Μπαταχτσήδες

 Μπαταχτσήδες

Τον τελευταίο καιρό γίνεται πολύς λόγος για τα περιβόητα "κόκκινα δάνεια", για την διαδικασία πώλησής τους σε ξένα κοράκια και για τον άμεσο κίνδυνο να χάσουν πολλοί απλοί άνθρωποι τα σπίτια τους. Απέναντι στην λαϊκή δυσαρέσκεια και την ανησυχία για τις μαύρες μέρες που έρχονται, εμφανίστηκαν οι γνωστοί τιμητές των πάντων για να μας υπενθυμίσουν πως, αν δεν πληρώσουν εκείνοι που χρωστάνε, οι τράπεζες θα έχουν σοβαρό πρόβλημα και θα κληθούμε πάλι όλοι εμείς να χρεωθούμε για να ανακεφαλαιοποιηθούν εκ νέου. Κάποιοι δε έσπευσαν να να δείξουν με το δάχτυλο τους κακοπληρωτές και να πουν με αυστηρό ύφος τις γνωστές κουταμάρες τού τύπου "ας πρόσεχαν" ή, επί το ευγενικώτερον, "ας μην έπαιρναν δάνεια πάνω από τις δυνάμεις τους". Εννοείται πως όλοι αυτοί οι τιμητές, στα πλαίσια είτε της ανοησίας που τους δέρνει είτε της διατεταγμένης υπηρεσίας που εκτελούν, ξεχνούν ή αποκρύπτουν δυο βασικές λεπτομέρειες:

Όχι μόνο στεγαστικά αλλά και εορτοδάνεια, μετοχοδάνεια, διακοποδάνεια... Σε 20 λεπτά και με δώρα!
Προσέξτε το "αποκτήστε 3.000". Η τράπεζα στηρίζει την επιλογή σου να πεταχτείς για καφέ στην Νέα Υόρκη.

Πρώτον, η συντριπτική πλειοψηφία των σημερινών "μπαταχτσήδων" δεν είχαν κατά νου να γίνουν μπαταχτσήδες όταν έπαιρναν τα δάνειά τους "για να αποκτήσουν το δικό τους κεραμίδι". Αντίθετα, πήραν χαρτί και μολύβι, λογάριασαν τους δυο μισθούς που έμπαιναν κάθε μήνα στο σπίτι τους, μέτρησαν, ξαναμέτρησαν κι ύστερα πήγαν στην τράπεζα. Το έγκλημά τους ήταν πως δεν είχαν υπολογίσει ότι θα ερχόταν κάποια στιγμή η εξουσία να τους περικόψει τους μισθούς, να τους κόψει τα δώρα και τα επιδόματα και, κυρίως, να τους στερήσει έναν από τους δυο μισθούς (συχνά δε και τους δυο) με τους οποίους ζούσαν αυτοί και τα παιδιά τους.

Δεύτερον, οι ίδιες οι τράπεζες είναι που κάποτε τσακώνονταν ποια θα πρωτοχορηγήσει στεγαστικό δάνειο, παραβιάζοντας όλες τις δικλείδες ασφαλείας. Σχεδόν παρακαλούσαν τον κόσμο να πάρει δάνειο. Μια κατάθεση της πλάκας πήγαινες να κάνεις και σε άρπαζε ο υπάλληλος από το χέρι για να σε ενημερώσει περί της μεγάλης ευκαιρίας να αποκτήσεις το δικό σου σπίτι δίχως να το καταλάβεις. Μήπως δεν ήταν οι ίδιες οι τράπεζες που υπερεκτιμούσαν την αξία του πωλούμενου ακινήτου ώστε να χορηγήσουν υψηλότερο δάνειο στον αγοραστή; Κι αν δεν ήταν αυτές που συνέστηναν στον δανειολήπτη να προτιμήσει δάνειο με ρήτρα ελβετικού φράγκου, ποιός ήταν; Ήξερε και στο χωριό της η θεια-Μαριγούλα το ελβετικό φράγκο;

Εν πάση περιπτώσει, αυτά είναι γνωστά και δεν θα επιμείνω περισσότερο. Προτιμώ να επικεντρωθώ σε κάτι που δεν είναι ευρέως γνωστό. Κι αυτό είναι το γεγονός ότι το εν λόγω φαινόμενο δεν έχει αποκλειστική σχέση με την "ψωνάρα τον έλληνα, που έχει μάθει να ζη με δανεικά" αλλά με όλη την Ευρώπη. Πρόκειται για ένα φαινόμενο το οποίο απειλεί να τινάξει στον αέρα ολόκληρο αυτό το σαθρό οικοδόμημα που λέγεται Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στην Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού εξηγήσαμε αναλυτικά το πώς οι ΗΠΑ κόντεψαν να πνιγούν στο τσουνάμι που σηκώθηκε όταν έσπασε η φούσκα των στεγαστικών δανείων. Άλλωστε, χάρη στο σκάσιμο αυτής της φούσκας ξέσπασε το 2008 η παγκόσμια καπιταλιστική κρίση που δεν λέει με τίποτε να τελειώσει. Όταν τον Σεπτέμβρη εκείνης της χρονιάς κατέρρεε η Λέμαν Μπράδερς, τα στεγαστικά δάνεια των ΗΠΑ ξεπερνούσαν τα 20 τρισ. δολλάρια, ποσό που ανστιστοιχούσε στο 140% του ΑΕΠ της χώρας. Αν αυτοί οι αριθμοί σάς φαίνονται ιλιγγιώδεις, περιμένετε την συνέχεια.

Ενάμισυ χρόνο αργότερα, καθώς η κρίση έφτανε στην πόρτα μας και ο τότε πρωθυπουργός πήγαινε στο Καστελλόρριζο για το γνωστό διάγγελμά του, τα στεγαστικά δάνεια που είχαν χορηγήσει οι τράπεζές μας έφταναν το 109% του ΑΕΠ μας. Παρ' ότι το ποσοστό αυτό είναι πολύ καλύτερο από των ΗΠΑ, το πρόβλημα των απλήρωτων δανείων εξελίχθηκε σε θανατηφόρο καρκίνωμα επειδή εμείς δεν είχαμε την πολυτέλεια που είχε η Ουάσιγκτον να ενισχύει τις τράπεζές της εκδίδοντας φρέσκο χρήμα.

Πάμε παρακάτω. Αφού το δικό μας 109% έγινε θανατηφόρο, γιατί να μην γίνει εξ ίσου θανατηφόρο και το 105% της Γαλλίας; Μήπως έχετε την εντύπωση ότι τώρα που άρχισαν κι εκεί οι περικοπές κι οι απολύσεις, οι γάλλοι θα αποδειχτούν πιο καλοπληρωτές από μας; Και πόσο καλύτερο απ' αυτά τα ποσοστά είναι το 95% της αυστηρής Γερμανίας ή το 90% της γειτονικής μας Ιταλίας; Πόσο λιγώτερο "ψωνάρες" είναι δηλαδή οι ευρωπαίοι εταίροι μας σε σχέση μ' εμάς τους βλαχοβαλκάνιους;

Κι όμως, αυτά δεν είναι τα χειρότερα. Τί να πει και η Μεγάλη Βρεττανία, όπου τα στεγαστικά δάνεια των τραπεζών της ξεπερνούν το 150% του ΑΕΠ, ποσοστό μεγαλύτερο κι από εκείνο των ΗΠΑ στις παραμονές τού ξεσπάσματος της κρίσης; Τί να πει κι η Σουηδία με 173%; Τί να πει κι η Ολλανδία, εκείνου του αχώνευτου του Ντάισενμπλουμ, με καμμιά εφτακοσαριά δισ. στεγαστικά στον δρόμο, ποσό που αντιστοιχεί στο 274% (ναι, ναι, σωστά διαβάζετε: 274%!) του ΑΕΠ της; Και τί να πει και η Δανία, που οι τράπεζές της έχουν χορηγήσει στεγαστικά δάνεια ύψους... 313% (!!) του ΑΕΠ της;

Παρένθεση. Όσοι επιμένουν να μιλούν για "ψωνάρες" και "ψωροφαντασμένους" έλληνες, ας μου επιτρέψουν να σημειώσω ότι δεν ήσαν οι έλληνες αλλά κάτι ιρλανδοί, κάτι πορτογάλοι, κάτι μαλτέζοι και κάτι κύπριοι που φορτώθηκαν με δάνεια προκειμένου να φτιάξουν εξοχικά σπίτια, τα οποία λογάριαζαν να μοσχοπουλήσουν σε άγγλους και γερμανούς, πλην όμως τους πρόλαβε η κρίση κι έμειναν να κοιτάζουν τα ντουβάρια και τους λογαριασμούς των τραπεζών τους. Κλείνει η παρένθεση.

2013, Ισπανία, Χέτε (κάτοικοι 768): 100 πολιτοφύλακες επιστρατεύονται για να κάνουν έξωση τριών οικογενειών.

Ήδη βλέπω κάποιους αναγνώστες έτοιμους να σχολιάσουν ότι κανένα χρέος δεν συνιστά πρόβλημα εφ' όσον εξυπηρετείται. Θεωρητικώς, αυτό είναι σωστό. Όμως, μια τέτοια απάντηση υπεννοεί ότι άγγλοι, σουηδοί, ολλανδοί, γερμανοί, δανοί κλπ δεν είναι μπαταχτσήδες σαν εμάς και θα συνεχίσουν να αποπληρώνουν κανονικά τα δάνειά τους. Συγγώμη αλλά επιτρέψτε μου να διατηρώ αμφιβολίες επ' αυτού. Σε ένα περιβάλλον όπου η ανάπτυξη δείχνει να μαραζώνει πριν ανθίσει, όπου η ελαστική εργασία επεκτείνεται κατατρώγοντας το διαθέσιμο εισόδημα των εργαζομένων και όπου το κοινωνικό κράτος παραδίδεται προς εκμετάλλευση στο κεφάλαιο, κάτι μου λέει ότι σύντομα πολλοί ευρωπαίοι θα μείνουν άστεγοι και πολλές τράπεζες θα χρειαστούν ανακεφαλαιοποίηση.

Είμαι σίγουρος ότι κανείς σας δεν σκέφτηκε "τί μας νοιάζει εμάς πόσα χρωστάνε από στεγαστικά δάνεια οι ολλανδοί;", ξεχνώντας ότι βράζουμε όλοι μαζί στο ίδιο ευρωενωσιακό καζάνι. Βλέπετε, έχω σε μεγάλη εκτίμηση το επίπεδο των αναγνωστών αυτού του ιστολογίου.

   EURO 2016 – Το πρώτο αίμα

Από Σφυροδρέπανος 

Γράφει ο Βασίλης Κρίτσας //

(εντυπώσεις από την πρεμιέρα και τα πρώτα παιχνίδια της διοργάνωσης)
Το ποδόσφαιρο είναι ένα ωραίο άθλημα, με δύο ομάδες, 22 συνολικά παίκτες όπου στο τέλος κερδίζουν συνήθως οι Γερμανοί, χωρίς να πιάνουν καμιά φοβερή απόδοση, όσο πιο κυνικά, τόσο το καλύτερο (για αυτούς).
Το EURO, πιο συγκεκριμένα, είναι μια διοργάνωση με 16 ομάδες, που εσχάτως έγιναν (για κάποιο διεστραμμένο λόγο) 24 και στην πρεμιέρα της νικάνε πάντα οι Γερμανοί, αλλά δεν κερδίζουν ποτέ οι Άγγλοι. Και ενώ είχαν τη νίκη στα χέρια τους ως το 92′ με τους Ρώσους, δεν κατάφεραν να λύσουν ούτε τώρα την κατάρα.
Το ποδόσφαιρο είναι ένα άθλημα, όπου οι Άγγλοι διεθνείς προσφέρουν παραδοσιακά γέλιο και οι Άγγλοι χούλιγκαν το ξύλο της (ρώσικης) αρκούδας. Ας τους πει μόνο κάποιος ότι σύμφωνα με τα ελληνικά ΜΜΕ, δε θα έπρεπε καν να υπάρχουν, γιατί τους έχει πατάξει η Θάτσερ από τη δεκαετία με τις βάτες. Αν τα γεγονότα δε συμφωνούν μαζί μας, τόσο το χειρότερο για την πραγματικότητα.
Το EURO -συγκεκριμένα- είναι θεωρητικά μια μεγάλη, διεθνής γιορτή, όπου στα γήπεδα η “Ενωμένη Ευρώπη” αναστενάζει, δοκιμάζεται και δε βγαίνει πολύ αγαπημένη, ούτε ακριβώς και ενωμένη. Κι ενώ οι αρχές έτρεμαν τα χτυπήματα των ισλαμιστών, τη βρήκαν από τους σταυροφόρους χούλιγκαν και τους μουτζαχεντίν των γηπέδων. Αλλά αυτοί έχουν λευκό δέρμα, οπότε δε μας πειράζει τόσο…

Το ποδόσφαιρο είναι ένα άθλημα όπου το Ελβετία-Αλβανία θυμίζει “Κράμερ εναντίον Κράμερ” με τόσους Αλβανούς στην ομάδα των Ελβετών. Κι όπου το Ελβετικό χωριό, που ήταν πρόθυμο να πληρώσει ένα μεγάλο χρηματικό ποσό, προκειμένου να μη χρειαστεί να φιλοξενήσει πρόσφυγες, μπορεί τώρα να νιώθει εθνικά υπερήφανο και να γλεντάει για την ομάδα με τους ακριβοπληρωμένους γκασταρμπάιτερ.
Το EURO από την άλλη, είναι μια διοργάνωση όπου μπορεί να χάσεις τον μπούσουλα με το δόγμα ‘no politica’ της ΟΥΕΦΑ και τα ελαστικά της κριτήρια, πχ σχετικά με το αλβανικό πανό για την Τσαμουριά. Στα προκριματικά είχε προηγηθεί το επεισοδιακό Αλβανία-Σερβία και το drone (αεροπλανάκι) που πέταξε στον αγωνιστικό χώρο κι έφερε τη σημαία της μεγάλης Αλβανίας.
Το ποδόσφαιρο είναι ένα άθλημα όπου στην ΕΡΤ σχολιάζει πάντα ο Πέτρος Μίχος. Μας τον είχε στερήσει -λέει- για λίγο καιρό η προπονητική του θητεία μακριά από την πρωτεύουσα, αλλά… είναι κοντά μας, είναι μαζί μας. Και είθε η στρογγυλή θεά, ο Τουτάτις και η Μπελισάμα, να έβγαλε την υποχρέωση και να μην τον ξανακούσουμε κάπου στα κοντά.
Το EURO πιο συγκεκριμένα, είναι ένα άθλημα όπου οι μεταδόσεις του Μπακόπουλου κι άλλων αστέρων της νέας χρυσής φουρνιάς της ΕΡΤ σε κάνουν να νοσταλγείς το γραφικό Θεοφιλόπουλο και το Γερακάρη, που είχαν τουλάχιστον πλάκα…
Το ποδόσφαιρο είναι ένα άθλημα όπου ο Μπέιλ εκτελεί πολύ πιο επικίνδυνα φάουλ από τον Κριστιάνο Ρονάλντο, αλλά έχει την ευκαιρία να το δείξει μόνο όταν δεν παίζουν μαζί, στην ίδια ομάδα. Κι όπου η Μ. Βρετανία διαλύεται στα εξ ων συνετέθη: Αγγλία, Ουαλία, Β. Ιρλανδία… μόνο η Σκωτία λείπει από το βρετανικό πάρτι του EURO. Ενώ η κανονική Ιρλανδία μας είχε συστηθεί με το φοβερό όνομα Έιρε (!) -που δεν ξέρω αν χρησιμοποιείται κάπου αλλού.
Ένα άθλημα όπου ο Μόντριτς μοιάζει να αποτίει φόρο τιμής στον Κρόιφ, με την κόμη του και τη γκολάρα που έβαλε κόντρα στους Τούρκους. Όπου οι οπαδοί της Γουεστ Χαμ μπορούν να κάνουν χαβαλέ και να φωνάζουν για τον Ντιμίτρι Παγέτ (τον ήρωα του πρώτου αγώνα της Γαλλίας) ένα σύνθημα όπου ισχυρίζονται πως “είναι καλύτερος από το Ζιντάν”. Όπου η Ουρουγουάη δεν δαγκώνει στο γήπεδο, χωρίς το σεσημασμένο Σουάρες (αλλάζουμε κατηγορία: Κόπα Αμέρικα). Όπου οι ΗΠΑ είναι σχεδόν συμπαθείς ως ομάδα (άλλο αν δε σου βγαίνει να τις υποστηρίξεις). Και μια μέτρια Βραζιλία αποκλείεται από τη διοργάνωση με ένα αντικανονικό γκολ (από χέρι), που έκανε τους γείτονες Αργεντινούς να χαρούν περισσότερο και από το “χέρι του Θεού”, τριάντα χρόνια πριν…

Ο βασιλιάς (των σπορ) είναι γυμνός…

Το ποδόσφαιρο είναι ένα άθλημα, όπου χιλιάδες θεατές βλέπουν 22 παίκτες να αγωνίζονται, ενώ εμείς θέλουμε να πετύχουμε το ακριβώς αντίθετο, όπως είχε πει κάποτε ο Στάλιν. Ένα άθλημα που οι κυρίαρχοι το χρησιμοποιούν για να σκεπάσουν την ταξική πάλη, κάτω από το πράσινο χαλί του γηπέδου. Ένα άθλημα όπου μαύρα κοράκια με νύχια γαμψά πέφτουν πάνω σε αδύναμες ομάδες (έτσι για αλλαγή από το σύνηθες μενού με τους λαούς) και τις κατασπαράζουν. Κι η εργατιά (ή μάλλον ένα μεγάλο τμήμα της) για κάποιο λόγο αντιδρά κι “εξεγείρεται” με τα φάλτσα σφυρίγματα, όπως δεν το έκανε ποτέ για να βρει το δικό της δίκιο.
Αλλά τους πιο ωραίους αγώνες μας δεν τους έχουμε δει/κάνει ακόμα…

Η στάση του εργοδοτικού - κυβερνητικού συνδικαλισμού στο ζήτημα των Συμβάσεων

Η στάση του εργοδοτικού - κυβερνητικού συνδικαλισμού στο ζήτημα των Συμβάσεων

Αποσπάσματα από την ομιλία της Γιώτας Ταβουλάρη, προέδρου της Ομοσπονδίας των Εργαζομένων στο Φάρμακο

Ο εργοδοτικός - κυβερνητικός συνδικαλισμός, με την παλιά αλλά και τη σημερινή μετεξελιγμένη μορφή του, έχει βαρύτατες ευθύνες για τη σημερινή κατάσταση των εργαζομένων. Πιστός στο «θεό» της ανταγωνιστικότητας και της ταξικής συνεργασίας, σπέρνοντας το δηλητήριο του δήθεν «ρεαλισμού», όχι μόνο δεν οργανώνει την απάντηση των εργαζομένων και των συνδικάτων μπροστά στη βάρβαρη και κλιμακούμενη επίθεση, αλλά ρίχνει νερό στο μύλο της εκμετάλλευσης, των άθλιων μισθών, του διαχωρισμού με βάση την ηλικία.
Ιδιαίτερα, όλα αυτά τα χρόνια της κρίσης, έχει συμβάλει στην επιδείνωση της ζωής της εργατικής - λαϊκής οικογένειας. Δίνει σταθερά άλλοθι στην πολιτική των ψίχουλων, σπέρνει την ηττοπάθεια, καλλιεργεί την αναμονή, κρατώντας τους εργαζόμενους σε απόσταση από τους αγώνες.
Στήριξε την «εναλλακτική, πιο φιλολαϊκή λύση» της συγκυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ - ΑΝΕΛ, ότι δήθεν θα επαναφέρει τις ΣΣΕ και τον κατώτερο μισθό, δημιουργώντας αυταπάτες στην εργατική τάξη ότι μπορεί χωρίς οργάνωση και αγώνα, χωρίς σύγκρουση με τη μεγαλοεργοδοσία και το πολιτικό της προσωπικό, την ΕΕ, να επανακτήσει δικαιώματα και κατακτήσεις που αυτοί οι ίδιοι τσάκισαν, να ανοίξει το δρόμο για την ικανοποίηση όλων των σύγχρονων αναγκών.
Η συμβολή του εργοδοτικού - κυβερνητικού συνδικαλισμού στην υπονόμευση των εργατικών - λαϊκών αγώνων, στην καλλιέργεια στάσης αναμονής και ανοχής σε αντιλαϊκά μέτρα και κυβερνήσεις, επιβεβαιώθηκε παταγωδώς την περίοδο της κρίσης και εξακολουθεί να στοιχίζει στο εργατικό κίνημα.

Συγκεκριμένα παραδείγματα και στοιχεία

Ας δούμε, όμως, με συγκεκριμένα στοιχεία - παραδείγματα τα έργα και τις ημέρες του εργοδοτικού - κυβερνητικού συνδικαλισμού στο πεδίο της ΕΓΣΣΕ και γενικότερα των ΣΣΕ:

• Το 1999, όταν από την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ ψηφίστηκε ο ν. 2738, που ουσιαστικά θεσμοθέτησε την ανυπαρξία των ΣΣΕ στο Δημόσιο και επέβαλε ως μόνο αντικείμενο των συλλογικών διαπραγματεύσεων τις μετατάξεις, τις συνθήκες εργασίας κ.ά., οι τότε συνδικαλιστικές ηγεσίες ανακήρυξαν τη συγκεκριμένη εξέλιξη σαν ένα «σημαντικό βήμα». Στήριξαν, δηλαδή, με τη στάση τους, τη δυνατότητα της κυβέρνησης να καθορίζει το ύψος των κατώτερων μισθών χωρίς το παραμικρό εμπόδιο και συνέβαλαν στο άνοιγμα του δρόμου της κατάργησης των ΣΣΕ σε όλους τους εργαζόμενους.
• Η ΓΣΕΕ μέχρι και το 2008, όταν οι ρυθμοί ανάπτυξης της ελληνικής καπιταλιστικής οικονομίας τραβούσαν την ανηφόρα, υπέγραφε ΕΓΣΣΕ με αυξήσεις 0,66 και 0,77 ευρώ τη μέρα. Η ΕΓΣΣΕ της περιόδου 2008 - 2009 χαρακτηρίστηκε από τις τότε συνδικαλιστικές ηγεσίες ως «κορυφαία κατάκτηση». Και τότε, δηλαδή, η ΓΣΕΕ έβαζε ως κριτήριο την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και όχι τις ανάγκες των εργαζομένων, ούτε τις δυνατότητες που δημιουργεί ο παραγόμενος από αυτούς πλούτος.
• Επιπλέον, από τότε, οι ελαστικές μορφές απασχόλησης έχουν και τη δική της σφραγίδα, είτε μέσα από τη στήριξη των «κοινωνικών διαλόγων» που κατέληξαν σε νόμους αποσάθρωσης των εργασιακών σχέσεων, είτε με απευθείας στήριξη αυτών των νόμων. Για τις ελαστικές μορφές εργασίας η θέση των εργατοπατέρων της ΓΣΕΕ διατυπωνόταν ως εξής: «Θέσπιση κατώτατου ορίου ωρών εργασίας στη μερική απασχόληση στις τέσσερις ώρες ανά ημέρα και είκοσι ανά εβδομάδα. Θέσπιση ανώτατου επιτρεπόμενου ορίου των εργαζομένων με μειωμένη απασχόληση ανά επιχείρηση ή εκμετάλλευση στο 10% του προσωπικού τους», και «οι κοινωνικοί διαπραγματευτές είναι σε θέση να ρυθμίζουν μόνοι τους ανάλογα με τις ιδιαίτερες συνθήκες και περιστάσεις κάθε κλάδου, επαγγέλματος ή επιχείρησης τους ειδικούς όρους της όποιας διευθέτησης με ΣΣΕ [...]».
• Η πλειοψηφία της ΟΜΕ - ΟΤΕ υπέγραψε το 2005 τη ΣΣΕ που κατάργησε το καθεστώς μονιμότητας για τους εργαζόμενους που θα προσλαμβάνονταν από το 2006, στο πλαίσιο της πολιτικής των τότε κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ για απελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών, την οποία στήριξε και στηρίζει ο κυβερνητικός και εργοδοτικός συνδικαλισμός.
• Με την εκδήλωση της καπιταλιστικής κρίσης (2009 - 2010), οι δυνάμεις του εργοδοτικού - κυβερνητικού συνδικαλισμού συμπλέουν με την εργοδοσία και προβάλλουν ως κοινό στόχο «μέσα στη δύσκολη συγκυρία» τη διατήρηση της «αξιοπρέπειας» στις ΣΣΕ, «τη διασφάλιση των δικαιωμάτων που κατοχυρώνουν οι προηγούμενες ΣΣΕ» και «ταυτόχρονη διασφάλιση των θέσεων εργασίας». Επί της ουσίας πρότειναν «μηδενικές αυξήσεις και μηδενικές απολύσεις». Και αυτό έπραξαν, υπογράφοντας ΣΣΕ 3ετούς διάρκειας (2010 - 2012) με μηδενικές αυξήσεις και «παγωμένα» δικαιώματα, αρχής γενομένης από την ΕΓΣΣΕ της ΓΣΕΕ. Βεβαίως, απολύσεις έγιναν χιλιάδες, γιατί καμιά ΣΣΕ δεν μπορεί να τις απαγορεύσει. Ανάλογες ΣΣΕ υπέγραψαν εκείνη την περίοδο και μια σειρά συνδικαλιστικές οργανώσεις που ελέγχει ο εργοδοτικός - κυβερνητικός συνδικαλισμός, όπως η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ιατρικών Επισκεπτών, η Πανελλήνια Ενωση Φαρμακοποιών, το Πανελλήνιο Σωματείο Χημικών, διάφορες Ενώσεις Τύπου και ΜΜΕ. Παράλληλα, προσανατόλιζαν στην «αξιοποίηση κάθε θεσμικού μέσου υπέρ των εργαζομένων», δηλαδή προσφυγή στον ΟΜΕΔ.
• Στη ΔΕΗ υπογράφηκε, την ίδια περίοδο, ΣΣΕ με 3ετή διάρκεια και μόνο για το μόνιμο προσωπικό της, αφήνοντας δηλαδή απ' έξω τους χιλιάδες συμβασιούχους που απασχολούνται στην επιχείρηση καθώς και τους χιλιάδες εργαζόμενους στα εργολαβικά συνεργεία, εξαιρώντας δηλαδή το πιο κακοπληρωμένο και εκτεθειμένο στην εργοδοσία τμήμα του προσωπικού. Επίσης, έμειναν απ' έξω οι εργαζόμενοι στις δύο θυγατρικές της ΔΕΗ, τον ΔΕΔΗΕ και τον ΑΔΜΗΕ. Μία ακόμα ΣΣΕ διάσπασης των εργαζομένων, νομιμοποίησης των ελαστικών μορφών απασχόλησης, όλου του σύγχρονου αντεργατικού οπλοστασίου. Αυτή η ΣΣΕ, που αφορά το πετσόκομμα εργασιακών σχέσεων, ασφαλιστικών δικαιωμάτων και δίνει στη διοίκηση της ΔΕΗ το δικαίωμα να προχωρήσει σε απολύσεις κατά το δοκούν, επικαιροποιήθηκε πρόσφατα από τη συνδικαλιστική ηγεσία.
• Από το 2012 και μετά, πρώτη και καλύτερη η ΓΣΕΕ επικύρωσε το νομοθετημένο πια βασικό μισθό των 586 και 511 ευρώ, μέσα από την ΕΓΣΣΕ που υπέγραψε και ανανεώνει μέχρι σήμερα. Φέτος, μάλιστα, ενσωμάτωσε και το κείμενο της «Ευρωπαϊκής συμφωνίας - πλαίσιο για αγορές εργασίας χωρίς αποκλεισμούς», που υπογράφηκε στις 25/3/2010 από τη Συνομοσπονδία Ευρωπαϊκών Συνδικάτων (ETUC), την Ενωση Ευρωπαϊκών Εργοδοτικών Συνδέσμων, Βιομηχανιών και Επιχειρήσεων (BUSINESSEUROPE), την Ευρωπαϊκή Οργάνωση Βιοτεχνών Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων (UEAPME) και το Ευρωπαϊκό Κέντρο Δημοσίων Επιχειρήσεων (CEEP).
• Την ίδια περίοδο υπογράφεται στον ΟΠΑΠ ΣΣΕ με μειώσεις μισθών κατά 14%, η Ομοσπονδία Ιδιωτικών Υπαλλήλων Ελλάδας (ΟΙΥΕ) υπογράφει ΣΣΕ με μειώσεις που φτάνουν το 6,8%, η Ομοσπονδία Εργαζομένων στον ΟΤΕ υπογράφει ΣΣΕ που ορίζει ότι οι μισθοί μειώνονται μεσοσταθμικά κατά 11% για την 3ετία 2012 - 2014. Παρόμοια στάση κράτησε η πλειοψηφία (ΠΑΣΚΕ, ΔΑΚΕ) και στο εργοστάσιο του Μάνεση στη «Χαλυβουργία Θεσσαλίας», αποδεχόμενη την πεντάωρη εργασία και τη μείωση των μισθών. Στον κλάδο του Φαρμάκου, η ηγεσία της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ιατρικών Επισκεπτών (ΠΑΣΚΕ - ΔΑΚΕ - ΑΥΤΟΝΟΜΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ) πήρε πρωτοβουλία διαπραγμάτευσης με τους εργοδότες για υπογραφή κοινής κλαδικής ΣΣΕ για όλους τους εργαζόμενους σε Φάρμακο - Καλλυντικό, με σκοπό να εμβολίσει την κλαδική ταξική Ομοσπονδία (ΟΕΦΣΕΕ). Μιλούσαν για «αξιοπρεπή συμβιβασμό» και «εξαφάνισαν» σημαντικούς κατοχυρωμένους όρους, όπως το ωράριο, τα μισθολογικά κλιμάκια, ο κατώτερος μισθός κ.ά. Η ίδια ηγεσία της ΠΟΙΕ είναι αυτή που συμφώνησε, το 2012, με το υπουργείο Εργασίας στη μετατροπή του επικουρικού Ταμείου του κλάδου Φαρμάκου (ΤΕΑΥΦΕ) σε Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου.
• Αξιοσημείωτη είναι και η περίπτωση της πλειοψηφίας της ΠΟΕ - ΟΤΑ που απαγορεύει, στην ουσία, στα σωματεία - μέλη της να εγγράψουν τους συμβασιούχους εργαζόμενους στους δήμους, αποκλείοντας στην πράξη αυτούς τους εργαζόμενους από τη ΣΣΕ.
• Οι δυνάμεις του εργοδοτικού - κυβερνητικού συνδικαλισμού έχουν συμβάλει σε μεγάλο βαθμό, όλο αυτό το διάστημα, στην επιδείνωση των εργασιακών σχέσεων και στη μείωση των μισθών σε πολλές επιχειρήσεις, σε διάφορους κλάδους, με εσωτερικούς κανονισμούς που βαφτίζονται «συμβάσεις», με την υπογραφή επιχειρησιακών συμβάσεων, είτε μέσω Ενώσεων Προσώπων, είτε μέσω Επιχειρησιακών Σωματείων, ακόμα και Κλαδικών Σωματείων που ελέγχουν. Τέτοια παραδείγματα, που φτάνουν έως τις συνθήκες «γαλέρας», έχουμε και στον κλάδο του Φαρμάκου και στον Τύπο - Χαρτί και στον Τουρισμό και αλλού.

Συμπλέουν με τους στόχους του κεφαλαίου

Ο εργοδοτικός - κυβερνητικός συνδικαλισμός, όμως, είναι επικίνδυνος για τους εργαζόμενους και όταν κάνει «αγώνες» και όταν «διεκδικεί», κάτω από την πίεση του ταξικού κινήματος και των εργαζομένων, αλλά και για διάφορες σκοπιμότητες.
Για παράδειγμα, μπορεί φαινομενικά να αντιπαρατίθεται, σήμερα, στη διάλυση των ΣΣΕ, αλλά με ένα επιχείρημα που αποπροσανατολίζει εκ των πραγμάτων την πάλη των εργαζόμενων, δηλαδή ότι η κατάργηση των ΣΣΕ, η μισθολογική και όχι μόνο συμπίεση των εργαζομένων προς τα κάτω, συνιστά «αντιαναπτυξιακή» πολιτική. Αποκρύπτει, δηλαδή, τη στρατηγική στόχευση του μεγάλου κεφαλαίου για πιο φθηνή και ευέλικτη εργατική δύναμη ως «εργαλείο» για την αντιμετώπιση της κρίσης του, αλλά κυρίως ως βάση για την ανάκαμψη και ανάπτυξή του.

Οι «κόκκινες γραμμές» της κυβέρνησης και τα πράσινα άλογα της «δίκαιης ανάπτυξης»

Οι «κόκκινες γραμμές» της κυβέρνησης και τα πράσινα άλογα της «δίκαιης ανάπτυξης»

Στο τέλος της προηγούμενης βδομάδας, ο «Ριζοσπάστης» παρουσίασε στοιχεία που φανερώνουν την πραγματική ζούγκλα στην αγορά εργασίας που έχουν διαμορφώσει οι νομοθετικές παρεμβάσεις των κυβερνήσεων του κεφαλαίου, όλη την περίοδο από την αρχή της οικονομικής κρίσης μέχρι σήμερα. Εδειξε το νομικό πλαίσιο στο οποίο πατάει η εργοδοσία και ξεσαλώνει σε εργασιακούς χώρους και κλάδους, επιβάλλοντας ακόμα χειρότερους όρους. Επισήμανε ότι αυτό το πλαίσιο καλείται σήμερα η συγκυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ - ΑΝΕΛ, κατ' απαίτηση των επιχειρηματικών ομίλων, να το κάνει ακόμα χειρότερο, υπηρετώντας και αυτή, όπως και οι προηγούμενοι, το στρατηγικό στόχο της ανάκαμψης των καπιταλιστικών κερδών.

Πριν ο κόκορας λαλήσει, η κυβέρνηση ήρθε να επαυξήσει σ' αυτές τις εκτιμήσεις:
-- Στην αρχή της βδομάδας, με δηλώσεις και διαρροές στον Τύπο, κυβέρνηση και κουαρτέτο άρχισαν να «φτιάχνουν κλίμα» για τον επόμενο γύρο της «αξιολόγησης», όπου βασικό θέμα της διαπραγμάτευσης θα αποτελέσουν οι νέες ανατροπές στα Εργασιακά.
-- Τη δεύτερη κιόλας μέρα της βδομάδας νέα καμπάνα: Προκλητικές φοροαπαλλαγές, άμεσες επιδοτήσεις, μέχρι και 20 εκατ. ευρώ, σε μεγάλες επιχειρήσεις, την ίδια ώρα που κλιμακώνεται η φοροαφαίμαξη μισθωτών και αυτοαπασχολούμενων κ.ά., είναι οι προβλέψεις του «αναπτυξιακού νόμου» που κατατέθηκε στη Βουλή.
-- Στη μέση της βδομάδας, με δύο νέες υπουργικές αποφάσεις, το υπουργείο Εργασίας επέβαλε πρόσθετες μειώσεις στις ήδη κουτσουρεμένες επικουρικές συντάξεις του Ενιαίου Ταμείου Επικουρικής Ασφάλισης και στα εφάπαξ των Ταμείων Πρόνοιας. Θα αφορούν πάνω από 200.000 συνταξιούχους, ενώ το ύψος τους μπορεί να φτάνει και το 1/3 της σημερινής επικουρικής σύνταξης. Παράλληλα, τίθεται σε εφαρμογή η αναπροσαρμογή όλων των κύριων συντάξεων που αποδίδονται έως τώρα, μέχρι το Σεπτέμβρη του 2017.

Οι «κόκκινες γραμμές»

Κι ενώ η πράξη της δηλώνει μια βαθιά αντεργατική κατεύθυνση, η κυβέρνηση καταφεύγει στην προπαγάνδα των «κόκκινων γραμμών», οι οποίες όμως είναι ήδη αρκετά ξεθωριασμένες, καθώς έχει αποκαλυφθεί πλέον ότι δεν υπήρξαν ποτέ ως γραμμές υπεράσπισης των εργατικών - λαϊκών συμφερόντων. «Η Ελλάδα είναι σε θέση πλέον να βάζει κόκκινες γραμμές και να τις υπερασπίζεται» διαβεβαιώνει ο Αλ. Τσίπρας και προσθέτει: «Θα υπερασπιστούμε τα Εργασιακά όπως κάναμε με την πρώτη κατοικία και τις συντάξεις»! Από κοντά ο υπουργός Ενέργειας, Π. Σκουρλέτης, δηλώνει ότι «το θέμα των εργασιακών σχέσεων είναι κορυφαίο ζήτημα για την κυβέρνησή μας, είναι κάτι παραπάνω από κόκκινη γραμμή». «Η κυβέρνηση κράτησε όλες τις κόκκινες γραμμές της», ισχυρίστηκε και η κυβερνητική εκπρόσωπος, Ολγα Γεροβασίλη, διεκδικώντας την εμπιστοσύνη του λαού ότι το ίδιο θα πράξει και με τις επόμενες...
Η «κόκκινη γραμμή» φοριέται πολύ σ' αυτή την κυβέρνηση. Μόνο που αδυνατεί να κρύψει τη «γύμνια» της. Ο λαός γνωρίζει καλά με ποιο τρόπο η κυβέρνηση υπεράσπισε το λαϊκό εισόδημα, τις συντάξεις και την πρώτη κατοικία. Ας θυμηθούμε: μείωση του αφορολόγητου για μισθωτούς και συνταξιούχους, μεγαλύτερους φόρους σε όλα τα εργατικά - λαϊκά στρώματα με ετήσιο εισόδημα από 9.000 έως 27.000 ευρώ, μονιμοποίηση του τάχα έκτακτου χαρατσιού της «εισφοράς αλληλεγγύης», διατήρηση όλων των αντιλαϊκών φόρων των προηγούμενων κυβερνήσεων, νέα αύξηση του «βασικού συντελεστή» του ΦΠΑ από το 23% στο 24%, κατάργηση του μειωμένου συντελεστή στα νησιά, 8 δισ. επιβάρυνση του λαού απ' τις ανατροπές στο Ασφαλιστικό μόνο για την τετραετία 2016 - 2019, μειώσεις συντάξεων και νέος τρόπος υπολογισμού τους στο εξής, έτσι που να ισοδυναμούν με φιλοδώρημα, παράδοση των δανείων ακόμα κι όσων αφορούν στην πρώτη κατοικία στα «funds», ιδιωτικοποιήσεις με τη σέσουλα και, φυσικά, «αυτόματος κόφτης» δαπανών...
Οσα δικαιώματα μέχρι χτες η κυβέρνηση παρουσίαζε σαν «κόκκινες γραμμές», εφησυχάζοντας το λαό ότι δεν θα παραβιαστούν, κοκκίνισαν απ' τη «σφαγή» που υπέστησαν. Κι αυτό προδιαγράφει τι θα συμβεί και με τις νέες «κόκκινες γραμμές» που αφορούν στα Εργασιακά, τα οποία ανοίγουν το φθινόπωρο στο πλαίσιο της δεύτερης «αξιολόγησης».
Για την κυβέρνηση, η κόκκινη γραμμή είναι μία και χαράσσεται με γνώμονα τα συμφέροντα του κεφαλαίου, για να δουν άσπρη μέρα τα κέρδη του. Οι δικές του ανάγκες υπαγορεύουν πόσα και ποια μέτρα θα παρθούν, υποβάλλουν αυτή ή την άλλη στάση της κυβέρνησης στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης με τους δανειστές. Με δεδομένη τη συνεχιζόμενη καπιταλιστική κρίση, τη δυσκολία της ΕΕ να περάσει σε δυναμικούς ρυθμούς ανάπτυξης, την όξυνση των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων, η πορεία της αντιλαϊκής κλιμάκωσης είναι προδιαγεγραμμένη. Το άνοιγμα των Εργασιακών σε λίγους μήνες το επιβεβαιώνει, όπως και η παραδοχή της κυβέρνησης ότι όλα είναι ανοιχτά στο τραπέζι. Αλλωστε, το εγχώριο κεφάλαιο δεν έκρυψε ποτέ ότι η ανάκαμψη της κερδοφορίας του πέραν της γενναίας στήριξης απ' τον κρατικό κορβανά - βλέπε «αναπτυξιακό νόμο» - προϋποθέτει την παραπέρα μείωση της τιμής της εργατικής δύναμης, το σμπαράλιασμα των εργασιακών σχέσεων, την περιστολή των όποιων εργασιακών δικαιωμάτων απέμειναν.
Κόκκινες γραμμές με βάση τα συμφέροντά του μπορεί και πρέπει να χαράξει ο ίδιος ο λαός, που είναι κι ο μόνος που μπορεί να τα υπερασπιστεί αποτελεσματικά.

Ανάπτυξη για τους λίγους

Απαντώντας στα περί «δίκαιης ανάπτυξης», ο Γενικός Γραμματέας της ΚΕ του ΚΚΕ, Δ. Κουτσούμπας, μιλώντας στους εργαζόμενους στις αστικές συγκοινωνίες, σημείωσε μεταξύ άλλων: «Για να γυρίσουμε πραγματικά σελίδα, για να υπάρξει ανάπτυξη, για να υπάρξει πραγματική κοινωνική αλληλεγγύη, για να υπάρξει πραγματική δημοκρατία για το λαό, δεν επαρκούν τα συνθήματα της κυβέρνησης (...) Τι ανάπτυξη θα είναι αυτή που θα έρθει; Γιατί, για το ΚΚΕ αλλά και για τους ίδιους τους εργαζόμενους της πατρίδας μας, υπάρχει ανάπτυξη για τους λίγους και ανάπτυξη για τους πολλούς. Ανάπτυξη για όλους δεν μπορεί να υπάρξει. Είναι άλλο η ανάπτυξη για τον εργάτη, τον εργαζόμενο, κι άλλο πώς καταλαβαίνει την ανάπτυξη ο καπιταλιστής, ο βιομήχανος, ο εφοπλιστής.
(...) Βλέπουμε με αυτό τον "αναπτυξιακό νόμο" να περνάνε μαζικά φοροαπαλλαγές, για ποιους όμως; Για τους βιομήχανους, για τους τραπεζίτες, για τους εφοπλιστές. Δίνει ζεστό χρήμα, ζεστό κρατικό χρήμα, βγαλμένο βέβαια από το μάτωμα και τον ιδρώτα του λαού, όλα αυτά τα χρόνια που πληρώνει 20 εκατομμύρια ευρώ, σε κάθε μεγάλο επιχειρηματία, όμως, κι όχι σε κανέναν αυτοαπασχολούμενο μικρό επιχειρηματία, μικρομαγαζάτορα. 20 εκατομμύρια ευρώ ζεστό κρατικό χρήμα για να κάνει την επένδυσή του, χωρίς να έχει σιγουριά, χωρίς να θέτει προϋποθέσεις, έστω να έχει κάποια ίδια κεφάλαια. Μπορεί να μη βάλει ούτε ευρώ ο επιχειρηματίας για να κάνει αυτή την επένδυση, μόνο με αυτά τα 20 εκατομμύρια θα ξεκινήσει, όταν παίρνει άλλα μέτρα για να τον "ανακουφίσει" λέει από το μεγάλο μισθολογικό κόστος, γιατί είναι κόστος γι' αυτόν τι πληρώνεται ο εργάτης ενώ τον ξεζουμίζει, κι άλλες τέτοιες πλευρές που περιέχει αυτό το νομοσχέδιο. Καταλαβαίνουμε ότι έτσι όπως εννοεί την ανάπτυξη η κυβέρνηση, είναι ανάπτυξη για τους λίγους.
Κι έτσι εξηγείται γιατί ήδη έχει πάρει τα εύσημα από το Σύνδεσμο Ελλήνων Βιομηχάνων, έτσι εξηγείται γιατί προχτές στα "Ποσειδώνια" στον Πειραιά πήρε τα εύσημα από τους εφοπλιστές και από τα μεγάλα συμφέροντα. Ετσι εξηγείται γιατί της λέει "μπράβο" ο Σόιμπλε, που μέχρι πριν ένα χρόνο ήταν το κοράκι, ο ένας, ο άλλος και λοιπά, μην πω τους χαρακτηρισμούς που οι ίδιοι οι κυβερνώντες τού έδιναν. Γι' αυτό παίρνει "μπράβο" από τον Ντάισελμπλουμ, από τον Βαλς, απ' όλα δηλαδή τα κοράκια που ξεζουμίζουν και τους δικούς τους λαούς, που ξεζουμίζουν και το λαό της Ελλάδας, τους εργαζόμενους. Αρα, κουμπωνόμαστε όταν ακούμε τέτοια ανάπτυξη. Πρέπει να κουμπώνεστε κι εσείς και να μη δίνετε σημασία στις διάφορες υποσχέσεις, που καλλιεργούν μόνο ψεύτικες προσδοκίες».

Για την οργάνωση της αντεπίθεσης

Κόντρα στις επιδιώξεις της κυβέρνησης, το ταξικό εργατικό κίνημα οργανώνει την πάλη για την αντιμετώπιση τόσο αυτής της πολιτικής όσο και κύρια για την αντιμετώπιση της επιθετικότητας του κεφαλαίου. Σημαντικό βήμα σ' αυτήν την κατεύθυνση ήταν η σύσκεψη που οργάνωσε το ΠΑΜΕ για το μέτωπο των Συλλογικών Συμβάσεων και τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για να ανοίξει. Οπως σημειώθηκε, δεν είναι από τα συνηθισμένα μέτωπα. Αφορά την καρδιά της ταξικής αναμέτρησης με την ενιαία επιθετική πολιτική του κεφαλαίου. Αφορά στην υπεράσπιση της εργατικής τάξης και του βιοτικού της επιπέδου από τη ληστρική εκμετάλλευση του κεφαλαίου, τη διεκδίκηση των απωλειών που είχε και, κυρίως, τη διαμόρφωση των συνθηκών εκείνων που θα ενισχύσουν τη διαπραγματευτική της θέση απέναντι στην καπιταλιστική εργοδοσία.
Η συζήτηση αφορά στο πώς θα οργανωθεί η αντεπίθεση των εργατών ενιαία, κατά κλάδο, πανελλαδικά. Πώς θα δημιουργηθούν οι όροι που θα επιτρέπουν στην εργατική τάξη να περάσει στην αντεπίθεση. Οπως τονίστηκε, χρειάζονται πολύ μεγάλη προσπάθεια και αποφασιστικά βήματα στο βαθμό οργάνωσης των εργαζομένων, στην ενίσχυση της ταξικής γραμμής που προβάλλει και παλεύει στην πράξη το ΠΑΜΕ, καθώς και τα σωματεία, οι Ομοσπονδίες, τα Εργατικά Κέντρα, οι οργανώσεις που συσπειρώνονται σε αυτήν τη γραμμή.
Για την εργατική τάξη - τονίστηκε - δεν υπάρχει καμία ελπίδα κι όταν ακόμα περάσουμε σε κάποια ανάπτυξη, αν δεν οργανώσει τον αγώνα της. «Γι' αυτό και οι αγώνες μας δε θα έχουν δυναμισμό και προοπτική αν δε συνδέονται με ισχυρή αμφισβήτηση της κυριαρχίας του κεφαλαίου (...) εμείς παλεύουμε για ανάπτυξη προς όφελος του λαού και όχι της καπιταλιστικής κερδοφορίας. Στο βαθμό που συνειδητοποιείται αυτή η ανάγκη, θα έχουμε και αποτελεσματικούς διεκδικητικούς αγώνες».

Οι ενδοαστικές κόντρες στη Βρετανία και τα εργατικά - λαϊκά συμφέροντα

Οι ενδοαστικές κόντρες στη Βρετανία και τα εργατικά - λαϊκά συμφέροντα

Αποσπάσματα από την ομιλία του Γιώργου Μαρίνου, μέλους του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, στο Λονδίνο στις 4/6, σχετικά με το επερχόμενο δημοψήφισμα στη Βρετανία

Ο Γ. Μαρίνος

Ο Γ. Μαρίνος, στην πολύ ενδιαφέρουσα εκδήλωση που διοργανώθηκε από την ΚΟ Βρετανίας του ΚΚΕ, αναφορικά με το χαρακτήρα της ΕΕ και το δημοψήφισμα στη χώρα σημείωσε:
«Παρά τη σχεδιασμένη δράση ενός καλοπληρωμένου προπαγανδιστικού μηχανισμού, παρά την παρέμβαση αστικών δυνάμεων που προσπαθούν να υποτάξουν τη λαϊκή θέληση, παρά την προσπάθεια οπορτουνιστικών κομμάτων, όπως το Κόμμα της Ευρωπαϊκής Αριστεράς, που στηρίζει και εξωραΐζει την ΕΕ, σημαντική μάζα λαϊκών δυνάμεων αντιδρά, ασκεί κριτική, καταδικάζει την ΕΕ με διαβαθμίσεις στο βάθος της συνειδητοποίησης του ιμπεριαλιστικού της χαρακτήρα.
Αποδεικνύεται ότι η ΕΕ όχι μόνο δεν οδήγησε στην ικανοποίηση των σύγχρονων λαϊκών αναγκών αλλά στα κράτη - μέλη της οι λαοί αντιμετωπίζουν πολύ οξυμένα, χρόνια προβλήματα.
Ακόμα κι αυτά τα επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι η ανεργία στην ΕΕ βασανίζει περισσότερα από 22 εκατομμύρια, ενώ το ποσοστό των ατόμων που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας φτάνει το 25% του πληθυσμού. Η ανεργία στους νέους ξεπερνά το 20%, τα 4 εκατ.
Οι Συνθήκες της ΕΕ και οι στρατηγικές των ευρωενωσιακών οργάνων στοχεύουν στη θωράκιση της ανταγωνιστικότητας και την αύξηση της κερδοφορίας των μονοπωλίων για να αντεπεξέλθουν στο διεθνή ανταγωνισμό και να αυξήσουν τη δύναμή τους. Ολα αυτά τα χρόνια προχωρά η απελευθέρωση των αγορών σε στρατηγικής σημασίας κλάδους και τομείς της οικονομίας, επεκτείνονται οι ελαστικές μορφές απασχόλησης με μόνιμο στόχο την αύξηση του βαθμού εκμετάλλευσης της εργατικής δύναμης.
Τα τελευταία χρόνια, το οπλοστάσιο της ΕΕ έχει εμπλουτιστεί με σύγχρονα όπλα, όπως η Στρατηγική "Ευρώπη 2020", η "Ενισχυμένη Οικονομική Διακυβέρνηση" και άλλα εργαλεία που χρησιμοποιούνται για τη μόνιμη επιτήρηση των οικονομιών των κρατών - μελών σε μια πορεία εφαρμογής σκληρών αντιλαϊκών μέτρων.

Ιμπεριαλιστική συμμαχία που υπηρετεί το κεφάλαιο

Απόψη από την εκδήλωση στο Λονδίνο

Η ΕΕ είναι δύναμη πολέμων και επεμβάσεων, συμμαχεί με τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ, όπως δείχνουν οι ιμπεριαλιστικοί πόλεμοι στο Αφγανιστάν, στο Ιράκ, στη Συρία, στη Λιβύη, χρησιμοποιώντας το πρόσχημα της αντιμετώπισης της τρομοκρατίας και της νίκης επί του "Ισλαμικού Κράτους", που δημιουργήθηκε, εκπαιδεύτηκε και εξοπλίστηκε από τις ΗΠΑ και συμμάχους τους.
Η ΕΕ πρωτοστατεί στον αντικομμουνισμό, που έχει γίνει επίσημη ιδεολογία της, διαστρεβλώνει την Ιστορία, συκοφαντεί τη μεγάλη προσφορά του σοσιαλισμού στην κοινωνική πρόοδο, αποκρύπτει τον καθοριστικό ρόλο της Σοβιετικής Ενωσης στην ήττα του φασισμού στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.
Συμπερασματικά, η ΕΕ από τη γέννησή της μέχρι σήμερα, (ως μετεξέλιξη της ΕΟΚ), είναι διακρατική ιμπεριαλιστική συμμαχία που εκφράζει και υπηρετεί τα συμφέροντα των μονοπωλιακών ομίλων, κατά της εργατικής τάξης, κατά της φτωχής αγροτιάς και των άλλων λαϊκών στρωμάτων της Ευρώπης.
Κι αυτή η πορεία διαψεύδει και εκθέτει τις δυνάμεις της σοσιαλδημοκρατίας και του οπορτουνισμού, που προσπαθούν να καρφώσουν στο μυαλό των εργαζομένων ότι η ΕΕ ήταν καλή, φιλολαϊκή και δήθεν χάλασε στην πορεία.
Τα κοινά συμφέροντα ευρωπαϊκών μονοπωλίων εκφράζονται στους σχεδιασμούς για παραπέρα εμβάθυνση της ΟΝΕ και γενικότερα της καπιταλιστικής ενοποίησης.
Αυτήν την κατεύθυνση υπηρετεί η "Εκθεση των 5 Προέδρων", της Κομισιόν, του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, της Ευρωζώνης, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και του Ευρωκοινοβουλίου, με τον τίτλο "Η ολοκλήρωση της Οικονομικής και Νομισματικής Ενωσης της Ευρώπης", που δημοσιεύτηκε τον Ιούνη του 2015.
Αυτή η λεγόμενη "φυγή προς τα εμπρός" επιχειρεί να απαντήσει στα προβλήματα που προκαλούν η ενίσχυση των "φυγόκεντρων" τάσεων, η στάση τμημάτων της αστικής τάξης και πολιτικών δυνάμεων που αντιτίθενται στην ενοποίηση και στοχεύουν στη χαλάρωση των ενιαίων μηχανισμών και δεσμεύσεων της ΕΕ για κάθε κράτος - μέλος.
Ο στόχος της καπιταλιστικής ενοποίησης δεν μπορεί να ακυρώσει την αντικειμενική τάση της ανισόμετρης ανάπτυξης στο εσωτερικό της ΕΕ ούτε μπορεί να διαγράψει το ρόλο των αστικών κρατών (εθνοκρατική βάση), που αποτελούν την έδρα των μονοπωλίων, σημαντικό πεδίο για τη συσσώρευση κεφαλαίου. Τα αστικά κράτη αποτελούν τη βάση για την εφαρμογή δημοσιονομικών πολιτικών, προγραμμάτων χρηματοδότησης και φοροαπαλλαγών προς όφελος των δικών τους μονοπωλίων.

Σχετικά με τον λεγόμενο «ευρωσκεπτικισμό»

Οι δυσκολίες στη διαχείριση της καπιταλιστικής κρίσης, οι ανισότιμες σχέσεις μέσα στην ΕΕ και οι ανταγωνισμοί στο εσωτερικό της, στο εσωτερικό των κρατών και μέσα στην ίδια την αστική τάξη κάθε κράτους αποτελούν παράγοντες της εμφάνισης και ανάπτυξης του λεγόμενου "ευρωσκεπτικισμού".
Επί της ουσίας, εκφράζει τα συμφέροντα και τις στοχεύσεις τμημάτων του κεφαλαίου αλλά η τάση αυτή έχει διαφορετικές παραλλαγές. Φορείς του "ευρωσκεπτικισμού" είναι εθνικιστικά, ρατσιστικά ή και φασιστικών αντιλήψεων κόμματα, όπως π.χ. το Κόμμα για την Ανεξαρτησία της Βρετανίας (UKIP) του Φάρατζ, το Εθνικό Μέτωπο της Λεπέν στη Γαλλία, η "Εναλλακτική για τη Γερμανία" και παρόμοια σχήματα στην Αυστρία, στην Ουγγαρία και στην Ελλάδα, π.χ. η φασιστική Χρυσή Αυγή.
Αλλά η τάση του "ευρωσκεπτικισμού" εκφράζεται επίσης σε κόμματα που χρησιμοποιούν αριστερή ταμπέλα, ασκούν κριτική ή απορρίπτουν την ΕΕ και το ευρώ, υποστηρίζουν το εθνικό νόμισμα, αναζητούν άλλες ιμπεριαλιστικές συμμαχίες αλλά σε κάθε περίπτωση κινούνται εντός των καπιταλιστικών τειχών.

Τα ιδιαίτερα συμφέροντα τμημάτων της βρετανικής αστικής τάξης

Η Βρετανία είναι μια ισχυρή ιμπεριαλιστική δύναμη, ο πλούτος που παράγουν οι εργαζόμενοι και καταγράφεται στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) ξεπερνά τα 2,2 τρισ. ευρώ.
Η Βρετανία εντάχθηκε στην ΕΟΚ το Γενάρη του 1973 και αποτέλεσε το 7ο μέλος της σε περιβάλλον έντονων αντιπαραθέσεων ειδικά με τη Γαλλία, που πρόβαλε δύο φορές "βέτο", το 1961 και το 1967, επί Ντε Γκολ, ο οποίος αποκαλούσε τη Βρετανία "Δούρειο Ιππο των ΗΠΑ εντός της Ευρώπης".
Διαχρονικά, ισχυρά τμήματα της αστικής τάξης της Βρετανίας εκφράζουν την αντίθεσή τους σε βασικούς άξονες της "ευρωπαϊκής ενοποίησης".
Ενώ έχει επικυρώσει τη Συνθήκη του Μάαστριχτ και τις άλλες Συνθήκες, δεν συμμετέχει στην Ευρωζώνη, δεν έχει υπογράψει τη συμφωνία Σένγκεν και κινείται στο πλαίσιο ενός ειδικού - ας πούμε - καθεστώτος, με εξαιρέσεις, όπως η μη συμμετοχή στο Ευρωπαϊκό Σύστημα Εποπτείας και Εξυγίανσης των Τραπεζών, απορρίπτοντας έτσι τον έλεγχο του τραπεζικού της συστήματος και γενικότερα του χρηματοοικονομικού κέντρου, του γνωστού ως Σίτι του Λονδίνου, το οποίο είναι έδρα μεγάλων ναυτιλιακών εταιρειών Ελλήνων εφοπλιστών.
Η ειδική συμφωνία ΕΕ - Βρετανίας, που υπογράφτηκε το Φλεβάρη του 2016, δεν αφορά μόνο τον περιορισμό των επιδομάτων προς τους μετανάστες και τα παιδιά τους, αλλά δίνει δυνατότητες στη Βρετανία να εποπτεύει τους δικούς της χρηματοπιστωτικούς θεσμούς, να φρενάρει τη διαδικασία της ενοποίησης.
Το δημοψήφισμα στις 23 Ιούνη, που αποφάσισε το Συντηρητικό Κόμμα, είναι ένα βήμα μπροστά από τα συνηθισμένα δημοψηφίσματα που έγιναν τα προηγούμενα χρόνια για την ένταξη μιας χώρας ή για την έγκριση μιας Συνθήκης, όπως έγινε στη Γαλλία ή στη Δανία τη δεκαετία του '90 ή για το "ευρωσύνταγμα", στη Γαλλία και την Ιρλανδία το 2005.
Για την εξέταση των συνθηκών μέσα στις οποίες ισχυρά τμήματα του βρετανικού κεφαλαίου υποστηρίζουν το Brexit πρέπει να σημειώσουμε ότι τα προηγούμενα χρόνια η επίδραση του νόμου της ανισόμετρης ανάπτυξης οδήγησε σε αλλαγή του συσχετισμού δύναμης στην ΕΕ κι αυτό εκφράστηκε έντονα στη διάρκεια της κρίσης, που έδειξε καθαρά πως η Γερμανία κέρδισε στην κούρσα του ανταγωνισμού σε βάρος της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ιταλίας.
Παράλληλα, σε διεθνές επίπεδο σημειώθηκαν αλλαγές στη θέση ισχυρών καπιταλιστικών κρατών, σε βάρος των ΗΠΑ, προς όφελος της Κίνας, που εκπληρώνει ιδιαίτερο ρόλο στην καπιταλιστική συμμαχία των ΒRICS από κοινού με τη Ρωσία, την Ινδία, τη Βραζιλία και τη Νότια Αφρική.
Διαμορφώνονται νέες, μεγάλες αγορές, οι συναλλαγές της Κίνας με τη Βρετανία ξεπερνούν τα 70 δισ. λίρες.
Τμήματα της βρετανικής αστικής τάξης ανησυχούν για την κατεύθυνση και τους όρους της μεγάλης, απελευθερωμένης αγοράς που δημιουργείται με τη Διατλαντική Συμφωνία για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη, με πρωτοβουλία των ΗΠΑ και της ΕΕ.
Η πρόσφατη παρέμβαση του Ομπάμα υπέρ της παραμονής της Βρετανίας στην ΕΕ υπογραμμίζει τη θέληση των ΗΠΑ να έχουν έναν πιστό σύμμαχο μέσα στη λυκοσυμμαχία και από κοινού να χειριστούν τις εξελίξεις για τη Διατλαντική Συμφωνία, δείχνοντας στη φάση αυτή ότι οι ΗΠΑ μετράνε πολύ τις εξελίξεις στην ΕΕ και δεν επιθυμούν διαταραχές που θα επιδράσουν αρνητικά στην εύθραυστη διεθνή οικονομική κατάσταση και στην αμερικανική οικονομία.
Στις συνθήκες αυτές:
Το ένα τμήμα της βρετανικής αστικής τάξης που υποστηρίζει το ΝΑΙ εκτιμά ότι έχει τη δύναμη και την αντοχή να ανταποκριθεί στον ευρωενωσιακό ανταγωνισμό και ταυτίζει τα συμφέροντά του με την παραμονή στην ΕΕ αξιοποιώντας τις διαχρονικές εξαιρέσεις, επιλέγοντας να διεκδικήσει καλύτερη θέση στον διεξαγόμενο ανταγωνισμό με τη Γερμανία, σε συμμαχία με τις ΗΠΑ.
Το άλλο τμήμα της αστικής τάξης που επιλέγει το ΟΧΙ εκτιμά ότι μειονεκτεί από την ισχυρή παρουσία της Γερμανίας και εμποδίζεται από το νομοθετικό πλαίσιο των περιορισμών και των ελέγχων της ΕΕ. Προσδοκά στη διαμόρφωση νέων όρων για να διατηρήσει τις αγορές που έχει κατακτήσει και να κερδίσει νέες αγορές στις χώρες των BRICS αλλά και ευρύτερα. Ενώ προσβλέπει ακόμα και στη συγκρότηση κέντρου στο πλαίσιο της Βρετανικής Κοινοπολιτείας, η οποία περιλαμβάνει την Ινδία, την Αυστραλία, τη Νότια Αφρική και άλλα κράτη - πρώην βρετανικές αποικίες.
Σε κάθε περίπτωση, είτε με ΝΑΙ είτε με ΟΧΙ, η αστική τάξη θα συνεχίσει να διαπραγματεύεται και με την ΕΕ για τα δικά της συμφέροντα.
Αναμενόμενο και χαρακτηριστικό στοιχείο των εξελίξεων είναι η διάθεση πολλών εκατομμυρίων στερλινών για τη χρηματοδότηση της καμπάνιας του ΝΑΙ και του ΟΧΙ από πολλές επιχειρήσεις.

Τα στρατόπεδα του ΝΑΙ και του ΟΧΙ

Μεταξύ των ισχυρών οικονομικών ομίλων που υποστηρίζουν την παραμονή στην ΕΕ είναι:
Ο Σύνδεσμος Βρετανικών Βιομηχανιών (CBI) και μεγάλο μέρος των επιχειρήσεων και των διευθυντικών στελεχών του "Ινστιτούτου Διευθυντών".
Μεγάλες εταιρείες ακινήτων, το διεθνές πρακτορείο "Bloomberg", οι Goldman Sachs, JP Morgan, Morgan Stanley, Citibank κι άλλες επιχειρήσεις.
Σε πολιτικό επίπεδο την παραμονή στηρίζουν:
Το Συντηρητικό Κόμμα και άλλα αστικά κόμματα που συγκεντρώνονται στην επίσημη διακομματική καμπάνια "Η Βρετανία Ισχυρότερη στην Ευρώπη" (Britain Stronger in Europe).
Το Εργατικό Κόμμα, και ο ηγέτης του, Τζέρεμι Κόρμπιν, προβλήθηκε πολύ ως φιλολαϊκός μεταρρυθμιστής αλλά αποδείχθηκε ότι είναι ένας υποστηριχτής της ΕΕ που επιχειρεί να αποκρύψει τον αντιλαϊκό χαρακτήρα της λυκοσυμμαχίας και ισχυρίζεται ότι αυτή θα φέρει θέσεις εργασίας, προστασία για τους εργαζόμενους, τους καταναλωτές και το περιβάλλον, διαφημίζοντας τα οφέλη των επενδύσεων και της καπιταλιστικής ανάπτυξης, αναμασώντας τις ουτοπίες της σοσιαλδημοκρατίας, που στην πράξη είναι στήριγμα του εκμεταλλευτικού συστήματος.
Υπέρ της παραμονής έχει ταχθεί επίσης η Συνομοσπονδία Εργαζομένων Βρετανίας (TUC), που προσπαθεί να κάνει το μαύρο άσπρο εμφανίζοντας την ΕΕ ως προστάτη των εργατικών δικαιωμάτων, δείχνοντας πόσο επικίνδυνες είναι για την εργατική τάξη οι ρεφορμιστικές αντιλήψεις, ο εργοδοτικός - κυβερνητικός συνδικαλισμός σε κάθε χώρα.
Το Brexit στηρίζουν: Το μπλοκ "Επιχειρήσεις για τη Βρετανία" (Business for Britain), στο οποίο συμμετέχουν επιχειρηματίες και διευθυντικά στελέχη.
Συμμετέχουν επίσης μεγάλες εταιρείες στην ιδιωτική Ασφάλιση, στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, στις εταιρείες λογισμικού κ.ά.
Ο πρώην δήμαρχος του Λονδίνου Μπόρις Τζόνσον, στο μπλοκ του οποίου συμμετέχουν υπουργοί και βουλευτές του Συντηρητικού Κόμματος και ορισμένοι βουλευτές του Εργατικού Κόμματος.

Το κομμουνιστικό κίνημα πρέπει να αξιοποιεί τις αντιθέσεις με ενίσχυση της αυτοτελούς ιδεολογικοπολιτικής πάλης του

Υπέρ του ΟΧΙ έχει τοποθετηθεί η "Αριστερή Καμπάνια για Εξοδο από την ΕΕ" (Left Leave), στην οποία συμμετέχουν το ΚΚ Βρετανίας, άλλα κόμματα και συνδικάτα, π.χ. στον κλάδο των μεταφορών, στα τρόφιμα, στα αρτοποιεία κ.ά.
Χαιρετίζουμε τους κομμουνιστές και τις κομμουνίστριες στην Αγγλία και την Ιρλανδία και εκτιμούμε που ένα μεγάλο μέρος της εργατικής τάξης, των λαϊκών στρωμάτων, της νεολαίας υποστηρίζει το ΟΧΙ στην ΕΕ.
Το κομμουνιστικό κίνημα έχει υποχρέωση να αξιοποιεί τις αντιθέσεις του ιμπεριαλιστικού στρατοπέδου, με την ενίσχυση της αυτοτελούς ιδεολογικής και πολιτικής πάλης, που θα τροφοδοτείται, θα παίρνει δύναμη από την πάλη για την ανατροπή της εξουσίας των μονοπωλίων.
Αυτό έχει ιδιαίτερη αξία γιατί αν σκεφτούμε την επόμενη μέρα στη Βρετανία μπορούμε από τώρα να σημειώσουμε ότι όποιο μπλοκ αστικών δυνάμεων και να επικρατήσει, η εξουσία θα παραμένει στα χέρια της αστικής τάξης, η εργατική τάξη, τα λαϊκά στρώματα θα παραμείνουν τα θύματα της αντιλαϊκής πολιτικής και της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης. Η Βρετανία θα εκπληρώνει τις υποχρεώσεις της στο ΝΑΤΟ και στα ιμπεριαλιστικά πολεμικά σχέδια.
Στην καπιταλιστική Βρετανία θα συνεχιστεί η ανεργία και η υποαπασχόληση, θα αυξάνονται τα zero-hours contracts, που ταλαιπωρούν πάνω από 800.000 εργαζόμενους, θα συνεχιστούν οι περικοπές σε μισθούς και κοινωνικές υπηρεσίες για να καλυφθεί το πρωτογενές πλεόνασμα των 3,5 δισ. λιρών μέχρι το 2020.
Θα συνεχιστούν τα προγράμματα της διαθεσιμότητας, της απειλής απολύσεων, όπως στην αυτοκινητοβιομηχανία "Ford" ή τον ενεργειακό κολοσσό "Npower" και οι απολύσεις.
Χιλιάδες εργαζόμενοι θα πληρώνουν ακριβά τις αντιθέσεις του συστήματος, τους ανταγωνισμούς των μονοπωλίων, την κρίση σημαντικών κλάδων, όπως δείχνει το παράδειγμα της χαλυβουργίας, οι εξελίξεις στον ινδικό όμιλο της "Tata Steel" που είναι αντιμέτωπος με τον σκληρό ανταγωνισμό των κινεζικών μονοπωλίων.
Κι αυτά σε συνθήκες που η Βρετανία είναι σε φάση ανόδου της οικονομίας, ο πλούτος αυξάνεται, η αντίθεση κεφαλαίου - εργασίας οξύνεται και προετοιμάζεται η επόμενη καπιταλιστική κρίση.
Πολλά κράτη δεν είναι μέλη της ΕΕ, πολλές αστικές κυβερνήσεις κάθε απόχρωσης δοκίμασαν τη μια ή την άλλη διαχειριστική εκδοχή αλλά ο κοινός παρονομαστής σε όλες τις ηπείρους είναι η συσσώρευση του πλούτου από τη μια και της φτώχειας από την άλλη, η διατήρηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο.
Με τέτοια πλούσια πείρα, με την πείρα που δίνει το δημοψήφισμα στη Βρετανία και το μοίρασμα των μονοπωλιακών ομίλων στο ΝΑΙ ή στο ΟΧΙ, για τα δικά τους συμφέροντα, μπορεί να αντιμετωπιστεί αποφασιστικά η αυταπάτη ότι η έξοδος από την ΕΕ ή το ευρώ μπορεί να αποτελέσει βήμα ή σκαλοπάτι ριζικών αλλαγών, ανατροπών, χωρίς να τίθενται οι όροι που συνδέουν την αναγκαία καταδίκη της ΕΕ και την αποδέσμευση με την πάλη για την ανατροπή του καπιταλισμού, για την εργατική εξουσία.
Γιατί αυτός είναι ο απαραίτητος όρος, για να κοινωνικοποιηθούν, να γίνουν περιουσία του λαού, τα μέσα παραγωγής, τα εργαλεία της οικονομικής ανάπτυξης, ο ορυκτός πλούτος, η Ενέργεια, οι τηλεπικοινωνίες, οι μεταφορές, η γη, το εμπόριο, να αναπτυχθούν με κεντρικό επιστημονικό σχεδιασμό και να υπηρετήσουν την ικανοποίηση των σύγχρονων λαϊκών αναγκών, καταργώντας τη βάση που γεννάει το καπιταλιστικό κέρδος και την εκμετάλλευση.
Να σκεφτούμε την αξία του σοσιαλισμού σε μια ισχυρή καπιταλιστική χώρα όπως η Βρετανία, που οι υλικές προϋποθέσεις για την οικοδόμηση της νέας κοινωνίας έχουν υπερ-ωριμάσει και δείχνουν το δρόμο. Να σκεφτούμε τι μεγάλη επίδραση θα είχε μια τέτοια μεγαλειώδης εξέλιξη και πόσο βαριές είναι οι υποχρεώσεις της εργατικής τάξης στις χώρες που βρίσκονται στην κορυφή της ιμπεριαλιστικής πυραμίδας, να αντιπαλέψει την ενσωμάτωση και να σηκώσει ψηλά το κεφάλι της.
Το ΚΚΕ κατήγγειλε την ΕΟΚ και καταδίκασε την πολιτική της από την ίδρυσή της, το 1957, καταψήφισε την ένταξη της χώρας μας στην ΕΕ και τη Συνθήκη του Μάαστριχτ και σταθερά, όλα αυτά τα χρόνια, συγκρούεται με την ένωση των μονοπωλίων.
Το κομμουνιστικό κίνημα θα πολλαπλασιάσει τη δύναμή του και τη δυναμική της ταξικής πάλης στο βαθμό που ανασυγκροτείται σε επαναστατική βάση και βάζει τη σφραγίδα του στην ανάπτυξη της αντιμονοπωλιακής - αντικαπιταλιστικής πάλης, σε κάθε χώρα, κατακτώντας την ικανότητα να συγκεντρώνει δυνάμεις για την ανατροπή του παλιού, του καπιταλισμού και την οικοδόμηση του σοσιαλισμού.
Η αποδέσμευση από την ΕΕ και το ΝΑΤΟ με εργατική εξουσία στην Ελλάδα και σε κάθε χώρα της Ευρώπης θα είναι προσφορά στη διεθνιστική πάλη των λαών, θα βάζει θεμέλια για την Ευρώπη του σοσιαλισμού και θα ανοίγει ο δρόμος για την κατάργηση της εκμετάλλευσης, για την εξάλειψη της ανεργίας και της φτώχειας, για τη λαϊκή ευημερία».

Το ανέκδοτο της «δίκαιης ανάπτυξης»

Το ανέκδοτο της «δίκαιης ανάπτυξης»

Το παραμύθι είναι πολύ παλιό. Κυκλοφόρησε από τις προηγούμενες αστικές κυβερνήσεις σε διαφορετικές εκδόσεις με πλήθος προπαγανδιστικών τίτλων όπως «Ισχυρή Ελλάδα», «Επανίδρυση του κράτους», «Success Story» κ.ά. Ο βασικός πυρήνας της αφήγησης των αστικών κυβερνήσεων είναι στην ουσία ο ίδιος: Πάντοτε ο λαός καλείται άμεσα να κάνει θυσίες, με την υπόσχεση ότι αυτές θα είναι προσωρινές και θα συμβάλουν στην αύξηση των κερδών των μονοπωλιακών ομίλων. Η αύξηση της κερδοφορίας του κεφαλαίου, στη συνέχεια, θα διασφαλίσει την ευημερία των μισθωτών και των αυτοαπασχολούμενων στο ορατό μέλλον.
Παρότι το παραμύθι της άρχουσα τάξης είναι παλιό, η νέα αφήγηση από τον σημερινό πρωθυπουργό παίρνει εύκολα το πρώτο βραβείο θράσους και πολιτικής εξαπάτησης. «Γυρίζουμε σελίδα», βεβαιώνει ο Τσίπρας. Προχωράμε στη «δίκαιη ανάπτυξη», όπου τα οφέλη διαχέονται τάχα σε όλη την κοινωνία και τα βάρη κατανέμονται αναλογικά στα διαφορετικά εισοδήματα. Με τη νέα θαυματουργή πολιτική των ΣΥΡΙΖΑ - ΑΝΕΛ, τα συμφέροντα του κεφαλαίου θα συμβαδίζουν πλέον με τα συμφέροντα των θυμάτων του. Οι νομοτέλειες της καπιταλιστικής οικονομίας θα καταργηθούν. Η ανάγκη του κεφαλαίου να αυξάνει το βαθμό εκμετάλλευσης, να ξεζουμίζει την εργατική τάξη για να αυξάνει τα κέρδη του θα ανήκει στο παρελθόν.
Χάρη στις έξυπνες, πρωτότυπες λύσεις του ΣΥΡΙΖΑ όπως τα νέα αναπτυξιακά κίνητρα, η έμφαση στην καινοτομία και την εξωστρέφεια των επιχειρήσεων, η μεταρρύθμιση του φορολογικού και του ασφαλιστικού συστήματος, έρχεται επιτέλους η ανάπτυξη για όλους, εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενους.
Η νέα κυβερνητική προπαγάνδα προσφέρεται για να γελάσει κάθε πικραμένος. Ομως οι τραγικές συνέπειες της πολιτικής δεν αφήνουν περιθώριο για γέλια.

Η πραγματικότητα των τεράστιων απωλειών του λαού

Οι εργάτες, οι αυτοαπασχολούμενοι, οι φτωχοί αγρότες μετρούν μεγάλες, αιματηρές απώλειες από την αρχή της καπιταλιστικής κρίσης στην Ελλάδα. Ο μέσος μισθωτός, πριν από τη φορολογία του εισοδήματός του έχει χάσει πάνω από το 25% της αγοραστικής δύναμης που είχε το 2009. Ο κατώτερος μισθός έχει ήδη κατέβει στα 586 ευρώ μεικτά από τα 751 ευρώ πριν το 2012.
Ο ένας στους δύο Ελληνες οφείλει πλέον στην εφορία. Μέσα στο πρώτο φετινό τετράμηνο, τα ληξιπρόθεσμα χρέη προς την εφορία αυξήθηκαν κατά 4,33 δισ. ευρώ. Από τους 137 χιλιάδες που είχαν ενταχθεί στη ρύθμιση των 100 δόσεων, οι 54 χιλιάδες δεν μπορούν πλέον να ανταποκριθούν. Αντίστοιχα, διογκώθηκαν οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τη ΔΕΗ και έφτασαν τα 2,7 δισ. ευρώ το πρώτο τρίμηνο του 2016.
Η διακυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ όχι μόνο δεν οδήγησε σε ανάκτηση ενός μέρους των προηγούμενων απωλειών, αλλά φόρτωσε και φορτώνει το λαό με ασήκωτα νέα βάρη. Η ανάπτυξη των άδικων έμμεσων φόρων (ιδιαίτερα του ΦΠΑ), η μείωση του αφορολόγητου ορίου, η διατήρηση του ΕΝΦΙΑ, η μείωση των επικουρικών συντάξεων, η σφαγή των ασφαλιστικών δικαιωμάτων των εργαζομένων είναι η πρώτη γεύση από τη νέα «αριστερή» διαχείριση.
Την ίδια περίοδο, είχαμε έξοδο από τη χώρα χρηματικού κεφαλαίου 140 δισ. ευρώ και οι εφοπλιστές πληρώνουν για ετήσιους φόρους τα ναύλα 2 - 3 ημερών. Συνολικά, το μονοπωλιακό κεφάλαιο συνεισφέρει λιγότερα από 5% στα ετήσια φορολογικά έσοδα.
Επομένως, ο λαός πρέπει να κρίνει κάθε νέα αστική αναπτυξιακή πολιτική με κριτήριο την ανάκτηση των μεγάλων απωλειών του και κυρίως την απαίτηση ικανοποίησης των αναγκών του, που θυσιάζονται συνεχώς στο βωμό του καπιταλιστικού κέρδους.
Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ - ΑΝΕΛ καλεί το λαό, που σήκωσε τα βάρη της κρίσης, να αποδεχθεί να σφαγιασθεί ακόμα περισσότερο, για να ανακάμψουν τα κέρδη των μονοπωλιακών ομίλων. Η νέα σελίδα της πολιτικής της περιλαμβάνει νέα σκληρά χτυπήματα του εισοδήματος των μισθωτών, επιδείνωση των εργασιακών σχέσεων, διευκόλυνση των ομαδικών απολύσεων, επιτάχυνση της «απελευθέρωσης» τομέων της οικονομίας και των ιδιωτικοποιήσεων.
Η κλιμάκωση της αντιλαϊκής επίθεσης δεν αποτελεί αναγκαστική υποχώρηση της κυβέρνησης στις εξωτερικές πιέσεις της τρόικας, όπως ισχυρίζεται ο Αλ. Τσίπρας. Στην ίδια κατεύθυνση με τους εκπροσώπους της ΕΕ και του ΔΝΤ κινούνται οι απαιτήσεις του ΣΕΒ για τη μείωση του μη μισθολογικού κόστους και για νέες φοροελαφρύνσεις των κερδών του κεφαλαίου.

Η πολιτική της ΕΕ για την ανταγωνιστικότητα

Η συγκεκριμένη πολιτική δεν αποτελεί ελληνική πρωτοτυπία. Οι βασικές κατευθύνσεις της εφαρμόζονται σ' όλα τα κράτη - μέλη της ΕΕ και αποτυπώνονται στη «Στρατηγική Ευρώπη 2020». Χαράχτηκαν πολύ πριν από τη διεθνή καπιταλιστική κρίση του 2009 και δεν αφορούν μόνο τα υπερχρεωμένα κράτη.
Πρόκειται για κατευθύνσεις που έχουν ως στόχο να διασφαλίσουν φθηνή εργατική δύναμη και νέα πεδία για επένδυση με ικανοποιητικό ποσοστό κέρδους για το υπερσυσσωρευμένο κεφάλαιο. Η αδυναμία ελεγχόμενης απαξίωσης του μεγάλου μεγέθους υπερσυσσωρευμένου κεφαλαίου αυξάνει σήμερα τη δυσκολία της αστικής διαχείρισης. Η χρεοκοπία αστικών κρατών και μεγάλων ευρωπαϊκών τραπεζών δεν είναι μια εύκολη, απλή επιλογή για την αστική πολιτική.
Σ' αυτήν τη συγκυρία, η αστική επίθεση, για να θωρακιστούν η κερδοφορία και η ανταγωνιστικότητα του κεφαλαίου, αποτελεί μονόδρομο για το σύστημα. Δεν είναι μια αυθαίρετη, δογματική επιλογή του Γερμανού υπουργού Σόιμπλε. Γι' αυτό και στην κατεδάφιση των λαϊκών δικαιωμάτων πρωτοστατούν οι σοσιαλδημοκρατικές αστικές κυβερνήσεις Ολαντ της Γαλλίας και Ρέντσι της Ιταλίας, δηλαδή οι πολιτικοί φίλοι του πρωθυπουργού. Και δεν κάνουν πίσω σε μαζικές απεργίες και μαχητικές διαδηλώσεις, όπου βέβαια κυριαρχεί ο ρεφορμιστικός προσανατολισμός, όπως στη Γαλλία.
Η κρατική στήριξη της κερδοφορίας του μονοπωλιακού κεφαλαίου είναι πολύμορφη, με βασικό στοιχείο την αφαίμαξη του λαϊκού εισοδήματος, για να στηριχθεί αυτή η πολιτική. Ο νέος «αναπτυξιακός νόμος» της κυβέρνησης αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Ο νέος «αναπτυξιακός νόμος»

Τα τελευταία 15 χρόνια, η κρατική ενίσχυση των επενδύσεων των ιδιωτικών ομίλων έφτασε τα 12 δισ. ευρώ. Το συνολικό ύψος των επενδύσεων έφτασε τα 32 δισ. ευρώ. Η εργατική τάξη γνωρίζει απ' την ίδια της την πείρα ποιος ωφελήθηκε απ' αυτό τον πακτωλό των κρατικών ενισχύσεων και απ' τις επενδύσεις των μονοπωλίων.
Ο αρμόδιος υπουργός, Γ. Σταθάκης, θέλοντας να προβάλει το διαφορετικό στίγμα του νέου «αναπτυξιακού νόμου», ανέφερε ότι η κυβερνητική πολιτική αξιοποιεί το ανθρώπινο δυναμικό, προωθεί την εξωστρέφεια και την καινοτομία, τις μεγάλες «τεχνολογικές τομές στον παραγωγικό ιστό της χώρας». Παράλληλα, τόνισε ότι το κράτος πρέπει να είναι αρωγός στην προσπάθεια του ιδιωτικού τομέα.
Δεν υπάρχει αναπτυξιακό σχέδιο αστικής κυβέρνησης της τελευταίας δεκαπενταετίας που να μην αναφέρεται σ' αυτούς τους άξονες. Ο ΣΕΒ, το ΕΒΕΑ και όλοι οι αρμόδιοι κρατικοί φορείς έχουν προσδιορίσει πολύ πριν απ' τον Γ. Σταθάκη τη σημασία αυτών των αξόνων για τα στρατηγικά συμφέροντα του κεφαλαίου.
Πίσω απ' τη ρητορική για την αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού, κρύβεται η ατελείωτη αλυσίδα μέτρων που οδηγούν σε φθηνή εργατική δύναμη.
Πίσω απ' τις διακηρύξεις για αποτελεσματικό κράτος, κρύβεται η μεγαλύτερη φοροαφαίμαξη του λαού και οι περικοπές δαπανών κοινωνικής πολιτικής, για να αυξηθεί η κρατική ενίσχυση των εγχώριων ομίλων και να διασφαλιστούν τα συμφέροντα των δανειστών.
Η αξιοποίηση της καινοτομίας, για να αυξηθεί η παραγωγικότητα, δεν χρησιμοποιείται στον καπιταλισμό για να βελτιωθεί η θέση των εργαζομένων, αλλά για να αυξηθούν τα κέρδη του κεφαλαίου. Στις ΗΠΑ, που αποτελούν διεθνές πρότυπο στον τομέα της καινοτομίας, μεταξύ του 1973 και του 2013 η παραγωγικότητα αυξήθηκε κατά 73%, ενώ το κατώτατο ημερομίσθιο μόλις κατά 9%. Για να αυξηθεί η καπιταλιστική κερδοφορία πρέπει να αυξάνεται η ψαλίδα ανάμεσα στο επίπεδο παραγωγικότητας και το μισθό.
Η χρηματοδότηση προγραμμάτων καινοτομίας για μικρές επιχειρήσεις αφενός αφορά ένα ελάχιστο μέρος του συνόλου τους και αφετέρου αναθέτει σ' αυτές ένα σημαντικό μέρος του επιχειρηματικού ρίσκου. Οποιες διαμορφώνουν κερδοφόρες πατέντες μπορούν εύκολα να εξαγοραστούν από τους μεγάλους ομίλους.
Η επιμονή στην εξωστρέφεια αποτελεί έμμεση κυβερνητική ομολογία ότι η σκληρή λιτότητα θα μείνει πολλά χρόνια στην εγχώρια αγορά, η οποία έτσι και αλλιώς είναι σχετικά μικρή. Γι' αυτό και η αύξηση των πωλήσεων πρέπει να αναζητηθεί στο εξωτερικό. Ετσι, ο προσανατολισμός της εγχώριας παραγωγής με γνώμονα το κέρδος μετατοπίζεται και απομακρύνεται ακόμα περισσότερο απ' την κατεύθυνση κάλυψης εγχώριων βασικών αναγκών.
Πίσω απ' τις βαρύγδουπες ανακοινώσεις της κυβέρνησης για τα νέα αναπτυξιακά εργαλεία βρίσκεται η προκλητική στήριξη του κεφαλαίου.
Προβλέπονται κυρίως φοροαπαλλαγές αλλά και άμεσες επιδοτήσεις μέχρι και 20 εκατ. ευρώ σε μεγάλες επιχειρήσεις. Η επιδότηση μπορεί να γίνει ακόμα και αν ο ιδιώτης επενδυτής δεν τοποθετεί δικά του κεφάλαια (ίδια κεφάλαια). Επιτρέπεται, φυσικά, στους επιχειρηματικούς ομίλους να τροφοδοτήσουν τις νέες επενδύσεις με τα αφορολόγητα κέρδη του παρελθόντος (μέσα απ' τα αποθεματικά), την ώρα που ο φοροεισπράκτορας της κυβέρνησης, Τρ. Αλεξιάδης, σηκώνει τη σημαία κατά της φοροδιαφυγής. Για τις μεγάλες στρατηγικές επενδύσεις προβλέπει σταθερό φορολογικό πλαίσιο στα σημερινά επίπεδα για τα επόμενα 12 χρόνια, που μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε νέα μείωση της συνολικής φορολογικής επιβάρυνσης του κεφαλαίου την επόμενη περίοδο.
Την ίδια ώρα, ο νόμος προωθεί τις συνέργειες ενός ελάχιστου τμήματος των μικρών επιχειρήσεων, αφήνοντας βέβαια εκτός τη μεγάλη πλειοψηφία τους. Ο στόχος είναι η μεγέθυνση του κεφαλαίου των επιχειρήσεων που θα παραμείνουν ζωντανές τα επόμενα χρόνια.
Αξίζει, τέλος, να επισημάνουμε ότι με βάση τα μεγέθη που παρουσιάζει η ίδια η κυβέρνηση και το αναιμικό αναπτυξιακό πακέτο χρηματοδότησης, 3,6 δισ. ευρώ, η πρόβλεψη για γρήγορη και σημαντική ανάκαμψη είναι ατεκμηρίωτη και αβέβαιη. Μια απλή ματιά στην επιβράδυνση της διεθνούς οικονομίας, στην κατάσταση της Ευρωζώνης, στην αύξηση της ανισομετρίας στην ανάπτυξη των κρίκων της ΕΕ και στην πορεία της εγχώριας βιομηχανικής παραγωγής είναι αρκετή για να αμφιβάλλουμε.

Η στήριξη της αστικής τάξης στον ΣΥΡΙΖΑ

Η στήριξη των βασικών κατευθύνσεων της κυβερνητικής πολιτικής από τους βασικούς εκπροσώπους της αστικής τάξης και ιδιαίτερα τον ΣΕΒ αποτελεί μια ακόμα απόδειξη για το αντιλαϊκό πρόσημο της κυβερνητικής πολιτικής. Οι όποιες κριτικές παρατηρήσεις τους αφορούν στην απαίτηση επιτάχυνσης της εφαρμογής των αντεργατικών αναδιαρθρώσεων.
Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ - ΑΝΕΛ εξυπηρετεί πολλαπλά τα συμφέροντα του κεφαλαίου αυτήν την περίοδο. Προωθεί τα σκληρά αντεργατικά μέτρα με πολύ μικρότερη λαϊκή αντίσταση απ' αυτήν που θα συναντούσε μια κυβέρνηση ΝΔ - ΠΑΣΟΚ. Συμβάλλει στον αφοπλισμό του συνδικαλιστικού κινήματος, όχι μόνο με τη δράση του κυβερνητικού συνδικαλισμού, αλλά και με την απογοήτευση ανώριμων τμημάτων εργαζομένων. Τμημάτων, που, αφού παρασύρθηκαν απ' το εμπόριο κάλπικης ελπίδας του ΣΥΡΙΖΑ της προηγούμενης περιόδου, τώρα οδηγούνται στο λαθεμένο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει εναλλακτική πολιτική λύση.
Παράλληλα, ο ΣΥΡΙΖΑ διασφαλίζει τον αναγκαίο χρόνο για την αναμόρφωση και την παραπέρα θωράκιση του αστικού πολιτικού συστήματος και τον εκσυγχρονισμό του αστικού κράτους, ώστε να γίνει πιο αποτελεσματικό στην προώθηση της αστικής στρατηγικής (π.χ. διεργασίες για το αστικό σύνταγμα, τον εκλογικό νόμο κ.λπ.).
Στους εγχώριους και ξένους μονοπωλιακούς ομίλους, επίσης, διασφαλίζει προκλητικούς προνομιακούς όρους για την αξιοποίηση της κρατικής περιουσίας (π.χ. Ελληνικό, περιφερειακά αεροδρόμια).
Τέλος, πολύτιμη για το σύστημα είναι η συμβολή του ΣΥΡΙΖΑ στο να εγκλωβιστεί ο λαός στην επιλογή τού δήθεν μικρότερου κακού. Η κυβέρνηση καλεί συνεχώς το λαό να συγκρίνει τα πλήγματα που δέχτηκε απ' την δική της πολιτική, σε σχέση με εκείνα απ' τις κυβερνήσεις ΝΔ - ΠΑΣΟΚ. Συσκοτίζει το γεγονός ότι όχι μόνο αποδέχτηκε όλους τους αντιλαϊκούς νόμους και τα μέτρα των προηγούμενων, αλλά συνέχισε να φορτώνει στο λαό νέα, ασήκωτα βάρη.
Στις σημερινές συνθήκες επομένως, ο ΣΥΡΙΖΑ αποτελεί την κατάλληλη αστική επιλογή, για να προχωρήσει η βρώμικη δουλειά της ισοπέδωσης των λαϊκών δικαιωμάτων.

Η καλύτερη άμυνα είναι η αντεπίθεση...

Για όλους αυτούς τους λόγους, η «δίκαιη ανάπτυξη» μέσα στο σύστημα της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης, αποτελεί ένα από τα πιο σύντομα ανέκδοτα.
Ηδη από το 19ο αιώνα, ο Μαρξ προειδοποιούσε την εργατική τάξη για το πόσο απατηλό και συντηρητικό ήταν το σύνθημα: «Ενα δίκαιο μεροκάματο για μία δίκαιη εργατική μέρα». Το 1865 καλούσε ανοιχτά τους εργάτες να βαδίσουν γράφοντας στη σημαία τους το επαναστατικό σύνθημα: «Κατάργηση του συστήματος της μισθωτής εργασίας».
Από τότε πέρασε πολύς χρόνος. Η πλούσια διεθνής και ελληνική πείρα επιβεβαίωσε ότι καμιά αστική κυβέρνηση δεν μπορεί να εξανθρωπίσει τον καπιταλισμό. Καθώς σαπίζει ο μονοπωλιακός καπιταλισμός, θα γίνεται όλο και πιο βάρβαρος, όλο και πιο αντιδραστικός.
Το ζητούμενο για τους εργάτες, τα φτωχά λαϊκά στρώματα, είναι να οργανώσουν γρήγορα και αποφασιστικά την αντεπίθεσή τους. Σημαδεύοντας τον πραγματικό αντίπαλο, που φράζει το δρόμο για να ικανοποιηθούν οι ανάγκες τους, δηλαδή την εξουσία του κεφαλαίου.
Με αφετηρία την απαίτηση για άμεση ανάκτηση των μεγάλων απωλειών του λαού την περίοδο της κρίσης (π.χ. την άμεση αποκατάσταση του κατώτερου μισθού στα 751 ευρώ), πρέπει και μπορούν να οργανωθούν μαζικοί, μαχητικοί αγώνες σε αντιμονοπωλιακή - αντικαπιταλιστική κατεύθυνση. Αγώνες με ριζοσπαστικούς στόχους πάλης που θα φωτίζουν την ανάγκη αποφασιστικής σύγκρουσης με την πολιτική και την εξουσία των μονοπωλίων (π.χ. για την κατάργηση της εμπορευματοποίησης στην Κοινωνική Ασφάλιση, στην Υγεία, στην Παιδεία).
Μόνο η οργάνωση της εργατικής λαϊκής αντεπίθεσης μπορεί να ανακόψει και να ανατρέψει τις νέες δέσμες αντιλαϊκών μέτρων, που έρχονται καλυμμένες με το μανδύα της «δίκαιης ανάπτυξης». Σ' αυτήν την κατεύθυνση, οι δυνάμεις του ΚΚΕ θα δώσουν τον καλύτερο εαυτό τους το επόμενο διάστημα.

Του Μάκη ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ*
*Ο Μάκης Παπαδόπουλος είναι μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ, υπεύθυνος της Ιδεολογικής Επιτροπής και του Τμήματος Οικονομίας της ΚΕ

Η ελληνική κρίση

 Η ελληνική κρίση

Περνάμε σήμερα στο τρίτο και τελευταίο μέρος της παρουσίασης ενός (αρκετά διαδεδομένου στο ελληνικό αριστεροχώρι) ερμηνευτικού σχήματος της κρίσης από το βιβλίο του Σακελλαρόπουλου, για να συνεχίσουμε σε ένα άλλο μέρος με κάποιες κριτικές επισημάνσεις. Στο μέρος αυτό, ο συγγραφέας εξετάζει την ελληνική περίπτωση σε συνάρτηση με τα παγκόσμια χαρακτηριστικά της κρίσης που μας εξέθεσε στα προηγούμενα κεφάλαια. Υπόψη ότι εδώ παρουσιάζονται μόνο κάποια αποσπάσματα, με τα θεωρητικά συμπεράσματα, ενώ παραλείπονται για λόγους οικονομίας στοιχεία και στατιστικοί πίνακες, που τα τεκμηριώνουν (δε βρίσκεται εκεί άλλωστε η διαφωνία μας).

-.-.-

Στην παρούσα μελέτη θα προσεγγίσουμε την ελληνική οικονομική κρίση ως την κρίση ενός συγκεκριμένου μοντέλου συσσώρευσης που είχε επιλέξει η ελληνική αστική τάξη. Μία κρίση που ενεργοποιήθηκε τόσο από την ανάδυση εσωτερικών αντιφάσεων του ελληνικού καπιταλισμού όσο και από τις πιέσεις που εσωτερίκευσε ο ελληνικός κοινωνικός σχηματισμός από την παγκόσμια και την ευρωπαϊκή κρίση (παράμετρος που λείπει εντελώς από την αφήγηση των κυριαρχικών στρωμάτων αφού θεωρούν πως η κρίση είναι αποκλειστικό ελληνικό φαινόμενο για το οποίο ευθύνονται οι Έλληνες πολίτες με τις υπέρμετρες απαιτήσεις τους και οι ελληνικές κυβερνήσεις για την υποχωρητικότητα που επέδειξαν).

Αφού λοιπόν ανασκευάζει με επιχειρήματα και στατιστικά στοιχεία την αστική αφήγηση περί υπερδιογκωμένου δημοσίου, υψηλών μισθών, κτλ, περνάει στο επόμενο υποκεφάλαιο.

3. Το πραγματικό πρόβλημα: η ελλιπώς ανταγωνιστικότητα του ελληνικού καπιταλισμού κι η όξυνση του φαινομένου αυτού σε περίοδο κρίσης

Αφού εξετάσαμε διάφορα επιχειρήματα των κυρίαρχων ελίτ, θα επικεντρώσουμε στη δική μας θέση για το βασικό, αλλά όχι μοναδικό, αίτιο της σημερινής κρίσης: Ο ελληνικός καπιταλισμός προσχώρησε το 1981 στην τότε ΕΟΚ έχοντας, με την εξαίρεση του εφοπλισμού και ορισμένων τομέων της ελληνικής οικονομίας (κατασκευές, τσιμεντοβιομηχανία, χαλυβουργία), σημαντικό πρόβλημα ανταγωνιστικότητας σε σχέση με τα ευρωπαϊκά κεφάλαια. Ωστόσο, η επιλογή έγινε από το ελληνικό αστικό κράτος το οποίο, λειτουργώντας με γνώμονα τη μακροπρόθεσμη αναπαραγωγή της κεφαλαιακής σχέσης, θεωρούσε πως ο ανταγωνισμός με τα πιο δυναμικά ευρωπαϊκά κεφάλαια θα συνέβαλε στην εσωτερική αναδιάρθρωση της ελληνικής παραγωγικής δομής με εκκαθάριση των μη ανταγωνιστικών κεφαλαίων. Από την άλλη, η Αριστερά, από την εποχή της δεκαετίας του 1960, ακόμη υποστήριζε πως η είσοδος της χώρας στην ΕΟΚ θα είχε καταστροφικά αποτελέσματα για την ελληνική οικονομία.

Τελικά και το πρόβλημα της ανταγωνιστικότητας παρέμεινε, παρότι υπήρξε μερική εσωτερική αναδιάρθρωση, και η μέχρι το 2009 πορεία της ελληνικής οικονομίας δεν ανέδειξε καταστροφικά προβλήματα. Το παράδοξο αυτό οφείλεται σε μια σειρά παραγόντων που κατόρθωσαν να διατηρήσουν τον ελληνικό καπιταλισμό σε ένα πλαίσιο ευρωπαϊκής τροχιάς, μεταθέτοντας την ανάδυση των δομικών του προβλημάτων για αργότερα.

Συγκεκριμένα:
α) η ύπαρξη εθνικού νομίσματος μέχρι το 2001 επέτρεψε τη διακύμανση των συναλλαγματικών ισοτιμιών ανάλογα με τις προθέσεις της εκάστοτε κυβέρνησης για τόνωση των εξαγωγών.
β) οι σχετικά χαμηλοί μισθοί που δίνονταν στο πλαίσιο της ελληνικής οικονομίας διατήρησαν αυτό το πλεονέκτημα του ελληνικού καπιταλισμού.
γ) στον ανωτέρω παράγοντα (β) ήρθε να προστεθεί και το γεγονός της μαζικής εισόδου μεταναστών μετά την πτώση του ανατολικού συνασπισμού, με αποτέλεσμα την ύπαρξη ενός φτηνού κι ανασφάλιστου, σε μεγάλο βαθμό, εργατικού δυναμικού που περιόρισε το πραγματικό κόστος παραγωγής.
δ) Η συνέχιση της ανάπτυξης του εφοπλισμού, του τουρισμού και των κατασκευών ως βασικών συνιστωσών.
ε) η ανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού συστήματος κι η τόνωση της αγοράς μέσω των νέων χρηματοπιστωτικών παραγώγων
στ) η χρησιμοποίηση των διαφόρων κοινοτικών πλαισίων στήριξης τόσο ως μορφών ενίσχυσης παραγωγικών και εμπορικών δραστηριοτήτων όσο και ως υλικών στοιχείων δημιουργίας δεσμών κοινωνικής συναίνεσης.

Γιατί όμως υποστηρίζουμε πως το πρόβλημα της ανταγωνιστικότητας διατηρήθηκε; Πολύ απλά γιατί δεν υπήρχε σχεδιασμός και στρατηγική για μία ποιοτική μεταλλαγή των χαρακτηριστικών που προαναφέραμε σε αυτά ενός καπιταλισμού υψηλής τεχνολογίας και ανταγωνιστικότητας.

(...)

Όλη αυτή η τεχνολογική υστέρηση που περιγράφηκε θα δείξει μια δυσκαμψία στο να μπορέσει να υπάρξει ένας τεχνολογικός μετασχηματισμός του ελληνικού καπιταλισμού, εντελώς απαραίτητος για τον ανταγωνισμό εντός του πλαισίου της ΟΝΕ. Έτσι, ο δειλός προσανατολισμός προς την τεχνολογία είχε και τα αντίστοιχα αποτελέσματα τόσο στο χαρακτήρα της παραγωγής όσο και σε αυτόν των εξαγωγών, όπου η επιλογή σε επένδυση σε κλάδους μέσης και υψηλής τεχνολογίας πραγματοποιήθηκε με πολύ αργούς ρυθμούς.

(...)

Σε διάστημα μιας δωδεκαετίας (1994-2006) και όντας η χώρα στην ΟΝΕ, οι αλλαγές προς την κατεύθυνση της μέσης/υψηλής και υψηλής τεχνολογίας σε ορισμένους τομείς σημείωσαν οπισθοχώρηση και σε άλλους ελαφρά μόνο ανάπτυξη. Έτσι, στη δημιουργία προστιθέμενης αξίας και οι βιομηχανίες υψηλής τεχνολογίας και αυτές της μέσης προς υψηλή τεχνολογίας έχουν μείωση της συμμετοχής τους. Το ίδιο συμβαίνει και στον τομέα της διάρθρωσης των επενδύσεων. Περιορισμό της συμμετοχής τους έχουν και οι βιομηχανίες χαμηλής τεχνολογίας. Αντίθετα, ωφελημένες εμφανίζονται οι βιομηχανίες μέσης προς χαμηλή τεχνολογίας. Σε ό,τι αφορά τη διάρθρωση των απασχολούμενων και τη διάρθρωση του αριθμού των καταστημάτων, και εδώ οι βιομηχανίες μέσης προς χαμηλή τεχνολογίας εμφανίζουν άνοδο, ενώ μείωση παρουσιάζουν οι βιομηχανίες χαμηλής τεχνολογίας. Οι βιομηχανίες υψηλής τεχνολογίας και αυτές της μέσης προς υψηλή τεχνολογίας είτε εμφανίζουν στασιμότητα είτε πολύ περιορισμένη ανάπτυξη.

Συνολικά ιδωμένο το όλο πλαίσιο δείχνει μεν μία υποχώρηση των βιομηχανιών χαμηλής τεχνολογίας αλλά αυτό δεν είναι ικανοποιητικό γιατί τον πραγματικό δυναμισμό τον παρουσιάζουν οι βιομηχανίες μέσης προς χαμηλή τεχνολογίας.

Το 1995 η Ελλάδα είχε το χαμηλότερο ποσοστό εξαγωγών υψηλής τεχνολογίας από όλες τις χώρες που θα αποτελέσουν στη συνέχεια την ΟΝΕ και για τις οποίες υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία, ενώ το 2011 θα ξεπερνά μόνο την Πορτογαλία. Κάτι αντίστοιχο ισχύει για τις εξαγωγές υψηλής/μέσης τεχνολογίας, όπου και το 1995 αλλά και το 2011 η Ελλάδα παρουσίαζε το μικρότερο ποσοστό εξαγωγών σχετικά υψηλής τεχνολογίας απ' όλες τις χώρες της ΟΝΕ.

Αυτή η στάση εξηγεί και γιατί ο λόγος εμπορεύσιμων μη εμπορεύσιμων αγαθών στην καθαρή προστιθέμενη αξία περιοριζόταν συνέχεια στα χρόνια πριν από την κρίση. (...) Το συμπέρασμα που προκύπτει συγκεφαλαιώνεται πολύ εύστοχα στη φράση των Οικονομάκη, Ανδρουλάκη και Μαρκάκη: "για όλη την περίοδο μετά την είσοδο στη ζώνη του ευρώ η ελληνική οικονομία βάσισε, συγκριτικά περισσότερο έναντι του συνόλου της Ε.Ε.27, την ανάπτυξή της στην ανάπτυξη των παραγωγικών κλάδων που δεν εκτίθενται στο διεθνή ανταγωνισμό. Επομένως, ο τύπος ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας δεν προϋπέθετε και δεν οδηγούσε σε βελτίωση της ανταγωνιστικής της θέσης στο διεθνή καταμερισμό εργασίας.

Μέσα ακριβώς σε αυτό το πλαίσιο ένα προϋπάρχον πρόβλημα που είχε διαμορφωθεί με την είσοδο της Ελλάδας στην ΕΟΚ θα επιταθεί με την ένταξη της χώρας στην ΟΝΕ και θα οδηγήσει στην κρίση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών.

Στα επόμενα υποκεφάλαια ο συγγραφέα εξετάζει τη διακύμανση αυτού του ισοζυγίου, όπου μεταξύ άλλων σημειώνει τα εξής:

Το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει είναι πως και πριν από την είσοδο στην ΟΝΕ αλλά και μετά συντελέστηκε μία αναδιάρθρωση στη δομή των ελληνικών εξαγωγών εις βάρος των προϊόντων χαμηλής τεχνολογίας. Ωστόσο, αυτή η αναδιάρθρωση ήταν αργή, περιορισμένη και μερική και δεν μπόρεσε να λειτουργήσει ανασχετικά στα χρόνια προβλήματα ανταγωνιστικότητας του ελληνικού καπιταλισμού. Ως αντίδοτο, και σε συνδυασμό με την εσωτερική αναδιάρθρωση, υιοθετήθηκε ο μερικός γεωγραφικός αναπροσανατολισμός των ελληνικών εξαγωγών. Ωστόσο, και αυτό έγινε σε περιορισμένο βαθμό, μη βελτιώνοντας τους όρους του εμπορικού ισοζυγίου.

(...)

Το τελικό αποτέλεσμα ήταν το διαρκώς ελλειμματικό εμπορικό ισοζύγιο. Αυτό δεν οφείλεται στο γεγονός πως η Ελλάδα πραγματοποιούσε υπέρμετρες εισαγωγές. Οι ελληνικές εισαγωγές ήταν συγκριτικά πιο περιορισμένες. Το πρόβλημα είχε να κάνει με τη μεγάλη διαφορά μεταξύ ελληνικών εισαγωγών και ελληνικών εξαγωγών που επιβάρυνε συνεχώς το εμπορικό ισοζύγιο και κατ' επέκταση το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών.

Για να συνεχίσει με το χρέος, το έλλειμμα και το τραπεζικό σύστημα.

Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών καλύφτηκε σε σημαντικό βαθμό μέσω της έκδοσης ομολόγων. Δεδομένης της αύξησης του ελλείμματος του ισοζυγίου αυτού ως ποσοστού του ΑΕΠ αναγκαστικά αυτό οδηγούσε τόσο σε αύξηση των τόκων που πληρώνονταν. Σε αυτό διευκόλυνε και το γεγονός πως η ένταξη στην ΟΝΕ έδινε τη δυνατότητα στο ελληνικό κράτος να δανειστεί με χαμηλότερο επιτόκιο και ταυτόχρονα να επεκτείνει την αποπληρωμή των δανείων σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Κατά συνέπεια από τη μια είχαμε μία αυξανόμενη ανάγκη του ελληνικού κράτους για δανεισμό και από την άλλη πολύ ευνοϊκές συνθήκες για την πραγματοποίηση αυτού του δανεισμού.

(...)

Διαπιστώνουμε μια κατακόρυφη άνοδο του χρέους από τη στιγμή της εισόδου στην ΕΟΚ, μία σε γενικές γραμμές σταθεροποίηση μεταξύ 1995 και 2005, όπου οι ρυθμοί αύξησης του ΑΕΠ ήταν αρκετά υψηλοί, μία σημαντική αύξηση μεταξύ 2005 και 2008 και μία ραγδαία αύξηση το 2009.
Συμπερασματικά, το βασικό δεν ήταν η αύξηση σε απόλυτους αριθμούς του χρέους αλλά η δυσανάλογη αύξησή του σε σχέση με την αύξηση του ΑΕΠ, με αποτέλεσμα ένα υψηλό ποσοστό του ΑΕΠ να πηγαίνει στην πληρωμή τόκων.

Κι έτσι φτάνουμε στο τελευταίο υποκεφάλαιο, που παρατίθεται σχεδόν ολόκληρο

8. Η έλευση της κρίσης

Όσα αναφέραμε για το πρόβλημα ανταγωνιστικότητας που είχε η ελληνική καπιταλιστική οικονομία επιδεινώθηκαν με την ανάδυση της παγκόσμιας και ευρωπαϊκής κρίσης.Συγκεκριμένα, ήδη από το 2005 και μετά, αρκετοί δείκτες άρχισαν να παρουσιάζουν πτωτικές τάσεις (τουρισμός, έσοδα από ναυτιλία, κοινοτικές επιχορηγήσεις), ενώ λίγο αργότερα θα αρχίσει και η πτώση της κερδοφορίας των τραπεζών που με τη σειρά της θα οδηγήσει στον περιορισμό των δανειακών χορηγήσεων. Σε αυτό το πλαίσιο και στη βάση όσων αναφέραμε για την προσπάθεια ανάκαμψης της χρηματοπιστωτικής κερδοφορίας μέσω της στροφής προς τα ασφάλιστρα κινδύνου (CDS), η Ελλάδα το φθινόπωρο του 2009 εμφανίστηκε ως η χώρα που παρουσίαζε το μεγαλύτερο κίνδυνο χρεοκοπίας. Αυτό συνέβη γιατί αυξήθηκε το δημόσιο έλλειμμα και το δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ λόγω της μείωσης του τελευταίου, εξαιτίας του συνδυασμού εγχώριας κι εξωτερικής κρίσης.

Πιο συγκεκριμένα, το Νοέμβριο του 2009 η απόδοση των ελληνικών ομολόγων άρχισε να ανεβαίνει με ραγδαίους ρυθμούς. Αυτό συνέβη γιατί υπήρξε απροθυμία των επενδυτών να έχουν ελληνικά ομόλογα στα χαρτοφυλάκιά τους τα οποία θεωρήθηκε πως παρουσίαζαν υψηλούς κινδύνους αθέτησης. Σε αυτό συνέβαλε και η υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας από τους οίκους αξιολόγησης μετά τον Οκτώβριο του 2009.

Το δικό μας συμπέρασμα είναι πως υπήρξε μια διαλεκτική σχέση μεταξύ ενός ελλιπούς ανταγωνιστικά μοντέλου συσσώρευσης του οποίου εντάθηκαν οι αντιφάσεις λόγω της συμμετοχής της χώρας στην ΟΝΕ και της εκμετάλλευσης της ανάγκης μερίδας του διεθνούς κεφαλαίου για γρήγορη κερδοφορία και ανάκαμψη από την κατάσταση της κρίσης. Κάτω από άλλες συνθήκες είναι πιθανό η ενεργοποίηση των αντιφάσεων να γινόταν με πιο αργούς ρυθμούς χωρίς αυτό να σημαίνει πως θα μπορούσε να ανασταλεί επ' αόριστον - πλην της περίπτωσης να μεσολαβούσε κάποιο άλλο σημαντικό γεγονός (πχ η ανακάλυψη σημαντικών κοιτασμάτων φυσικού αερίου σε κάποιο σημείο της χώρας).

Σε κάθε περίπτωση, η Ελλάδα, μια δυτική καπιταλιστική χώρα, βρέθηκε στο χείλους της χρεοκοπίας και αυτό δεν ήταν κάτι που επιθυμούσαν οι ευρωπαϊκές ελίτ για τέσσερις λόγους: α) πολλά ελληνικά χρεόγραφα βρίσκονταν στην κατοχή των ευρωπαϊκών, κυρίως γαλλικών και γερμανικών, τραπεζών, β) οι ελληνικές τράπεζες ήλεγχαν σε μεγάλο βαθμό το τραπεζικό σύστημα δύο άλλων ευρωπαϊκών χωρών: της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας, γ) η χρεοκοπία μιας χώρας της ζώνης του ευρώ θα οδηγούσε σε μεγάλη αναστάτωση τις χρηματαγορές ρίχνοντας την αξία του κοινού νομίσματος, δ) προσφερόταν η ευκαιρία για πειραματισμό γύρω από ένα νέο μοντέλο κεφαλαιακής συσσώρευσης, η γενικευμένη εφαρμογή του οποίου θα συντελούσε στην ανόρθωση των συνολικών ποσοστών κερδοφορίας.

Με αυτήν την έννοια και πριν περάσουμε στην παρουσίαση του περιεχομένου των πακέτων των μνημονίων, αξίζει να σταθούμε στο στρατηγικό περιεχόμενο αυτών των επιλογών. Τα υιοθετούμενα "πακέτα" οικονομικών μέτρων θα επιτελέσουν ένα διπλό ρόλο: από τη μία, θα διασώσουν μερίδες του ευρωπαϊκού κεφαλαίου και από την άλλη, θα χρησιμεύσουν ως πυξίδα για τη νέα μορφή που θα "πρέπει" να πάρει ο καπιταλισμός και ως προς αυτό ελληνικός κοινωνικός σχηματισμός θα αποτελέσει ένα πεδίο κοινωνικού πειραματισμού.

Στόχος είναι η μείωση σε συντριπτικό βαθμό του βιοτικού επιπέδου της μεγάλης μάζας του πληθυσμού, η υποχώρηση των μη μονοπωλιακών μερίδων του κεφαλαίου, η μισθωτοποίηση των μέχρι πρότινος νέων μικροαστικών στρωμάτων και μία ακραία εκδοχή οξυμένου κρατικού αυταρχισμού που θα περιορίζει δραστικά τα όποια περιθώρια κοινωνικών αντιστάσεων. Τα κυριαρχούμενα στρώματα θα ζουν σε ατμόσφαιρα "χαμηλότατων προσδοκιών", ενώ το ζητούμενο δε θα είναι να έχει κάποιος μόνιμη δουλειά με αξιοπρεπείς αποδοχές, αλλά να έχει δουλειά άσχετα του πόσες ώρες θα δουλεύει και πόσο θα αμείβεται.

Σε επίπεδο συνασπισμού εξουσίας, η αλλαγή του προτύπου συσσώρευσης σημαίνει την εκδίωξη/υποβάθμιση μη μονοπωλιακών μερίδων ως αποτέλεσμα των εκκαθαριστικών λειτουργιών της κρίσης. Αντίστοιχα επιδιώκεται η ενδυνάμωση των μονοπωλιακών μερίδων που επιβιώνουν. Στο όλο πλαίσιο εμπλέκεται και το εξωγενές κεφάλαιο (αλλοδαπό αλλά και εφοπλιστικό) που θα έρθει να εγκατασταθεί στη χώρα. Δεδομένου πως μεγάλος όγκος ξένων κεφαλαίων αναμένεται να επενδυθούν  λόγω των "ευκαιριών" που θα δημιουργηθούν, είναι αναμενόμενο να ανατραπεί και ο συσχετισμός μεταξύ ενδογενούς και εξωγενούς κεφαλαίου. Ταυτόχρονα, οι μικροαστικές τάξεις θα περιορίσουν την παρουσία τους ως τάξεις-στηρίγματα. Και αυτό γιατί η παραδοσιακή μικροαστική τάξη βρίσκεται σε συρρίκνωση λόγω της ενίσχυσης των μονοπωλίων. Η νέα μικροαστική τάξη πολώνεται προς την εργατική τάξη δεδομένου πως μισθωτοποιείται σε σημαντικό βαθμό, τα εισοδήματά της μειώνονται και ο ρόλος της σε μία μονοπωλιακή επιχείρηση γίνεται όλο και πιο εκτελεστικός. Για την ελληνική κοινωνία όλα αυτά έχουν ιδιαίτερη σημασία αφού παραδοσιακά χαρακτηριζόταν από μεγαλύτερη παρουσία μικροαστικών στρωμάτων σε σχέση με τις υπόλοιπες δυτικές κοινωνίες. Η ελληνική αυτή ιδιομορφία οφείλεται στην ύπαρξη πολυάριθμων αγροτικών στρωμάτων, στον μικροϊδιοκτησιακό/οικογενειακό χαρακτήρα πολλών βιοτεχνιών και εμπορικών επιχειρήσεων (αποτέλεσμα της ανάγκης βιοπορισμού των ηττημένων του εμφυλίου) καθώς και στην προσφυγή στην ιδιοκτησία ακινήτων ως μορφής ασφαλούς επένδυσης σε μια χώρα με ταραχώδη πολιτικό βίο.

Από την ένταξη της Ελλάδας στην ΕΟΚ η κοινή αγροτική πολιτική οδήγησε στη δραστική μείωση των αγροτικών στρωμάτων. Ωστόσο, έπρεπε να περιοριστούν και τα υπόλοιπα τμήματα της "μεσαίας" τάξης που είχαν διογκωθεί στη δεκαετία του 1980. Αυτό μόνο μερικώς επετεύχθη από τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές της τελευταίας εικοσαετίας. Χρειάζονταν πιο δραστικές πολιτικές και γι' αυτό υιοθετήθηκε η πολιτική των μνημονίων.

Τα παραπάνω οδήγησαν σε μια αναδιάταξη τόσο στη μορφή των κοινωνικών συμμαχιών όσο και στο περιεχόμενο της αστικής ηγεμονίας και της αποσπώμενης κοινωνικής συναίνεσης. Η νέα κοινωνική συμμαχία περιλαμβάνει κυρίως αστικά στρώματα και για να μπορέσει να ηγεμονεύσει, χρειάζεται ένα νέο πρόταγμα που δε θα έχει κατ' ανάγκη θετικό πρόσημο. Ένα βασικό, δομικό, στοιχείο που συγκρότησε την κοινωνική συναίνεση στον καπιταλισμό ήταν η πίστη στην αλλαγή προς το καλύτερο και η προσδοκία της ανοδικής κοινωνικής κινητικότητας. Αυτό πλέον αλλάζει και τίθεται στο επίπεδο των ελάχιστων προσδοκιών. Οι κυριαρχούμενες τάξεις δε θα ελπίζουν πλέον σε μια βελτίωση της ζωής του αλλά θα συναινούν σε όποιο σχέδιο υπόσχεται τη μη χειροτέρευση. Τα παραπάνω δεν πρέπει να μας οδηγήσουν σε απόψεις περί "συνωμοσίας" των ελίτ. Αναμφίβολα και σε ελλαδικό και σε διεθνές επίπεδο αρχικά υπήρξε ένας αιφνιδιασμός για τη δριμύτητα της κρίσης. Θα χρειαστεί να περάσει ένα διάστημα για να γίνει αντιληπτό πως η κατάσταση αποτελεί ταυτόχρονα κίνδυνο και ευκαιρία: κίνδυνος να μη μπορέσει να υπάρξει διαχείριση της κρίσης με ανεξέλεγκτες συνέπειες και απροσδιόριστο μέλλον. Ευκαιρία για απόσπαση μεγάλης μάζας πλούτου από τα λαϊκά στρώματα, συντηρητικής αναδιάρθρωσης των εργασιακών σχέσεων και εκκαθάρισης των μη ανταγωνιστικών κεφαλαίων. Από την άλλη, το ξένο κεφάλαιο και τα ιμπεριαλιστικά κέντρα, πέραν του βραχυπρόθεσμου κινδύνου απώλειας κεφαλαίων τους που είχαν επενδυθεί σε ελληνικά ομόλογα, είδαν τη δυνατότητα για πιο στρατηγικούς μετασχηματισμούς, δηλ τη χρησιμοποίηση ενός ανεπτυγμένου καπιταλιστικού σχηματισμού ως "πειραματόζωου" δομικής τροποποίησης του κοινωνικού συσχετισμού δύναμης με σκοπό τη διευρυμένη εφαρμογή ενός νέου μοντέλου.

Αντί επιλόγου, παραθέτω μία σημαντική υποσημείωση του τρίτου υποκεφαλαίου, που δεν είμαι όμως καθόλου σίγουρος ότι τηρείται τελικά στην πράξη.

Η αναφορά στα προβλήματα ανταγωνιστικότητας του ελληνικού καπιταλισμού σε καμία περίπτωση δε θα πρέπει να εκληφθεί ως κάποιου είδους επιθυμία από μέρους μας για ύπαρξη ενός ιδιαίτερα ανταγωνιστικού ελληνικού καπιταλισμού. Ο σκοπός είναι η περιγραφή κι η ανάλυσης μιας οικονομικοκοινωνικής πραγματικότητας. Από εκεί και πέρα, από τη σκοπιά των συμφερόντων των κυριαρχούμενων τάξεων, το ζήτημα σε τακτικό επίπεδο είναι η μείωση του βαθμού εκμετάλλευσης της ζωντανής εργασίας από το κεφάλαιο, και σε στρατηγικό η κατάργηση του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής.

   «Στην Σοβιετική Ένωση ένιωσα για πρώτη φορά άνθρωπος»

Από Σφυροδρέπανος 

Γράφει ο Νίκος Μόττας //

Βρισκόμαστε στα μέσα της δεκαετίας του 1950. Ο μακαρθισμός οργιάζει στις ΗΠΑ έχοντας εξαπολύσει ένα ανελέητο κυνήγι μαγισσών: αμερικανοί πολίτες προσάγονται σε ανακρίσεις για να διαπιστωθούν τυχόν «κομμουνιστικές επιρροές», οι παρακολουθήσεις ύποπτων «σοβιετόφιλων» βρίσκονται στο ζενίθ, το FBI και οι μυστικές υπηρεσίες φτιάχνουν «μαύρες λίστες» με ονόματα ανθρώπων της διανόησης και της τέχνης που διώκονται για τις αριστερές τους πεποιθήσεις. Όσοι μπαίνουν στη «λίστα» είτε χάνουν τη δουλειά τους, είτε οδηγούνται στην αυτοεξορία. Στο αντικομμουνιστικό, τρομοκρατικό αυτό κλίμα πρωταγωνιστεί η περίφημη Κοινοβουλευτική Επιτροπή Μη-Αμερικανικών Δραστηριοτήτων (HUAC) – ένα ανακριτικό σώμα αποτελούμενο από μέλη της Βουλής των Αντιπροσώπων.

Στις 12 Ιούνη 1956, ενώπιον της Επιτροπής παρουσιάζεται ο βαρύτονος αφρο-αμερικανός τραγουδιστής και ηθοποιός του θέατρου Πωλ Ρόμπσον. Γνωστός για τη δράση του υπέρ του κινήματος για τα πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα των αφρο-αμερικανών, συνεπής αντι-ιμπεριαλιστής, ο Ρόμπσον ήταν από καιρό στο στόχαστρο της αντικομμουνιστικής φρενίτιδας, ενώ το 1950 η αμερικανική κυβέρνηση του είχε στερήσει το διαβατήριο του. Ακολουθούν αποσπάσματα από την ανάκριση του ενώπιον της HUAC, όπου αντιμετωπίζει με θάρρος και γενναιότητα τα μέλη της επιτροπής και τις κατηγορίες που του προσάπτουν.

HUAC: Είστε μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος;

Ρόμπσον: Τι εννοείτε λέγοντας Κομμουνιστικό Κόμμα; Εξ’ όσων γνωρίζω πρόκειται για ένα νόμιμο κόμμα, όπως το Ρεπουμπλικανικό και το Δημοκρατικό κόμμα. Εννοείτε ένα κόμμα ανθρώπων που έχουν θυσιαστεί για το λαό μου και για όλους τους αμερικανούς και τους εργάτες ωστε αυτοί να ζούν με αξιοπρέπεια; Αυτό το κόμμα εννοείτε;

HUAC: Είστε τώρα μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος;

Ρόμπσον: Θα θέλατε να έρθετε στην κάλπη όταν ψηφίζω και να δείτε;

HUAC: Κύριε πρόεδρε, προτείνω να καλέσετε το μάρτυρα να απαντήσει αυτήν την ερώτηση.

Πρόεδρος: Σας καλώ να απαντήσετε στην ερώτηση.

Ρόμπσον: Επικαλούμαι την 5η τροπολογία* του συντάγματος των ΗΠΑ.

(* Σύμφωνα με την 5η τροπολογία του αμερικανικού συντάγματος ο μάρτυρας μπορεί να αρνηθεί να απαντήσει ερώτηση ενώπιον επίσημης ανάκρισης/κατάθεσης εάν υπάρχει ενδεχόμενο να ενοχοποιήσει τον εαυτό του).

[…]

Ρόμπσον: Θα έλεγα ότι ο λόγος που βρίσκομαι εδώ σήμερα, το ξέρετε άλλωστε από το ίδιο το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, είναι ο εξής: Δεν θα έπρεπε να μου επιτρέπεται να ταξιδεύω διότι έχω παλέψει για χρόνια υπέρ της ανεξαρτησίας των αποικιοκρατούμενων λαών της Αφρικής. […] Ο άλλος λόγος που βρίσκομαι εδώ σήμερα, και πάλι σύμφωνα με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και το εφετείο, είναι ότι όταν βρίσκομαι στο εξωτερικό μιλώ ενάντια στις αδικίες που συντελούνται κατά των μαύρων ανθρώπων αυτής της χώρας. Αυτή είναι η βάση και δεν δικάζομαι για το αν είμαι κομμουνιστής, δικάζομαι γιατί αγωνίζομαι για τα δικαιώματα του λαού μου οι οποίοι είναι πολίτες δεύτερης κατηγορίας σε αυτές τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. […] Στέκομαι εδώ και παλεύω για τα δικαιώματα του λαού μου ώστε να είναι πολίτες αυτής της χώρας. Και δεν είναι. Δεν είναι στο Μισσισίπι. Δεν είναι στο Μοντγκόμερι της Αλαμπάμα. Δεν είναι στην Ουάσιγκτον. Δεν είναι πουθενά και αυτός είναι ο λόγος που είμαι σήμερα εδώ. Θέλετε να σωπάσετε κάθε νέγρο που έχει το κουράγιο να σηκωθεί και να παλέψει για τα δικαιώματα του λαού του, για τα δικαιώματα των εργατών…

Ο Πολ Ρόμπσον σε μια από τις επισκέψεις του στην Σοβιετική Ένωση.

HUAC: Το 1949 πραγματοποιήσατε ταξίδι στην Ευρώπη και την Σοβιετική Ένωση;

Ρόμπσον: Ναι, ταξίδεψα. Στην Αγγλία. Και τραγούδησα.

HUAC: Που πήγατε;

Ρόμπσον: Αρχικά πήγα στην Αγγλία, όπου ήμουν με την ορχήστρα Φιλαδέλφεια, ένα απ’ τα δύο αμερικανικά γκρουπ που κλήθηκαν στην Αγγλία. Έκανα ένα μακρύ γύρο συναυλιών στην Αγγλία, τη Δανία και τη Σουηδία και επίσης τραγούδησα για τον σοβιετικό λαό, ένα από τα καλύτερα μουσικά κοινά στον κόσμο. Απ’ τους πιο φιλόμουσους λαούς στον κόσμο, με σπουδαίους συνθέτες και μεγάλους μουσικούς, πολύ καλιεργημένος λαός, ο Τολστόι και…

HUAC: Τα ξέρουμε όλα αυτά.

Ρόμπσον: Έχουν συμβάλει στον πολιτισμό μας και μπορούμε να μάθουμε πολλά.

[….]

Ρόμπσον: Στην ΕΣΣΔ ένιωσα για πρώτη φορά ένα ολοκληρωμένο ανθρώπινο πλάσμα. Καμία φυλετική προκατάληψη όπως στο Μισσισίπι, καμία προκατάληψη όπως στην Ουάσιγκτον. Ήταν η πρώτη φορά που ένιωσα άνθρωπος. Εκεί όπου δεν ένιωθα την πίεση του χρώματος μου όπως το αισθάνομαι σε αυτήν εδώ την Επιτροπή σήμερα.

HUAC: Γιατί δε μείνατε στη Ρωσία;

Ρόμπσον: Επειδή ο πατέρας μου ήταν σκλάβος και ο λαός μου πέθανε για να χτιστεί αυτή η χώρα, πρόκειται να μείνω εδώ και να ζήσω εδώ ως μέρος της όπως ακριβώς εσείς. Και δεν πρόκειται να με αποθαρρύνουν άνθρωποι με φασιστικές ιδέες. Έγινε ξεκάθαρο αυτό; Είμαι υπέρ της ειρήνης με την Σοβιετική Ένωση και υπέρ της ειρήνης με την Κίνα και όχι υπέρ της ειρήνης και της φιλίας με τον φασίστα Φράνκο ούτε υπέρ της ειρήνης με τους φασίστες Ναζί Γερμανούς. Είμαι υπέρ της ειρήνης με ειλικρινείς ανθρώπους.

HUAC: Είστε εδώ γιατί προωθείτε τους σκοπούς του Κομμουνισμού.

Ρόμπσον: Είμαι εδώ επειδή είμαι ενάντια στους σκοπούς του νεοφασισμού τον οποίο βλέπω να εμφανίζεται σε αυτές τις επιτροπές…

[…]

HUAC: Όσο ήσασταν στη Μόσχα εκφωνήσατε λόγο εγκωμιάζοντας τον Στάλιν;

Ρόμπσον: Δε γνωρίζω.

HUAC: Είπατε, πράγματι, ότι ο Στάλιν υπήρξε σπουδαίος άντρας και ότι έκανε πολλά για το ρωσικό λαό, για όλα τα έθνη του κόσμου, για όλους τους εργαζόμενους του κόσμου; Είπατε πράγματι κάτι τέτοιο για τον Στάλιν όσο ήσασταν στη Μόσχα;

Ρόμπσον: Δεν θυμάμαι.

HUAC: Έχετε κάποια ανάμνηση όπου εγκωμιάζετε τον Στάλιν;

Ρόμπσον: Είπα πολλά για τον σοβιετικό λαό, που παλεύει για τους λαούς της γης.

HUAC: Έχετε πρόσφατα αλλάξει τη γνώμη σας για τον Στάλιν;

Ρόμπσον: Οτιδήποτε έχει σχέση με τον Στάλιν, κύριοι, είναι ζήτημα της Σοβιετικής Ένωσης και δεν θα το συζητήσω με έναν εκπρόσωπο αυτών που, χτίζοντας την Αμερική, αχρήστευσαν εξήντα με εκατό εκατομμύρια ζωές μαύρων ανθρώπων από την Αφρική. Είστε υπεύθυνοι, εσείς και οι πρόγονοι σας, για εξήντα με εκατό εκατομμύρια νεκρούς μαύρους ανθρώπους που πέθαναν στα δουλεμπορικά καράβια και στις φυτείες και μη με ρωτάτε για κανέναν, παρακαλώ.

HUAC: Χαίρομαι που φέρατε την προσοχή μας στο θέμα της σκλαβιάς. Όσο ήσασταν στην σοβιετική Ρωσία, τους ζητήσατε να σας δείξουν τα στρατόπεδα εργασίας σκλάβων;

Πρόεδρος: Ενδιαφέρεστε τόσο πολύ για τους σκλάβους, υποθέτω ότι θα θέλατε να τα δείτε.

Ρόμπσον: Ενδιαφέρομαι για τον τόπο στον οποίο βρίσκομαι και στη χώρα όπου μπορώ να κάνω κάτι γι’ αυτήν. Εξ’ όσων γνωρίζω για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, είχαν κυρίως φυλακισμένους φασίστες οι οποίοι είχαν δολοφονήσει εκατομμύρια Εβραίους και οι οποίοι θα είχαν καθαρίσει εκατομμύρια μαύρους αν είχαν την ευκαιρία. Αυτό γνωρίζω.

HUAC: Πείτε μας αν έχετε αλλάξει την άποψη που είχατε για τον Στάλιν.

Ρόμπσον: Σας είπα, κύριε, ότι δεν πρόκειται να συζητήσω τίποτα με ανθρώπους που έχουν δολοφονήσει εξήντα εκατομμύρια από το λαό μου και δεν θα συζητήσω για τον Στάλιν με σας.

HUAC: Φυσικά δεν θα συζητήσετε με μας τα στρατόπεδα εργασίας σκλάβων στην σοβιετική Ρωσία.

Ρόμπσον: Θα συζητήσω για τον Στάλιν όταν θα βρίσκομαι με το ρωσικό λαό κάποια μέρα, τραγουδώντας γι’ αυτούς. Εκεί θα το συζητήσω, είναι δικό τους ζήτημα.

Προς το τέλος της ανάκρισης, τα μέλη της επιτροπής ρωτάνε τον Πολ Ρόμπσον για το Μπεν Ντέιβις, προσωπικό φίλο του Ρόμπσον, δικηγόρο και μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος των ΗΠΑ. Όταν η επιτροπή αμφισβητεί τον πατριωτισμό του Ντέϊβις, ο Ρόμπσον τους απαντά:

«Λέω ότι είναι πατριώτης […] Εσείς, κύριοι, είστε αντιπατριώτες, εσείς είστε οι μη-αμερικανοί και θα έπρεπε να ντρέπεστε για τους εαυτούς σας!».

Η συνεδρίαση διακόπηκε. Ο Πολ Ρόμπσον συνέχισε να βρίσκεται στη «μαύρη λίστα» της κυβέρνησης των ΗΠΑ, ενώ το κύμα συμπαράστασης και αλληλεγγύης του, τόσο στην Αμερική, όσο και στο εξωτερικό, μεγάλωνε. Το 1958 με απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου ο Ρόμπσον πήρε πίσω το διαβατήριο του και μπόρεσε να δώσει συναυλίες σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένης της Σοβιετικής Ένωσης.

Ο αγωνιστής Πολ Ρόμπσον (1898-1976)

Ο Πολ Ρόμπσον, γιός πρώην μαύρου δούλου, γεννήθηκε στις 9 Απρίλη του 1898 στο Νιου Τζέρσι. Σπούδασε νομική στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης ενώ, ταυτόχρονα, διέπρεψε και ως παίχτης στο αμερικανικό ποδόσφαιρο. Σε νεαρή ηλικία αναμείχθηκε στο κίνημα για τα κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα των αφρο-αμερικανών. Το 1934, στο πλαίσιο ταξιδιών του στην Ευρώπη, επισκέπτηκε την Σοβιετική Ένωση όπου έγινε δεκτός με εγκαρδιότητα από τον σοβιετικό λαό. Ευρισκόμενος στη Μόσχα δήλωσε: «Εδώ δεν είμαι ένας νέγρος, αλλά ένα ανθρώπινο πλάσμα… Νιώθω πλήρως την ανθρώπινη αξιοπρέπεια». Υπήρξε συνεπής αγωνιστής ενάντια στον ιμπεριαλισμό και τον πόλεμο, φανατικός πολέμιος της δικτατορίας του Φράνκο στην Ισπανία. Έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στην εκστρατεία ενάντια στη βία απέναντι στους αφρο-αμερικανούς, εντάχθηκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα των ΗΠΑ και κατήγγειλε δημόσια τον πρόεδρο Τρούμαν για την απροθυμία του να δράσει κατά των φυλετικών διακρίσεων. Το 1952 του αποδόθηκε από την ΕΣΣΔ το Διεθνές Βραβείο Στάλιν. Την ίδια χρονιά, ο Ρόμπσον παραβρέθηκε και μίλησε σε συγκέντρωση στη Νέα Υόρκη ενάντια στην καταδίκη του Νίκου Μπελογιάννη και των συντρόφων του.

Στο αποκορύφωμα της υστερίας του «μακαρθισμού» του αφαιρέθηκε το διαβατήριο, ακυρώθηκαν όλες οι συναυλίες του, ενώ απαγορεύτηκε και η κυκλοφορία των δίσκων του. Όταν του επιτράπηκε να ξαναταξιδέψει έδωσε μαζικές συναυλίες σε όλο τον κόσμο, μαγεύοντας με τη φωνή και το ταλέντο του. Υπήρξε διαπρεπής βαρύτονος αλλά και ηθοποιός στο θέατρο, με παρουσία στο Λονδίνο και το Μπρόντγουέϊ τις δεκαετίες 1930-40.

Για τον Πολ Ρόμπσον έγραψαν ποιήματα δύο κορυφαίοι του είδους: ο Ναζίμ Χικμέτ το 1949 με τίτλο «Δεν μας αφήνουν να τραγουδήσουμε» και ο Πάμπλο Νερούδα το 1973 την «Ωδή στον Πολ Ρόμπσον».

Έπειτα από περιπέτειες με την υγεία του, μια απόπειρα αυτοκτονίας και ενα εγκεφαλικό, ο Πολ Ρόμπσον πέθανε σε ηλικία στις 23 Γενάρη 1976 σε ηλικία 77 ετών στη Φιλαδέλφεια.

Το 1999, σε συνέντευξη του σε εφημερίδα της Νέας Υόρκης, ο γιός του, Πολ Ρόμπσον Τζούνιορ, είχε αφήσει αιχμές ότι η CIA και η ΜΙ5 είχαν επχειρήσει να δηλητηριάσουν τον πατέρα του με φάρμακο που οδηγεί σε ψυχικές και διανοητικές διαταραχές.

ΠΗΓΗ της κατάθεσης του Π.Ρόμπσον στην Επιτροπή Μη-Αμερικανικών Δραστηριοτήτων (HUAC): Congress, House, Committee on Un-American Activities, Investigation of the Unauthorized Use of U.S. Passports, 84th Congress, Part 3, June 12, 1956; in Thirty Years of Treason: Excerpts from Hearings Before the House Committee on Un-American Activities, 1938–1968, Eric Bentley, ed. (New York: Viking Press, 1971), 770.