία μεταξύ άλλων έγραφε1: «1... Κάθε κάτοικος της Ελλάδας ηλικίας από 16-45 χρονών είναι υποχρεωμένος, όταν το απαιτήσουν οι συνθήκες, να αναλάβει δουλιά για γερμανικές ή ιταλικές υπηρεσίες που του υποδείχθηκε. Ανδρικές εργατικές δυνάμεις είναι υποχρεωμένες να εργαστούν κι έξω από τον μόνιμο τόπο κατοικίας τους, αν χρειαστεί σε κοινότητες στρατοπέδευσης. 2. Η πρόσκληση για την ανάληψη της δουλιάς γίνεται άμεσα από τις γερμανικές υπηρεσίες ή μέσω των εντεταλμένων απ' αυτές ελληνικών υπηρεσιών, ιδιαίτερα των επιθεωρήσεων εργασίας και των δημάρχων... Οποιος δεν εκπληρώνει τις υποχρεώσεις που προκύπτουν από τις παραγράφους 1 και 2 τιμωρείται με χρηματική ποινή απεριορίστου ύψους, φυλάκιση ή ειρκτή ή με στρατόπεδο αναγκαστικής εργασίας»...
Το ζήτημα ήταν πάρα πολύ σοβαρό. Οι κάτοικοι της χώρας υποχρεώνονταν -εφόσον εφαρμοζόταν η διαταγή- να παρέχουν στις δυνάμεις κατοχής υπηρεσίες αδιευκρινίστου περιεχομένου χωρίς να αποκλείεται η χρησιμοποίησή τους για εργασίας εκτός Ελλάδας. Επρόκειτο για μια παλιά ιστορία που επανερχόταν στο προσκήνιο και είχε να κάνει με το φλέγον για τον ελληνικό λαό ζήτημα της πολιτικής επιστράτευσης, την οποία οι χιτλερικοί και ντόπιοι συνεργάτες τους επιθυμούσαν να πραγματοποιήσουν από τις πρώτες ημέρες της Κατοχής. Ο στρατηγός Μπάκος για παράδειγμα, «υπουργός άμυνας» στην κυβέρνηση των Κουίσλιγκς, από το 1941 είχε μιλήσει για την ανάγκη αποστολής ελληνικού εκστρατευτικού σώματος στο ανατολικό μέτωπο. Παρόμοιες αναφορές είχε κάνει και ο κατοχικός πρωθυπουργός Τσολάκογλου, ενώ δεν άργησαν να συγκροτηθούν και οι πρώτες φασιστικές οργανώσεις με σκοπό τη στρατολογία των Ελλήνων για τους πολεμικούς σκοπούς του φασισμού. Τέτοιες οργανώσεις ήταν η ΟΕΔΕ (Οργάνωσις Εθνικών Δυνάμεων Ελλάδος), ΕΣΠΟ (Εθνική Σοσιαλιστική Πολιτική Οργάνωσις) κ.ά.2 Ομως όλη αυτή η προσπάθεια δεν έγινε δυνατό να έχει αποτελέσματα αφού συντρίφτηκε πάνω στην αντίσταση του ελληνικού λαού κατά του κατακτητή, με την ανάπτυξη των ΕΑΜικών οργανώσεων και την πρόοδο του ένοπλου αντιστασιακού αγώνα του ΕΛΑΣ.
Η απειλή της επιστράτευσης επανέρχεται
Εκδήλωση και κατάθεση στεφανιών για τη ματαίωση της πολιτικής επιστράτευσης (5/3/1943)
Από τις αρχές του '43 το ζήτημα της επιστράτευσης απόκτησε επείγουσα σημασία για τους χιτλερικούς, δεδομένου ότι οι απώλειές τους στο σοβιετογερμανικό μέτωπο ήταν πολύ μεγάλες. Η χειμερινή επίθεση του Κόκκινου Στρατού είχε στεφθεί με επιτυχία και είχε κορυφωθεί με τη νίκη στο Στάλινγκραντ το Φλεβάρη του '43. Ετσι τα γερμανικά στρατεύματα χρειάζονταν νέες δυνάμεις που μπορούσαν να αναζητηθούν στις κατακτημένες χώρες.
Στις 19 Φλεβάρη ο Γκέμπελς δήλωνε: «Ο γερμανικός λαός δίνει το αίμα του, η υπόλοιπη Ευρώπη ας δώσει την εργασία της». Την επομένη, 20 του μηνός, στη γερμανική εκπομπή για την Ελλάδα υπήρχε η εξής ανακοίνωση: «Ο αρχηγός του τρίτου Ράιχ Αδόλφος Χίτλερ, εκτιμών τη γενναιότητα του ελληνικού λαού, την οποίαν επέδειξεν εις το πεδίον της μάχης, επιθυμεί να έχει τούτον συμπαραστάτην του εις την ιστορικήν πορείαν την οποίαν εχάραξεν διά τη δημιουργία ενός νέου κόσμου και ζητεί προς τούτο τη βοήθειάν του η οποία πρέπει να εκδηλωθεί κατά τρόπον ενεργητικόν και θετικόν»3.
Οι παραπάνω δηλώσεις φανέρωναν πως δεν ήταν πολύ μακριά η στιγμή που η επιστράτευση θα αποτελούσε, πλέον, γεγονός. Κι όντως δεν άργησε να γίνει κάτι τέτοιο. Το σχετικό διάταγμα της επιστρατεύσεως, στηριγμένο στη διαταγή του αντιστρατήγου Αλεξάντερ Λερ που προαναφέραμε, δόθηκε στη δημοσιότητα στις 23 Φλεβάρη του 1943, και προέβλεπε την επιστράτευση Ελλήνων πολιτών για εργασία στην υπηρεσία των κατακτητών. Επρόκειτο για την αποκαλούμενη εργατική επιστράτευση - συνέχεια της οποίας, φυσικά, θα ήταν η αποστολή επιστρατευμένων Ελλήνων εκτός συνόρων της Ελλάδας. Το διάταγμα, μεταξύ άλλων, έλεγε:
«Επί τη βάσει της υπό του Φύρερ και Ανωτάτου Αρχηγού των Ενόπλων Δυνάμεων χορηγηθείσης μοι εξουσιοδοτήσεως διατάσσω τα κάτωθι:
Αρθρον 1ον. Εκαστος κάτοικος της Ελλάδος, ηλικίας 16-45 ετών είναι υποχρεωμένος, εάν το απαιτήσουν αι περιστάσεις ν' αναλάβη υποδεικνυομένην εις αυτόν εργασίαν διά γερμανικάς ή ιταλικάς υπηρεσίας... Οι άνδρες είναι υποχρεωμένοι να εργάζονται έξω του τόπου της μονίμου κατοικίας, συνεκροτημένοι εις συμβιωτικάς ομάδας στρατοπέδου, εάν απαιτηθή το τοιούτον.
Άρθρον 2ον. Η πρόσκλησις προς ανάληψιν εργασίας γίνεται υπό των γερμανικών υπηρεσιών ή απ' ευθείας υπό των εντεταλμένων προς τούτο ελληνικών υπηρεσιών, ιδίως επιθεωρήσεων εργασίας Δημάρχων...».
Για τους μη συμμορφούμενους προς τα ανωτέρω άρθρα προβλεπόταν: «...χρηματικήν ποινή ή φυλάκισιν ή ειρκτήν ή στρατόπεδον καταναγκαστικών έργων»4.
Η οργάνωση της αντίστασης - Το βάπτισμα του πυρός για την ΕΠΟΝ
Οταν το διάταγμα στάλθηκε, το βράδυ 22 Φλεβάρη, για να δημοσιευτεί στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης, οι οργανώσεις των εργατοϋπαλλήλων του Εθνικού Τυπογραφείου ειδοποίησαν την ηγεσία του ΕΑΜ και του ΚΚΕ5. Ετσι το ΕΑΜικό κίνημα βρέθηκε σε ετοιμότητα ούτως ώστε να αποτρέψει τον τεράστιο κίνδυνο που απειλούσε το λαό.
Ολες οι ΕΑΜικές εφημερίδες ξεκίνησαν καμπάνια ενημέρωσης, το ίδιο και οι ΕΑΜικές οργανώσεις, από τη νεο-ιδρυμένη ΕΠΟΝ ως το Εργατικό ΕΑΜ, που έπαιξε κορυφαίο ρόλο στην κινητοποίηση των εργαζομένων.
Η μάχη ενάντια στη χιτλερική επιστράτευση άρχισε με τη συντονισμένη απεργία και διαδήλωση στις 24 του Φλεβάρη, όταν οι εργατοϋπάλληλοι σταμάτησαν την εργασία τους και χιλιάδες λαού κατέβηκαν στο κέντρο της Αθήνας για να διαδηλώσουν μπροστά στο πολιτικό γραφείο του κατοχικού πρωθυπουργού Κ. Λογοθετόπουλου, στο Εργατικό Κέντρο και στο υπουργείο Εργασίας.
Η ορμή του λαού ήταν ασυγκράτητη εκείνη τη μέρα, όπως άλλωστε και τις επόμενες. Ομάδες διαδηλωτών εισέβαλαν στα παλαιά ανάκτορα και κατέκλυσαν τα κυβερνητικά γραφεία, ενώ ο κύριος όγκος της διαδήλωσης κατευθύνθηκε στο υπουργείο Εργασίας - που τότε ήταν στη διασταύρωση των οδών Μπουμπουλίνας και Τοσίτσα. «Στη διαδήλωση - γράφει ο Β. Μπαρτζιώτας6- πήραν μέρος 60-70 χιλιάδες αθηναϊκού λαού. Οταν αυτή έφτασε έξω από το υπουργείο Εργασίας μίλησαν αντιπρόσωποι του ΕΑΜ. Ανάμεσά τους και η ΕΠΟΝίτισσα Νίκη (πριν μία μέρα είχε ιδρυθεί η ΕΠΟΝ), η πρώτη ομιλήτρια της ΕΠΟΝ, που ενθουσίασε τους νέους». Μετά τις ομιλίες οι διαδηλωτές κατέλαβαν το υπουργείο κι έβαλαν φωτιά στα αρχεία του με τους καταλόγους των υποψηφίων προς επιστράτευση. Αυτό ήταν η αρχή. Την άλλη ημέρα το πρωί ο «Ριζοσπάστης» σε έκτακτη έκδοσή του καλούσε το λαό να συνεχίσει τον αγώνα για να ματαιώσει τον κίνδυνο της πολιτικής επιστράτευσης7.
Τις επόμενες μέρες θα ακολουθήσουν απεργίες εργαζομένων, υπαλλήλων του Δημοσίου (όπως των υπαλλήλων της τηλεφωνικής εταιρίας), ενώ η νεολαία έδωσε το δικό της ξεχωριστό «παρών», με τους μαθητές στην πρώτη γραμμή που συνέχιζαν την πολυήμερη αποχή τους από τα σχολεία, που την είχαν αρχίσει στις 22 Φλεβάρη.
Στις 25 του Φλεβάρη8 συνεχίστηκαν οι συγκεντρώσεις κατά ομάδες σχολείων. Το απόγευμα μετά από συγκέντρωση 6-7 σχολείων στο λόφο του Παγκρατίου τα παιδιά ξεκίνησαν τραγουδώντας τον εθνικό ύμνο με συνθήματα κατά της επιστράτευσης, κρατώντας σε συναγερμό τη γειτονιά. Τότε τους ρίχτηκαν οι «γκλοριόζοι» με προτεταμένα τα περίστροφα και με φωνές - «via! via!». Μπροστά προχωρούσε ο μικρός μαθητής του 5ου Γυμνασίου Γιάννης Δρακόπουλος. Οι καραμπινιέροι ρίχτηκαν με λύσσα απάνω του μα το παιδί δε δείλιασε. Τότε τον πυροβόλησαν. Το αγόρι έπεσε στο δρόμο πληγωμένο βαριά. Τα άλλα παιδιά όρμησαν ασυγκράτητα πάνω στους Iταλούς φασίστες που το 'βαλαν στα πόδια ντροπιασμένοι. Το ίδιο βράδυ στο Πολιτικό Νοσοκομείο που τον είχαν μεταφέρει, ο μικρός αγωνιστής ξεψύχησε. Ο πρώτος νεκρός μαθητής της Αντίστασης. Στις 26 Φλεβάρη, μέρα Σάββατο, οι μαθήτριες της «Λεύτερης Νέας», ΕΠΟΝίτισσες τώρα, πήγαν συνταγμένες στο σπίτι του Δρακόπουλου στην οδό Ερεσού, κρατώντας στις αγκαλιές τους τα πρώτα λουλούδια της άνοιξης. Ο κόσμος είχε βγει στα παράθυρα κι έκλαιγε. Αλλοι μαθητές εκείνη τη μέρα έγραψαν σε πολλά σημεία της οδού Ερεσού: Οδός Γιάννη Δρακόπουλου.
Ο λαός αντί να κάμπτεται, μέρα με τη μέρα πολλαπλασίαζε τις εκδηλώσεις αντίδρασης κατά του μέτρου της πολιτικής επιστράτευσης. Ετσι ο κατοχικός υπουργός Εσωτερικών Α. Ταβουλάρης ανακοίνωσε ότι οι συγκεντρώσεις θα διαλύονται με τη χρήση όπλων, το ιταλικό φρουραρχείο προειδοποιούσε ότι οι διαδηλωτές θα τιμωρούνταν με βαρύτατες ποινές και η γερμανική διοίκηση σε μια προσπάθεια να σπείρει τον τρόμο πραγματοποιούσε στις 3 Μάρτη παρέλαση μιας θωρακισμένης ταξιαρχίας. Λίγες ώρες μετά ο λαός και η νεολαία θα έδιναν σ' όλους αυτούς ένα μοναδικό μάθημα. Η δυναμική αναμέτρηση πραγματοποιήθηκε στις 5 του Μάρτη.
Η 5η του Μάρτη
«Η Επιτροπή Πόλης της ΚΟΑ - γράφει ο Β. Μπαρτζιώτας9- είχε την πληροφορία ότι στις 5 του Μάρτη 1943 ο Λογοθετόπουλος θα αναγγείλει επίσημα από το ραδιοφωνικό σταθμό πως αποφασίστηκε η πολιτική επιστράτευση. Η ΕΠ της ΚΟΑ, που συνεδρίασε το πρωί της 4 του Μάρτη αποφάσισε να απαντήσει επίσημα στους κατακτητές με την παλλαϊκή πανεθνική διαδήλωση της Αθήνας. Ο Νίκος Πλουμπίδης, μέλος τότε του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, έκανε την εισήγηση - πρόταση στη συνεδρίαση αυτή της ΕΠ της ΚΟΑ και έπαιξε σπουδαίο ρόλο στην οργάνωση και καθοδήγηση της ιστορικής διαδήλωσης της 5ης Μάρτη 1943». Χωρίς αργοπορία, τα όργανα του αντιστασιακού κινήματος, οι ΕΑΜικές οργανώσεις, οι οργανώσεις του Εργατικού ΕΑΜ, της Πανυπαλληλικής, οι οργανώσεις του ΚΚΕ και της ΕΠΟΝ κινητοποιήθηκαν για να ξεσηκώσουν το λαό. Ηδη από τις κινητοποιήσεις των προηγούμενων ημερών φαινόταν πως το σύνθημα της γενικής απεργίας είχε ωριμάσει σ' όλη την κατεχόμενη Ελλάδα και σε σύσκεψη του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ με τους γραμματείς των οργανώσεων Αθήνας - Πειραιά, αφού έγιναν οι σχετικές με την κατάσταση διαπιστώσεις, δόθηκε η ανάλογη κατεύθυνση: Γενική Πολιτική Απεργία και Παλλαϊκή διαδήλωση για τις 5 Μάρτη με κεντρικό αίτημα τη ματαίωση της πολιτικής επιστράτευσης. «Από το μεσημέρι της Τρίτης 4 του Μάρτη - γράφει ο Ν. Πλουμπίδης σε σημείωμά του γραμμένο μέσα στη φυλακή στις 5/3/1954 - δεκάδες χιλιάδες λαϊκοί αγωνιστές βρίσκονταν σε πυρετώδη κίνηση. Τα τυπογραφεία και οι πολύγραφοι δούλευαν αδιάκοπα. Πλακάτ, σημαίες, συνθήματα ετοιμάστηκαν. Τα σχέδια πορείας του κάθε κλάδου καταστρώθηκαν. Χιλιάδες προκηρύξεις και τρυκ μοιράστηκαν. Οι συνδέσεις των διαφόρων κρίκων κανονίστηκαν. Τα ΧΩΝΙΑ τότε εφευρέθηκαν και τέθηκαν σε εφαρμογή. Ολοι οι τομείς, όλα τα γρανάζια της πολύπλοκης και πολύπλευρης μηχανής τέθηκαν σε κίνηση κι άρχισαν ταχύτατα και κανονικά»10.
Στις 5 του Μάρτη ξέσπασε η θύελλα. Η γενική απεργία υπήρξε καθολική. Ο λαός της Αθήνας και του Πειραιά βρίσκεται στους δρόμους. Τα πλακάτ υψώνονται με σύνθημα «Κάτω η επιστράτευση!». Οι δρόμοι γεμίζουν με χιλιάδες προκηρύξεις του ΕΑΜ και του ΚΚΕ. Ο «Ριζοσπάστης» εκείνη τη μέρα θα κυκλοφορήσει δύο φορές καλώντας το λαό σε συναγερμό ως τη νίκη.
Οι διαδηλωτές, που υπολογίζονται πάνω από 300 χιλιάδες, κατέλαβαν και πάλι το υπουργείο Εργασίας κι έκαψαν τις καταστάσεις εργατών που ήταν για επιστράτευση. Ο εχθρός θα απαντήσει στη λαϊκή έκρηξη με τα όπλα. Ο «Ριζοσπάστης» την επομένη11, σε έκτακτη έκδοσή του μιλούσε για 12 νεκρούς και πάνω από εκατό τραυματίες, αλλά στην πραγματικότητα οι νεκροί υπερέβαιναν τους 18 και οι τραυματίες υπολογίζονταν σε 135.
Παρόμοιος λαϊκός ξεσηκωμός θα πραγματοποιηθεί στη Θεσσαλονίκη, στο Βόλο, σε Καλαμάτα, Σπάρτη, Κόρινθο και αλλού. Η επιστράτευση τελικά θα ματαιωθεί!
Στη μάχη της 5ης του Μάρτη ξεχωριστή ήταν η παρουσία της ΕΠΟΝ, που της ανήκει μεγάλο μερίδιο από τη νίκη. «Στις διαδηλώσεις στις 5 του Μάρτη - γράφει η ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ στο πρώτο της φύλλο12- είχαμε άπειρα παραδείγματα της μαχητικότητας του ηρωισμού, της αυτοθυσίας της νέας γενιάς». Στο ίδιο φύλλο της εφημερίδας αναφέρονται θύματα που είχε η ΕΠΟΝ στη διαδήλωση, ενώ εκφράζεται η εξής εκτίμηση για τη δράση της οργάνωσης σ' όλη τη διάρκεια του αγώνα κατά της πολιτικής επιστράτευσης: «24 Φλεβάρη και 5 Μάρτη! Να δύο ημερομηνίες που θα μείνουν ιστορικές. Κι αξέχαστες. Δυο μέρες που ο αθηναϊκός και πειραιώτικος λαός με τα νιάτα του αγωνίστηκε και σάρωσε τα σχέδια των καταχτητών και επέβαλλε τη θέλησή του. Η νέα γενιά συμμετείχε σε πρωτοφανή όγκο και μαχητικότητα σ' αυτές τις μάχες. Η 5 του Μάρτη ακόμα αποτέλεσε το πρώτο βάφτισμα της ''Ενιαίας Πανελλαδικής Οργάνωσης Νέων'' ΕΠΟΝ. Μια μεγάλη διαδήλωση νέων κοριτσιών και παιδιών διέσχισε τους κεντρικούς δρόμους της Αθήνας με κραυγές ''ΚΑΤΩ Η ΕΠΙΣΤΡΑΤΕΥΣΗ - ΕΠΟΝ, ΕΠΟΝ"».
Στο ίδιο φύλλο της ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ, γράφονται ορισμένα στιγμιότυπα από τη δράση των νέων στη διαδήλωση.
«-- Στις διαδηλώσεις στις 5 του Μάρτη είχαμε άπειρα παραδείγματα της μαχητικότητας, του ηρωισμού και της αυτοθυσίας της νέας γενιάς.
-- Μια νέα εργάτρια ανεβαίνει πρώτη σε μια αντλία, αρπάζει το λάστιχο και προσπαθεί να καταβρέξει τους φασίστες. Αψηφώντας το πολυβόλο. Φωνάζει: "Αδέλφια μη φοβάστε. Ολοι μαζί, πάνω τους".
-- Τρεις Γερμανοί ορμούν να πιάσουν ένα νέο που κρατούσε σ' ένα κοντάρι μια επιγραφή. Ο νέος ξεκολλάει γρήγορα το πανί και με το κοντάρι ρίχνεται στα τρία χιτλερικά χτήνη και τους ξαπλώνει κάτω με σπασμένα κεφάλια.
-- Στη γωνιά Σοφοκλέους και Πολυκλήτου, μια κοπέλα ρίχνει βροχή από πέτρες στους φασίστες που την πυροβολούν. Σ' ένα σπίτι πηγαίνουν πατριώτες ένα νέο 17 χρονών βαριά τραυματισμένο με διαμπερές. Η σπιτονοικοκυρά κλαίει. Ο ήρωας την κοιτάζει στα μάτια και λέει: "Μην κάνεις έτσι... Δεν είναι τίποτα... Κι έπειτα κάθε αγώνας έχει και τα θύματά του... Είμαι υπερήφανος...". Πριν προφθάσει ν' αρθρώσει την τελευταία φράση ξεψύχησε σαν ήρωας που εχτελεί το καθήκον του ως την τελευταία του πνοή.
-- Ενας αστυνομικός ρωτήθηκε "χτύπησες κι εσύ"; Απάντησε "πού να προφθάσω; Αντί να χτυπήσω μ' έδειρε μια μαθήτρια".
-- Στη γωνία Αθηνάς και Λυκούργου Ιταλοί στρατιώτες κυνηγούν τρία κορίτσια. Μερικά πιτσιρίκια κάνουν αλυσίδα με τα χέρια τους και τους φράζουν το δρόμο. Οι γενναίοι του Ντούτσε χτύπησαν τα παιδάκια. Μα τα τρία κορίτσια βρήκαν την ευκαιρία και ξέφυγαν».
1. Μάρτιν Ζέκεντορφ: «Η Ελλάδα κάτω από τον αγκυλωτό σταυρό - Ντοκουμέντα από τα Γερμανικά Αρχεία», εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή», σελ. 165
2. Π. Ρούσου: «Η Μεγάλη Πενταετία», τόμος Α' σελ. 277 κ.α.
3. «Ιστορία της Αντίστασης 1940-45», εκδόσεις ΑΥΛΟΣ, τόμος 2ος, σελ. 676
4. Τ. Βουρνά: «Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας 1940-1945», εκδόσεις Τολίδη, σελ. 264-265, Σ. Γρηγοριάδη: «Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας», τόμος Α' σελ. 292-293 κ.α.
5. Σπ. Κωτσάκη: «Εισφορά στο χρονικό της Κατοχής και της Εθνικής Αντίστασης στην Αθήνα», εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή», σελ. 106
6. Β. Μπαρτζιώτα: «Η Εθνική αντίσταση στην Αδούλωτη Αθήνα», εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή», σελ. 122
7. «Ριζοσπάστης» 25/2/1943, («Ριζοσπάστης περίοδος 1941-1945 - Κατοχή - Δεκεμβριανά», Εκδόσεις «Ριζοσπάστης» - «Σύγχρονη Εποχή», σελ. 63)
8. Πέτρος Ανταίος: «Συμβολή στην ιστορία της ΕΠΟΝ», εκδόσεις Καστανιώτης, τόμος β' σελ. 29
9. Β. Μπαρτζιώτα, στο ίδιο σελ. 123
10. «Ριζοσπάστης» 5/3/1978
11. «Ριζοσπάστης» 6/3/1943, σελ. 67
12. ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ, 22/3/1943, ανατύπωση «Ρ» 23/2/2003

ByΦιλιππος Ανθης στις Δεν υπάρχουν σχόλια:

Ο κοινωνικός χαρακτήρας της Επανάστασης του 1821



Ο Ρήγας ψέλνει το Θούριο (Μουσείο Μπενάκη)
«Ας εξετάση διακεκριμένως οποιοσδήποτε έλαβεν μέρος εις την Επανάστασιν, και θέλει ίδει ότι η τάξις των ξενιτευμένων λογιοτάτων και εμπόρων είναι ήτις πρώτη ετόλμησεν και εκίνησεν τον μοχλόν τούτον και έμβασεν και τους Προεστούς και τους Αρματολούς εις τα αίματα.»1
Ετσι περιγράφει την κινητήρια δύναμη της Επανάστασης του 1821 ένας εκ των πρωταγωνιστών της, ο Σερραίος επαναστάτης Ν. Κασομούλης, καταδεικνύοντας το κοινωνικό της περιεχόμενο. Εκτοτε, αυτό εκτοπίστηκε από την κρατούσα ιστοριογραφία, για να κυριαρχήσουν το θρησκευτικό και μια «υπερταξική» έννοια του εθνικού ως αποκλειστικά κίνητρα της Επανάστασης.
Σε κάθε ιστορική εποχή, μια κοινωνική τάξη προβάλλει ως πρωτοπόρα, αποτελώντας την ηγέτιδα δύναμη - μοχλό της κοινωνικής προόδου. Την περίοδο που εξετάζουμε, ο ρόλος αυτός ανήκε στην αστική τάξη, η οποία διαμορφώθηκε και αναπτύχθηκε στα πλαίσια του φεουδαρχικού συστήματος. Σε μια μακρόχρονη πορεία, οι φεουδαρχικές σχέσεις παραγωγής έγιναν εμπόδιο για την περαιτέρω ανάπτυξη των νέων παραγωγικών δυνάμεων, των καπιταλιστικών. Επρεπε, λοιπόν, να σπάσουν. Και έσπασαν, με τη νίκη των αστικών επαναστάσεων, οι οποίες συνέτριψαν τη φεουδαρχική εξουσία και συγκρότησαν τα αστικά έθνη - κράτη.
Η ελληνική επανάσταση του 1821 δε διέφερε ως προς αυτό, από τις αντίστοιχες επαναστάσεις και κινήματα που σημειώθηκαν σε μια σειρά χώρες το ίδιο διάστημα. Βεβαίως, πραγματοποιήθηκε σε συνθήκες οθωμανικής κατάκτησης, με ηγετική δύναμη την ελληνόφωνη χριστιανική αστική τάξη. Ηταν, επομένως, εθνικοαπελευθερωτική στη μορφή και αστικοδημοκρατική στο περιεχόμενο.
Οπως σε όλες τις αστικές επαναστάσεις, έτσι και στην ελληνική του 1821, πήραν μέρος, ως κινητήριες δυνάμεις, οι πλατιές μάζες της αγροτιάς, καθώς και η μικρή ακόμα αριθμητικά εργατική τάξη (ναύτες, τεχνίτες, κ.ά.). Ο μαζικός λαϊκός ηρωισμός, ακόμα και μεταξύ των αμάχων, η συλλογική δράση που έλαβε όλες τις μορφές πάλης - και κυρίως την ένοπλη - η αυτοθυσία, σφράγισαν τον πολυετή αγώνα, αφήνοντας πίσω διαχρονικά διδάγματα.
Η άνοδος της αστικής τάξης
Επίθεση τουρκικού ιππικού εναντίον των Ελλήνων στο Βελεστίνο. Λαϊκή γκραβούρα εποχής
Ο 18οςαιώνας υπήρξε μια περίοδος, όπου η ελληνική αστική τάξη σημείωσε πρωτόγνωρη ανάπτυξη. Σε αυτό συνέβαλαν μια σειρά παράγοντες. Οι αλλαγές στο οθωμανικό καθεστώς γαιοχρησίας και η εξάπλωση του διεθνούς εμπορίου επέφεραν σημαντικές μεταβολές στο επίπεδο της αγροτικής οικονομίας, που, από κλειστή, άρχισε σιγά σιγά να γίνεται εμπορευματική. Το χρήμα έπαψε πια αποκλειστικά να αποθησαυρίζεται και άρχισε σταδιακά να κυκλοφορεί και να επενδύεται στο εμπόριο, στις τράπεζες, στη βιοτεχνία, κ.α.
Η Συνθήκη του Κιουτσούκ - Καϊναρτζή (1774) και οι Ναπολεόντειοι πόλεμοι (1793-1813) δημιούργησαν τις συνθήκες για ραγδαία ανάπτυξη και κερδοφορία του ελληνικού εμπορικού και ναυτιλιακού κεφαλαίου. Εκατοντάδες πλοία ναυπηγήθηκαν, εμπορικά δίκτυα εξαπλώθηκαν σε όλη την Ευρώπη, ενώ οι δραστηριότητες των Ελλήνων κεφαλαιούχων επεκτάθηκαν γρήγορα στους τομείς των τραπεζών και των ασφαλειών. Σημαντική υπήρξε, επίσης, η ανάπτυξη της βιοτεχνίας.
Κατά τα τέλη του 18ουαιώνα, η ελληνική αστική τάξη, πέραν της οικονομικής δύναμης, οπλίστηκε ακόμη με ιδεολογία και πολιτικό πρόγραμμα, που άντλησε από το Διαφωτισμό και τη Γαλλική Επανάσταση. Τα εμπορικά - βιοτεχνικά κέντρα των Ελλήνων αποτέλεσαν πνευματικά φυτώρια, όπου συντελέστηκε η εθνική αφύπνιση, μετατρέποντας το «χριστιανικό γένος των Ρωμαίων» σε «ελληνικό έθνος». Στην εθνική συνειδητοποίηση προστέθηκε σε μια πορεία και η επαναστατική ψυχολογία.
Ο Κολοκοτρώνης και τα παλικάρια του μετά τη μάχη. Ζωγραφιά του Θεόφιλου
Ολη αυτή η κίνηση - απειλή για την παλαιά τάξη πραγμάτων - προκάλεσε την αντίδραση της επίσημης Εκκλησίας, η οποία καταδίκασε τα «αθεΐας λίμπερα» των Γάλλων, ζήτησε να καούν τα «ανίερα» βιβλία (όπως του Βολτέρου) και να αφοριστούν όσοι τα διάβαζαν. Λίγο πριν την Επανάσταση δεν ήταν λίγοι εκείνοι που υποστήριζαν: «Ας αφήσουμε τα παιδιά του Μωάμεθ να αποτελειώσουν τα παιδιά του Ροβεσπιέρου.»2
Ωστόσο, η δυναμική που απελευθέρωσε η αστική τάξη της Γαλλίας δεν κατέστη εφικτό να καταπνιγεί. Οπως υπογράμμισε ο ίδιος ο Θ. Κολοκοτρώνης, «η γαλλική επανάσταση και ο Ναπολέοντας, έκαμε, κατά την γνώμη μου, ν' ανοίξουν τα μάτια του κόσμου.»3
Η ανερχόμενη αστική τάξη δεν υπήρξε μόνον ο κοινωνικός φορέας της εθνικής αφύπνισης - συνειδητοποίησης, αλλά και ο οργανωτής της επανάστασης, στην οποία προσέδωσε σαφές ιδεολογικοπολιτικό περιεχόμενο. Ο Ρήγας Φεραίος μέσα από τον Θούριο πρόβαλλε τόσο ένα απελευθερωτικό σχέδιο όσο και ένα πολιτικό πρόγραμμα. Εκεί, καθώς και στο έργο του Νέα Πολιτική Διοίκησις που ακολούθησε, καλούσε σε εξέγερση όλους τους λαούς της Βαλκανικής («Χριστιανούς και Τούρκους»), με σκοπό το γκρέμισμα της οθωμανικής κυριαρχίας και τη δημιουργία μιας Βαλκανικής ομοσπονδίας. Ο Ρήγας ήρθε σε επαφή με το Διευθυντήριο της Γαλλικής Επανάστασης, ίδρυσε μυστική Εταιρεία και ανέπτυξε δράση στα εμποροβιοτεχνικά κέντρα των Ελλήνων, στον ελλαδικό χώρο και τα Βαλκάνια.
Το σπίτι στην Οδησσό, όπου ιδρύθηκε η Φιλική Εταιρεία
Η σύσταση συνωμοτικών οργανώσεων με ταξικούς - εθνικοαπελευθερωτικούς σκοπούς υπήρξε συνήθης πρακτική για τα αντίστοιχα κινήματα της εποχής. Εκτός από την Εταιρεία του Ρήγα, συγκροτήθηκαν τα επόμενα χρόνια μια σειρά οργανώσεις, όπως η Εταιρεία των Πέντε, τοΕλληνόγλωσσον Ξενοδοχείον (Παρίσι 1809), η Φιλόμουσος Εταιρεία(Αθήνα 1813) και, βεβαίως, η Φιλική Εταιρεία (Οδησσός 1814). Η τελευταία υπήρξε σαφώς η πιο σημαντική, τόσο από την άποψη της μαζικότητας, όσο και της μαχητικότητας, αλλά και του ρόλου τον οποίο έπαιξε.
Στον πυρήνα της Φιλικής Εταιρείας (ΦΕ) ήταν η αστική τάξη. Στις γραμμές της εντάχθηκαν πολλοί σημαίνοντες έμποροι και τραπεζίτες (όπως οι Α. Κροκίδας ή ο Εμμ. Παππάς αντίστοιχα), εφοπλιστές (όπως οι Κουντουριώτης και Μεξής), κ.ο.κ. Η οργάνωση, η δομή και οι αρχές λειτουργίες της ΦΕ αντλούσαν από την αντίστοιχη ευρωπαϊκή εμπειρία, ιδιαίτερα της καρμποναρίας.
Στη συνέχεια μυήθηκαν στη ΦΕ και κοτζαμπάσηδες (όπως οι Π. Μαυρομιχάλης και Λόντος, οι Ρούφοι και οι Ζαΐμηδες), Φαναριώτες (όπως οι Μαυροκορδάτος, Νέγρης Νούτσος και Φιράρης) και ανώτεροι κληρικοί (όπως οι Α. Γαζής, Παλαιών Πατρών Γερμανός και Ιγνάτιος Ουγγροβλαχίας). Οι δυνάμεις αυτές δεν υπήρξαν ομοιογενείς, δημιουργώντας συχνά αντιθέσεις και τριβές στους κόλπους της Φιλικής, ενώ η στάση τους στην Επανάσταση ποίκιλλε. Τέλος, ενόψει της ταυτόχρονης κήρυξης της Επανάστασης στα Βαλκάνια εντάχθηκαν στη ΦΕ πολλοί Σέρβοι, Βούλγαροι, Μολδαβοί και Βλάχοι. Το 1819-1820 άρχισαν να στρατολογούνται στο Μοριά και μέλη από τις λαϊκές τάξεις.
Επανάσταση του 1821: Πολεμική σκηνή της εποχής
Παραμονές του 1821, ο μηχανισμός της Φιλικής κινητοποιήθηκε για την έκρηξη της Επανάστασης. Στην Πελοπόννησο, όπου θα δινόταν βάρος λόγω της ύπαρξης συμπαγούς ελληνικού πληθυσμού και της έλλειψης σημαντικών οθωμανικών δυνάμεων (οι οποίες είχαν δεσμευτεί για την αντιμετώπιση του Αλή πασά των Ιωαννίνων), στάλθηκαν οι Παπαφλέσσας και Αναγνωσταράς. Στις 22 Φεβρουαρίου 1821 ο Αλέξανδρος Υψηλάντης (αρχηγός της ΦΕ) πέρασε τα σύνορα της Ρωσίας με την οθωμανική αυτοκρατορία κηρύσσοντας στη Μολδαβία την Επανάσταση.
Το διεθνές πλαίσιο
Η Επανάσταση του 1821 εκδηλώθηκε όταν στη Γαλλία είχε ήδη ηττηθεί ο Ναπολέων (1815) και στην Ευρώπη είχε συγκροτηθεί η Ιερά Συμμαχία, η οποία αντιμετώπιζε με καχυποψία έως και ανοιχτή καταστολή όλα τα ανάλογα πολιτικά - επαναστατικά κινήματα της εποχής (στη Νεάπολη, στη Σικελία, στο Πεδεμόντιο, στη Μαδρίτη, στη Λισαβόνα, κ.α.).
Πολλοί εκ των πρωταγωνιστών των εθνικών - αστικοδημοκρατικών αυτών κινημάτων κατέφυγαν διωκόμενοι στην επαναστατημένη Ελλάδα, λαμβάνοντας ενεργό μέρος στον Αγώνα. Τα φιλελληνικά «κομιτάτα» που εμφανίστηκαν σε μια σειρά χώρες έδρασαν όχι μόνον ως πόλοι συγκέντρωσης χρημάτων και εθελοντών για την επαναστατημένη Ελλάδα, αλλά και ως «βιτρίνες» για τη διεξαγωγή της αστικοδημοκρατικής προπαγάνδας στις ίδιες, σε μια περίοδο έντονων πολιτικών διώξεων.
«Η ναυμαχία του Ναβαρίνου» (πίνακας του Αϊβαζόφσκι, 1846)
Η στάση των Μεγάλων Δυνάμεων δεν υπήρξε ενιαία. Οι αντιθέσεις και η διαπάλη που αναπτύχθηκε μεταξύ Αγγλίας, Γαλλίας και Ρωσίας, και που εκφράστηκε με τη διαφορετική στρατηγική της κάθε μιας στο λεγόμενο Ανατολικό Ζήτημα, επέδρασαν σημαντικά - κάποια στιγμή αποφασιστικά - στην τελική έκβαση του ελληνικού ζητήματος. Επέδρασαν, όμως, άμεσα και στα διάφορα τμήματα της ελληνικής αστικής τάξης, αναφορικά με τη στάση τους απέναντι στην Επανάσταση.
Κοινωνικές δυνάμεις και Επανάσταση
Η Εκκλησία: Ως επικεφαλής του μιλιέτ των Ρουμ η Εκκλησία κατέστη αναπόσπαστο τμήμα των οθωμανικών φεουδαρχικών δομών εξουσίας, επιφορτισμένη με συγκεκριμένα διοικητικά καθήκοντα, εξουσίες και αρμοδιότητες. Αναπτύσσοντας ιστορικά και σε μια πορεία σημαντικούς δεσμούς με το εμπορικό κεφάλαιο, εξελίχθηκε η ίδια σε οικονομική δύναμη. Μεταξύ άλλων, ήταν υπεύθυνη και για τη διατήρηση της ευταξίας στους υπ' ευθύνη της πληθυσμούς. Ετσι, το Πατριαρχείο αρχικά, όχι μόνο δεν ευνόησε, αλλά καταδίκασε και κατέστειλε κάθε απελευθερωτική ιδέα ή κίνηση.
Προς το σκοπό αυτό επιστράτευσε επανειλημμένα το όπλο του αφορισμού: Για τους συμμετέχοντες στα Ορλωφικά (και την παρεπόμενη εξόντωση των κλεφτών του Μοριά), για τις εξεγέρσεις του 1807, του 1808, για την εξέγερση των Σουλιωτών κατά του Αλή Πασά των Ιωαννίνων και - βεβαίως - για την Επανάσταση του 1821.
Η έξοδος του Μεσολογγίου (πίνακας στο παλιό Δημαρχείο Μεσολογγίου)
Η αντεπαναστατική δραστηριότητα της επίσημης Εκκλησίας συνεχίστηκε και στη διάρκεια της Επανάστασης. Βεβαίως, η στάση στις γραμμές της γενικά δεν υπήρξε ενιαία. Σημαντικό μέρος, κυρίως του κατώτερου κλήρου, δε συντάχθηκε με τη γραμμή του Πατριαρχείου, μετέχοντας ενεργά στην Επανάσταση. Μαζί τους και μια σειρά μεσαίοι ή ανώτεροι κληρικοί, όπως οι Φιλικοί Ανθιμος Γαζής και Γρηγόριος (Δίκαιος) Παπαφλέσσας, ο Θεόκλητος Φαρμακίδης, κ.ά.
Οι Φαναριώτες: Πρόκειται για πρώην ευγενείς του Βυζαντίου που απέκτησαν σημαντικό πλούτο μέσω του εμπορίου, ενώ αναρριχήθηκαν σε υψηλά πόστα της οθωμανικής διοίκησης (Μεγάλου Δραγουμάνου της Πύλης, Δραγουμάνου του Στόλου και Ηγεμόνα της Βλαχίας και Μολδαβίας). Η στάση τους απέναντι στην Επανάσταση επίσης δεν ήταν ενιαία. Ορισμένοι υιοθετούσαν την προοπτική της ένοπλης εξέγερσης και συγκρότησης ενός ανεξάρτητου αστικού κράτους. Οι περισσότεροι, όμως, υποστήριζαν μια πολιτική «εκ των έσω διάβρωσης» της οθωμανικής αυτοκρατορίας, όπου η ελληνική αστική τάξη θα κυριαρχούσε σταδιακά οικονομικά και πολιτικά.
Οι Φαναριώτες - μέλη της Φιλικής Εταιρείας, όπως οι Α. Μαυροκορδάτος και Θ. Νέγρης, που έλαβαν ενεργό μέρος στην Επανάσταση, κλήθηκαν στη συγκρότηση των πρώτων πολιτειακών θεσμών και μηχανισμών διοίκησης, συνδράμοντας αποφασιστικά στον αστικοφιλελεύθερο χαρακτήρα τους.

Κλέφτες και αρματολοί: Οι κλέφτες ήταν κυρίως πρώην αγρότες ή κτηνοτρόφοι, οι οποίοι, είτε λόγω της φτώχειας είτε από αντίθεση στις οθωμανικές αρχές και τους κοτζαμπάσηδες (χριστιανούς και μουσουλμάνους), κατέφευγαν στην παρανομία, στο βουνό, μακριά από την κατασταλτική δυνατότητα των οργάνων της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Οι αρματολοί ήταν κλέφτες που αμνηστεύονταν και επανεντάσσονταν στην οθωμανική νομιμότητα, επιφορτιζόμενοι με την τήρηση της τάξης σε συγκεκριμένες περιοχές.
Η διατάραξη των υφιστάμενων κοινωνικών ισορροπιών - συσχετισμών και οι δυναμικές που αναπτύχθηκαν με την Επανάσταση, άνοιξαν νέες προοπτικές για τους ενόπλους, οι οποίοι διεκδίκησαν την απεξάρτησή τους από πρότερες δεσμεύσεις εξουσίας (π.χ. τους προκρίτους), διεκδικώντας αυτόνομη πολιτική παρουσία και ρόλο. Στον απεγκλωβισμό τους αυτό, συνέβαλε τα μέγιστα η αρχική τους στοίχιση με τα πιο ριζοσπαστικά τμήματα της αστικής τάξης, την ΦΕ και τον Υψηλάντη. Εν συνεχεία, η συγκρότηση συγκεντρωτικών αστικών οργάνων που προωθούσαν οι τελευταίοι ήρθε σε αντίθεση με τα νεοαποκτηθέντα τοπικά προνόμιά τους, με αποτέλεσμα να διαταραχθούν οι προηγούμενες συμμαχίες και να διαμορφωθούν νέες.
Οι πρόκριτοι - εφοπλιστές των νησιών: Διακρίνονταν από τους προκρίτους της ηπειρωτικής Ελλάδας, αφού, αν και εκπλήρωναν παρόμοιες λειτουργίες στα πλαίσια του οθωμανικού αυτοδιοικητικού συστήματος, η οικονομική τους βάση ήταν πολύ διαφορετική. Αν και το εφοπλιστικό κεφάλαιο έπαιξε καταλυτικό ρόλο στην προώθηση ενός αστικού τύπου κράτους, παραμονές της Επανάστασης υπήρξε εν μέρει επιφυλακτικό. Οι επιφυλάξεις αυτές οφείλονταν μεταξύ άλλων και στους δεσμούς που διατηρούσε με το αγγλικό κεφάλαιο (η Μ. Βρετανία ήταν τότε κατά της προσβολής της ακεραιότητας της οθωμανικής αυτοκρατορίας). Οι όποιες επιφυλάξεις - αντιδράσεις κάμφθηκαν ή καταργήθηκαν σύντομα με επαναστατική βία από ένα γενικότερο αστικοδημοκρατικό κίνημα, που αναπτύχθηκε στα νησιά αυτά και πριν την Επανάσταση ακόμα, καθώς και από την αλλαγή της βρετανικής πολιτικής απέναντι στην οθωμανική αυτοκρατορία.
Ξυλογραφίες του Α. Τάσσου για το 1821 (από το λεύκωμα «Ελευθερία ή Θάνατος»)
Οι κοτζαμπάσηδες: Οι κοτζαμπάσηδες στελέχωναν το κατώτερο τμήμα της οθωμανικής διοικητικής ιεραρχίας. Μεταξύ άλλων, ήταν υπεύθυνοι για τη διαχείριση της κοινοτικής περιουσίας, για την απονομή δικαιοσύνης σε μια σειρά θέματα, για την είσπραξη των φόρων και βεβαίως για την καταστολή των χωρικών στις περιοχές υπ' ευθύνη τους.
Αν και προέρχονταν από τη φεουδαρχία, στα πλαίσια της ιστορικής της αποσύνθεσης, οι κοτζαμπάσηδες σταδιακά αστικοποιούνταν. Η είσπραξη των φόρων, μία από τις κύριες λειτουργίες τους και στοιχείο εμπορευματοχρηματικών σχέσεων, υπήρξε βασικός παράγοντας στην τελική μετάλλαξη - αστικοποίησή τους.
Την εξέλιξή τους αυτή αντανακλά η διφορούμενη στάση τους απέναντι στην Επανάσταση. Από τη μια διέθεταν προνόμια και καθήκοντα συνυφασμένα με το υπάρχον οθωμανικό καθεστώς. Από την άλλη είχαν υλικό συμφέρον για την ανατροπή του. Ετσι, άλλοι εντάχθηκαν στις γραμμές της Φιλικής, άλλοι κράτησαν στάση επιφυλακτική και άλλοι τάχθηκαν εναντίον. Από τη στιγμή της έκρηξης της Επανάστασης, κάποιοι κοτζαμπάσηδες συμπαρατάχτηκαν με τους εμπόρους, τους εφοπλιστές, κ.λπ., ενώ άλλοι βρέθηκαν σε αντιπαράθεση με αυτούς, σε μια προσπάθεια να επικρατήσουν ως η ηγεμονική μερίδα της αστικής τάξης. Η σύγκρουση για τον έλεγχο των επαναστατικών διεργασιών και οργάνων υπήρξε σφοδρότατη.
Η εξέλιξη της Επανάστασης
Η σύγκρουση αυτή εκφράστηκε τόσο στο επίπεδο διαμόρφωσης των νέων επαναστατικών δομών και θεσμών (συντάγματα, διοίκηση, κ.λπ.), όσο και στη διαπάλη για την εξουσία, που δεν άργησε μάλιστα να λάβει και ένοπλη μορφή (οι λεγόμενοι «εμφύλιοι»).
Το Προσωρινόν Πολίτευμα (Σύνταγμα) της Επιδαύρου που ψηφίστηκε στην Α' Εθνοσυνέλευση (Δεκέμβρης 1821) αποτέλεσε μια σύνθεση ιδεών και αρχών, επηρεασμένων από τα αντίστοιχα επαναστατικά Συντάγματα της Αμερικής (1787) και της Γαλλίας (1793 και 1795).
Φώτης Κόντογλου: «Αρματολοί και Κλέφτες», 1948
Αντλώντας από την ιδεολογικοπολιτική δεξαμενή της επαναστατημένης αστικής τάξης και του Διαφωτισμού, το νέο Σύνταγμα προέβλεπε: Τη διάκριση των εξουσιών (Βουλευτικό - Εκτελεστικό), την ανεξιθρησκία, την τυπική ισονομία, την κατοχύρωση των ατομικών, πολιτικών δικαιωμάτων και ελευθεριών, την εισαγωγή καθολικού συστήματος αντιπροσώπευσης και βεβαίως την κατάργηση των όποιων τοπικών - ταξικών προνομίων. Ετσι, τέθηκαν οι βάσεις για τη δημιουργία ενός αστικού κράτους. Οι πολιτικές εξουσίες (και κάποιες από τις οικονομικές) που απολάμβανε μέχρι πρότινος η Εκκλησία στα πλαίσια του φεουδαρχικού συστήματος καταργούνταν ή περιορίζονταν σημαντικά. Η αποδυνάμωση των τοπικών - περιφερειακών διοικήσεων και η μεταφορά των βασικών τους αρμοδιοτήτων στην κεντρική εξουσία, σήμαινε και αντίστοιχη αποδυνάμωση των τοπικών εξουσιών πάνω στις οποίες εδραζόταν μέχρι τότε η πολιτική δύναμη των κοτζαμπάσηδων. Οι βασικές αυτές αρχές επιβεβαιώθηκαν και στις επόμενες Εθνοσυνελεύσεις (Β' του Αστρους, 1823 και Γ' της Τροιζήνας, 1827).
Η διαπάλη, που αρχικά εκφράστηκε σε πολιτικό επίπεδο, οδήγησε γρήγορα στη διάσπαση της κεντρικής Διοίκησης και τη δημιουργία δύο χωριστών κυβερνήσεων: Της Τρίπολης (κοτζαμπάσηδες - Κολοκοτρώνης) και του Κρανιδίου (Υδραίοι, Μαυροκορδάτος, Κωλέττης και οι κοτζαμπάσηδες Λόντος και Ζαΐμης). Σύντομα, οι αντιθέσεις αυτές έλαβαν και ένοπλη μορφή.
Γνωρίζοντας πως το δάνειο από τη Μ. Βρετανία είχε ήδη εγκριθεί, η κυβέρνηση του Κρανιδίου έδρασε αποφασιστικά. Επιτέθηκε σε όλα τα στρατηγικά σημεία που έλεγχε η άλλη πλευρά, κατέλαβε την Ακροκόρινθο, ενώ έθεσε σε πολιορκία Ναύπλιο και Τρίπολη. Δίχως προοπτική άμεσης επικράτησης της μίας ή της άλλης μεριάς, η πρώτη φάση του «εμφυλίου» (α' εξάμηνο του 1824) έληξε με συμβιβασμό, σαφώς όμως υπέρ της κυβέρνησης του Κρανιδίου. Οι «στασιαστές» αμνηστεύτηκαν, αποκλείστηκαν όμως από τα όργανα της κεντρικής διοίκησης.
Βεβαίως, οι προσωρινά ηττημένοι κοτζαμπάσηδες δεν προτίθεντο εύκολα να καταθέσουν τα όπλα. Οταν στις εκλογές της 3ης Οκτωβρίου 1824 για το Βουλευτικό - Εκτελεστικό δεν κατάφεραν και πάλι να συγκεντρώσουν την πλειοψηφία, άρχισαν να προσανατολίζονται ξανά προς την ένοπλη σύγκρουση: Κάτι που το επιδίωκε εξίσου και η άλλη πλευρά, ώστε να λύσει οριστικά το ζήτημα της μορφής άσκησης της εξουσίας. Ξεκίνησε λοιπόν η δεύτερη φάση του «εμφυλίου», που επικεντρώθηκε κυρίως στην Τρίπολη και έληξε στα τέλη του 1824 με ήττα των κοτζαμπάσηδων και τη φυγή τους εκτός Πελοποννήσου.
Τόσο οι ενδοαστικές συγκρούσεις, όσο και οι αλλεπάλληλες στρατιωτικές ήττες τα επόμενα χρόνια (1825-1827) ευνόησαν τις δυνάμεις εκείνες που ζητούσαν περιορισμό των χρονοβόρων κοινοβουλευτικών διαδικασιών και περισσότερο συγκεντρωτική διακυβέρνηση, στα πρότυπα μιας συνταγματικής μοναρχίας.
Σε μια περίοδο, λοιπόν, έντονων πολιτικών ζυμώσεων πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά και η οργάνωση των αντιτιθέμενων συμφερόντων σε κόμματα: Το Αγγλικό, το Γαλλικό και το Ρωσικό. Η ονομασία τους, που παραπέμπει στις αντίστοιχες «προστάτιδες Δυνάμεις», δεν υποδηλώνει εξάρτηση (όπως μονοσήμαντα και ισοπεδωτικά έχει ειπωθεί στο παρελθόν), αλλά τμήματα αστικά προσκείμενα από άποψη συμφερόντων σε κάποιο ισχυρό κράτος.
Οδεύοντας προς τη Γ' Εθνοσυνέλευση, το ζήτημα που βρέθηκε στο επίκεντρο της πολιτικής διαπάλης ήταν η αναζήτηση διεξόδου στο τέλμα των στρατιωτικών επιχειρήσεων (κυριαρχία Ιμπραήμ στη Πελοπόννησο, πτώση Μεσολογγίου, κ.λπ.), μέσω της εξασφάλισης κάποιας διεθνούς διαμεσολάβησης - προστασίας ή την εκλογή ξένου μονάρχη. Στην κατεύθυνση αυτή κινήθηκαν όλα τα κόμματα. Την πρωτοβουλία ανέλαβαν από τα μέσα του 1825 οι «αγγλόφιλοι» με τη λεγόμενη Αίτηση προστασίας (ή Πράξη υποταγής). Η Γ' Εθνοσυνέλευση ψήφισε τον Ι. Καποδίστρια ως κυβερνήτη της Ελλάδος.
Το καλοκαίρι του 1827, η πορεία της Επανάστασης φαινόταν καταδικασμένη. Η πορεία αυτή ανατράπηκε από μια σειρά παρεμβάσεις του διεθνούς παράγοντα. Το Πρωτόκολλο της Πετρούπολης (1826) και η Συνθήκη του Λονδίνου (1827), η ναυμαχία του Ναβαρίνου (Οκτώβρης 1827), ο ρωσοτουρκικός πόλεμος (1828-1829) και η αποστολή γαλλικού εκστρατευτικού σώματος κατά του Ιμπραήμ στο Μοριά (Ιούλιος 1828) υπήρξαν γεγονότα - σταθμοί ενόψει της αναγνώρισης της Ελλάδας ως ανεξάρτητου κράτους (Πρωτόκολλο του Λονδίνου, 3 Φεβρουαρίου 1930). Βασικός όρος της ανεξαρτησίας των Ελλήνων υπήρξε η μορφή του πολιτεύματος, το οποίο όφειλε να είναι μοναρχικό.
Τον Ιανουάριο του 1828 αφίχθη στην επαναστατημένη Ελλάδα ο Ι. Καποδίστριας. Ο νέος κυβερνήτης προέβη άμεσα στη συγκέντρωση όλων των εξουσιών, γνωρίζοντας πως για να εφαρμοστούν οι αναγκαίες αστικές μεταρρυθμίσεις και να στερεωθεί το αστικό κράτος απαιτούνταν άμεσες κινήσεις, απαλλαγμένες από χρονοβόρες κοινοβουλευτικές διαδικασίες, επιβαλλόμενες με πειθώ ή και αυταρχισμό - όπου και όποτε αυτό κρινόταν αναγκαίο.
Οι αποκλεισμένοι από την εξουσία συσπειρώθηκαν και ανασυντάχθηκαν συγκροτώντας το μέτωπο των «συνταγματικών» με κέντρο την Υδρα. Η ένοπλη σύγκρουση δεν άργησε και γρήγορα γενικεύτηκε. Συνεχίστηκε δε και μετά τη δολοφονία του Ι. Καποδίστρια στις 9 Οκτωβρίου 1831, δίχως όμως μια από τις δύο πλευρές να μπορεί να επικρατήσει οριστικά επί της άλλης. Το 1932, λοιπόν, η κεντρική εξουσία είχε σχεδόν αποσυντεθεί ολοκληρωτικά, ενώ η ύπαιθρος στεκόταν ρημαγμένη από μια δεκαετία πολέμου και εχθροπραξιών.
Υπό αυτές τις συνθήκες στις 25 Ιανουαρίου 1833 αποβιβάστηκε στο Ναύπλιο από τη βρετανική φρεγάτα Μαδαγασκάρη ο Οθωνας, υποσχόμενος να βάλει τέρμα στην «αναρχία» του παρελθόντος και εγκαθιδρύοντας - σύμφωνα πάντοτε με τους όρους των σχετικών διεθνών συνθηκών - καθεστώς απόλυτης μοναρχίας. Το ελληνικό αστικό κράτος άρχιζε να κάνει τα πρώτα του βήματα.
ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
1. Κασομούλης Ν., Ενθυμήματα στρατιωτικά, τ. Γ, 1942, σελ. 625-626.
2. Gazette de France, 7 Ιουλίου 1821, στο Μοσκώφ Κ., Ιστορία του κινήματος της εργατικής τάξης, 1988, εκδ. Καστανιώτη, σελ. 95-96.
3. Κολοκοτρώνης Θ., Διηγήσεις των συμβάντων της Ελληνικής Φυλής, 1889, Εστία, σελ. 49.
Το κείμενο είναι βασισμένο σε ομώνυμο άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ΚΟΜΕΠ, τ. 2, 2011.

Του
Αναστάση ΓΚΙΚΑ*
*Ο Αναστάσης Γκίκας είναι Δρ. Πολιτικών Επιστημών, συνεργάτης του Τμήματος Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ

ByΦιλιππος Ανθης στις Δεν υπάρχουν σχόλια:
Ετικέτες
Εγγραφή σε: Αναρτήσεις (Atom)

TOP READ