Ο Λένιν για τη στάση των κομμουνιστών στον πόλεμο – Μέρος 1ο

«Ο πόλεμος είναι η συνέχεια της πολιτικής με άλλα μέσα»¹

Σήμερα διανύουμε μία περίοδο συσσώρευσης στοιχείων που προμηνύουν το ενδεχόμενο οι ιμπεριαλιστικές αντιθέσεις να μπουν σε νέα φάση, κατά την οποία θα είναι αδύνατη η ειρηνική διευθέτησή τους.

Είναι ιστορικά επιβεβαιωμένο ότι οι πόλεμοι δε σταμάτησαν ποτέ, ακόμα και σε σχετικά ειρηνικές περιόδους. Οταν όμως τα «σύννεφα» του πολέμου πυκνώνουν […] τα καθήκοντα και οι ευθύνες των κομμουνιστών μεγαλώνουν.

«Σήμερα ρίχνουμε βάρος και παρακολουθούμε πολύ στενά τον κίνδυνο μιας σχετικά πιο γενικευμένης πολεμικής σύγκρουσης στο γεωστρατηγικό χώρο του Ευξείνου Πόντου, της Μέσης Ανατολής, της Αν. Μεσογείου και βεβαίως επεξεργαζόμαστε τη συγκεκριμένη στάση απέναντι στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο, ανεξάρτητα από τις προφάσεις που θα χρησιμοποιηθούν και ιδιαίτερα τη στρατηγική μετατροπής του πολέμου σε πάλη για την εξουσία.

Η αστική τάξη της χώρας μας θα βρεθεί στο πλευρό του ενός ή του άλλου ιμπεριαλιστικού άξονα ή πόλου με στόχο να πάρει μέρος στο ξαναμοίρασμα, να μη βρεθεί στο περιθώριο. Ο λαός δεν πρέπει να χύσει το αίμα του για τα συμφέροντα των ιμπεριαλιστών, του δικού του και των άλλων. Το ίδιο ισχύει και για τους άλλους λαούς.»²

Η ιστορία επιβεβαιώνει ότι με τον πόλεμο συνεχίζεται με άλλα – βίαια – μέσα η πολιτική των αντιμαχόμενων δυνάμεων που διευθύνεται από την κυρίαρχη τάξη τους, ενώ η ειρήνη που ακολουθεί αποτελεί με τη σειρά της τη συνέχεια αυτής της πολιτικής στη σκιά της έκβασης του πολέμου μέχρι την επόμενη ένοπλη σύγκρουση.

Στηριζόμενος στην παραπάνω θέση, ο Λένιν σε διάλεξή του το Μάη του 1917 απέρριψε:

«Τη μικροαστική και ανόητη πρόληψη ότι τάχα είναι δυνατό να ξεχωρίσουμε τον πόλεμο από την πολιτική των αντίστοιχων κυβερνήσεων, των αντίστοιχων τάξεων, ότι τάχα είναι ποτέ δυνατό να βλέπουμε τον πόλεμο σαν απλή επίθεση που παραβιάζει την ειρήνη και σαν αποκατάσταση ύστερα αυτής της παραβιασμένης ειρήνης. Τσακώθηκαν και συμφιλιώθηκαν!»

Και υποστήριξε ότι:

«Ο πόλεμος συνδέεται αδιάρρηκτα μ’ εκείνο το πολιτικό καθεστώς από το οποίο πηγάζει. Την ίδια πολιτική, που ένα ορισμένο κράτος, μια ορισμένη τάξη στα πλαίσια αυτού του κράτους, εφαρμόζει σε μια μακροχρόνια περίοδο πριν από τον πόλεμο, η ίδια αυτή τάξη τη συνεχίζει και στη διάρκεια του πολέμου, αλλάζοντας μόνο τη μορφή δράσης.»³

Αναλύοντας ιστορικά παραδείγματα […] απέδειξε ότι για να κατανοούμε τον κάθε πόλεμο και το χαρακτήρα του, είμαστε υποχρεωμένοι να μελετάμε σε βάθος χρόνου και συνολικά την πολιτική των δυνάμεων που συμμετέχουν σε αυτόν, στα πλαίσια του δοσμένου συστήματος και όχι:

«Να παίρνουμε ξεχωριστά παραδείγματα, ξεχωριστές περιπτώσεις, που πάντα είναι εύκολο να αποσπαστούν από την αλυσίδα των κοινωνικών φαινομένων και που δεν έχουν καμία αξία, γιατί είναι το ίδιο εύκολο να φέρουμε και αντίθετο παράδειγμα.»⁴

Το πρώτο ζήτημα που θα τεθεί, εάν το κομμουνιστικό κίνημα βρεθεί μπροστά σε τέτοιες εξελίξεις, είναι ο σωστός προσδιορισμός του χαρακτήρα του πολέμου και, με βάση αυτό, ο προσδιορισμός της στάσης του επαναστατικού κινήματος, που αποτελεί κρίσιμο ζήτημα.

Οι πόλεμοι στον Καπιταλισμό

Παρ’ όλο που ένοπλες συγκρούσεις ανάμεσα σε φυλές υπήρχαν και στο πρωτόγονο κοινοτικό σύστημα, οι πόλεμοι είναι κυρίως προϊόν των εκμεταλλευτικών κοινωνιών, της ταξικής διαίρεσης και αποτελούν τρόπο επίλυσης διαφορών που γεννιούνται στη βάση αντιτιθέμενων οικονομικών συμφερόντων.[…]

Τα κύρια ζητήματα για κάθε πόλεμο είναι: Ποια τάξη τον διεξάγει, με ποιο σκοπό, σε ποια φάση της ιστορικής της ανάπτυξης.

Με βάση την απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα μπορεί να κριθεί εάν ένας πόλεμος είναι αντιδραστικός ή προοδευτικός και από τίνος την πλευρά.

Στην ιστορική της εξέλιξη η ανθρωπότητα έχει γνωρίσει πολέμους που, παρά τα δεινά που τους συνόδευσαν, έπαιξαν ένα ρόλο αντικειμενικά προοδευτικό στην εξέλιξη των ανθρώπινων κοινωνιών.

Κατά το Λένιν:

«Συντέλεσαν στην ανάπτυξη της ανθρωπότητας, βοήθησαν να καταστραφούν βλαβεροί και αντιδραστικοί θεσμοί (όπως λογουχάρη η απολυταρχία ή η δουλοπαροικία), τα πιο βάρβαρα δεσποτικά καθεστώτα της Ευρώπης (το τουρκικό και το ρωσικό) […] Μ’ άλλα λόγια, το κύριο περιεχόμενο και η ιστορική σημασία αυτών των πολέμων ήταν η ανατροπή της απολυταρχίας και της φεουδαρχίας, η υπονόμευσή τους, η αποτίναξη του ξενικού εθνικού ζυγού.»⁵

Στην εποχή που η αστική τάξη πάλευε για να κυριαρχήσει οικονομικά και πολιτικά ενάντια στη φεουδαρχία, την εποχή που η αστική τάξη είχε ακόμα επαναστατικό χαρακτήρα και συντελούσε στην κοινωνική πρόοδο, αυτή τέθηκε επικεφαλής αστικών επαναστάσεων […] και πολέμων […] που […] κλόνισαν την απολυταρχία στην Ευρώπη.

Η αστική τάξη μπήκε επικεφαλής εθνικών εξεγέρσεων, εθνικοαπελευθερωτικών πολέμων που συνδέονταν με την περίοδο της συγκρότησης των εθνών – κρατών, διαδικασία προοδευτική και αναγκαία για την ανάπτυξη του καπιταλισμού (όπως η ελληνική επανάσταση του 1821).

Στη σύγχρονη εποχή του καπιταλισμού η αστική τάξη […] από προοδευτική και επαναστατική κοινωνική δύναμη έχει μετατραπεί σε τροχοπέδη της κοινωνικής ανάπτυξης.[…]

Γι’ αυτό οι πόλεμοι που διεξάγει έχουν αντιδραστικό χαρακτήρα. Ο Λένιν ξεκαθαρίζει ότι το ιμπεριαλιστικό στάδιο ανάπτυξης του καπιταλισμού […] οριστικά:

«Βάζει την αστική τάξη “στην ίδια κατάσταση” που βρίσκονταν οι φεουδάρχες την πρώτη εποχή. Είναι η εποχή του ιμπεριαλισμού και των ιμπεριαλιστικών κλονισμών, καθώς και των κλονισμών που απορρέουν από τον ιμπεριαλισμό.»⁶

Στις συνθήκες του σύγχρονου καπιταλισμού ο οικονομικός νόμος για διαρκή συσσώρευση, συγκέντρωση και συγκεντροποίηση κεφαλαίων αποτελεί όρο ζωής για τις μεγάλες καπιταλιστικές επιχειρήσεις […] που ανταγωνίζονται μεταξύ τους.

Η διαδικασία αυτή δημιουργεί συμμαχίες, στις οποίες εμπλέκονται ισχυρότερα αλλά και πιο αδύναμα καπιταλιστικά κράτη και διαμορφώνονται ομάδες κρατών που στηρίζουν τη μια ή την άλλη πλευρά του ανταγωνισμού.

[…] Οι στρατιωτικές επεμβάσεις των καπιταλιστικών κρατών και των συμμάχων τους γίνονται για το ξαναμοίρασμα των αγορών μεταξύ των μονοπωλίων που, παρά την πολυεθνική μετοχική τους σύνθεση, εξακολουθούν να έχουν ως βάση της συγκρότησής τους κάποιο κράτος.

Αυτό εκφράζεται και από το γεγονός ότι η πολιτική επιθετικότητα των καπιταλιστικών κρατών δεν είναι μόνο στρατιωτική με την έννοια των επεμβάσεων, αλλά πρώτ’ απ’ όλα είναι οικονομική επιθετικότητα. […]

Η ανισόμετρη ανάπτυξη του καπιταλισμού οδηγεί σε συνεχείς αλλαγές της θέσης των μονοπωλίων στη διεθνή αγορά, ακόμα και στο εσωτερικό μεγάλων καπιταλιστικών οικονομιών. Τελικά οδηγεί στην αλλαγή ισχύος μεταξύ των καπιταλιστικών κρατών.

[…] Ο Λένιν σημειώνει χαρακτηριστικά ότι ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος:

«Είναι δυνατός και στη βάση της δουλείας και στη βάση του πρωτόγονου καπιταλισμού, όπως και στη σύγχρονη βάση του ανεπτυγμένου καπιταλισμού.»⁷

[…] Αναγκαστικά συνδέεται με τέτοιο ιμπεριαλιστικό πόλεμο ακόμα κι ένας πόλεμος που σε άλλη ιστορική εποχή θα είχε το χαρακτήρα προοδευτικού εθνικού πολέμου.

Σήμερα ένας τέτοιος πόλεμος (π.χ. από τους Κούρδους στο Ιράκ, Ιράν ή στην Τουρκία) γίνεται μέρος μιας ευρύτερης διαπάλης ανάμεσα σε ιμπεριαλιστικά στρατόπεδα.

Ο πόλεμος μιας καταπιεσμένης εθνότητας από τη σκοπιά της εργατικής τάξης δεν αφορά μόνο την αντίθεση με την αστική τάξη του έθνους που καταπιέζει, αλλά και με την αστική τάξη της ίδιας της εθνότητας και τους διεθνείς συμμάχους της.

Στη σύγχρονη εποχή δίκαιος πόλεμος για την εργατική τάξη είναι μόνο η ταξική πάλη για την ανατροπή του καπιταλισμού. […]

Αυτή την προσέγγιση τη βρίσκουμε στο Λένιν ήδη στις αρχές του 20ού αιώνα, μιλώντας για τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο:

«Ο ευρωπαϊκός και παγκόσμιος πόλεμος έχει σαφές καθορισμένο χαρακτήρα αστικού, ιμπεριαλιστικού, δυναστικού πολέμου. Η πάλη για αγορές και η καταλήστευση ξένων χωρών, η τάση να καταπνίξουν το επαναστατικό κίνημα του προλεταριάτου και της δημοκρατίας στο εσωτερικό των χωρών,

η τάση να αποβλακώσουν, να διασπάσουν και να εξοντώσουν τους προλετάριους όλων των χωρών, σπρώχνοντας τους μισθωτούς σκλάβους του ενός έθνους ενάντια στους μισθωτούς σκλάβους του άλλου έθνους προς όφελος της αστικής τάξης, αυτό είναι το μοναδικό πραγματικό περιεχόμενο και το μοναδικό πραγματικό νόημα του πολέμου.»⁸

Αυτή η άποψη του Λένιν είναι πρωτοπόρα, στηρίζεται στην εκτίμηση του αντιδραστικού χαρακτήρα της σύγχρονης εποχής του καπιταλισμού.

Ομως, όταν ξέσπασε ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, πολλές εθνότητες βρίσκονταν ακόμα κάτω από την κυριαρχία μεγάλων αυτοκρατοριών που δεν αποτελούσαν «πολιτικές οργανώσεις ενός αστικού κράτους», αλλά κατάλοιπα της απολυταρχίας, όπως π.χ. της Ρωσικής, της Αυστροουγγρικής, της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Επίσης μια σειρά άλλα εδάφη στην Ασία και τη Μ. Ανατολή βρίσκονταν υπό την αποικιοκρατική κυριαρχία σύγχρονων καπιταλιστικών κρατών, όπως της Μ. Βρετανίας, της Γαλλίας, της Ολλανδίας κ.ά.

Στο μεγαλύτερο μέρος των εξωευρωπαϊκών αποικιών δεν μπορούσε να γίνεται λόγος εκείνη την εποχή για διαμόρφωση εργατικού κινήματος. […]

Σε εκείνες τις συνθήκες ο Λένιν δεν απέκλειε πολέμους:

«Απομέρους των μικρών (ας υποθέσουμε προσαρτημένων ή εθνικά καταπιεζόμενων) κρατών ενάντια στις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις […] και τα εθνικά κινήματα σε μεγάλη κλίμακα στην Ανατολική Ευρώπη.»⁹

Δεν απέκλειε επίσης θεωρητικά το ενδεχόμενο, ο Α΄ ιμπεριαλιστικός πόλεμος του 1914-1918 να οδηγούσε σε εθνικό πόλεμο στην Ευρώπη, αν αυτός είχε ως αποτέλεσμα ένα ιστορικό πισωγύρισμα:

«Είναι σε μεγάλο βαθμό απίθανο ο σημερινός ιμπεριαλιστικός πόλεμος του 1914-1916 να μετατραπεί σε εθνικό, επειδή η τάξη που αντιπροσωπεύει την ανάπτυξη προς τα μπρος είναι το προλεταριάτο, που αντικειμενικά τείνει να μετατρέψει τον πόλεμο αυτό σε εμφύλιο πόλεμο ενάντια στην αστική τάξη, και έπειτα ακόμη επειδή η διαφορά ανάμεσα στις δυνάμεις των δύο συνασπισμών δεν είναι πολύ σημαντική και επειδή το διεθνές χρηματιστικό κεφάλαιο έχει δημιουργήσει παντού μια αντιδραστική αστική τάξη.

Δεν μπορούμε όμως να λέμε ότι είναι αδύνατη μια τέτοια μετατροπή: αν το προλεταριάτο της Ευρώπης γινόταν ανίσχυρο για καμιά εικοσαριά χρόνια, αν ο σημερινός πόλεμος τελείωνε με νίκες σαν τις ναπολεόντειες και με την υποδούλωση μιας σειράς βιώσιμων εθνικών κρατών, αν ο εξωευρωπαϊκός ιμπεριαλισμός (ο ιαπωνικός και ο αμερικανικός κατά πρώτο λόγο) διατηρούνταν επίσης καμιά εικοσαριά χρόνια χωρίς να περάσει στο σοσιαλισμό, λ.χ., ύστερα από ένα ιαπωνοαμερικανικό πόλεμο, τότε θα ήταν δυνατός ένας μεγάλος εθνικός πόλεμος στην Ευρώπη.

Αυτό θα σήμαινε γύρισμα της Ευρώπης προς τα πίσω για αρκετές δεκαετίες. Αυτό είναι απίθανο. Δεν είναι όμως αδύνατο, γιατί είναι αντιδιαλεκτικό, αντιεπιστημονικό και θεωρητικά όχι σωστό να φαντάζεται κανείς ότι η παγκόσμια ιστορία τραβάει ομαλά και κανονικά προς τα μπρος, χωρίς να κάνει κάποτε γιγάντια άλματα προς τα πίσω.»¹⁰

Οι εξελίξεις βεβαίως ήταν διαφορετικές.

Ο Α΄ Π.Π. έληξε με την άνοδο του εργατικού κινήματος, τη νίκη της σοσιαλιστικής επανάστασης στη Ρωσία, τις επαναστατικές απόπειρες σε Γερμανία, Ουγγαρία κ.α., τη διάλυση των αυτοκρατοριών της Ευρώπης και της Μ. Ανατολής (Αυστροουγγρική, Ρωσική, Οθωμανική), ενώ διέλυσε μοναρχικά κατάλοιπα σαν αυτά που υπήρχαν στο γερμανικό αστικό κράτος (πτώση των Κάιζερ).

Ο Λένιν δήλωνε ότι το ευρωπαϊκό επαναστατικό εργατικό κίνημα θα έπρεπε να υποστηρίξει τα εθνικά κινήματα (π.χ. στην Ευρώπη), τα αντιαποικιακά κινήματα (σε Ασία, Μ. Ανατολή κ.α.) και τα κινήματα ανεξαρτησίας των πιο αδύναμων κρατών που ήταν υποτελείς απέναντι σε ισχυρότερα καπιταλιστικά κράτη, ως μια εξέλιξη που θα διευκόλυνε το εργατικό κίνημα στην καπιταλιστική Ευρώπη και με αυτή την έννοια αναφέρθηκε και στο σύνθημα «υπεράσπισης της πατρίδας».

[…] Αντιπάλευε τον κίνδυνο από την αδιαφορία του εργατικού κινήματος απέναντι στα εθνικά κινήματα:

«Μια τέτοια αδιαφορία καταντά σοβινισμός όταν τα μέλη των μεγάλων εθνών της Ευρώπης, δηλαδή των εθνών που καταπιέζουν περισσότερο μικρούς και αποικιακούς λαούς, δηλώνουν με δήθεν επιστημονικό ύφος: εθνικοί πόλεμοι δεν μπορούν να υπάρχουν.»¹¹

Ο Λένιν θεωρούσε τα εθνικά και αντιαποικιοκρατικά κινήματα ως έναν παράγοντα που, συνδυασμένος με τις σοσιαλιστικές επαναστάσεις στα πιο ανεπτυγμένα καπιταλιστικά κράτη, μπορούσε να αποσταθεροποιήσει τις μεγάλες αποικιοκρατικές ή αυτοκρατορικές δυνάμεις και να διευκολύνει την επικράτηση του σοσιαλισμού στην Ευρώπη.

Η αποσπασματική κατανόηση της παραπάνω τοποθέτησης του Λένιν μπορεί να οδηγήσει σήμερα σε σοβαρά λάθη.

Να δικαιολογήσει την απόσπαση του εθνικού από το ταξικό στοιχείο, παραβιάζοντας τη λενινιστική αντίληψη για την ανάλυση της εποχής, της αντικειμενικής θέσης των τάξεων στην κίνηση της κοινωνικής εξέλιξης. Να οδηγήσει σε γραμμή πολιτικής στήριξης της λεγόμενης «εθνικής» ή «πατριωτικής» αστικής τάξης.

Σε καμία περίπτωση σήμερα δεν τεκμηριώνεται από τη λενινιστική αντίληψη και πολιτική πρακτική η ανάγκη για συμμαχία της εργατικής τάξης με τμήμα της αστικής τάξης σε μια χώρα που υφίσταται άμεση στρατιωτική επίθεση ή έμμεση πολιτική επέμβαση από ένα ισχυρότερο καπιταλιστικό κράτος ή συμμαχία κρατών.

Ο ίδιος ο Λένιν εκείνη την εποχή έκανε κριτική στην μπροσούρα του Γιούνιους […] που αντιπαρέθετε στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο ένα εθνικό πρόγραμμα υπεράσπισης της πατρίδας σαν αυτό της επανάστασης του 1848.

Ο Λένιν σημείωνε το 1916:

«Στους φεουδαρχοδυναστικούς πολέμους αντιπαραθέτονταν τότε αντικειμενικά οι επαναστατικοδημοκρατικοί πόλεμοι, εθνικοαπελευθερωτικοί πόλεμοι. Αυτό ήταν το περιεχόμενο των ιστορικών καθηκόντων της εποχής. Τώρα για τα προχωρημένα μεγάλα κράτη της Ευρώπης η αντικειμενική κατάσταση είναι διαφορετική.

Η ανάπτυξη προς τα μπρος – αν δεν πάρουμε υπόψη τα ενδεχόμενα προσωρινά βήματα προς τα πίσω – είναι πραγματοποιήσιμη μόνο προς την κατεύθυνση της σοσιαλιστικής κοινωνίας, της σοσιαλιστικής επανάστασης.»¹²

[…] H εργατική τάξη [..] oφείλει […] να τραβήξει μέχρι τέλους το δικό της δρόμο, οδηγώντας στη δική της εξουσία που θα την απελευθερώσει από την εκμετάλλευση.

Οφείλει […] να δώσει στον πόλεμο το δικό της στόχο και περιεχόμενο, να έχει τη δική της στρατηγική, τη δική της πολιτική, πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον πόλεμο.

Συνεχίζεται με το 2ο Μέρος

Σημειώσεις:

[1]. Η φράση ανήκει στον Καρλ Κλάουζεβιτς (1780 – 1831), Πρώσο στρατηγό και αστό θεωρητικό, στην εργασία του «Για τον πόλεμο». Η θέση του αυτή χρησιμοποιήθηκε από τους κλασικούς του Μαρξισμού – Λενινισμού από τη σκοπιά της ταξικής θεώρησης του κράτους.
[2]. Ομιλία της ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ Αλέκας Παπαρήγα στη 13η διεθνή συνάντηση κομμουνιστικών και εργατικών κομμάτων, Αθήνα 9-11 Δεκέμβρη 2011.
[3]. Β. Ι. Λένιν: «Πόλεμος και επανάσταση», «Απαντα», τ. 32, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», σελ. 78.
[4]. Ο.π., σελ. 79.
[5]. Β. Ι. Λένιν: «Σοσιαλισμός και πόλεμος», «Απαντα», τ. 26, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», σελ. 317.
[6]. Β. Ι. Λένιν: «Κάτω από ξένη σημαία», «Απαντα», τ. 26, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», σελ. 143.
[7]. Β. Ι. Λένιν: «Για την μπροσούρα Γιούνιους», «Απαντα», τ. 30, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», σελ. 6-7.
[8]. Β. Ι. Λένιν: «Τα καθήκοντα της επαναστατικής σοσιαλδημοκρατίας στον Ευρωπαϊκό πόλεμο», «Απαντα», τ. 26, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», σελ. 1.
[9]. Ο.π., σελ 7-8.
[10]. B. I. Λένιν: «Για την μπροσούρα του Γιούνιους», «Απαντα», τ.30, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», σελ.6.
[11]. Ο.π., σελ. 9.
[12]. Ο.π., σελ. 12-13.

Αποσπάσματα από άρθρο του Πολιτικού Γραφείου της ΚΕ του ΚΚΕ
που δημοσιεύτηκε στο  6ο τεύχος του 2012 της ΚΟΜΕΠ

(Visited 1 times, 1 visits today)

Ποιος θυμάται την «Πρωτεύουσα της Ελεύθερης Ελλάδας»;

Η Βίνιανη τότε και σήμερα...

Περπατώντας στα σιωπηλά σοκάκια της Παλιάς Βίνιανης, ανάμεσα στην πυκνή βλάστηση δίπλα σε χορταριασμένες αυλές και μισογκρεμισμένους πέτρινους τοίχους, θαρρείς πως ο χρόνος σταμάτησε! Παλιά ετοιμόρροπα σπίτια χάσκουν ερειπωμένα με μισάνοιχτες πόρτες, τρύπιες σκεπές και ξεχαρβαλωμένα παράθυρα. Η ματιά ακάλεστη τρυπώνει στην εγκατάλειψη για να σταθεί σε σκονισμένα παμπάλαια αντικείμενα φορτισμένα με βαριές μνήμες σε τούτα τα αφημένα από χρόνια νοικοκυριά. Μια απόκοσμη ησυχία πλανιέται ολόγυρα που τη διακόπτει μονάχα το κελάρυσμα των τρεχούμενων νερών κι εκείνη η απαλή αύρα από το Ευρυτανικό αεράκι που κατηφορίζει ως εδώ από τις γύρω δασόφυτες πλαγιές που κλείνουν στην αγκάλη τους την ιστορική Βίνιανη σε υψόμετρο 620 μέτρων. Η ευεργετική δροσιά του βουνίσιου αέρα αναμειγνύεται με τις μοσχομυρωδιές του χαμόμηλου και των αγριολούλουδων που ξεπετάγονται ανάμεσα από τις πέτρες και τα χαλάσματα.

Ο Αϊ Γιώργης βιγλίζει από ψηλά από το «δικό του» λόφο, εκεί, που όπως λένε, υπήρχε κάποτε ένα αρχαίο φρούριο! Να και τo παρεκκλήσι των Αγίων Αναργύρων. Η καμπάνα του, ίσα που λικνίζεται στον αέρα λες και θέλει να τον νικήσει για να ηχήσει ξανά όπως τότε, στα καλέσματα της λευτεριάς! Κάπου εδώ στέκει και το λίθινο σπίτι που στέγαζε τότε το τυπογραφείο του ΕΛΑΣ. Βαδίζοντας συναντώ που και που και κάποια λίγα κτίσματα αλλιώτικα από τ’ άλλα, καλοστεκούμενα και ανακαινισμένα, σημάδι ότι κάποιοι σα να επιδιώκουν να ξαναζωντανέψουν με την προσωπική τους δημιουργία ένα «χωριό-φάντασμα» που μοιάζει να παραδόθηκε στο σάβανο του πανδαμάτορα χρόνου από εκείνη την πικρή μέρα της 6ης Φλεβάρη του 1966 που ο Εγκέλαδος αποφάσισε να το επισκεφτεί. Λίγο αργότερα η Παλιά Βίνιανη θα εκκενωθεί καθώς θα χαρακτηριστεί «επικίνδυνη λόγω κατολίσθησης». Έτσι το «κράτος των νικητών» θα βρει την αφορμή για να απαλλαγεί από ένα ζωντανό ενοχλητικό σύμβολο που σκάλιζε ανήσυχα τη λαϊκή μνήμη.

Οι κάτοικοι; Όσοι δεν πήραν τους γνωστούς άγνωστους δρόμους για τα αστικά κέντρα και την ξενιτιά θα μετακομίσουν κάπου 7 χιλιόμετρα παραδίπλα, στη θέση «Λιβάδια», εκεί όπου πια θα χτιστεί η Νέα Βίνιανη με τα καινούργια δίπατα σπίτια και τη χαρακτηριστική μεγάλη πλατεία. Από πάνω, στο λοφίσκο, δεσπόζει η εκκλησία της Παναγίας που πανηγυρίζει το Δεκαπενταύγουστο και τότες γίνεται σπουδαίο αντάμωμα και γλέντι τρικούβερτο! Πιθανολογείται πως το όνομα «Βίνιανη» έλκει την καταγωγή του από τη λατινική λέξη «vinum» (κρασί) ίσως από τα πολλά αμπέλια που λέγεται πως υπήρχαν στην περιοχή σε αλλοτινούς μακρινούς καιρούς. Σήμερα οι φυσιολάτρες και οι οδοιπόροι της περιπέτειας που φτάνουν μέχρι τη Βίνιανη- σχεδόν 31 χλμ. από το Καρπενήσι- εξερευνούν το πανέμορφο φαράγγι της με τους καταρράχτες, διαβαίνουν τα μαγικά μονοπάτια της με τους παλιούς νερόμυλους, επισκέπτονται τα λείψανα του αρχαίου κάστρου της, καμαρώνουν το παλιό μονότοξο πέτρινο γιοφύρι της και χαίρονται τον ξακουστό Μέγδοβα ποταμό που φιδογυρνάει απείθαρχος ανάμεσα από τις δασωμένες χαράδρες.

Π.Ε.Ε.Α. - 10 ΜΑΡΤΗ 1944

Τα δικά μας βήματα, όμως, επιμένουν πιότερο εδώ, στο παλιό χωριό, στην αυθεντική Βίνιανη του παρελθόντος! Έτσι, όταν άνοιξα το μικρό σιδερένιο πορτάκι κι άρχισα να κατεβαίνω τα σκαλιά προς το παλιό σχολειό, όπου σήμερα στεγάζεται το μουσείο της ΠΕΕΑ, ένιωσα παράξενα. Ήταν που είχα ακούσει τόσα!

                          

Μια αδιόρατη συγκίνηση με συνόδευε ως τον περίβολο με τις προτομές και το μαρμάρινο ηρώο με την επιγραφή : «Τα θεμέλια μου στα βουνά και τα βουνά σηκώνουν οι λαοί στον ώμο τους και πάνω τους η μνήμη καίει άκαυτη βάτος, Οδ. Ελύτης. ΠΕΕΑ Βίνιανη 1944»! Ο Άρης, ο Σαράφης, οι Ελασίτες, οι Ανταρτοπούλες, τα Επονιτόπουλα αλλά και… οι υπουργοί της Κυβέρνησης του Βουνού, ήταν κι αυτοί εδώ, σιμά μας! 

Το μουσείο μας υποδέχεται: Το βλέμμα μαγνητίζεται με την αναπαράσταση του χώρου συνεδριάσεων της ΠΕΕΑ, τα σπάνια ντοκουμέντα από τη ζωή και την ένοπλη δράση των Ανταρτών, αλλά και τις αξέχαστες φωτογραφικές μνήμες από τις λαϊκές συνελεύσεις, τα συσσίτια της αλληλεγγύης και τις πολυποίκιλες πολιτιστικές δραστηριότητες στην Ελεύθερη Ελλάδα! Συνάμα και τα σπουδαία ιστορικά έγγραφα με τις πράξεις νομοθετικού και διοικητικού περιεχομένου της ΠΕΕΑ που έθεσε τα θεμέλια για την οργάνωση της νέας Λαοκρατούμενης Ελλάδας, αυτής που ονειρεύτηκαν οι μαχητές της και έδωσαν για χάρη της ποταμούς αίματος και θυσιών!    

Στις 10 του Μάρτη 1944,  εδώ στην Παλιά Βίνιανη της Ανταρτομάνας Ευρυτανίας, συγκροτείται η ΠΕΕΑ (Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης) η θρυλική «Κυβέρνηση του Βουνού»!  Η περιοχή αποτελεί το κέντρο του απελευθερωτικού αγώνα. Το Αντάρτικο γνωρίζει στην Ευρυτανία τη μεγαλύτερη ακμή του. Ο ΕΛΑΣ, το ΕΑΜ, η ΕΠΟΝ, η Αλληλεγγύη, και οι άλλες λαϊκές οργανώσεις μεγαλουργούν! Άντρες και γυναίκες, νέοι, γέροντες και παιδιά, όλοι έχουν κάτι να θυμηθούν από εκείνη την ηρωική εποχή που ο Ιταλογερμανός φασίστας κατακτητής βρήκε σε τούτα τα βουνά «το μάστορά του». Μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι από τη Βίνιανη ξεκίνησαν και οι αντιστασιακές ομάδες στις 22- 11-1942 για την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου. Τα πυκνά ελατοδάση, οι ρεματιές, οι αετίσιες κορφές, αλλά και τα φωλιασμένα στην αγκαλιά των βουνών φτωχοχώρια, μετατρέπονται σε αδούλωτα μετερίζια της ένοπλης πάλης του λαού μας για λευτεριά και ανεξαρτησία, για λαοκρατία και προκοπή. Ολόκληρη η Πίνδος «αστράφτει και βροντάει»! Πρώτη η Ευρυτανία με τον πρωτοκαπετάνιο της Άρη Βελουχιώτη, μετά από συνεχείς ένοπλες συγκρούσεις, εκκαθαρίζεται από την ξένη ακρίδα και απελευθερώνεται! Οι κατακτητές και οι ελεεινοί δωσίλογοι συνεργάτες τους εγκαταλείπουν το Καρπενήσι και αποσύρονται ντροπιασμένοι προς τη Λαμία. Μια πράσινη νησίδα λευτεριάς ανθεί μέσα στη μαύρη γερμανική κατοχή που κρατά ακόμη αιχμάλωτο σημαντικό τμήμα της χώρας. Όμως η ορεινή Ευρυτανία θα είναι αυτή που θα σηκώσει στη βασανισμένη ράχη της την περήφανη αντιστασιακή ιστορία ολάκερης της ανυπότακτης Ελλάδας.

Έτσι με απόφαση του ΕΑΜ και της 10ης ολομέλειας του ΚΚΕ αποφασίζεται να αποτυπωθεί η νέα πραγματικότητα μέσω της δημιουργίας ενός πρώτου κυβερνητικού σχήματος που θα  έχει σαν στόχο αφενός να κατευθυνθεί περαιτέρω ο ένοπλος αγώνας προς την τελική νίκη και αφετέρου να συγκροτηθούν διοικητικά, με βάση την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας, οι απελευθερωμένες περιοχές που περιλαμβάνουν πολύ μεγάλα τμήματα της χώρας που ξεκινούν δίπλα από τα ελληνοαλβανικά σύνορα, την Ήπειρο, την Αιτωλοακαρνανία, τη Ρούμελη και φτάνουν, ως προς αυτή την κατευθυντήρια γραμμή, σχεδόν μέχρι έξω από την Αττική. Τέλος για να διοργανωθούν και εκλογές! Η πρώτη -προσωρινή- 5μελής σύνθεση της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ), η οποία δεν θα μπορούσε να εδρεύει αλλού παρά στην πρωτοπόρα Ευρυτανία, ήταν: Πρόεδρος ο λεγόμενος «κόκκινος συνταγματάρχης» Ευριπίδης Μπακιρτζής, επίσης ο αντιστασιακός συνταγματάρχης Μανώλης Μάντακας, καθώς και οι: Γιώργης Σιάντος (Γραμματέας της ΚΕ του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας), Κώστας Γαβριηλίδης (Γραμματέας του Αγροτικού Κόμματος), Ηλίας Τσιριμώκος (Γραμματέας της Ένωσης Λαϊκής Δημοκρατίας). 

Ενώπιον αντάρτικων σχηματισμών και πλήθους λαού στη Βίνιανη, τα μέλη της ΠΕΕΑ έδωσαν τον παρακάτω όρκο: «Ορκίζομαι ότι θα εκτελέσω πιστά τα καθήκοντά μου σαν μέλος της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης, έχοντας σαν γνώμονα το συμφέρον της πατρίδας μου και του ελληνικού λαού, ότι θα αγωνιστώ με αυτοθυσία για την απελευθέρωση της χώρας μου από το ζυγό των κατακτητών, ότι θα υπερασπίζω παντού και πάντοτε τις λαϊκές ελευθερίες και θα είμαι παραστάτης και οδηγός του λαού στον αγώνα για τη λευτεριά του και τα κυριαρχικά του δικαιώματα».

Στις 18 Απριλίου 1944 η ΠΕΕΑ θα ανασχηματιστεί, με σκοπό να επιτευχθεί μια πιο πλατιά και ενωτική σύνθεση, με τη συμμετοχή και επιπλέον διαπρεπών προσωπικοτήτων της χώρας οι οποίοι στη συνέχεια θα διατελέσουν «γραμματείς» (υπουργοί) της Κυβέρνησης του Βουνού. Η νέα διευρυμένη σύνθεση της ΠΕΕΑ ήταν: Αλέξανδρος Σβώλος Πρόεδρος/Πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών, Ευριπίδης Μπακιρτζής Αντιπρόεδρος και υπουργός Επισιτισμού, Γιώργος Σιάντος των Εσωτερικών, Μανώλης Μάντακας των Στρατιωτικών, Άγγελος Αγγελόπουλος των Οικονομικών,  Σταμάτης Χατζήμπεης της Εθνικής Οικονομίας, Πέτρος Κόκκαλης της Κοινωνικής Πρόνοιας, Κώστας Γαβριηλίδης της Γεωργίας, Ηλίας Τσιριμώκος της Δικαιοσύνης, Νίκος Ασκούτσης της Συγκοινωνίας. Έτσι κόντρα στην κατοχική ταγματασφαλίτικη «κυβέρνηση» των ναζί αλλά και ενάντια στην άλλη «κυβέρνηση»-παρωδία των φυγάδων αγγλόδουλων βασιλιάδων και των αστών πολιτικών του Καϊρου, συγκροτείται στα βουνά η ενωτική λαοπρόβλητη Κυβέρνηση της Αντίστασης του Λαού ο οποίος παραμένει στον τόπο του και μάχεται για τη λευτεριά και την κοινωνική δικαιοσύνη. Ο ΕΛΑΣ τίθεται στη διάθεση της Κυβέρνησης του Βουνού. 

«…Η Επιτροπή πιστεύοντας πως η δύναμη της πηγάζει από το λαό και από το λαό αντλούνται όλες οι εξουσίες, θα συγκαλέσει στο πιο σύντομο χρονικό διάστημα Εθνικό Συμβούλιο, που θα αποτελείται από αντιπροσώπους του λαού εκλεγόμενους ελεύθερα…»! Η δέσμευση αυτή της Κυβέρνησης του Βουνού θα γίνει πράξη και η ΠΕΕΑ θα προκηρύξει εκλογές για τις 23 και τις 30 Απριλίου 1944. Μέσα σε αυτό το μικρό διάστημα πάνω από 1.800.000 πολίτες θα πάρουν μέρος με πρωτοφανή ενθουσιασμό στη γενική ψηφοφορία που διεξάγεται τόσο στις ελεύθερες όσο και στις κατεχόμενες ζώνες της χώρας (!!!) κυριολεκτικά κάτω και από τη μύτη των ναζί. Για πρώτη φορά στην ιστορία της χώρας ψηφίζουν οι 18χρονοι νέοι και οι γυναίκες! Μέσω των εκλογών θα αναδειχτούν οι Εθνοσύμβουλοι (Βουλευτές) όπου θα συνεδριάσουν, από τις 14 έως τις 27 Μάη 1944, στο άλλο εμβληματικό χωριό μας στις Κορυσχάδες Ευρυτανίας όπου θα καταρτιστεί ο Συνταγματικός Χάρτης της χώρας. 

Η αντιστασιακή εφημερίδα «Ρούμελη» (Όργανο της Επιτροπής του ΕΑΜ Στερεάς Ελλάδας, φύλλο 11, 5-4-1944) δίνει το στίγμα των ενωτικών προσπαθειών του ΕΑΜ που προηγήθηκαν της ίδρυσης της ΠΕΕΑ, καθώς και την αναγκαιότητα της λαϊκής ετυμηγορίας. Διαβάζουμε μεταξύ άλλων:

«…Το ΕΑΜ είναι η οργάνωση που αγκαλιάζει ολάκαιρο σχεδόν τον ελληνικό λαό, στις γραμμές του βρίσκονται πάνω από το 70% του πληθυσμού, τόσο στις πόλεις όσο και στην ύπαιθρο. Και σαν τέτοια πανεθνική οργάνωση θα μπορούσε να μην πάρει υπόψη της τις άλλες ποικιλώνυμες μικρές οργανώσεις. Κι’ όμως όχι. Εφ’ όσο οι οργανώσεις αυτές, επηρέαζαν έστω και ένα μικρό ποσοστό του ελληνικού λαού, το ΕΑΜ, με φανατισμό προσηλωμένο στην ιδέα της ενότητας ζήτησε τη συνεργασία τους ειλικρινά, τίμια, θαρραλέα. (….) η ευθύνη βαρύνει πέρα για πέρα τους πολιτικούς αρχηγούς που δε δέχτηκαν τις ισότιμες προτάσεις του, τις οργανώσεις ΕΔΕΣ-ΕΚΚΑ που κωλυσιέργησαν επίτηδες στις διαπραγματεύσεις για να τις τορπιλίσουν (….) Η Π.Ε.Ε.Α καλεί όλους τους πολιτικούς αρχηγούς, τους τίμιους πατριώτες, που πονούν την πατρίδα τους, να συνεργαστούν στη δημιουργία μια Κυβέρνησης Εθνικού Συνασπισμού. Οι πόρτες της Π.Ε.Ε.Α. είναι ανοιχτές. Η Π.Ε.Ε.Α καλεί όλους τους έλληνες αξιωματικούς να καταταγούν στον εθνικό στρατό, στον ηρωϊκό μας Ε.Λ.ΑΣ. Η Πολιτική Επιτροπή προσηλωμένη στη Λαϊκή Κυριαρχία, με την πρώτη πράξη της προκήρυξε εκλογές για Εθνικό Συμβούλιο, παρ΄ όλες τις δυσμενείς συνθήκες κάτω απ΄ τις οποίες ζούμε. Έχει ανάγκη η Πολιτική Επιτροπή της Λαϊκής σφραγίδας. Προσφεύγει στον ελληνικό λαό γιατί είναι ο μόνος αρμόδιος ν΄ αποφασίσει….»

H  ίδια εφημερίδα σε επόμενο φύλλο της (1-5-1944 ) έγραφε και τα εξής:

«…Στις 19 του Απρίλη καινούργιο μήνυμα ακούστηκε στα πέρατα της Ελλάδας. Η διεύρυνση και ο ανασχηματισμός της Πολιτικής Επιτροπής με τη συμμετοχή των συναγωνιστών Σβώλου, Αγγελόπουλου, Ασκούτση, Κόκκαλη και Χατζήμπεη. Η νέα αυτή αποφασιστική νίκη του απελευθερωτικού αγώνα, σκόρπισε σ’ ολόκληρη την Ελλάδα, καινούργια ζωογόνο πνοή στο μολυσμένο αέρα της σκλαβωμένης Ελλάδας, που τον μολύνει η ντροπή και η σκλαβιά της Γερμανόδουλης Κυβέρνησης των Αθηνών και των μισθοφόρων της δολοφόνων του Ελληνικού λαού. Ολόκληρος ο Γερμανόδουλος Τύπος της Αθήνας μουγκρίζει και λυσσομανά  στη Πανεθνική αυτή επιτυχία, γιατί η ντόπια φασιστική αντίδραση δέχτηκε τα θανατερά χτυπήματα. Η λαϊκή ετυμηγορία με τις εκλογές  επισφράγισε τους ακατάβλητους αγώνες του ελληνικού λαού και δίνει ένα ακόμη αποστομωτικό χτύπημα στην αντίδραση και τους προδότες. Με διάγγελμά της η Πολιτική Επιτροπή σοφά διακήρυξε ότι ο λαός δημιουργεί αυτή τη στιγμή τη νέα μας Ιστορία. Δημιουργεί τη λευτεριά του. Δεν περιμένει μοιρολατρικά να του τη χαρίσουν έστω και οι καλύτεροι φίλοι του. Τη σφυρηλατεί με το σπαθί του, την πλάθει με τον ιδρώτα του μόχθου του και με τα δάκρυα της σκλαβιάς του. Την ποτίζει παντού με το αίμα του….»

Η Κυβέρνηση του Βουνού έχει να επιδείξει ένα σπουδαίο έργο. Με δεκάδες «Δελτία Πράξεων και Αποφάσεων της ΠΕΕΑ» μετουσίωσε σε νομοθετικές πράξεις τις απαιτήσεις του αγωνιζόμενου λαού που συσπειρώνονταν μαζικά στο επαναστατικό αντιστασιακό κίνημα. Με τον «Κώδικα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης», κατοχύρωσε και επισήμως τους θεσμούς και τα όργανα της λαϊκής εξουσίας που ήδη αποτελούσαν μια πραγματικότητα στις εξεγερμένες τοπικές κοινωνίες. Η ΠΕΕΑ παρέδωσε τη διαχείριση των δασών στις αυτοδιοικούμενες κοινότητες των αγροτών, ενώ προήγαγε σε μαζική βάση και τους αγροτικούς συνεταιρισμούς. Έτσι η γη θα διαχειρίζεται πλέον από τους παραγωγούς της. Επιπλέον κατοχύρωσε νέους θεσμούς λαϊκής δικαιοσύνης. Ίδρυσε Πολιτοφυλακή για την περιφρούρηση των ελευθεριών του λαού. Νομοθέτησε την ισότητα ανδρών-γυναικών κοινωνικά, εργασιακά και μισθολογικά. Ενέσκηψε με συγκινητικό ενδιαφέρον στο νευραλγικό τομέα της παιδείας με την άμεση λειτουργία σχολείων και παιδαγωγικών φροντιστηρίων, εκπαίδευση δασκάλων, εκτύπωση και διανομή βιβλίων. Δημιούργησε πρωτοπόρες υπηρεσίες εξυπηρέτησης των πολιτών, αποκατέστησε σε σημαντικό βαθμό τις επικοινωνίες. Στην υγεία θεσπίστηκαν καινοτόμοι θεσμοί υγιεινής, πρόληψης και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης του βασανισμένου πληθυσμού. Στην κοινωνική πρόνοια φρόντισε με συγκεκριμένα ενισχυτικά μέτρα πάμπολλες οικογένειες θυμάτων και πληγέντων της ναζιστικής κατοχής, πυροπαθών και απόρων, ενώ παράλληλα οργανώθηκαν διανομές τροφίμων και εφοδίων στο σκλαβωμένο λαό. Κυκλοφόρησε, πιλοτικά, ακόμη και ομόλογο, δηλ. ένα ανταλλακτικό μέσο-ένα τύπο νομίσματος του απελευθερωτικού αγώνα, καθώς και γραμματόσημο. Στον πολιτισμό προωθήθηκαν συλλογικές κοινοτικές δράσεις, θέατρα, καλλιτεχνικές εκδηλώσεις κλπ. Επί της ουσίας η Κυβέρνηση του Βουνού θεσμοθέτησε και υλοποίησε σημαντικά δημοκρατικά αιτήματα και προσδοκίες για τα οποία οι εκμεταλλευόμενοι άνθρωποι της πόλης και της υπαίθρου πάλευαν επί δεκαετίες, αντιμετωπίζοντας την αναλγησία του κράτους της άρχουσας τάξης.

Δυστυχώς η ΠΕΕΑ θα αυτοδιαλυθεί στις 9 Οχτώβρη 1944. Οι συνασπισμένοι τύραννοι, οι Άγγλοι αποικιοκράτες και οι ντόπιοι αστοί υπηρέτες τους, πατώντας και πάνω στις προδοτικές συμφωνίες των συμβιβασμών και της παράδοσης, θα μακελέψουν το λαό επιβάλλοντας ξανά το σάπιο καθεστώς της υποτέλειας στους ξένους «προστάτες», της εκμετάλλευσης και της καταπίεσης…

Η μελαγχολική σιωπή της λαβωμένης Βίνιανης είχε πολλά να μας διηγηθεί για τούτο εδώ το μικρό Ευρυτανικό χωριουδάκι το οποίο (πρώτο, ναι πρώτο, σε ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη!) φιλοξένησε όνειρα, πόθους και οράματα ενός λαού που πήρε κάποτε τη ζωή στα χέρια του, επιχειρώντας τη δική του έφοδο στον ουρανό! Αυτή ήταν «η πρωτεύουσα της Ελεύθερης Ελλάδας» και θα παραμείνει για πάντα αειθαλές σύμβολο ανυπακοής- εκδικητής της λήθης!

"Ευρυτάνας ιχνηλάτης"

Σύνθετες «διαπραγματεύσεις» και αναδιατάξεις στη «σκακιέρα» των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών

«

...Για την ενεργειακή βιομηχανία, στις μέρες μας, ελάχιστα άλλα μέρη (στον κόσμο) αποτελούν μια τόσο σύνθετη σκακιέρα (...) Η Ανατολική Μεσόγειος έχει προκαλέσει το όλο και μεγαλύτερο ενδιαφέρον μεγάλων διεθνών πετρελαϊκών εταιρειών...».

Η παραπάνω εκτίμηση του αμερικανικού ιδρύματος «Στράτφορ» αναδεικνύει μια σημαντική αιτία της κλιμάκωσης των αντιπαραθέσεων στην περιοχή μας, ειδικά αν διαβαστεί σε συνδυασμό με την αντίστοιχη εκτίμηση του Ινστιτούτου Γεωλογικών Ερευνών των ΗΠΑ (την οποία επικαλέστηκε το «Μπλούμπεργκ»), σύμφωνα με την οποία η θαλάσσια περιοχή από την Κύπρο προς το Λίβανο και την Αίγυπτο θα μπορούσε να περιέχει περισσότερα αποθέματα φυσικού αερίου από τα σημερινά αποδεδειγμένα αποθέματα των ΗΠΑ. Αν στα παραπάνω προσθέσουμε δηλώσεις όπως αυτή της Αυστριακής υπουργού Εξωτερικών - η οποία, θέλοντας να αναδείξει τη σημασία των Δυτικών Βαλκανίων για την ΕΕ, διερωτήθηκε ρητορικά προς τους δημοσιογράφους: «Ποιος θα βρεθεί πρώτος στο Βελιγράδι; Η Κίνα ή η ΕΕ;» - καταλαβαίνουμε ότι η Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο μιας περιοχής όπου διασταυρώνονται πολλές και αντιμαχόμενες επιδιώξεις καπιταλιστικών εταιρειών, κρατών και διακρατικών συμμαχιών.
Η αντιπαράθεση για τον έλεγχο πλουτοπαραγωγικών πηγών, δρόμων μεταφοράς Ενέργειας - εμπορευμάτων και αγορών σε συνδυασμό με αντιμαχόμενες επιδιώξεις οικονομικής και πολιτικής υπεροχής στην περιοχή μεταφράζονται σε όξυνση των στρατιωτικών και πολιτικών αντιπαραθέσεων, των απειλών, ακόμα και των κινήσεων έμπρακτης παρεμπόδισης των αντίπαλων σχεδιασμών. Στη θέα της «λείας», η κάθε αστική τάξη που εμπλέκεται στην περιοχή δείχνει τα δικά της «δόντια» - τα οποία φυσικά είναι ανάλογου μεγέθους με το γενικότερο «μπόι» της - με στόχο την προώθηση των δικών της επιδιώξεων και την αναβάθμιση της θέσης της στην περιοχή. Οσον αφορά την ιδεολογική στήριξη αυτών των επιδιώξεων, αξιοποιούνται τόσο ο εθνικισμός όσο και ο κοσμοπολιτισμός, με το μείγμα μεταξύ τους να αλλάζει ακόμα και στα ίδια πολιτικά κόμματα ή πρόσωπα, ανάλογα με την εκάστοτε στόχευση.

«Κονταροχτύπημα» ιμπεριαλιστικών κέντρων στην περιοχή

Προσπαθώντας να ιχνηλατήσουμε τις εξελίξεις στην περιοχή, πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας δύο σημαντικά πράγματα: Το πρώτο είναι ότι κάθε κίνηση των αστικών τάξεων, των κρατών και των συμμαχιών τους σε αυτήν τη «σκακιέρα» συνδέεται με τις υπόλοιπες κινήσεις, καθώς και με αυτές των αντιπάλων, εντασσόμενη σε ένα γενικότερο σχέδιο παρέμβασης - διαπραγμάτευσης στην περιοχή. Αυτό κρύβεται πίσω και από δηλώσεις όπως η ακόλουθη του Ερντογάν: «Ο,τι είναι το Αφρίν για μας, το ίδιο είναι και τα δικαιώματά μας στο Αιγαίο και στην Κύπρο».
Το δεύτερο είναι ότι η συνθετότητα των ανταγωνισμών οδηγεί κατά καιρούς σε αναδιατάξεις στις σχηματισμένες συμμαχίες. Αυτό γίνεται καθαρό τόσο από την όξυνση την τελευταία διετία των σχέσεων της Τουρκίας με τις ΗΠΑ, την ΕΕ και το ΝΑΤΟ και την προσέγγισή της με τη Ρωσία, όσο και από την πολύ πρόσφατη περιπλοκή που δημιουργήθηκε στις σχέσεις Ρωσίας - Ιράν - Τουρκίας (που έχει σφυρηλατηθεί στη βάση της προσέγγισής τους σχετικά με το μέλλον της Συρίας) μετά την τουρκική εισβολή στο Αφρίν και τη συμμετοχή πολλών ενόπλων προερχόμενων από το Ιράν στις αντίμαχες «Λαϊκές Δυνάμεις».
Ας ξεκινήσουμε όμως από τη μεγάλη εικόνα. Τόσο στη βόρεια όσο και στη νοτιοανατολική γειτονιά της Ελλάδας κονταροχτυπιούνται καταρχάς οι πανίσχυρες δυνάμεις του διεθνούς ιμπεριαλιστικού συστήματος. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι στα Βαλκάνια παρεμβαίνουν: Οι ΗΠΑ, με στόχο - μεταξύ άλλων - την ολοκλήρωση της στρατιωτικής και πολιτικής περικύκλωσης της Ρωσίας και τη μείωση της γενικότερης επιρροής της. Η Ρωσία, με στόχο την αποφυγή αυτής της περικύκλωσης, αλλά και την προώθηση της ενεργειακής τροφοδότησης τόσο της ίδιας της περιοχής όσο και της ΕΕ μέσω αυτής της περιοχής με δικό της φυσικό αέριο. Η ΕΕ, η οποία στην πρόσφατα δημοσιευθείσα «Στρατηγική για τα Δυτικά Βαλκάνια» σημείωνε ότι «αποτελεί πολιτική προτεραιότητα να συνδεθούν οι υποδομές μεταξύ της ΕΕ και των Δυτικών Βαλκανίων και να επιταχυνθεί η ανάπτυξη διασυνδεδεμένων διευρωπαϊκών δικτύων στους τομείς των Μεταφορών, της Ενέργειας και των ψηφιακών υπηρεσιών». Και η Κίνα, για την οποία τα Βαλκάνια αποτελούν βασικό κομμάτι των σχεδιασμών της για εξαγωγή εμπορευμάτων της στην ΕΕ στο πλαίσιο του γενικότερου σχεδίου «Μία Ζώνη - Ενας Δρόμος».

Επιπλέον, τα Βαλκάνια αποτελούν για όλες τις αστικές τάξεις μια μεγάλη αγορά για εξαγωγές κεφαλαίων κι εμπορευμάτων, με φθηνή εργατική δύναμη και σημαντικές ενεργειακές πηγές. Οπως δήλωσε, άλλωστε, με αστικό κυνισμό στην Ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Ασφάλειας, Φεντερίκα Μογκερίνι, «τι προοπτικές και δυνατότητες θα υπάρξουν για όλους μας, αν ενσωματώσουμε αυτήν την αγορά των 80 εκατομμυρίων ατόμων».
Για να καταλάβουμε την περιπλοκή της κατάστασης στα Βαλκάνια, αρκεί να σημειώσουμε ενδεικτικά ότι η ΠΓΔΜ, η οποία επιδιώκει να ενταχτεί στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ, ανήκει ταυτόχρονα στην «Πρωτοβουλία 16+1» (στην οποία συμμετέχουν η Κίνα και 16 κράτη της Ανατ. Ευρώπης και των Βαλκανίων), την ίδια στιγμή που στη χώρα υπάρχουν ισχυρά ρωσικά ερείσματα, ενώ η Σερβία έχει υπογράψει κοινή αμυντική συνθήκη με τη Ρωσία και συζητά τη ρωσική πρόταση για ένταξή της στην Ευρασιατική Οικονομική Ενωση.
Αντίστοιχα, στη νοτιοανατολική γειτονιά της χώρας μας, στο νοτιοανατολικό άκρο της Μεσογείου, βρίσκονται, όπως αναφέραμε, μεγάλα αποθέματα υδρογονανθράκων. Επίσης, σε αυτόν το χώρο πραγματοποιείται το 30% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου, ενώ η περιοχή έχει μεγάλη σημασία για τη στρατιωτική και οικονομική υπεροχή στην Ευρασία. Παράλληλα, η ανακάλυψη των κοιτασμάτων φυσικού αερίου εκτίναξε και τη σημασία της περιοχής για τη μεταφορά Ενέργειας, με τελευταία εξέλιξη την υπογραφή στα τέλη του 2017 «μνημονίου συναντίληψης» για την προοπτική κατασκευής του αγωγού «East Med» ανάμεσα στους υπουργούς Ενέργειας της Ελλάδας, της Κύπρου, του Ισραήλ και της Ιταλίας.

Οι αντιμαχόμενες επιδιώξεις, το φόντο της επικίνδυνης κλιμάκωσης

Οι αστικές τάξεις της περιοχής προσπαθούν να «κουμπώσουν» τους δικούς τους σχεδιασμούς με κάποιους από τους σχεδιασμούς των ισχυρότερων κρατών και συμμαχιών. Οι βασικές επιδιώξεις της ελληνικής αστικής τάξης στην περιοχή είναι οι εξής: Η συμμετοχή της στα ευρωατλαντικά σχέδια του Νότιου Ενεργειακού Διαδρόμου της ΕΕ για μεταφορά φυσικού αερίου στα Βαλκάνια και στην ΕΕ με αγωγούς (ΤΑΡ, IGB, «East Med» κ.ά.) και με θαλάσσια μεταφορά υγροποιημένου LNG (στην οποία πρωταγωνιστεί το ελληνικό εφοπλιστικό κεφάλαιο), η διεύρυνση των ήδη ισχυρών επενδυτικών της θέσεων στα Βαλκάνια, η ενίσχυση της προοπτικής χερσαίας μεταφοράς (κυρίως κινεζικών) εμπορευμάτων από το λιμάνι του Πειραιά στην ΕΕ μέσω των Βαλκανίων, η διασφάλιση ενός σταθερού πλαισίου αξιοποίησης των εγχώριων κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου, όπου θα πρωταγωνιστήσουν η αμερικανική «ExxonMobil» και η γαλλική «Total», η ενίσχυση της ελληνικής παρουσίας στην έρευνα ενεργειακών κοιτασμάτων στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο (με το ισραηλινό κράτος να έχει παραχωρήσει στην ελληνική «Energean» τα κοιτάσματα «Karish» και «Tanin» στην ΑΟΖ της και τον Ισραηλινό πρωθυπουργό να βραβεύει το Γενάρη τον διευθύνοντα σύμβουλο της εταιρείας, Μαθιό Ρήγα).
Προς όφελος αυτών των επιδιώξεων, το ελληνικό κράτος προσπαθεί να αξιοποιήσει την ενεργή σύμπλευσή του με τους σχεδιασμούς των ΗΠΑ - ΝΑΤΟ - ΕΕ στην περιοχή και την όξυνση των σχέσεων των παραπάνω με την Τουρκία. Την ίδια στιγμή, βαθαίνει τη συνεργασία του με χώρες όπως η Κύπρος, το Ισραήλ, η Αίγυπτος και η Ιορδανία. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και ο πρωταγωνιστικός ρόλος της Ελλάδας στην προώθηση της «ευρωατλαντικής ολοκλήρωσης των Βαλκανίων» ή, με άλλα λόγια, ο ρόλος του «μεντεσέ μεταξύ της Ευρώπης και της ευρύτερης γειτονιάς», όπως χαρακτηριστικά ανέφερε για την Ελλάδα ο Αμερικανός πρέσβης στην Αθήνα. Αυτή η προθυμία, άλλωστε, της ελληνικής κυβέρνησης αποτελεί, μαζί με άλλους παράγοντες (όπως, π.χ., την επιδίωξη αντιστάθμισης μιας ενδεχόμενης αλλαγής της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής) σημαντικό παράγοντα τροφοδότησης της βιασύνης των ΗΠΑ - ΝΑΤΟ - ΕΕ να διευθετηθεί άμεσα και το ζήτημα της ονομασίας της ΠΓΔΜ ως προϋπόθεση ένταξης της χώρας στο ΝΑΤΟ μέχρι το καλοκαίρι.
Αντίστοιχα, η τουρκική αστική τάξη διεξάγει μια σύνθετη διαπραγμάτευση (κυρίως με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ), με βασικούς στόχους την αποτροπή δημιουργίας ανεξάρτητου Κουρδιστάν στον άξονα Β. Ιράκ - Συρίας, τον έλεγχο των ενεργειακών πηγών Κιρκούκ - Μοσούλης, τη συμμετοχή στα κέρδη από την αξιοποίηση των ενεργειακών πηγών της Νοτιοανατολικής Μεσογείου και τη διεκδίκηση διοχέτευσης φυσικού αερίου στην ΕΕ μέσω αγωγών που θα περνάνε από το έδαφός της. Σε αυτούς τους στόχους υποτάσσεται και η σταθερή αμφισβήτηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κύπρου και της Ελλάδας και ιδιαίτερα η προσπάθεια αποτροπής οριοθέτησης των σχετικών ΑΟΖ. Στα Βαλκάνια, η Τουρκία επιδιώκει σταθερά να αξιοποιεί προς όφελός της το έντονο μουσουλμανικό στοιχείο, με αιχμή παρέμβασής της τις ιδιαίτερα προνομιακές της σχέσεις με την Αλβανία. Την επιδίωξη των αυτοτελών στόχων της τουρκικής αστικής τάξης υπηρετεί και η αναδιάταξη των συμμαχιών της, οι οποίες στράφηκαν προς χώρες όπως η Ρωσία και το Ιράν, με τον Τούρκο Πρόεδρο να φτάνει μάλιστα να δηλώνει εμμέσως πλην σαφώς για τις ΗΠΑ ότι «δεν έχουν δοκιμάσει οθωμανικό χαστούκι».
Οι παραπάνω αντιμαχόμενες επιδιώξεις αποτελούν το φόντο και της όξυνσης των σχέσεων ανάμεσα σε Ελλάδα - Κύπρο και Τουρκία. Το τελευταίο διάστημα είχαμε σημαντικές εξελίξεις, όπως ο εμβολισμός σκάφους του ελληνικού Λιμενικού, σε συνδυασμό με τις συνεχείς παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου από τουρκικά αεροσκάφη, και η παρεμπόδιση από το τουρκικό Πολεμικό Ναυτικό των γεωτρήσεων του πλοίου - γεωτρύπανου «Saipem 12.000» (που δρούσε για λογαριασμό του ιταλικού ενεργειακού κολοσσού ΕΝΙ) στο «οικόπεδο 3» της κυπριακής ΑΟΖ.
Αντίστοιχη κλιμάκωση υπήρξε και στις φραστικές αντιπαραθέσεις των κρατικών αξιωματούχων Ελλάδας και Τουρκίας. Από την ελληνική πλευρά, ο πρωθυπουργός δήλωσε ότι «τους ενοχλεί η αναβαθμισμένη θέση της Ελλάδας στις γεωπολιτικές εξελίξεις στην περιοχή (...) Θα πρέπει να συμβιβαστούν με την πραγματικότητα», ενώ ο υπουργός Εξωτερικών μετά το επεισόδιο στα Ιμια δήλωσε ότι «δε θα υπάρξει ξανά τέτοια ειρηνική συμπεριφορά από την ελληνική πλευρά». Από την πλευρά του, ο Τούρκος Πρόεδρος, Τ. Ερντογάν, επανέλαβε συστάσεις προς «ξένες εταιρείες να μην επιτρέψουν τη μετατροπή τους σε ένα εργαλείο για ζητήματα που ξεπερνούν τα όρια και την ισχύ τους, εμπιστευόμενες την ελληνοκυπριακή πλευρά», ενώ παράλληλα σημείωσε απευθυνόμενος σε Αθήνα και Λευκωσία ότι «από εδώ προειδοποιούμε αυτούς που υπερβαίνουν τα εσκαμμένα στην Κύπρο και στο Αιγαίο να μην κάνουν λάθος λογαριασμούς (...) Η επίδειξη δύναμής τους ισχύει μέχρι να δουν τα αεροσκάφη, το στρατό και το στόλο μας». Παράλληλα, κάλεσε τον τουρκικό λαό να βρίσκεται σε «ετοιμότητα επιστράτευσης», με ενδεχόμενη την αποστολή «φύλλων πορείας» ενόψει ενός «θερμού καλοκαιριού».

Στις «επάλξεις» του εμπορικού - και όχι μόνο - πολέμου

Χωρίς να επεκταθούμε ιδιαίτερα, αξίζει να σημειώσουμε ότι η όξυνση των πολυεπίπεδων καπιταλιστικών ανταγωνισμών επεκτείνεται και σε πολλά άλλα σημεία του κόσμου.
Οι οικονομικοί ανταγωνισμοί ανάμεσα στα διάφορα καπιταλιστικά κράτη εκφράστηκαν και στο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός το Γενάρη. Εκεί, ο Αμερικανός εκπρόσωπος Εμπορίου, Γουίλμπουρ Ρος, ανακοίνωσε την επιβολή δασμών στις εισαγωγές φωτοβολταϊκών και πλυντηρίων, προκαλώντας την άμεση αντίδραση της Κίνας και της ΕΕ, ενώ σημείωσε χαρακτηριστικά ότι «υπήρχαν ανέκαθεν εμπορικοί πόλεμοι, αλλά τώρα τα αμερικανικά στρατεύματα είναι στις επάλξεις», υπονοώντας με τη λέξη «στρατεύματα» την ενεργητική εμπορική πολιτική των ΗΠΑ υπό την Προεδρία Τραμπ. Αντίστοιχα, μετά τις αναφορές Τραμπ το Φλεβάρη για επιβολή ειδικών φόρων στις εισαγωγές προϊόντων χάλυβα και αλουμινίου, εκπρόσωπος του γερμανικού υπουργείου Οικονομικών ανακοίνωσε ότι «εάν πραγματικά υπάρξουν περιορισμοί από τις ΗΠΑ στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις μας, η ΕΕ θα ανταποκριθεί κατάλληλα».
Εδώ αξίζει να σημειώσουμε ότι η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στα καπιταλιστικά κράτη που τάσσονται υπέρ του προστατευτισμού και σε αυτά που τάσσονται υπέρ του ελεύθερου εμπορίου δεν είναι καθόλου παγιωμένη (αφού κριτήριο επιλογής για το μείγμα αυτών των δύο αποτελεί για όλους η επιδίωξη του μεγαλύτερου κέρδους), με χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτό της Ινδίας, η οποία ενώ στα τέλη Γενάρη εντασσόταν στο στρατόπεδο των υποστηρικτών του ελεύθερου εμπορίου, μόλις δύο βδομάδες μετά αύξησε τους δασμούς στα εισαγόμενα εμπορεύματα προκαλώντας την αντίδραση μιας σειράς κρατών.
Μέρος του εμπορικού πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ (κυρίως Γερμανίας) αποτελούν - μετά τις προηγηθείσες αμερικανικές αποκαλύψεις για τις «Volkswagen» και «Siemens», αλλά και τα πρόστιμα της ΕΕ στις αμερικανικές «Google» και «Apple» - και οι έρευνες του αμερικανικού κράτους για την ελβετογερμανικών συμφερόντων φαρμακευτική «Novartis». Την ίδια στιγμή, η Κομισιόν καταστρώνει σχέδια για υψηλότερη φορολογία και περιορισμούς στους τεχνολογικούς κολοσσούς των ΗΠΑ, όπως η «Google» και το «Facebook», ενώ κινεζικές εταιρείες εξαγοράζουν ευρωπαϊκές υποδομές και μεγάλα μετοχικά πακέτα (ακόμα και «εμβληματικών» ευρωπαϊκών εταιρειών, με τελευταίο παράδειγμα την «Ντέμλερ - Μερσεντές») προκαλώντας μεγάλες αντιδράσεις από ευρωπαϊκά μονοπώλια, που ζητάνε από την ΕΕ επιπλέον μέτρα για τη θωράκισή τους από την επέκταση των Κινέζων.
Σε κάθε περίπτωση, τέτοιου είδους διαμάχες αποτελούν τη βάση της όξυνσης των πολιτικών και στρατιωτικών σχέσεων μεταξύ των καπιταλιστικών κρατών και συμμαχιών σε όλο τον κόσμο. Οπως ενδεικτικά αναφέρεται στην Εκθεση της Διάσκεψης του Μονάχου για την Ασφάλεια, «τον τελευταίο χρόνο, ο κόσμος έχει πλησιάσει - πολύ πολύ κοντά - στο χείλος μιας σημαντικής σύγκρουσης».
Στο ίδιο πνεύμα και το γνωστό - για τη στρατηγική του «ματιά» - βρετανικό περιοδικό «Economist», το οποίο στο τελευταίο τεύχος του Γενάρη περιείχε αφιέρωμα με τίτλο «Ο επόμενος πόλεμος», στο βασικό άρθρο του οποίου αναφερόταν: «Τα τελευταία 25 χρόνια ο πόλεμος έχει αφαιρέσει πολλές ζωές. Ωστόσο, ακόμα κι αν οι πολιτικές και θρησκευτικές διαμάχες μαίνονταν στη Συρία, στην Κεντρική Αφρική, στο Αφγανιστάν και το Ιράκ, μια ολέθρια σύγκρουση ανάμεσα στις πιο ισχυρές δυνάμεις του κόσμου παρέμενε σχεδόν αδιανόητη. Οχι πια (...) Η αντιπαράθεση σε μια κλίμακα και ένταση πρωτόγνωρη για την περίοδο μετά από το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο καθίσταται και πάλι πιθανή».
Ολα αυτά τα καπιταλιστικά κράτη, τα οποία αγωνίζονται παγκοσμίως υπερασπιζόμενα στρατιωτικά, διπλωματικά, οικονομικά κ.λπ. τα συμφέροντα των επιχειρηματικών ομίλων που έχουν αναφορά σε αυτά, κάνουν - όπως είναι λογικό - το ίδιο και εντός των επικρατειών τους. Με άλλα λόγια, η εσωτερική και η εξωτερική πολιτική τους κινείται από τα ίδια νήματα, από τα νήματα της πολύπλευρης υποβοήθησης της καπιταλιστικής κερδοφορίας.

Με άξονα την κερδοφορία του κεφαλαίου και η «μεταμνημονιακή» εποχή

Στη χώρα μας, η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ - ΑΝΕΛ κάνει ό,τι περνά από το χέρι της για να δημιουργήσει ευνοϊκές προϋποθέσεις κερδοφορίας για το κεφάλαιο, και μάλιστα όχι μόνο άμεσα, αλλά και σε βάθος χρόνου. Οπως σημείωσε ο πρώην πρόεδρος του Γιούρογκρουπ, Γ. Ντάισελμπλουμ, για τα διαδοχικά κύματα αντιλαϊκών μέτρων, «με Τσίπρα - Τσακαλώτο όλα έγιναν πιο εύκολα», ενώ στο ίδιο πνεύμα κινήθηκε και ο απερχόμενος πρόεδρος του Euro Working Group, Τ. Βίζερ, ο οποίος σημείωσε ότι η ανέλπιστη, όπως την χαρακτήρισε, βελτίωση της υλοποίησης του προγράμματος τον τελευταίο χρόνο «δε συνέβη στην Ελλάδα με καμία άλλη κυβέρνηση» (...)
Το με άξονα ποιανού τα συμφέροντα θα κινηθεί η «μεταμνημονιακή» εποχή φαίνεται και από τις συνεχείς παρεμβάσεις του ΣΕΒ το τελευταίο διάστημα, με τις οποίες διατυπώνει τις απαιτήσεις του στο «νέο τοπίο». Στα τέλη του 2017 ο ΣΕΒ δημοσίευσε από κοινού με την «Ελληνική Παραγωγή (Συμβούλιο Βιομηχανιών για την Ανάπτυξη)» και τους Περιφερειακούς Βιομηχανικούς Συνδέσμους κείμενο με τα αιτήματά του για την κρατική υποστήριξη της ελληνικής βιομηχανίας, ως αναπόσπαστο τμήμα του Εθνικού Αναπτυξιακού Σχεδίου που ήταν υπό συζήτηση. Λίγο μετά, στο εβδομαδιαίο δελτίο που δημοσίευσε στις αρχές Μάρτη, ο ΣΕΒ πρότεινε - πατώντας στο ήδη ψηφισμένο νομικό πλαίσιο - ένα «νέο» ασφαλιστικό σύστημα, το οποίο θα περιλαμβάνει μειωμένες εργοδοτικές εισφορές, περαιτέρω πετσόκομμα των κύριων συντάξεων, πλήρη και άμεση κατάργηση της «προσωπικής διαφοράς» και... κατάργηση των συντάξεων για όσους συνταξιούχους είναι κάτω των 65 ετών. Σε αυτό το κλίμα, στα μέσα Φλεβάρη, η λεγόμενη Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή παρουσίασε το Εθνικό Αναπτυξιακό Σχέδιο, με τον Ν. Βούτση να δηλώνει ότι «προτεραιότητά μας αποτελεί "η Ελλάδα μετά "». Αντίστοιχα, ο πρωθυπουργός δε σταματά να παρουσιάζει την ταξική του πολιτική ως πολιτική που προάγει το «εθνικό συμφέρον», αφού - όπως πρόσφατα δήλωσε στην Πάτρα - «είμαστε όλοι στην ίδια βάρκα, στην ίδια όχθη, με κοινό στόχο να στήσουμε πάλι τον τόπο στα πόδια του». Στο ίδιο πνεύμα των εθνικών στόχων και του κοινωνικού εταιρισμού κινήθηκε και το πρόσφατο επετειακό (για τα 100 χρόνια της) Γενικό Συμβούλιο της ΓΣΕΕ, με τον πρόεδρό της να φτάνει να δηλώνει ότι «η απεργία έφαγε τα ψωμιά της»...
Στη συγκεκριμένη φάση, η κυβέρνηση, από τη μία, επιδιώκει την απαρέγκλιτη εφαρμογή των όσων έχει ήδη ψηφίσει (π.χ. σχεδιασμός για 10.000 πλειστηριασμούς το 2018 και αύξησή τους στους 30.000 ετησίως την ακόλουθη τριετία, μείωση του αφορολόγητου και των συντάξεων το 2019 - 2020 κ.λπ.) και από την άλλη ξεκινά τις διαπραγματεύσεις με τους «θεσμούς» για την 4η «αξιολόγηση» του τρέχοντος προγράμματος, με τις πρώτες συναντήσεις να αφορούν το περαιτέρω χτύπημα των κλαδικών Συλλογικών Συμβάσεων, την «απλούστευση της εργατικής νομοθεσίας», την επιτάχυνση των ιδιωτικοποιήσεων, τη δημιουργία «μηχανισμού διάγνωσης των αναγκών της αγοράς εργασίας», τη «διεύρυνση της φορολογικής βάσης», τη «μεταρρύθμιση» των παροχών αναπηρίας, των μειωμένων εισιτηρίων στις συγκοινωνίες κ.λπ.
Στη διαπραγμάτευση με τους «θεσμούς» περιλαμβάνεται και ο καθορισμός του εποπτικού πλαισίου μετά τη λήξη του τρέχοντος προγράμματος τον ερχόμενο Αύγουστο, σε συνδυασμό με το ζήτημα της διαχείρισης - «ελάφρυνσης» του ελληνικού κρατικού χρέους, με στόχο τη διασφάλιση μεγαλύτερων περιθωρίων δημοσιονομικής υποβοήθησης του κεφαλαίου. Γεγονός - ορόσημο για την ολοκλήρωση του συνολικού «πακέτου» αποτελεί το Γιούρογκρουπ της 21ης Ιούνη.
Σε κάθε περίπτωση, το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθεί η κυβερνητική πολιτική μετά τη λήξη του τρέχοντος προγράμματος προσδιορίστηκε με συγκεκριμένο τρόπο από την πρόσφατη ετήσια έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδας: «Για να υπάρξει ομαλή έξοδος από το πρόγραμμα και να διασφαλιστεί ταχεία επάνοδος σε διατηρήσιμη ανάπτυξη, η Ελλάδα πρέπει να αυτοδεσμευτεί σε μια εθνική αναπτυξιακή πολιτική που δε θα θέτει σε κίνδυνο τα δημοσιονομικά επιτεύγματα, θα διασφαλίζει την απρόσκοπτη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων και θα αξιοποιεί όλες τις δυνατότητες που της παρέχει η συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Ενωση και τη ζώνη του ευρώ».
Οι κεντρικές επιδιώξεις της κυβέρνησης τόσο στην εσωτερική όσο και στην εξωτερική πολιτική βρίσκουν σύμφωνα και τα υπόλοιπα αστικά κόμματα, παρά τη «σκόνη» που σηκώνεται από τη μεταξύ τους πολιτική αντιπαράθεση. Οπως, άλλωστε, αναφέρεται και στην πρόσφατη τριμηνιαία έκθεση του ΙΟΒΕ, «υπάρχει πλέον συμφωνία μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης για την ανάγκη να εφαρμοστούν τα προγράμματα και να αποφεύγονται διενέξεις με τους δανειστές και εταίρους». Αντίστοιχα, στο ζήτημα των εξελίξεων στα Βαλκάνια, όλα τα αστικά κόμματα συμφωνούν στην «ευρωατλαντική ολοκλήρωσή» τους, αξιοποιώντας το αστικό δίπολο εθνικισμού - κοσμοπολιτισμού για να αντιπαρατεθούν μεταξύ τους.

ΤΟΥΡΚΙΑ Η «μεγάλη εικόνα» πίσω από τις αμφισβητήσεις σε Αιγαίο και κυπριακή ΑΟΖ

Τα ανοιχτά μέτωπα, οι αντιθέσεις με τις ΗΠΑ και το εκ νέου ανακάτεμα της τράπουλας στην ευρύτερη περιοχή

AP

Από τις επιχειρήσεις του τουρκικού στρατού στις κουρδικές περιοχές της Βόρειας Συρίας

Η κλιμάκωση της τουρκικής επιθετικότητας στο Αιγαίο και στην κυπριακή ΑΟΖ μπορεί να ερμηνευτεί καλύτερα αν ενταχθεί στη «μεγάλη εικόνα» των ενδοϊμπεριαλιστικών ανταγωνισμών, στην περιοχή που εκτείνεται από τα Βαλκάνια και τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι τη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο.
Επίδικο αυτών των ανταγωνισμών είναι η ανακατανομή των σφαιρών επιρροής ανάμεσα σε ισχυρά ιμπεριαλιστικά κέντρα και καπιταλιστικά κράτη, για τον έλεγχο πλουτοπαραγωγικών πηγών, ενεργειακών διαύλων και εμπορικών δρόμων.
Μέσα σ' αυτό το μπλεγμένο κουβάρι, που χαρακτηρίζεται από οικονομικές, γεωπολιτικές, ακόμα και συνοριακές ανακατατάξεις, οι μεγαλύτεροι «παίχτες» διεξάγουν ένα σκληρό και σύνθετο παζάρι, με στρατιωτικά και διπλωματικά μέσα, με συγκρούσεις και συμβιβασμούς, για να διασφαλίσουν και να επεκτείνουν τα συμφέροντα των μονοπωλίων τους, ή για να αποτρέψουν την επέκταση των αντιπάλων τους.
Πλευρές αυτής της «μεγάλης εικόνας» περιγράφονται στις επόμενες σελίδες του «Ριζοσπάστη». Εδώ θα ασχοληθούμε κυρίως με τα μέτωπα που ανοίγει η κυβέρνηση Ερντογάν, για να προασπίσει τα συμφέροντα της τουρκικής αστικής τάξης και τα οποία αντανακλώνται άμεσα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, αλλά και στις σχέσεις της Τουρκίας με την Κύπρο.

Επικίνδυνα παιχνίδια με επίκεντρο τους υδρογονάνθρακες

Σε μια από τις πιο πρόσφατες εξελίξεις, τη βδομάδα που πέρασε, η Τουρκία εξέδωσε νέες παράνομες NAVTEX, αμφισβητώντας τις NAVTEX με τις οποίες ξεκίνησαν οι προετοιμασίες για γεωτρήσεις που έχει προγραμματίσει η αμερικανική «ExxonMobil» στην κυπριακή ΑΟΖ μέσα στο 2018. Αγκυρα και Κατεχόμενα μοίρασαν ρόλους και με διαδοχικές δηλώσεις ανέβασαν τους τόνους, εξαπολύοντας προειδοποιήσεις και απειλές.
«Χωρίς τη συγκατάθεση της "Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου" και της Τουρκίας δεν μπορεί να γίνει τίποτα στην Ανατολική Μεσόγειο», δήλωσε, για παράδειγμα, ο Τούρκος Πρόεδρος, για να συμπληρώσει ο εκπρόσωπός του ότι «αν παραβιαστούν τα κυρίαρχα δικαιώματά (μας) θα υπάρξουν συνέπειες. Η Τουρκία δεν θα διστάσει ποτέ να λάβει τα απαραίτητα μέτρα».
Στο ίδιο πνεύμα και η δήλωση συμβούλου του Ερντογάν ότι «σε οποιοδήποτε πεδίο στο οποίο δεν δίνουμε άδεια, σε οποιαδήποτε προσπάθεια ή προβοκάτσια, προσωπικά ο αρχιστράτηγός μας (ο Ερντογάν) θα δώσει την εντολή για χτύπημα». Αλλά και του «ΥΠΕΞ» του ψευδοκράτους ότι «είμαστε ανοιχτοί σε διάλογο (για το Κυπριακό), αλλά αν παραβλέψουν τους Τουρκοκύπριους, τότε όπως εκείνοι δίνουν αρμοδιότητα σε μία ή περισσότερες εταιρείες για γεωτρήσεις και παρόμοιες εργασίες, και η εταιρεία στην οποία δώσαμε εμείς αρμοδιότητα θα κάνει γεωτρήσεις».
Την ίδια ώρα, ο αστικός Τύπος στην Τουρκία εμφανίζει την κυβέρνηση Ερντογάν να μελετά και να ετοιμάζεται για όλα τα ενδεχόμενα, στο φόντο και της δήλωσης του Τούρκου αρχηγού ΓΕΕΘΑ, Χ. Ακάρ, ότι ο τουρκικός στρατός είναι σε θέση να διεξάγει 2,5 πολέμους ταυτόχρονα.

Παζάρι με πολύ μεγάλο εύρος

Ως μέλος του G20 και δεύτερη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη του ΝΑΤΟ, με σημαντικό εκτόπισμα στην περιοχή, παίρνοντας ενεργό μέρος τα προηγούμενα χρόνια σε ιμπεριαλιστικούς σχεδιασμούς και προωθώντας τα σχέδια της αστικής τάξης, η Τουρκία συμμετέχει σε όλα τα ανοιχτά μέτωπα της περιοχής.

• Στη Συρία, συνεχίζει τη στρατιωτική επιχείρηση «Κλάδος Ελαίας», επιδιώκοντας να εμποδίσει τη δημιουργία κουρδικού κράτους. Σ' αυτές τις συνθήκες δυναμώνουν οι «τριβές» με τις ΗΠΑ, καθώς τα συμφέροντα και τα σχέδια των δύο ΝΑΤΟικών συμμάχων δεν «κουμπώνουν» στην περιοχή, με αποτέλεσμα να ενισχύεται, από την άλλη, η σχέση της Τουρκίας με τη Ρωσία και το Ιράν. Σε κάθε περίπτωση, η κρίση στις τουρκο-αμερικανικές σχέσεις δεν σημαίνει ότι δεν συνεχίζονται και οι προσπάθειες συμφωνίας. Αλλωστε από την πλευρά των ΗΠΑ στόχος είναι ο επαναπροσεταιρισμός της Τουρκίας στα σχέδια της ΝΑΤΟικής συμμαχίας, γιατί μια ενδεχόμενη ρήξη θα σήμαινε σοβαρή μεταβολή του συσχετισμού δυνάμεων, από την οποία κερδισμένη θα έβγαινε ασφαλώς η Ρωσία.
• Την ίδια ώρα, δεν πέρασε απαρατήρητη η δήλωση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών, Μ. Τσαβούσογλου, ότι η Τουρκία και η ιρακινή κεντρική κυβέρνηση της Βαγδάτης θα πραγματοποιήσουν κοινή επιχείρηση εναντίον Κούρδων μαχητών στο βόρειο Ιράκ, πιθανότατα τον ερχόμενο Μάη, μετά τη διεξαγωγή των ιρακινών βουλευτικών εκλογών. Ο ίδιος εκτίμησε ότι η επίθεση της Τουρκίας στον θύλακο του Αφρίν θα ολοκληρωθεί την ίδια περίοδο. Θυμίζουμε ότι ΗΠΑ, Τουρκία και Ιράκ είχαν βρεθεί στο ίδιο μέτωπο, ενάντια στο δημοψήφισμα για αυτονομία που οργάνωσαν οι Κούρδοι του βόρειου Ιράκ, το Σεπτέμβρη του 2017. Αν μη τι άλλο, η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι το παζάρι είναι μεγάλο και οι αντιθέσεις συνυπάρχουν με συμβιβασμούς.
• Στα Βαλκάνια, η Τουρκία διεκδικεί επίσης διακριτό ρόλο, με επιχειρηματικούς ομίλους της να έχουν απλώσει τα πλοκάμια τους σε όλες αδιακρίτως τις χώρες και το θρησκευτικό στοιχείο να χρησιμοποιείται για να εμφανίσει την Αγκυρα ως «αρωγό» των μουσουλμάνων της περιοχής. Δεν είναι τυχαίες οι απανωτές συναντήσεις της τουρκικής ηγεσίας με τις κυβερνήσεις Αλβανίας, Σερβίας, Βουλγαρίας, Βοσνίας - Ερζεγοβίνης, οι επαφές ειδικά με την ηγεσία των Σκοπίων, ο ρόλος της Αγκυρας στην υπόθαλψη του εθνικισμού και του αλυτρωτισμού, με αιχμή το μουσουλμανικό στοιχείο της περιοχής.
• Στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, ιδιαίτερα το τελευταίο εξάμηνο, η Τουρκία ξεκαθαρίζει σε όλους τους τόνους ότι η περιοχή έχει καθοριστική και αδιαπραγμάτευτη σημασία για τα συνολικότερα σχέδιά της. Γι' αυτό από την περασμένη άνοιξη έχει αναγγείλει ότι σχεδιάζει γεωτρήσεις για υδρογονάνθρακες, με δικά της μάλιστα σκάφη, σε Μαύρη Θάλασσα και Ανατολική Μεσόγειο, επιμένοντας να διεκδικεί ρόλο ενεργειακού κόμβου μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Η συμφωνία για εξαγωγή φυσικού αερίου από το Ισραήλ στην Αίγυπτο προσθέτει νέα δεδομένα στην περιοχή και φαίνεται πως ενθαρρύνει τους θαλάσσιους παρά τους χερσαίους δρόμους μεταφοράς της Ενέργειας προς την Ευρώπη, επηρεάζοντας και τους σχεδιασμούς της τουρκικής αστικής τάξης. Η Τουρκία αμφισβητεί την κυπριακή ΑΟΖ και βέβαια την ΑΟΖ της Ελλάδας, προσπαθεί να δημιουργήσει τετελεσμένα σε ό,τι αφορά το «γκριζάρισμα» ολόκληρων θαλάσσιων οικοπέδων και ζωνών στην περιοχή. Επαναφέρει διαρκώς το θέμα της συνδιαχείρισης, ενθαρρυμένη και από τις ΗΠΑ - ΝΑΤΟ - ΕΕ που πιέζουν για επανέναρξη των συνομιλιών για το Κυπριακό, ακόμα και για ενδιάμεση συμφωνία που θα προωθεί τη συνεκμετάλλευση των υδρογονανθράκων πριν καν υπάρξει συμφωνία για το Κυπριακό. Απ' αυτήν τη σκοπιά δεν είναι τυχαία η ανακοίνωση του ΥΠΕΞ των ΗΠΑ ότι «οι πόροι του πετρελαίου και του φυσικού αερίου του νησιού, όπως και όλοι οι πόροι του, θα πρέπει να μοιραστούν ακριβοδίκαια μεταξύ των δύο κοινοτήτων στο πλαίσιο μιας συνολικής διευθέτησης. Αποθαρρύνουμε κάθε ενέργεια ή ρητορική που αυξάνει τις εντάσεις στην περιοχή».
• Ενδεικτική, τέλος, του πόσο περιπλέκονται οι ανταγωνισμοί, είναι και η τελευταία εξέλιξη στις σχέσεις της Τουρκίας με την Αρμενία. Πριν από λίγες βδομάδες, η Αρμενία ακύρωσε τα πρωτόκολλα που οι δύο πλευρές είχαν υπογράψει τον Οκτώβρη του 2009, ως ένα είδος διμερούς ειρηνευτικής συμφωνίας. Αν και οι σχέσεις τους δεν είχαν αποκατασταθεί πλήρως, οι συμφωνίες αυτές είχαν θεωρηθεί μια απόπειρα εξομάλυνσης ανάμεσα στις δύο χώρες. Σύμφωνα με την κυβέρνηση της Αρμενίας (είναι στενός σύμμαχος της Ρωσίας), αυτή έκανε τα πάντα «για να μην εναποθέσει το βάρος της διευθέτησης των σχέσεων μεταξύ Αρμενίας και Τουρκίας στους ώμους των επόμενων γενεών (...) Ομως, η Αγκυρα (...) δεν έκανε ούτε ένα βήμα για την επικύρωση και την εφαρμογή των πρωτοκόλλων και επιπλέον δεν άφησε καμία αμφιβολία ότι δεν σκόπευε να το κάνει». Πάντως, η αρμένικη ηγεσία υποστήριξε ότι είναι έτοιμη για συνεργασία με την Τουρκία στο μέλλον, «εφόσον η τουρκική πλευρά επιδείκνυε την ίδια βούληση».

Οι λαοί να σφραγίσουν τις εξελίξεις

Αποδεικνύεται επομένως ότι η τουρκική επιθετικότητα εκδηλώνεται και κλιμακώνεται μέσα σε ένα πλαίσιο σφοδρών ανταγωνισμών και έντονων διεργασιών, που δεν περιορίζεται στο Αιγαίο ούτε καν στη Ν/Α Μεσόγειο, αλλά αφορά τις ισορροπίες και τους σχεδιασμούς στην ευρύτερη περιφέρεια, τις προτεραιότητες και τις εναλλακτικές ισχυρών ιμπεριαλιστικών κέντρων.
Από την πλευρά της, η ελληνική αστική τάξη επιδιώκει να παίξει ενεργό ρόλο στο πλαίσιο των ευρωατλαντικών σχεδιασμών, αξιοποιώντας και τις αντιθέσεις ΕΕ - ΗΠΑ με την Τουρκία. Βέβαια κάτι τέτοιο περνάει μέσα από τα σχέδια διχοτόμησης και συνεκμετάλλευσης Αιγαίου και κυπριακής ΑΟΖ, ενώ το ειδικό βάρος της Ελλάδας ξεκάθαρα δεν μπορεί να συγκριθεί μ' αυτό της Τουρκίας. Η εμπλοκή σε τέτοιους σχεδιασμούς, λοιπόν, μπορεί να πριμοδοτεί τα επιχειρηματικά συμφέροντα, τα ελληνικά μονοπώλια που θα ωφεληθούν, δεν δίνει όμως απάντηση, αντίθετα οξύνει τις αντιθέσεις, τις αμφισβητήσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων, τα σχέδια συνεκμετάλλευσης και διχοτόμησης, την επιθετικότητα από την πλευρά της Τουρκίας.
Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση καλλιεργεί εφησυχασμό γύρω από τις εξελίξεις αυτές και παρουσιάζει την αιτία του προβλήματος ως λύση. Λέει δηλαδή ότι η μεγαλύτερη εμπλοκή στους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς και σχέδια είναι εγγύηση για τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας, πράγμα που διαψεύδεται παταγωδώς.
Ο λαός έχει τώρα πείρα να δει ότι τίποτα δεν κέρδισε και δεν πρόκειται να κερδίσει από τη συμμετοχή στους ιμπεριαλιστικούς οργανισμούς και Ενώσεις, από την εμπλοκή στις αντιθέσεις και τους μεταξύ τους εύθραυστους συμβιβασμούς. ΝΑΤΟ και ΕΕ δεν είναι εγγυητές της σταθερότητας, αλλά παράγοντες αστάθειας για τους λαούς της περιοχής.
Γι' αυτό χρειάζεται τώρα να δυναμώσει η αλληλεγγύη ανάμεσα στον ελληνικό και στον τουρκικό λαό, να δυναμώσει σε κάθε χώρα ο αγώνας ενάντια στο ΝΑΤΟ και τους άλλους ιμπεριαλιστικούς οργανισμούς, ενάντια στην ίδια την αστική τάξη, που για τα συμφέροντά της θέλει να πνίξει τους λαούς στο αίμα.

Πόσο ασφαλής είναι η τεχνολογία blockchain

Σύμφωνα με την PwC («PricewaterhouseCoopers»), μέχρι το 2020 το 77% των οικονομικών υπηρεσιών σε παγκόσμια κλίμακα αναμένεται να υιοθετήσει το blockchain ως τμήμα ενός συστήματος ή της διαδικασίας που χρησιμοποιεί.
Αυτήν τη στιγμή υπάρχει σε διεθνές επίπεδο νομικό κενό σε σχέση με τη λειτουργία των blockchains. Δεν θεωρούνται παράνομα συστήματα, αν και η αποκεντρωμένη φύση τους και η χρήση τους από το Bitcoin, το οποίο εμπλέκεται σε συναλλαγές μεταξύ εμπόρων ναρκωτικών και στο παράνομο εμπόριο όπλων, τους έχει δώσει αρνητικό πρόσημο στη συνείδηση αρκετών ανθρώπων.
Ακόμη και τα κρυπτονομίσματα που έχουν ισχυρή τεχνική βάση, όπως το Bitcoin και το Ether, δεν είναι απολύτως ασφαλή. Ο οργανισμός DAO, που χρησιμοποιώντας το δίκτυο του Ethereum συγκέντρωσε 100 εκατομμύρια δολάρια το 2016, εξαιτίας ενός προβλήματος στο λογισμικό επέτρεψε σε χάκερς να κλέψουν κρυπτονομίσματα Ether αξίας 50 εκατομμυρίων δολαρίων.

Εμπόδια, υπερβολές και κίνδυνοι

Η εταιρεία διαχείρισης επενδύσεων «BlackRock», με ανακοίνωσή της πριν από μια βδομάδα, ανέφερε χαρακτηριστικά: «Βλέπουμε τα κρυπτονομίσματα να χρησιμοποιούνται περισσότερο στο μέλλον (...) αλλά προς το παρόν πιστεύουμε ότι με αυτά θα 'πρεπε να ασχοληθούν μόνο όσοι μπορούν να αντέξουν την πλήρη απώλεια (σ.σ. του κεφαλαίου τους). Παρομοίως, το blockchain χρειάζεται να ξεπεράσει σημαντικά εμπόδια για να προσεγγίσει το πολλά υποσχόμενο μέλλον του». Η «BlackRock» θεωρεί ότι στο blockchain χρειάζεται να υπάρξει εμπλοκή ρυθμιστών και των κεντρικών τραπεζιτών.
Εφαρμογές των blockchains, που επιδιώκουν ορισμένοι, προβλέπουν την αφαίρεση των μεσαζόντων τύπου «Uber» από τις υπηρεσίες μεταφορών, μέσω «έξυπνων συμβολαίων». Αυτοματοποιώντας με ασφάλεια τις δύο βασικές διαδικασίες που πραγματοποιούν η «Uber», η «Lyft» και άλλες ανάλογες εταιρείες, δηλαδή το ταίριασμα των διαθέσιμων αυτοκινήτων με τους επιβάτες και την πραγματοποίηση των πληρωμών, οι εταιρείες αυτές βγαίνουν από τη μέση. Αλλοι σκοπεύουν να χρησιμοποιήσουν το blockchain στις υπηρεσίες Υγείας, χρησιμοποιώντας το για τη δημιουργία «φακέλων υγείας» με όλα τα ιατρικά δεδομένα και το ιστορικό καθενός. Οι γιατροί θα απευθύνονταν σε αυτό το καθολικό υγείας για να αναζητήσουν π.χ. την ομάδα αίματος. Ετσι, ο ασθενής θα είχε μια ακριβή εικόνα για το ποιος ζήτησε και κατέχει ιατρικές τους πληροφορίες.
Οι αλυσίδες των μπλοκ, εφόσον τηρηθούν όλες οι προϋποθέσεις, προσφέρουν εξασφάλιση ότι δεν είναι καθόλου εύκολο να παραποιηθούν εκ των υστέρων. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως οτιδήποτε καταγράφεται σε blockchain είναι αληθές ή επιθυμητό. Αν κάποιος πέσει θύμα χάκινγκ, του κλέψουν κρυπτονομίσματα και προσπαθήσουν να τα χρησιμοποιήσουν, θα ήταν χρήσιμο να μπορεί να ακυρώσει τη συναλλαγή, πράγμα όμως που είναι αδύνατο. Επίσης, συχνά συγχέεται η αδυναμία τροποποίησης ενός blockchain με την πραγματική ασφάλεια δεδομένων: Τα δημόσια blockchains, όπως αυτά του Bitcoin και του Ethereum, δεν κρυπτογραφούν τις πληροφορίες. Αλλά και να το έκαναν, πάλι δεν θα ήταν μακροπρόθεσμα ασφαλής η διατήρηση ευαίσθητων πληροφοριών σε αυτά, γιατί εκείνο που δεν αποκρυπτογραφείται σήμερα μπορεί - όπως έχει δείξει η Ιστορία - να αποκρυπτογραφείται μερικές δεκαετίες αργότερα. Ορισμένοι οπαδοί των blockchains τα εμφανίζουν ως πανάκεια για κάθε ζήτημα που απαιτεί εμπιστοσύνη, αλλά σύμφωνα με αρκετούς ειδικούς αυτό είναι υπερβολικά αισιόδοξο.

Τρία προβλήματα

Μπορούν οι αλυσίδες των μπλοκ να αποτύχουν; Το blockchain του Bitcoin μέχρι στιγμής δεν έχει παραβιαστεί. Υπάρχουν όμως τουλάχιστον τρία προβλήματα με την τεχνολογία αυτή. Τα δίκτυα κρυπτονομισμάτων που βασίζονται σε blockchain στηρίζουν την ασφάλειά τους στην ταχύτητα και την απληστία των «μεταλλευτών» τους, στοιχεία που δεν είναι αδύνατο να υπερκεραστούν. Για να παραβιαστεί ο μηχανισμός συναίνεσης, οι χάκερ θα έπρεπε να έχουν τον έλεγχο της πλειοψηφίας των κόμβων του δικτύου (50%+1). Αυτό θα τους έδινε τη δυνατότητα να ελέγχουν πώς και ποια μπλοκ «εξορύσσονται». Θα μπορούσαν να αντιστρέψουν συναλλαγές, κάνοντας διπλοπληρωμές με το ίδιο ψηφιακό νόμισμα. Η θα μπορούσαν να εμποδίσουν τις συναλλαγές άλλων. Μικρής διάδοσης κρυπτονομίσματα είναι πιο ευάλωτα. Ενα απ' αυτά, το Krypton, το 2016 χτυπήθηκε από μια ομάδα που αυτοαποκαλούνταν «πλήρωμα 51». Ευάλωτα είναι ακόμη τα blockchains που δεν χρησιμοποιούν «εξόρυξη», επειδή στηρίζονται στην εικασία ότι η πλειοψηφία των κόμβων του δικτύου είναι καλοπροαίρετοι.
Το δεύτερο πρόβλημα είναι το ανθρώπινο λάθος. Ενα συναλλακτήριο Bitcoin, το Mt. Gox, έχασε το 2014 850.000 Bitcoins (αξίας εκείνη την εποχή 620 εκατομμυρίων δολαρίων), λόγω κακής διαχείρισης και προβλημάτων στον κώδικα. Επιπλέον, αν χάσει κανείς τον κωδικό για το ψηφιακό πορτοφόλι του, χάνει οριστικά το περιεχόμενό του, καθώς δεν υπάρχει κάποιο τραπεζικό γκισέ για να τον εξυπηρετήσει. Είναι μάλλον ειρωνεία ότι μερικοί κάτοχοι κρυπτονομισμάτων φυλάνε σε τραπεζικές θυρίδες USB στικ μνήμης με τον κωδικό τους για τα κρυπτονομίσματα που κατέχουν. Τέλος, ένα πρόβλημα ορισμένων τουλάχιστον κρυπτονομισμάτων, όπως του Bitcoin, είναι το γεγονός ότι με κάθε νέα συναλλαγή γίνεται ακόμη πιο απαιτητική σε υπολογιστική δύναμη κάθε επόμενη. Αν όλοι άρχιζαν να το χρησιμοποιούν ή διευρυνόταν η χρήση του blockchain του Bitcoin και σε «έξυπνα συμβόλαια», τότε σύντομα θα χρειάζονταν υπερυπολογιστές για τη λειτουργία του, οπότε θα πήγαινε περίπατο και ο κατανεμημένος (αποκεντρωμένος) χαρακτήρας του καθολικού του.

ΚΡΥΠΤΟΝΟΜΙΣΜΑΤΑ Νέο «οικονομικό εργαλείο» πολλαπλών χρήσεων για την καπιταλιστική διαχείριση

Χρήμα είναι το ιδιαίτερο εμπόρευμα που εκπληρώνει το ρόλο του γενικού ισοδύναμου, δηλαδή του εμπορεύματος που εκφράζει την αξία όλων των άλλων εμπορευμάτων και μέσω του οποίου γίνονται οι ανταλλαγές τους. Το χρήμα εμφανίστηκε στα πανάρχαια χρόνια αυθόρμητα, στη διαδικασία της ανάπτυξης των ανταλλαγών. Στα πρώτα στάδια, το ρόλο του γενικού ισοδύναμου έπαιζαν διάφορα εμπορεύματα, βαθμιαία όμως το ρόλο του χρήματος ανέλαβαν ο άργυρος και ο χρυσός, λόγω των φυσικών και χημικών ιδιοτήτων τους που τα καθιστούν κατάλληλα μέταλλα γι' αυτόν το σκοπό. Αρχαιολογικά ευρήματα δείχνουν συναλλαγές με ασήμι ως γενικό ισοδύναμο στην Ουρ της Μεσοποταμίας, ήδη πριν από 5.000 χρόνια. Ως μεσολαβητές των ανταλλαγών με το γενικό ισοδύναμο, δηλαδή το αντίστοιχο των σημερινών τραπεζών και τραπεζιτών, λειτουργούσαν συχνά οι ναοί και οι ιερείς τους. Τον 20ό αιώνα ο χρυσός αντικαταστάθηκε από τα χαρτονομίσματα, ειδικά τραπεζικά χρεόγραφα καταβολής της αξίας τους «άμα τη εμφανίσει» και από άλλα χρεόγραφα. Κάθε χώρα έχει συνήθως το δικό της χρήμα, το εθνικό νόμισμα, και ορισμένα από αυτά, κυρίως το δολάριο και δευτερευόντως το ευρώ, το γεν και το γουάν, χρησιμοποιούνται στις διεθνείς συναλλαγές ως συνάλλαγμα και από τα κράτη ως αποθεματικό νόμισμα.
Κρυπτονόμισμα είναι ένα κατασκεύασμα χωρίς φυσική μορφή, που υπάρχει μόνο ως ψηφιακό αποτύπωμα και εμφανίζεται από τους υποστηρικτές του ως μορφή ψηφιακού χρήματος. Βασίζεται στα μαθηματικά της κρυπτογραφίας, ώστε να καθορίζεται πώς και πότε δημιουργούνται μονάδες του νομίσματος, αλλά και για να διασφαλίζεται η ασφαλής μεταφορά ποσών από αυτό το νόμισμα. Βασικό χαρακτηριστικό της λειτουργίας των κρυπτονομισμάτων, το κεντρικό στοιχείο αυτού του εφευρήματος, είναι η ύπαρξη ενός - κατά βάση - κατανεμημένου καθολικού (λογιστικού κατάστιχου), που υλοποιείται ως ψηφιακή βάση δεδομένων υποκείμενη σε δημόσια διαχείριση από πολλούς συμμετέχοντες. Αυτή η τεχνολογία είναι που έκανε εφικτά κρυπτονομίσματα όπως το Bitcoin. Η υποκείμενη δομή αυτού του κατανεμημένου σε πολλούς υπολογιστές καθολικού ονομάζεται blockchain, δηλαδή αλυσίδα των μπλοκ, και έχει τη μορφή μιας σειριακής αλληλουχίας κρυπτογραφημένων μπλοκ ψηφιακών πληροφοριών. Για να επαληθευτούν και να διασφαλιστούν, τα μπλοκ αυτά ενημερώνονται συναινετικά από διάφορους «αποδεικτικούς» μηχανισμούς, στους οποίους συμμετέχουν άνθρωποι και ηλεκτρονικοί υπολογιστές.

Με τη γενική τους μορφή, οι έννοιες των αλυσίδων των μπλοκ και των κατανεμημένων καθολικών δεν είναι ακριβώς νέες. Προϋπήρχαν σε αστικές συναλλαγές ιδιοκτησίας, π.χ. ακίνητης περιουσίας. Εκείνο που είναι καινούργιο είναι το «πάντρεμα» αυτών των δύο εννοιών σε ένα (συνήθως) ασφαλές υπολογιστικό σύστημα, που σύμφωνα με τους υποστηρικτές του μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την επίλυση πολλών πρακτικών προβλημάτων.

Οι κυρώσεις και το Petro

Στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (MIT), μια ομάδα τεχνοκρατών προσπαθεί να δημιουργήσει ένα ψηφιακό νόμισμα βασισμένο σε blockchain, κατάλληλο για μεγάλης κλίμακας συναλλαγές, το οποίο ονομάζει Tradecoin (κάτι σαν «νόμισμα για το εμπόριο»). Το νόμισμα αυτό θα στηρίζεται σε εχέγγυα του πραγματικού κόσμου, όπως αγροτικά προϊόντα, ορυκτά καύσιμα, μεταλλεύματα κ.ά. Ετσι, ελπίζουν ότι θα καταφέρει να έχει σχετικά σταθερή τιμή και το κοινό θα το εμπιστευτεί. Το Tradecoin, λένε, θα επιτρέψει σε «συμμαχίες» μικρών κρατών, επιχειρήσεων, μεγαλεμπόρων, πιστωτικών ενώσεων, ακόμη και μεγαλοαγροτών, να έχουν στη διάθεσή τους ένα νόμισμα όχι λιγότερο αξιόπιστο και ευέλικτο από τα νομίσματα που χρησιμοποιούν η Παγκόσμια Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Ετσι, υποστηρίζουν, θα μπορούν να προστατευτούν από τις ...ιδιοτελείς πολιτικές των «μεγάλων παικτών» και να συμμετέχουν στο διεθνές εμπόριο.
Το όνειρο της ομάδας του MIT πρόλαβε ο ηγέτης της Βενεζουέλας, Ν. Μαδούρο, που πρόσφατα ανακοίνωσε την «κυκλοφορία» του Petro, ενός κρυπτονομίσματος με χαρακτηριστικά ανάλογα του Tradecoin. Εχέγγυα έχει τα αποθέματα της χώρας σε ορυκτά καύσιμα, κυρίως πετρέλαιο (εξ ου και το όνομα), τον κρατικό χρυσό και τα διαμάντια της. Ωστόσο, δεν προσδιορίστηκε η ακριβής σχέση που θα έχει το Petro με το βαρέλι πετρελαίου. Ο Μαδούρο υποστήριξε ότι με το Petro η χώρα του θα μπορέσει να έχει και πάλι πρόσβαση σε διεθνή χρηματοδότηση και να αντιμετωπίσει τις κυρώσεις που της έχουν επιβάλει οι ΗΠΑ. Τα Petro διατίθενται «προ-εξορυγμένα» σε 100 εκατομμύρια τεμάχια, βασισμένα μάλλον πάνω στο blockchain του Ethereum. Από έγγραφο που διέρρευσε, η κυβέρνηση της Βενεζουέλας φαίνεται να ελπίζει στην πώληση Petro αξίας 2,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε πρώτη φάση (με έκπτωση 60% στους αγοραστές) και 2,7 δισ. σε δεύτερη φάση. Το έγγραφο προτείνει τη δυνατότητα πληρωμής φόρων σε Petro, αλλά και την πραγματοποίηση συναλλαγών της κρατικής πετρελαιοβιομηχανίας με το νέο κρυπτονόμισμα. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ προειδοποίησε ότι η αγορά Petro αποτελεί παραβίαση των κυρώσεων, επειδή θα λειτουργήσει ως πίστωση προς την κυβέρνηση της Βενεζουέλας.
Σύμφωνα με τους «Τάιμς της Νέας Υόρκης», και η Ρωσία ενδιαφέρεται να αντιμετωπίσει τις κυρώσεις από τις ΗΠΑ και άλλες χώρες μέσω κρατικά εγγυημένου κρυπτονομίσματος, του κρυπτο-ρουβλίου. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, η Τράπεζα της Αγγλίας και η κεντρική τράπεζα της Κίνας έχουν εκφράσει ενδιαφέρον να χρησιμοποιήσουν την τεχνολογία του Bitcoin για τα δικά τους ψηφιακά νομίσματα, ενώ ενδιαφέρον έχει εκφράσει και η κεντρική τράπεζα της Γερμανίας, όσον αφορά τη χρήση της τεχνολογίας blockchain για την προστασία των συναλλαγών. Τόσο η Ρωσία, όσο και η Κίνα και η Βενεζουέλα, έχουν βάλει εμπόδια στην εξαγωγή συναλλάγματος μέσω αγοράς Bitcoin από πολίτες.

Επιμέλεια:
Σταύρος ΞΕΝΙΚΟΥΔΑΚΗΣ
Πηγές: «Scientific American», https://www.coindesk.com, https://www.nytimes.com