Για τη δημοκρατία

Για τη δημοκρατία

Δημοκρατία. Σύνθετη λέξη που προέρχεται από το «δήμος», δηλαδή «λαός» και το ρήμα «κρατώ», δηλαδή εξουσιάζω. Δημοκρατία λοιπόν, σύμφωνα με την ετοιμολογία της λέξης σημαίνει ότι «κρατεί ο δήμος», δηλαδή εξουσιάζει ο λαός. Μπορούμε λοιπόν σήμερα να θεωρούμε ότι υπάρχει δημοκρατία στον καπιταλισμό; Οτι ασκεί εξουσία ο λαός; Οτι συμμετέχει στην πολιτική, διαχειρίζεται ο ίδιος τις υποθέσεις του και το κράτος; Μπορεί να υπάρχει πολιτική ισότητα για τους ανθρώπους μιας κοινωνίας που θεμελιακό της γνώρισμα είναι οι τεράστιες οικονομικές ανισότητες, άρα και κοινωνικές και που η βάση τους βρίσκεται στην ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής;

Το αστικό Σύνταγμα υποτίθεται ότι κατοχυρώνει θεμελιακά την αρχή ότι «όλες οι εξουσίες πηγάζουν από τα λαό και ασκούνται από το λαό». Οτι όλοι οι πολίτες έχουν ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις. Αλλά κατοχυρώνει ταυτόχρονα ως «ιερή και απαραβίαστη» την ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής. Η ατομική ιδιοκτησία όμως είναι δικαίωμα και προνόμιο μόνο της αστικής τάξης, μιας ισχνής μειοψηφίας της κοινωνίας, σε σχέση με την τεράστια λαϊκή πλειοψηφία.

«Να μιλάει κανείς για καθαρή δημοκρατία, για δημοκρατία γενικά, για ελευθερία, για παλλαϊκότητα, όταν οι εργάτες και όλοι οι εργαζόμενοι είναι πεινασμένοι, γυμνοί, ρημαγμένοι, καταπονημένοι και όχι μόνο από τη μισθωτή δουλία αλλά και από τον τετράχρονο ληστρικό πόλεμο, ενώ οι καπιταλιστές και οι κερδοσκόποι εξακολουθούν να έχουν στα χέρια τους την αποκτημένη με ληστείες "ιδιοκτησία" και τον "έτοιμο" μηχανισμό της κρατικής εξουσίας, σημαίνει χλευασμό των εργαζομένων και των εκμεταλλευομένων».(Απαντα Λένιν, 5η έκδοση, τόμος 37, σελ.389, ΣΕ)

Δημοκρατία στον καπιταλισμό σημαίνει την ταξική κυριαρχία της αστικής τάξης πάνω στο λαό. Η αστική τάξη την εμφανίζει σαν σύστημα κρατικής εξουσίας και πολιτικής διακυβέρνησης, ταξικά ουδέτερη και καθολική για ολόκληρη την κοινωνία. Τα πολιτικά της κόμματα, άλλα κόμματα που πολιτεύονται και δρουν στα πλαίσια που καθορίζονται από τα όρια του καπιταλισμού, τον οποίο και δεν αμφισβητούν σαν κοινωνικοοικονομικό σύστημα, όλοι οι δημοσιολόγοι που αναπαράγουν την αστική ιδεολογία, φροντίζουν να παρουσιάζουν τη «δημοκρατία» ως υπερταξικό σύστημα. Ορισμένοι προβάλλουν κατακτημένες από το εργατικό κίνημα πολιτικές ελευθερίες και δημοκρατικά δικαιώματα ως αποδεικτικά στοιχεία της θέσης τους, προκειμένου να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά την όποια αμφισβήτησή της.

Η συγκάλυψη της ταξικής ουσίας και του περιεχόμενου της αστικής δημοκρατίας στηρίζεται στην αληθοφάνεια της τυπικής ισότητας που εμφανίζεται στη λειτουργία του κράτους και των θεσμών του. Η άσκηση της κυβερνητικής εξουσίας γίνεται από την κυβέρνηση που σχηματίζεται από το πολιτικό κόμμα ή και κόμματα σε συνεργασία, που εξασφαλίζουν τη λαϊκή πλειοψηφία με την εκλογή αντιπροσώπων του λαού (βουλευτές), οι οποίοι εκλέγονται με άμεση καθολική μυστική ψηφοφορία. Ταυτόχρονα, στη Βουλή, την επιφορτισμένη με το νομοθετικό έργο, τον έλεγχο της κυβέρνησης, υπάρχει και δρα η αντιπολίτευση, άρα εκφράζονται όλες οι πολιτικές απόψεις οργανωμένα, η κυβέρνηση ελέγχεται δια των αντιπροσώπων των κομμάτων της αντιπολίτευσης, τα οποία και συμβάλλουν και στο νομοθετικό έργο. Ετσι καλλιεργείται η αυταπάτη ότι στη λειτουργία της αστικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, ο λαός συμμετέχει ελεύθερα στην πολιτική μέσω της ανάδειξης των οργάνων εξουσίας, που φαίνεται να λειτουργούν «δημοκρατικά».

Η διαβόητη πολυφωνία, η ελευθερία του Τύπου, της λειτουργίας και δράσης πολλών αστικών ή μικροαστικών κομμάτων, άρα πολλές διαφορετικές πολιτικές που εκφράζονται ελεύθερα, επίσης η ελευθερία των εργατών, των ανθρώπων από τ' άλλα λαϊκά στρώματα να εκφράζουν τις απόψεις τους, να συνέρχονται σε δικές τους ενώσεις, κοινωνικές ή πολιτικές, αλλά ακόμη και να διεκδικούν, η τυπική ισότητα απέναντι στους νόμους (βεβαίως οι νόμοι προστατεύουν τα συμφέροντα της πλουτοκρατίας), όλα αυτά επίσης συγκαλύπτουν την ταξικότητα της αστικής δημοκρατίας.

Πράγματι, υπάρχουν όλες αυτές οι ελευθερίες, αλλά ο Τύπος, τα ηλεκτρονικά ΜΜΕ, είναι ιδιοκτησία των καπιταλιστών, υπερασπίζουν την πολιτική τους, τα συμφέροντα τους, ενώ αποσιωπούν, διαστρεβλώνουν ή εναντιώνονται στην πολιτική του ΚΚΕ, στη δράση του λαϊκού κινήματος. Οι ίδιοι έχουν την οικονομική δυνατότητα και στηρίζουν τη δράση των κομμάτων του συστήματος, ιδιαίτερα δε προεκλογικά. Για παράδειγμα, τα εκλογικά έξοδα των κομμάτων είναι ένας ασφαλής δείκτης για του λόγου το αληθές. Είναι πολλαπλάσια άνιση η εκλογική και κάθε πολιτική αναμέτρηση ανάμεσα στα αστικά κόμματα και το κόμμα της εργατικής τάξης. Ακόμη, η ελευθερία του εκλέγειν και εκλέγεσθαι, είναι απατηλή, αφού ο εργάτης ή ο φτωχός αγρότης, δεν έχουν την ίδια οικονομική δυνατότητα για τον πολιτικό στίβο με την πλουτοκρατία. Εξαρτώνται δε απ' αυτήν και τα πολιτικά της κόμματα με χίλια δύο νήματα. Από το φόβο της ανεργίας, τα χρέη από τραπεζικά δάνεια των αγροτών και των ΕΒΕ, ως το ρουσφέτι και την υποσχεσιολογία, ή και την εξαγορά, η χειραγώγηση των λαϊκών συνειδήσεων έχει γερή βάση. Δεν είναι επίσης ελεύθερη και ανεπηρέαστη η πολιτική συνείδηση και επιλογή του εργάτη ή του αγρότη στις εκλογές, όταν εκκρεμεί ποινική σε βάρος του δίωξη και εκκρεμούν χιλιάδες «αγροτοδικεία».

Να πώς τοποθετούσε ο Λένιν το ζήτημα:«Οι Σάιντεμαν και οι Κάουτσκι, οι Αούστερλιτς και οι Ρένερ πασχίζουν να πείσουν τους εργάτες ότι οι εκλογές για Συνταχτική Συνέλευση που γίνονται τώρα στη Γερμανία και στην Αυστρία διεξάγονται "δημοκρατικά". Αυτό είναι μια ψευτιά γιατί στην πραγματικότητα οι καπιταλιστές, οι εκμεταλλευτές, οι τσιφλικάδες, οι κερδοσκόποι κρατούν στα χέρια τους τα 9/10 από τα καλύτερα οικήματα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για συγκεντρώσεις και τα 9/10 των αποθεμάτων χαρτιού των τυπογραφείων κλπ. Ο εργάτης στην πόλη, ο εργάτης γης και ο μεροκαματιάρης στο χωριό, στην πραγματικότητα αποκλείονται από τη δημοκρατία τόσο με το "ιερό δικαίωμα της ιδιοκτησίας",... όσο και με τον αστικό μηχανισμό της κρατικής εξουσίας, δηλ. με τους άστους υπάλληλους, με τους αστούς δικαστές κλπ. Στη γερμανική "ρεπουμπλικάνικη" (αστικοδημοκρατική) δημοκρατία, η τωρινή "ελευθερία του συνέρχεσθαι και του Τύπου" είναι ψευτιά και υποκρισία, γιατί στην πραγματικότητα σημαίνει ελευθερία για τους πλουσίους να αγοράζουν και να εξαγοράζουν τον Τύπο, ελευθερία των πλουσίων να δηλητηριάζουν το λαό με την ψευτιά του αστικού Τύπου, ελευθερία των πλουσίων να έχουν στην "ιδιοκτησία" τους τα τσιφλικάδικα οικήματα, τα καλύτερα κτίρια κλπ».(Απαντα,5η έκδοση τόμος, 37, σελ 391, ΣΕ)

Αλλά η αστική δημοκρατία είναι ανεκτική στη λειτουργία των δικών της «ελευθεριών» και ορίων, όσο δε θίγονται «τα ιερά και όσια της ατομικής ιδιοκτησίας», η εξουσία της αστικής τάξης, δεν αμφισβητείται αυτή η «δημοκρατία» από το οργανωμένο εργατικό κίνημα, με τη συμμετοχή των λαϊκών μαζών στην πολιτική μέσω οργανωμένων κοινωνικοπολιτικών αγώνων ενάντια στην πλουτοκρατία. Γιατί τότε πρέπει να προστατευτεί η κοινωνία!

Ετσι εφαρμόζεται «το κράτος του νόμου» ενάντια στον «εχθρό λαό». Με την προσαγωγή σε δίκες όσων αγωνίζονται. Με το χαρακτηρισμό των απεργιών ως παράνομες. Με πράξεις νομοθετικού περιεχομένου για αυτεπάγγελτες διώξεις στους μαθητές τώρα, ποιος ξέρει ενάντια σε ποιους άλλους αύριο. Με την ποινικοποίηση της δημόσιας κοινωνικής και πολιτικής ζωής, τις διώξεις ενάντια στην ελεύθερη διακίνηση ιδεών και γραπτού λόγου και ιδιαίτερα του εργατικού και κομμουνιστικού Τύπου, («Ριζοσπάστης»), με το ηλεκτρονικό φακέλωμα. Με τη δράση των κρατικών κατασταλτικών μηχανισμών, και την τρομοκρατία ενάντια στο λαϊκό κίνημα, αποκαλύπτοντας ότι είναι στυγνή δικτατορία των αστών πάνω στους προλετάριους, στο λαό.

Ματιές σε ένα μακρινό κόσμο

Ματιές σε ένα μακρινό κόσμο

Πολύτιμα στοιχεία τόσο για τον πλανήτη Δία, όσο και για μερικούς από τους δορυφόρους του έδωσε τελικά η παρολίγο αποτυχημένη αποστολή του διαστημοπλοίου «Γαλιλαίος», που εκτοξεύτηκε το 1989 και έφτασε στον προορισμό του το 1995

Η μεγάλη Ερυθρά Κηλίδα είναι μια τεράστια καταιγίδα, που υψώνεται 30 χιλιόμετρα πάνω από τα σύννεφα αερίων, τα οποία βρίσκονται γύρω της. Η καταιγίδα έχει διάμετρο 26.000 χιλιόμετρα και πιθανώς προέκυψε από αστάθειες στους ισχυρούς ανέμους που πνέουν από την ανατολή προς τη δύση. (Η δεξιά εικόνα υπερβάλλει κατά 1.000 φορές την κάθετη κλίμακα)

Το εσωτερικό του Δία καταδεικνύει ότι η ονομασία του: «αεριώδης γίγας» είναι μάλλον ατυχής. Το μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη αποτελείται από υδρογόνο, το οποίο, κάτω από τις τεράστιες πιέσεις που επικρατούν στο εσωτερικό του έχει μετατραπεί σε υγρό και ακόμη βαθύτερα σε μεταλλικό. Στο κέντρο βρίσκεται ένας τεράστιος βράχος γύρω από τον οποίο συσσωρεύτηκε όλο αυτό το υδρογόνο κατά το σχηματισμό του ηλιακού μας συστήματος

Επιμέλεια:
Σταύρος ΞΕΝΙΚΟΥΔΑΚΗΣ
Πηγή: «Scientific American»

    

Δικτυακοί «καφενέδες»

Ολοι έχουμε συνηθίσει τα καφενεία σαν ένα λαϊκό τόπο ανταλλαγής ιδεών, πολλές φορές λίγο «δυναμικά», προπαντός σε προεκλογικές περιόδους. Δε θα μπορούσε αυτό να λείψει και από την εικονική κοινωνία του Internet. Ο λόγος γίνεται για τις Mail Lists (Ταχυδρομικές Λίστες). Τεχνικά πρόκειται για μια πάρα πολύ απλή ιδέα. Ενα πρόγραμμα, εγκατεστημένο σε έναν κεντρικό υπολογιστή, αναλαμβάνει να στείλει ένα e-mail, σε όλα τα μέλη της ηλεκτρονικής λίστας. Με αυτόν τον τρόπο όταν ένα μέλος της λίστας στείλει ένα e-mail στον κεντρικό υπολογιστή, το διαβάζουν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα και όλοι οι υπόλοιποι.

Συνήθως πρόκειται για λίστες με συγκεκριμένα θέματα συζήτησης, τα οποία φυσικά οριοθετούνται μόνο από τη δύναμη της φαντασίας μας. Παρ' όλα αυτά, υπάρχουν και ανοιχτές λίστες όπου όλα «παίζουν». Από το τι έφαγε ο κάποιος το πρωί που ξύπνησε, μέχρι βαθιές πολιτικές αναλύσεις.

Η «κουβέντα» γίνεται, αποκόπτοντας ο καθένας ένα συγκεκριμένο κομμάτι ενός e-mail, που έγραψε κάποιος άλλος, και απαντώντας πάνω σε αυτό. Με τον τρόπο αυτό ένα θέμα συζήτησης μπορεί να καταλήξει εντελώς διαφορετικά, από αυτό που ήθελε εκείνος, ο οποίος άνοιξε την «κουβέντα» με το αρχικό e-mail.

Τα πράγματα σε μια Mail List, όμως, δεν είναι τόσο απλά όπως στο καφενείο. Τώρα, πλέον, έχουμε να κάνουμε με γραπτό λόγο, κι επειδή «τα γραπτά μένουν», μην τολμήσετε να πείτε κάτι που θ' αλλάξετε μετά από καιρό. Πάντα θα βρεθεί κάποιος που θα «ξαραχνιάσει» τα αρχεία του και θα αναδημοσιεύσει αυτά που είπατε, ακόμη και πριν από πολλά χρόνια.

Στον ελληνικό χώρο του Internet, σημαντική ώθηση στις Mail Lists δίνουν οι Ελληνες μετανάστες ή φοιτητές, αφού αυτοί έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη να μιλήσουν με ανθρώπους της ίδιας κουλτούρας. Αποσπάσματα από άρθρα εφημερίδων και περιοδικών, πάνε κι έρχονται, απολαμβάνοντας το σχολιασμό του καθένα και ενημερώνοντας αυτούς που βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμετρα από την πατρίδα τους.

Η γνωστότερη και μεγαλύτερη ελληνική λίστα είναι η HELLAS, με εκατοντάδες αναγνώστες σε όλο τον πλανήτη. Το θέμα της ανοιχτό και ό,τι προκύψει.

Μια, όμως, πρωτότυπη και με πιο συγκεκριμένο αντικείμενο ελληνική λίστα είναι η ΑΕΣΙ (Αγωνιστική Επιτροπή Συμπαράστασης στο Internet), η οποία γεννήθηκε μέσα από τους μεγαλειώδεις αγώνες των αγροτών το '97 και την ανάγκη για συμπαράσταση σε αυτούς με κάθε τρόπο. Πρόκειται για μια αριστερή πολιτική Mail List, όπως διαβάζουμε στις σελίδες της, που σαν σκοπό της έχει τη συμπαράσταση σε λαϊκούς αγώνες και την ανταλλαγή εμπειριών και ενημέρωσης από την επαναστατική δράση σε όλο τον πλανήτη. Οι σελίδες της ΑΕΣΙ, απ' όπου μπορείτε και να γραφτείτε σ' αυτήν, βρίσκονται στη διεύθυνση http κp://directory.gr/AESI.

Γιάννης ΚΥΡΑΝΗΣ

    

Οι τέσσερις δορυφόροι του Δία, που είχαν ανακαλυφθεί από τον Γαλιλαίο με ένα από τα πρώτα τηλεσκόπια, έχουν στην ουσία χαρακτηριστικά πλανητών. Οι δύο πιο κοντινοί στο Δία, η Ιώ και η Ευρώπη έχουν περίπου το μέγεθος και την πυκνότητα της Σελήνης. Οι δύο εξωτερικοί, ο Γανυμήδης και η Καλλιστώ έχουν περίπου το μέγεθος του πλανήτη Ερμή, αλλά έχουν πολύ μικρότερη πυκνότητα. Αν και το «Γαλιλαίος» δεν προσγειώθηκε ούτε έσκαψε τους δορυφόρους αυτούς, συνήγαγε την εσωτερική τους δομή από τα βαρυτικά και μαγνητικά πεδία που δημιουργούν. Από τους τέσσερις, μόνο η Καλλιστώ δε φαίνεται να είναι διαχωρισμένη σε διακριτά στρώματα μετάλλου, πέτρας και πάγου. Το ηλεκτρομαγνητικό πεδίο του Δία αλληλεπιδρά και με τους τέσσερις, αλλά ειδικότερα με την Ιώ (βλ. διάγραμμα). Το πεδίο σαρώνει τα ιονισμένα αέρια που εκτοξεύονται ψηλά από τις ηφαιστειακές εκρήξεις του δορυφόρου, δημιουργώντας κατά μήκος της τροχιάς του ένα δακτύλιο πλάσματος (η τέταρτη κατάσταση της ύλης εκτός από τη στερεή, την υγρή και την αέρια). Επίσης, ένας δεύτερος δακτύλιος ιονισμένων σωματιδίων γίνεται αγωγός ηλεκτρικού ρεύματος 5.000.000 αμπέρ, που ρέει μεταξύ του Δία και της Ιώς.

    

Η επιφάνεια της Ιώς, ενός από τους εσωτερικούς δορυφόρους του Δία, έχει εμφάνιση... πίτσας, όπως φαίνεται στη μικρή φωτογραφία από την αποστολή του διαστημοπλοίου «Βόγιατζερ» πριν δυο δεκαετίες. Στη μεγαλύτερη φωτογραφία από το «Γαλιλαίος», που τραβήχτηκε όταν η Ιώ ήταν στη σκιά του Δία, απεικονίζονται με ψευδοχρώματα (κόκκινο και κίτρινο) οι ροές λάβας και οι ηφαιστειακές εκρήξεις που συνταράζουν διαρκώς το δορυφόρο αυτό. Οι καπνοί από τις εκρήξεις είναι ιδιαίτερα ορατοί στα άκρα (στην αριστερή πλευρά ο καπνός προέρχεται από την έκρηξη του ηφαιστείου Προμηθέας).

Εδώ και καιρό αναρωτιόμαστε ... ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΒΡΕ ΑΥΤΟΣ Ο ΛΑΛΙΩΤΗΣ;

Εδώ και καιρό αναρωτιόμαστε ...   ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΒΡΕ ΑΥΤΟΣ Ο ΛΑΛΙΩΤΗΣ;;; Αυτός ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΗΡΩΑΣ    που διαχειρίστηκε  με "ΑΠΟΛΥΤΗ" διαφάνεια  4,3 ΤΡΙΣΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ δραχμές ΔΕΝ αναφέρεται ΠΟΥΘΕΝΑ. Εξαφανίστηκε!                                                       Κανένα από τα ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΑ ΜΜΕ που έχουμε στην Ελλάδα  δεν αναφέρεται στο όνομά του σαν να θέλουν να τον ξεχάσουμε κι εμείς κι αυτοί, μιας και ολοκληρώθηκε η αποστολή του και η συνεισφορά του στην πατρίδα. Άλλωστε αυτή τη στιγμή είναι φτωχός και το μόνο που του έχει απομείνει μία καλύβα στο χωριό του παππού του. Η "μυστηριώδης" εξαφάνιση του Λαλιώτη και η ΑΠΟΛΥΤΗ ΣΙΩΠΗ των ΜΜΕ δεν μπορεί να είναι τυχαίο γεγονός. Μόλις πριν από λίγο διαβάζουμε στο http://epirusgate.blogspot.com/ την ακόλουθη είδηση ότι στην "ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ" ΑΕ περνά η κατασκευή ΟΛΩΝ σχεδόν των δημοσίων έργων. Αυτές οι απότομες και ολοκληρωτικές αποφάσεις ΔΕΝ μπορούν να έχουν ΚΑΛΟ σκοπό. Και λέμε να πάμε να ψάξουμε για την ταυτότητα της εταιρείας ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ Α.Ε που διαχειρίστηκε αυτό το τεράστιο έργο που της ανέθεσε ο τεράστιος υπουργός  Κ. Λαλιώτης. Η εταιρία όπως διαβάζετε ανέλαβε να πραγματοποιήσει ένα μεγάλο ΟΝΕΙΡΟ (!) των Βορειοελλαδιτών. Το ΠΑΣΟΚ εκείνη την εποχή        δεν έκανε άλλο από το να πραγματοποιεί τα όνειρά μας  (ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ, ΡΙΟ-ΑΝΤΙΡΡΙΟ , ΜΕΤΡΟ κλπ) .Κι όπως έχουμε πει ξανά ότι ΚΑΘΕ τέτοια σπουδή για την ικανοποίηση του λαού ... είναι ΥΠΟΚΡΙΣΙΑ και πρόσχημα για ΜΕΓΑΛΗ ΑΠΑΤΗ.    Ο λαός χρεώνεται στο τριπλάσιο κόστος από το πραγματικό και ουσιαστικά χρησιμοποιείται ΕΝΑΝΤΙΟΝ του και κατά της τσέπης του κάθε ... του απωθημένο. Όμως το ΠΙΟ ενδιαφέρον είναι ότι η κρατική ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ ΑΕ μεταβίβασε τη διαχείριση ΟΛΩΝ των σχετικών έργων στην ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ εταιρεία των γερακιών-δολοφόνων των ΗΠΑ ,την εταιρία ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΩΝ που λέγεται HALLIBURTON (βλέπε Dick Cheney, George Bush, πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία, στο ΙΡΑΚ, βάση Bondsteel στα Σκόπια, τρόφιμα Kellogg και μία σειρά σκοτεινών δράσεων με πολύ αίμα , πετρέλαιο και διαπλοκή μέχρι αηδίας !  ) < Σημειώνουμε ότι η HALLIBURTON ,που άλλαξε όνομα σε KBR παρά το ότι πρόκειται για εταιρία ΜΑΜΟΥΘ από πλευράς χρηματο-οικονομικών με έσοδα 18 ΔΙΣΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΩΝ ΔΟΛΑΡΙΩΝ είναι αξιοσημείωτο ότι ποτέ δεν αναφέρθηκε η εμπλοκή της στη χώρα μας.                                               Τα μικρά γραμματάκια σε μία φράση όπου αναφέρεται η Halliburton στη σελίδα της ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ ΑΕ δείχνει την ανάγκη για την απόκρυψη της. Κι όμως , παρόλο που η ενημέρωση είναι το βίτσιο μας, τα μάτια και τα αυτιά μας ανοιχτά όλη μέρα, κάθε μέρα, ... ποτέ μα ποτέ δεν αναφέρθηκε δημοσίως η ΕΜΠΛΟΚΗ του ΑΙΜΑΤΟΒΑΜΜΕΝΟΥ κι ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΥ κολοσσού HALLIBURTON στα έργα του Λαλιώτη. Μία εταιρία που βγάζει δισεκατομμύρια δολάρια και βρίσκεται πίσω από τις γενοκτονίες των ΗΠΑ στα Βαλκάνια και τις χώρες του κόλπου. Είναι η εταιρεία που αναλαμβάνει να ΧΤΙΣΕΙ ... τις πόλεις και τις γέφυρες που γκρεμίζουν οι ΗΠΑ με τους βομβαρδισμούς. O Cheney ήταν στο πολεμικό επιτελείο του BUSH και Πρόεδρος της HALLIBURTON . Ήταν αυτή η εταιρία που αναλάμβανε την ανοικοδόμηση των χωρών που βομβάρδισε η εταιρία CARLYLE GROUP επίσης των Bush και με μέτοχο τον George Soros  φορτώνοντας με υπέρογκα χρέη τους βομβαρδισμένους λαούς που είχαν την ατυχία να επιλεγούν για την πραγματοποίηση αυτών των αιμοβόρων αλλά επικερδών πολεμικών επιχειρήσεων με πρόσχημα την ειρήνη και την δημοκρατία. Η CARLYLE GROUP σχετίζεται με τον κ.Λαυρεντιάδη τον οποίο αποφάσισε μία μέρα να κάνει ΠΑΜΠΛΟΥΤΟ κι αυτός με τη σειρά κάτω από ΜΕΓΑΛΗ ΜΥΣΤΙΚΟΤΗΤΑ να κάνει μία ατελείωτη σειρά αγορών στα ΜΜΕ για την οποία φυσικά ο πολύς κόσμος ΔΕΝ ΕΜΑΘΕ και ΔΕΝ ΘΑ ΜΑΘΕΙ τίποτα. Είναι ειδήσεις που παίζουν με ψιλά γράμματα και σε εσωτερικές σελίδες. Μήνες ολόκληρους περιμένουμε να ακούσουμε στα κεντρικά δελτία ειδήσεων να τολμήσει κάποιος να προφέρει το επίθετο του Λαυρεντιάδη αλλά δυστυχώς καθημερινά μαθαίνουμε τι κάνει στο κρεβάτι ο Μπερλουσκόνι κι όχι τι κάνει στον χώρο των επενδύσεων στη Ρωσία. Διαβάζοντας τα παρακάτω απίστευτα που συμβαίνουν στα σκοτεινά είναι να απορεί κανείς για το ότι οι Έλληνες πιστεύουν ότι ζουν σε δημοκρατικό καθεστώς. Ο Λαυρεντιάδης ήταν τόσο "τυχερός" που εντελώς τυχαία κατείχε μετοχές της φαρμακευτικής Alapis , μίας από τις δύο εταιρίες που εισάγουν           το εμβόλιο για την γρίπη των χοίρων (Η1Ν1) . Κι ήταν ακριβώς τότε που όλα τα ΜΜΕ τρομοκρατούσαν τον κοσμάκη και τις κυβερνήσεις προκειμένου να αγοράσουν τα συγκεκριμένα εμβόλια. Ονειρικό προβλέπεται το μέλλον της Ελλάδας μας!

No virus found in this message.
Checked by AVG - www.avg.com
Version: 2012.0.2196 / Virus Database: 2437/5185 - Release Date: 08/07/12

---

No virus found in this message.
Checked by AVG - www.avg.com
Version: 2012.0.2196 / Virus Database: 2437/5185 - Release Date: 08/07/12

ΖΑΚΥΝΘΙΝΕΣ «ΟΜΙΛΙΕΣ» Αγαπημένη διασκέδαση των ανθρώπων του μόχθου

ΖΑΚΥΝΘΙΝΕΣ «ΟΜΙΛΙΕΣ»

Αγαπημένη διασκέδαση των ανθρώπων του μόχθου

Ο θιασος του χωριού Αγ. Δημήτριος παρουσιάζει(1982) την Ομιλία Αφέντης Λαός

Η θεατρική ζωή, στα Επτάνησα, όπως και η νεοελληνική ποίηση βρήκε τα πρώτα της φυτώρια. Το θέατρο γεννήθηκε σαν ένα ολότελα ερασιτεχνικό φαινόμενο με δύο μορφές - όπως επισημαίνει ο Αλέξης Σολομός στο Θεατρικό Λεξικό - «την αριστοκρατική, που αφορά παραστάσεις μέσα στα μέγαρα των αρχοντάδων από πλανόδιους ιταλιάνικους θιάσους ή ντόπιους φιλότεχνους και τηλαϊκή, που ταυτίζεται με το έθιμο του υπαίθριου θεατρικού δρώμενου όπως είναι οι Ζακυνθινές Ομιλίες. Δύο είναι οι βασικές ξένες επιδράσεις: η ιταλική και η κρητική, με τη στιχουργία, τη γλώσσα και το ηθογραφικό της αίσθημα. Μετά το πάρσιμο της Κρήτης απ' τους Τούρκους (1669), οι Εφτανησιώτες γίνονται οι επίσημοι σκευοφύλακες και διάδοχοι της κρητικής λογοτεχνικής παράδοσης και πολλά από τα ποιητικά και θεατρικά της προϊόντα επιζούνε στην Κέρκυρα, στην Κεφαλονιά και ιδιαίτερα στη Ζάκυνθο, χάρη στους διανοούμενους αριστοκράτες και στους κεφάτους ποπολάρους». Στους τελευταίους μάλιστα οφείλονται και οι περίφημες «Ομιλίες».

... «Κριτάδες μου, σας προσκυνώ, εδώ είμαι να μιλήσω, το δίκιο του Αλέξιου να σας επαραστήσω. Είναι μεγάλο άδικο, μεγάλη αδικία, και πρέπει να 'βγει ελεύθερος για τούτη την αιτία»...

... «Γυρεύω αδελφέ την ψείρα μου που 'μαι πτωχός να ζήσω. Μα σα σε πνίγουν αδελφέ θες και να μην μιλήσω; Τη σήμερον αν δε μιλείς σε κάνουνε Οβραίο. Το πώς τον εφοβήθηκες γκιούστο τον βρωμονέο...».

Ξεφάντωμα των φίλων

Πρόκειται για ένα ιδιότυπο είδος διδασκαλίας θεατρικών έργων, που συναντάμε στη Ζάκυνθο. Οι «Ομιλίες» είναι υπαίθριες παραστάσεις που κάνουν απλοί άνθρωποι του λαού, κυρίως, αλλά όχι μόνο, κατά την περίοδο του καρναβαλιού για «ξεφάντωμα των φίλων». Το λαϊκό αυτό θέατρο αναπτύχθηκε στο νησί σχεδόν παράλληλα με το λόγιο θέατρο και ήταν ίσως η πιο αγαπημένη διασκέδαση των ανθρώπων του μόχθου.

Ακόμη και σήμερα είναι δύσκολο να προσδιοριστεί με σιγουριά η καταγωγή τους. Οι διάφορες γνώμες που κατά καιρούς διατυπώνονται, παραμένουν απλές εικασίες. Η επιρροή τους από την Κομέντια ντελ άρτε, είναι πολύ πιθανή. Το μόνο σίγουρο πάντως είναι ότι οι «Ομιλίες» παίζονται στη Ζάκυνθο από τα μέσα περίπου του 17ου αιώνα. Οι παλιότεροι μελετητές στήριζαν αυτή την άποψη σε μια μαρτυρία του Γαήτα που έλεγε ότι οι «Ομιλίες» «Ερωφίλη», «Θυσία του Αβραάμ» και «Γαϊδουροκαβάλα» παίζονταν στο νησί από την εποχή της Βενετοκρατίας.

Στις «Ομιλίες» έπαιζαν πάντα ερασιτέχνες ηθοποιοί: Γεωργοί, έμποροι, τεχνίτες. Στο τέλος κάθε παράστασης γύριζε κάποιος με δίσκο και μάζευε χρήματα τα οποία μοιράζονταν μεταξύ τους. Μερικοί μάλιστα γίνονταν τελικά «επαγγελματίες», όπως ο Μυλωνόπουλος, ο οποίος είχε μανία με τις «Ομιλίες» και τις έπαιζε κάθε χρόνο στα πλαίσια του Καρναβαλιού.

Στις παραστάσεις έπαιρναν μέρος μόνο άνδρες που υποδύονταν και τους γυναικείους ρόλους. Ο Διονύσιος Ρώμας περιγράφει ένα απρόοπτο περιστατικό: «Θυμάμαι εγώ ο ίδιος» - έγραφε- «μιαν "ομιλία" που παρακολούθησα παιδί, εδώ και κάπου πενήντα χρόνια. Ηταν ο "Κρίνος και η Ανθία" κατά την οποία το παλικάρι κλέβει τη βασιλοπούλα και καταλήγει στο Κριτήριο. Με αγωνία περιμένει η Ανθία τριγυρισμένη από την Αυλή της. Λες και τη βλέπω την καημένη ν' αγανακτεί για τη θανατική καταδίκη του αγαπημένου της και μουντζώνοντας να σκούζει: "Τον Κρίνο εδικάσατε; Ορσεεε τσοι δικαστάδες!!!". Συγχρόνως, όμως, η απότομη κίνηση του φασκελώματος παραμέρισε λίγο τη μάσκα και λάμψανε στο φως του ήλιου οι αρειμάνιες ξανθές... μουστάκες της».

«Ομιλίες» με έντονο κοινωνικό περιεχόμενο

Αρχικά οι λαϊκοί θίασοι χρησιμοποιούσαν στο ρεπερτόριό τους έργα του Κρητικού Θεάτρου, όπως τον «Ερωτόκριτο», τη «Θυσία του Αβραάμ», την«Ερωφίλη». Με τον καιρό άρχισε να δημιουργείται καθαρά ζακυνθινό ρεπερτόριο. Από τις πρώτες «Ομιλίες» που γνωρίζουμε είναι:«Γαϊδουροκαβάλα», «Κεφαλονίτες», «Αλέξης και η Χρυσαυγή», «Τα πάθη του Απολλωνίου εν Ταύρω», «Ο Κρίνος και η Ανθία», «Ο Γάμος του Κοντογιαννάκη μετά της Αγγελικής Μότζη». Στα 1790 ο Δημήτρης Γουζέλης, σε ηλικία μόλις 16 χρόνων, έγραψε τον περίφημο «Χάση». Πέντε χρόνια αργότερα διόρθωσε την κωμωδία του έτσι ώστε να μπορεί να παίζονται σκηνές σαν «Ομιλίες». Με τον «Χάση» οι Ομιλίες παίρνουν καθαρά ζακυνθινό χαρακτήρα. Δεν έχουμε πια υποθέσεις με βασιλιάδες και βασιλοπούλες. Στο «Χάση» παρουσιάζεται ένας αντιπροσωπευτικός τύπος Ζακυνθινού ψευτοπαλικαρά, πολυλογά και καυχησιάρη. Αλλά και «Οι Γιαννιώτες», η «Κωμωδία των Ψευτογιατρών» που γράφτηκαν το 1745 από το Σαβόγια Ρούσμελη, όπως και το «Ιντερμέδιο της Κυράς Ελιάς Ρουφιάνας και Μηλιάς Κορασίδας» του ίδιου συγγραφέα, αντλούν το περιεχόμενό τους από τη Ζάκυνθο του καιρού τους. Το πρώτο μάλιστα έργο, με έντονο κοινωνικό περιεχόμενο, στρέφεται εναντίον των ψευτογιατρών, μιας ολόκληρης τάξης που αποτελούσαν μάστιγα για την κοινωνία εκείνης της εποχής.

«Το Ζακυνθινό Λαϊκό Θέατρο» - γράφει στην εισαγωγή του Α` Τόμου με «Ομιλίες», των εκδόσεων «Θέατρο Αβούρη», ο Διονύσιος Φλεμοτόμος - «αντιστάθηκε στη φθορά του χρόνου και άντεξε γιατί ήταν αληθινό, μια και βγήκε κατευθείαν μέσα από την ψυχή των απλών ανθρώπων που το δημιούργησαν». Και επισημαίνει ο Δ. Φλεμοτόμος, την ανάγκη να παρουσιάζονται οι «Ομιλίες» και σήμερα στο φυσικό τους τόπο, τους δρόμους και τις πλατείες και ότι θα ήταν σφάλμα να ανέβουν στη σκηνή με προβολείς και μικρόφωνα. «Η προσαρμογή της Ομιλίας» - λέει - «σε σύγχρονη θεατρική και αισθητική, είναι ασέβεια και επιπολαιότητα και θα καταστρέψει σίγουρα μια μορφή έκφρασης που ξέρει καλά να κάνει και χωρίς αυτά».

Κατά καιρούς πάντως, γίνεται προσπάθεια να παρουσιάζονται και σύγχρονες «Ομιλίες», πέρα από την παρουσίαση των παλιών «Ομιλιών». Πολλοί πιστεύουν ότι ναι μεν πρέπει να καταγραφούν πριν χαθούν όλα τα παλιά κείμενα, αλλά συγχρόνως να ενισχυθεί με κάποιο τρόπο η διάθεση να παραχθούν καινούρια. Αλλωστε οι «Ομιλίες» σχολίαζαν καταστάσεις και γεγονότα της εποχής τους. Για να μη μιλάμε για αναβίωση των «Ομιλιών», καλό είναι να συνεχιστούν αυτές καταγράφοντας σύγχρονα ζητήματα.

Σοφία ΑΔΑΜΙΔΟΥ

Tα γεφύρια που χάνονται

Tα γεφύρια που χάνονται

«Αν δε στοιχειώσετ' άνθρωπο, γεφύρι δε στεριώνει». Οι παραλλαγές του τραγουδιού του γεφυριού της Αρτας φτάνουν τον αριθμό 333. Η γυναίκα του πρωτομάστορα δεν είναι είναι απλώς ένας μύθος που έθρεψε τη λαϊκή φαντασία. Το γεφύρι δε στέριωνε και η δυσκολία να ερμηνευτεί το «ανεξήγητο» γέννησε την ύπαρξη του δαιμονικού στοιχείου.

Η γέφυρα στον ποταμό Κομψάτο. Διακρίνονται οι φθορές που έχει υποστεί

Οχι τότε πρώτη φορά, αλλά από την αρχαιότητα. Γιατί μια γέφυρα χτιζόταν εκεί που χρειαζόταν να ενωθούν απροσπέλαστα για το διαβάτη σημεία. Και αυτά είναι κυρίως τα ποτάμια. Κι αυτή είναι η δυσκολία. Τα θεμέλια της γέφυρας έπρεπε να μπουν στην κοίτη του ποταμού και το χτίσιμο να γίνει την άνοιξη και το καλοκαίρι, τότε, δηλαδή, που η στάθμη των νερών κατεβαίνει εξ αιτίας των λιγότερων βροχών. Η γέφυρα κατέρρεε αν κάτι δεν είχε υπολογιστεί καλά στη θεμελίωση, στα στηρίγματά της, στα έδαφος, στη στάθμη των νερών ή στα σημάδια του καιρού.

Οι μάστορες των εκατοντάδων γεφυριών που βρίσκονται στον ελληνικό χώρο έμαθαν σιγά - σιγά την τεχνική και «ασφάλισαν» τα έργα τους με πασσάλους, αγκυρώσεις, αντηρίδες, ανακουφιστικά τόξα για τη διαφυγή των νερών κ.ά. Τα περισσότερα χρονολογούνται στον 18ο και 19ο αιώνα, ενώ είναι ελάχιστα τα σωζόμενα γεφύρια της βυζαντινής περιόδου. Πάντως, όπου ο διαβάτης συναντά γεφύρι, είναι βέβαιο πως πολύ κοντά θα βρει κάποιο κατάλυμα και ένα εκκλησάκι. Τα γεφύρια ήταν περάσματα, διευκόλυναν το εμπόριο, τα ταξίδια, ακόμα και τις πολεμικές επιχειρήσεις. Στην πραγματικότητα, ήταν δημόσια έργα και συχνά σχετίζονταν με την ιδιωτική πρωτοβουλία. Επιγραφή του 1440 στη γέφυρα του ποταμού Αλφειού, κοντά στην Καρύταινα, μνημονεύει τον Ραούλ Μανουήλ Μελίκη ως «νέον δομήτορα». Εξάλλου τον 11ο αι. μ.Χ. είχε επιβληθεί ειδικός φόρος για τη συντήρηση των γεφυριών, γνωστός ως «γεφύρωσις».

Δεκαεννέα αιώνες αργότερα, οι δρόμοι και τα περάσματα άλλαξαν, έγιναν μοντέρνα, μεγαλύτερα, εκσυγχρονίστηκαν... Τα γεφύρια εγκαταλείφθηκαν, δεν έχασαν όμως κάτι: Αποτελούν μοναδικά στοιχεία του πολιτισμού και της οικονομίας εποχών των κοινωνιών. Η «γεφύρωσις» ή, με άλλα λόγια, η προστασία των γεφυριών δεν αγγίζει ένα κράτος, που φροντίζει να φτιάχνει καινούριους δρόμους ξεχνώντας τους παλιούς...

Η ευαισθησία ενός εκπαιδευτικού από την Ξάνθη, του Νικ. Κόκκα, «ακούμπησε» πάνω στα πληγωμένα πέτρινα γεφύρια της Θράκης και έστειλε σχετική επιστολή προς την υπουργό Πολιτισμού, Ελ. Παπαζώη και τις αρμόδιες Διευθύνσεις και Εφορείες Αρχαιοτήτων. Αφορμή στάθηκε η εκπόνηση ενός προγράμματος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, με θέμα «Εγκαταλελειμμένοι Ορεινοί Οικισμοί του Νομού Ξάνθης». Ο εκπαιδευτικός επισημαίνει τα στατικά προβλήματα των γεφυριών, τα θεμέλια των οποίων έχουν διαβρωθεί εξαιτίας του υδροφόρου ορίζοντα, τα προβλήματα στην επιφάνεια, αλλά και τους λαθρανασκαφείς που αφαιρούν πέτρες, για να βρουν υποτιθέμενους θησαυρούς. Πάντως, το νερό είναι ο αιώνιος εχθρός των γεφυριών είτε διαβρώνοντας τα θεμέλια είτε απογυμνώνοντας αυτά, όταν πέφτει η στάθμη του πυθμένα. Ενώ άλλα προβλήματα που διαπιστώνει κανείς στα γεφύρια είναι οι παραμορφώσεις των τόξων, οι αποκολλήσεις και καταρρεύσεις λίθων και στηθαίων, η διάβρωση των επιφανειών κ.ά.

Ο Νικ. Κόκκας, στην επιστολή του, αναφέρει γέφυρες της Θράκης που χρειάζονται την άμεση επέμβαση των αρμόδιων υπηρεσιών. Η βυζαντινή γέφυρα στον ποταμό Κομψάτο (Ν. Ροδόπης) αναφέρει ότι «έχει ακρωτηριαστεί στη μια πλευρά, η κατάρρευση ενός τόξου είναι πιθανή», ενώ «τα ίχνη των λαθρανασκαφέων εντοπίζονται σε πέντε σημεία». Στο ίδιο ποτάμι, σημειώνει, «υπάρχουν κι άλλες παραδοσιακές γέφυρες, μία εκ των οποίων κατέρρευσε σε πρόσφατες πλημμύρες». Και συνεχίζει: «Στο 8ο χιλιόμετρο της διαδρομής Ξάνθη - Σταυρούπολη, κατέρρευσε ένα γεφύρι στις πλημμύρες του 1997. Στο 6ο χιλιόμετρο της ίδιας διαδρομής κατέρρευσε η μία πλευρά ενός μικρού μονότοξου γεφυριού».

Η προστασία των γεφυριών είναι προφανές ότι απαιτεί τη συνεργασία πολλών ειδικοτήτων, ώστε να εξασφαλιστεί η στατικότητά τους, να αποκατασταθούν οι φθορές όπου είναι δυνατόν, αλλά - το κυριότερο - να αντιμετωπιστούν οι αιτίες που προκαλούν τα παραπάνω. Η ίδια συνεργασία απαιτείται για την καταγραφή των γεφυριών, όχι μόνο της Θράκης, αλλά ολόκληρης της χώρας, ώστε να είναι δυνατή η εκτενής μελέτη τους, ιστορική - αρχαιολογική - αρχιτεκτονική. Προϋπόθεση των παραπάνω είναι να αρθεί η αδυναμία των Υπηρεσιών του υπουργείου Πολιτισμού να προστατεύσουν και να επέμβουν όπου χρειάζεται. Και αυτό είναι μάλλον αδύνατο, όταν η μια Εφορεία, η 4η Εφορεία Νεωτέρων Μνημείων (Μακεδονία - Θράκη), επιβλέπει 16 νομούς!

Καθ' οδόν: Στην Αρκαδία

Καθ' οδόν: Στην Αρκαδία

Μουσείο Υδροκίνησης στη Δημητσάνα

Κατά τον Ηρόδοτο και άλλους αρχαίους συγγραφείς, οι Αρκάδες και οι Κυνούριοι ήταν αυτόχθονες. Είχαν αυτόνομο πολιτικό βίο και κοινούς ηθικούς δεσμούς, μας πληροφορεί ο Αριστοτέλης. Εδώ στην Αρκαδία, όπου θα περάσουμε τη σημερινή Κυριακή μας, η δημοκρατία έχει ανθήσει νωρίτερα από την Αθήνα. Κατά τους Ελληνιστικούς Χρόνους, δημιουργήθηκαν μεγάλες πόλεις Μαντινεία, Ορχομενός, Τεγέα, πόλεις που ενώθηκαν και μεγάλωσαν μετά τη μάχη στα Λεύκτρα (371). Μετά την υποδούλωση της πόλης στους Ρωμαίους, άρχισε και η παρακμή της... Τώρα, ασφαλώς, θα αναρωτιέστε γιατί πάμε εκεί. Είναι απλό. Αποφασίσαμε να επισκεφτούμε όλη την Ελλάδα. Σήμερα, λοιπόν, θα θαυμάσουμε τις σπάνιες ομορφιές, τόσο στα ορεινά, όσο και στα παράλια αυτής της πανέμορφης περιοχής, στέλνοντας έτσι ένα μήνυμα σε εκείνους που νομίζουν ότι η καλοκαιρινή Ελλάδα είναι μονάχα η Μύκονος. Δεν είναι όμως. Η ελληνική ομορφιά απαντάται παντού και όχι στα μέρη που για άγνωστο λόγο έγιναν της μόδας. Πάμε;

Τριπολιτσά...

...με το όνομά αυτό ήταν γνωστή η Τρίπολη μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα, που η γεωγραφική της θέση, στο κέντρο του οροπεδίου της Αρκαδίας, τη βοήθησε πολύ να αναπτυχθεί, να εξελιχθεί και να κυριαρχήσει στην περιοχή. Είναι χτισμένη στα 655 μέτρα, μέσα σε κατάφυτο και γόνιμο οροπέδιο και περιβάλλεται από τους ορεινούς όγκους του Αρτεμισίου, του Παρθένιου. Ανήκει στην επαρχία της Μαντινείας. Απέχει μόλις 165 χιλιόμετρα από την Αθήνα.

Τι μπορούμε να δούμε εκεί;

Αρχαία στη Μεγαλόπολη

Στα δέκα χιλιόμετρα βρίσκεται η αρχαία Τεγέα. Η Τεγέα, η σημαντικότερη πόλη της Αρκαδίας, στην αρχαιότητα είχε μια πολύ ταραγμένη ιστορία και αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να σώζονται ελάχιστα ίχνη από τα επιβλητικά της τείχη. Το αξιοθέατο της περιοχής είναι ο ναός της Αλέας Αθηνάς, που ξεχωρίζει για την κατασκευή του, όσο και για το μέγεθός του. Κοντά στην αγορά της Τεγέας, υπήρχε θέατρο, που το ανήγειρε ο Αντίοχος ο Επιφανής το 175 π.Χ., μέσα στο κοίλο του οποίου βρίσκεται η εκκλησία της Επισκοπής. Σε μικρή απόσταση διακρίνονται υπολείμματα μεσαιωνικών τειχών και το μωσαϊκό δάπεδο.

Η αρχαία Μαντινεία απέχει δώδεκα χιλιόμετρα από την Τρίπολη. Εκεί ανακαλύφθηκαν τα ερείπια της πόλης, που, από τον Πολύβιο, αναφέρεται ως «αρχαιοτάτη και μεγίστη», ενώ στην Ιλιάδα, ως «ερατεινή Μαντινέη». Εκεί η ιστορία ψιθυρίζει και τραγουδά. Μιλά για άλλες εποχές, για άλλα μεγαλεία, για μεγάλες μάχες, για μεγάλες καταστροφές. Μιλά για το θέατρο, για το βουλευτήριο, για τα δημόσια οικοδομήματα που μόνον τα λείψανά τους μπορούμε να δούμε σήμερα. Και εμείς μετά θα πάμε στο Αρχαιολογικό Μουσείο, για να δούμε όλα τα ευρήματα από τις ανασκαφές και κομμάτι κομμάτι να συναρμολογήσουμε το παζλ της ιστορίας. Και στο Μουσείο Τεγέας Αλέας θα μπορέσουμε να απολαύσουμε τη μοναδική στην Ελλάδα συλλογή λατρευτικών ειδωλίων.

Αστρος και Παράλιο Αστρος

Στεμνίτσα

Απέχει 45 χιλιόμετρα από την Τρίπολη και είναι γνωστό από τη Β` Εθνοσυνέλευση, που έγινε εκεί τον Απρίλη του 1823.

Θα προχωρήσουμε τρία μόλις χιλιόμετρα και θα φτάσουμε στο Γυναικείο Μοναστήρι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα, που ιδρύθηκε το 12ο αιώνα. Πρόκειται για ένα κομψό οικοδόμημα με εντυπωσιακό τρούλο. Στην αυλή θα δούμε γλυπτά με περίτεχνο διάκοσμο. Λέγεται ότι ο Ηρώδης ο Αττικός είχε εκεί μια έπαυλη.

Τώρα στο Παράλιο Αστρος, που είναι τόσο γραφικό, που είναι χτισμένο αμφιθεατρικά κατά μήκος μιας όμορφης παραλίας και έχει έναν έντονο νησιώτικο χαρακτήρα, γραφικά σοκάκια και παραδοσιακή σπίτια με στέγες από κεραμίδια, θα λουστούμε.

Πού; Μα, φυσικά, στα Βερβένια, στον Αγιο Ανδρέα και στα λιμανάκια προς το Ξηροπήγαδο.

Βυτίνα

Η Βυτίνα είναι πανέμορφη. Αυτήν την εικόνα διατηρώ από τότε που ήμουνα παιδάκι, που με είχαν πάει οι γονείς μου για να μου ανοίξει η όρεξη... Η Βυτίνα είναι κατάφυτη, καταπράσινη, έχει εξοχές, έχει πάρκα και διαθέτει καταπληκτικό κλίμα. Το τελευταίο Σαββατοκύριακο του Ιούλη, στο χωριό Νυμφαία, γίνεται το «Πανηγύρι του τσοπάνη». Συμμετέχουν οι τσοπάνηδες από όλο το νομό και προσφέρονται κρέας ψητό ή βραστό, τυροκομικά και κρασί. Αντε, λοιπόν, ραντεβού εκεί.

Πριν φύγουμε, όμως, θα κάνουμε μια στάση στην «μπαρουταποθήκη»του αγώνα, την πιο τυπική κωμόπολη του Μοριά, την ωραία Δημητσάνα. Είναι χτισμένη αμφιθεατρικά σε δύο αντικριστούς λόφους σε υψόμετρο 960 μέτρων, εκεί όπου στα αρχαία χρόνια ήταν η πόλη Τεύθις. Η Δημητσάνα ήταν η γενέθλια πόλη του πατριάρχη Γρηγορίου του Ε ' και του μητροπολίτη Παλαιών Πατρών Γερμανού. Η πανέμορφη πόλη, με τα σιωπηλά πέτρινα σπίτια της, τις τοξωτές πόρτες και τα πετρόστρωτα σοκάκια της, στέκεται περήφανη για τη σοβαρή ομορφιά της και σκεπτική «κοιτάζει» προς τον κάμπο της Μεγαλόπολης. Το ελεύθερο βλέμμα της σκαρφαλώνει στον Ταΰγετο που διαγράφεται στο βάθος, ενώ στα αυτιά της έρχονται οι υδάτινες μελωδίες του Λουσίου, του ποταμού που έλουσε τα μαλλιά του Δία, έτσι λέγεται τουλάχιστον.

Το μέγεθος της αξίας του εμπορεύματος

Το μέγεθος της αξίας του εμπορεύματος

Στην παραγωγή των εμπορευμάτων παίρνουν μέρος εργαζόμενοι με διαφορετική ειδίκευση. Η εργασία του εργαζόμενου χωρίς καμιά κατάρτιση είναι απλή εργασία.

Η εργασία που απαιτεί ειδική κατάρτιση είναι σύνθετη ή ειδικευμένη εργασία.

Η σύνθετη εργασία παράγει στη μονάδα του χρόνου αξία μεγαλύτερου μεγέθους, σε σύγκριση με την απλή εργασία. Στην αξία του εμπορεύματος που παράγεται από σύνθετη εργασία μπαίνει και μέρος της εργασίας που ξοδεύτηκε για την εκπαίδευση του εργαζόμενου.

Η μετατροπή όλων των ειδών της σύνθετης εργασίας σε απλή εργασία συντελείται αυθόρμητα.

Το μέγεθος της αξίας του εμπορεύματος καθορίζεται από την κοινωνικά αναγκαία ποσότητα απλής εργασίας.

Η σύνθετη εργασία αποκτάει τη σημασία πολλαπλασιασμένης απλής εργασίας, μια ώρα σύνθετης εργασίας είναι ίση με κάμποσες ώρες απλής εργασίας.

Είναι γνωστό πως οι χωριστοί εμπορευματοπαραγωγοί εργάζονται κάτω από διαφορετικές συνθήκες και ξοδεύουν για την παραγωγή των ίδιων εμπορευμάτων διαφορετική ποσότητα χρόνου εργασίας.

Μήπως αυτό σημαίνει πως όσο πιο τεμπέλης είναι ο εργαζόμενος, όσο λιγότερο ευνοϊκοί οι όροι κάτω από τους οποίους εργάζεται, τόσο μεγαλύτερη θα είναι η αξία του εμπορεύματος;

Οχι, δε σημαίνει αυτό.

Το μέγεθος της αξίας του εμπορεύματος δεν καθορίζεται από τον ατομικό χρόνο εργασίας που ξοδεύεται για να παραχθεί το εμπόρευμα από τον χωριστό εμπορευματοπαραγωγό, αλλά από τον ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΑΝΑΓΚΑΙΟ ΧΡΟΝΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΑΝΑΓΚΑΙΟΣ ΧΡΟΝΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ είναι ο χρόνος, που απαιτείται για την παραγωγή ενός εμπορεύματος, κάτω από μέσους κοινωνικά κανονικούς όρους παραγωγής, δηλαδή με μέσο επίπεδο τεχνικής, με μέση επιδεξιότητα και εντατικότητα της εργασίας.

Ο κοινωνικά αναγκαίος χρόνος εργασίας αλλάζει με την αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας.

Η παραγωγικότητα της εργασίας καθορίζεται από την ποσότητα των προϊόντων που δημιουργούνται στη μονάδα του χρόνου εργασίας.

Η παραγωγικότητα της εργασίας αυξάνει με την τελειοποίηση ή την πληρέστερη χρησιμοποίηση των εργαλείων παραγωγής, με την ανάπτυξη της επιστήμης, με το ανέβασμα της τέχνης του εργαζόμενου, με την ορθολογική οργάνωση της εργασίας και με άλλες βελτιώσεις στο προτσές της παραγωγής.

Οσο μεγαλύτερη είναι η παραγωγικότητα της εργασίας, τόσο λιγότερος είναι ο αναγκαίος χρόνος για την παραγωγή της μονάδας του δοσμένου εμπορεύματος, τόσο χαμηλότερη είναι και η αξία του εμπορεύματος.

«Το μέγεθος της αξίας ενός εμπορεύματος αλλάζει απευθείας, ανάλογα με την ποσότητα και αντιστρόφως ανάλογα με την παραγωγική δύναμη της εργασίας, που πραγματοποιείται μέσα σε αυτό το εμπόρευμα».¹

Η εντατικότητα της εργασίας καθορίζεται από την ποσότητα της εργασίας που ξοδεύεται στη μονάδα του χρόνου.

Οσο περισσότερη εργασία ξοδεύεται στη μονάδα του χρόνου, τόσο μεγαλύτερο είναι το μέγεθος της δημιουργούμενης αξίας, που ενσωματώνεται σε μεγαλύτερη ποσότητα παραγμένων εμπορευμάτων.

«Το ανέβασμα της παραγωγικής δύναμης της εργασίας και η αύξηση της έντασής της επενεργούν από μια άποψη ομοιόμορφα. Και τα δύο αυξάνουν τη μάζα των προϊόντων που παράγονται στο ίδιο χρονικό διάστημα. Και τα δύο συντομεύουν, λοιπόν, το μέρος εκείνο της εργάσιμης ημέρας που χρειάζεται ο εργάτης για την παραγωγή των μέσων συντήρησής του ή του ισοδύναμού τους».²

Ο διπλός χαρακτήρας της εργασίας

Κάθε εμπόρευμα έχει διπλό χαρακτήρα: Από τη μια μεριά, είναι αξία χρήσης και, από την άλλη, αξία.

Αυτός ο διπλός χαρακτήρας του εμπορεύματος καθορίζεται από το διπλό χαρακτήρα της εργασίας, που είναι ενσωματωμένη στο εμπόρευμα.

Τα είδη εργασίας είναι τόσο πολυποίκιλα, όσο και οι παραγόμενες αξίες χρήσης.

Σήμερα στον κόσμο παράγονται πάνω από 20 εκατομμύρια αξίες χρήσης. Π.χ., η εργασία του μαραγκού είναι ποιοτικά διαφορετική από την εργασία του ράφτη, του τσαγκάρη κλπ.

Τα διαφορετικά είδη εργασίας διαφέρουν το ένα από το άλλο στο σκοπό, στις μεθόδους, στα εργαλεία και, τέλος, στα αποτελέσματά τους. Π.χ., ο μαραγκός δουλεύει με το σκεπάρνι, το πριόνι, το ροκάνι και παράγει είδη ξύλου (τραπέζια, καρέκλες, κλπ.). Ο ράφτης παράγει ρούχα με τη βοήθεια της ραπτομηχανής, του ψαλιδιού και της βελόνας. Ετσι, βλέπουμε ότι σε κάθε αξία χρήσης είναι ενσωματωμένο ένα ορισμένο είδος εργασίας.

Η εργασία που ξοδεύτηκε με καθορισμένη μορφή είναι συγκεκριμένη εργασία.

Η συγκεκριμένη εργασία δημιουργεί την αξία χρήσης του εμπορεύματος. Αλλά αυτή η εργασία δεν είναι η μοναδική πηγή των αξιών χρήσης, που παράγει τον υλικό πλούτο.

Μια άλλη πηγή της αξίας χρήσης είναι τα υλικά αντικείμενα της φύσης.

Η συγκεκριμένη εργασία και η αξία χρήσης υπάρχουν ανεξάρτητα από το αν η παραγωγή είναι ή δεν είναι εμπορευματική.

Στις συνθήκες, όμως, της εμπορευματικής παραγωγής, η εργασία των εμπορευματοπαραγωγών δεν είναι μόνο συγκεκριμένη, αλλά και αφηρημένη.

Κατά την ανταλλαγή συγκρίνονται μεταξύ τους και εξισώνονται το ένα με το άλλο τα πιο ποικιλόμορφα εμπορεύματα που έχουν δημιουργηθεί από διαφορετικά είδη συγκεκριμένης εργασίας.

Συνεπώς, πίσω από τα διαφορετικά συγκεκριμένα είδη εργασίας κρύβεται κάτι το κοινό, που χαρακτηρίζει κάθε εργασία.

Τόσο η εργασία του μαραγκού, όσο και η εργασία του ράφτη, παρά την ποιοτική διαφορά ανάμεσα σ' αυτά τα είδη εργασίας, αποτελούν παραγωγικό ξόδεμα του μυαλού, των νεύρων, των μυώνων κλπ. του ανθρώπου, και με αυτήν την έννοια αποτελούν όμοια ανθρώπινη εργασία, εργασία γενικά.

Η ομοιογενής κοινωνική εργασία των εμπορευματοπαραγωγών, ανεξάρτητα από τη συγκεκριμένη μορφή της, λέγεται αφηρημένη εργασία.

Η αφηρημένη εργασία δημιουργεί την αξία του εμπορεύματος και, μάλιστα, είναι η μοναδική πηγή της αξίας.

Η αφηρημένη εργασία, που αποτελεί τη βάση της αξίας, εκφράζει τις οικονομικές σχέσεις μεταξύ των εμπορευματοπαραγωγών.

Η αφηρημένη και η συγκεκριμένη εργασία αποτελούν δύο πλευρές της εργασίας, που είναι ενσωματωμένη στο εμπόρευμα.

«Κάθε εργασία είναι, από τη μια, ξόδεμα ανθρώπινης εργατικής δύναμης με τη φυσιολογική έννοια, και με αυτήν την ιδιότητα της όμοιας ανθρώπινης ή αφηρημένης ανθρώπινης εργασίας αποτελεί την αξία του εμπορεύματος.

Κάθε εργασία είναι, από την άλλη, ξόδεμα ανθρώπινης εργατικής δύναμης με την ιδιαίτερη καθορισμένη σκόπιμη μορφή, και με την ιδιότητα αυτή της συγκεκριμένης ωφέλιμης εργασίας παράγει αξίες χρήσης».³

1. Κ. Μαρξ: «Το Κεφάλαιο», πρώτος τόμος, σελ. 55.

2. Κ. Μαρξ: «Το Κεφάλαιο», πρώτος τόμος, σελ. 545.

3. Κ. Μαρξ: «Το Κεφάλαιο», πρώτος τόμος, σελ. 60.

Του
Γιώργου ΠΟΛΥΜΕΡΙΔΗ

Στο «τζάκι» του Μιχάλη

Στο «τζάκι» του Μιχάλη

Γρηγοριάδης Κώστας

Ο φίλος μου ο Μιχάλης Τζαφούρης από το Μενίδι ήταν από τζάκι, και τι τζάκι, αρχοντικό, μεγαλόπρεπο, γιομάτο αγάπη και ζεστασιά, να καίει λιοκούτσουρα και κληματαριές. Με πλουμιστά πυρότουβλα, ένα γύρω κεντίδια, με σιρίτια κρόσσια κι όμορφα ζωντανά χρώματα. Αριστερά η παλιά λάμπα πετρελαίου, στη μέση το παλιό εικονοστάσι με την Παναγία την Πορταΐτισσα, το χάλκινο λυχνάρι του Αλαντίν κι άλλα λιλιά και τζοβαΐρια. Παλιές καλαμωτές κορνίζες με τους γονείς με ενδυμασίες εποχής. Αριστερά και δεξιά, ράφια με διάφορα στολίδια, μπακίρια και γυαλικά.

***

Το στέκι μας, λοιπόν, ήταν το σπίτι του Μιχάλη κι εκεί πλάι στο τζάκι μαζευόμασταν οι φίλοι το βράδυ τις άγριες νύχτες του χειμώνα.

Κι όχι μόνον επειδή είχε το καλύτερο κρασί του Μενιδίου, φτιαγμένο με πολύ κόπο από τα χεράκια του κι όχι μόνον που 'ξερε να φτιάχνει χίλιες λιχουδιές, στο πι και φι και δεν το 'χε σε τίποτα να πάρει δυο πατάτες, να πάρει δυο κρεμμύδια και να τα ρίξει στη χόβολη να ψηθούν, ξίδι, λάδι, αλατοπίπερο, αχνιστές μοσχομύριζε ο τόπος κι ελίτσες μαζί, από το κτήμα του, να σ' ανοίγει η όρεξη και τα σερβίριζε με πετιμέζι. Κι έρχονταν οι κούπες το κρασί απανωτές. Ο οινολόγος του, ο κ. Κρανιδιώτης στην Ευριπίδου, που τα παρακολουθούσε, έλεγε «έχω χίλιους πελάτες, αλλά σαν το κρασί του Μενιδιάτη κανείς».

Οι φίλοι τον ρωτούσαν για το μυστικό. Και εκείνος απαντούσε: «Κανένα μυστικό. Καθαρό σταφύλι. Από το αμπέλι του. Καθαρό πατητήρι, καθαρό βαρέλι».

Οταν κοντοζύγωνε η εποχή του τρύγου, άρχιζε η σκληρή δουλιά. Ωρες καταγινότανε με το πλύσιμο των βαρελιών. Ξανά και ξανά. Εκτός από το βραστό νερό και την κόζα ...χρησιμοποιούσε κλαδιά από πεύκο και θυμάρι, μέχρι που να 'ρθει το βαρέλι να λαμπικάρει.

Σε μεγάλο καζάνι στην αυλή, έβραζε το μούστο κι ετοίμαζε τη μουσταλευριά. Από πάνω έριχνε στάχτη καθαρή, ερχότανε ο μούστος και άφριζε. Μάζευε τον αφρό με την κουτάλα κι ο μούστος έτοιμος πια καθάριζε. Μοσχομύριζε η γειτονιά κι έρχονταν να πάρει το μερτικό της, είτε στις πιατέλες είτε στα μπολ...

Εκτός από τα παραπάνω που ανέφερα, ήταν και η προσωπική του λάμψη. Ο φωτεινός καλόκαρδος χαρακτήρας του. Οι ιστορίες και το χιούμορ του, οι συμβουλές και οι θυμοσοφίες του. Δεν είχε αντιληφθεί ότι υπάρχει και το άδικο κι όταν του συνέβαινε, έπεφτε του θανατά, πήγαινε να σκάσει. Οπως τότε με τους σεισμούς, που 'πεσαν τα μπροστινά δωμάτια κι έμεινε όλο το σπίτι ξεμάντρωτο. Πήγε να κάνει ένα υποτυπώδες χτίσιμο να προφυλάξει τα εργαλεία του και τα υπάρχοντά του. Κάποιοι καλοθελητές έτρεξαν και τον κάρφωσαν στην Αστυνομία, πως, τάχα, έχτιζε δίχως άδεια. Αποτέλεσμα, ο φίλος μας να περάσει δυο νύχτες στο Αυτόφωρο και τελικά να αθωωθεί. Αυτή την παλιανθρωπιά δεν τη φανταζότανε και του κόστισε πολύ. Πάντα κάπου καιροφυλαχτεί ένας κακός άνθρωπος.

Ομως, οι πολλοί τον αγαπούσαν και τον εκτιμούσαν. Γιατί και εκείνος με τη σειρά του όλους τους αγαπούσε και κυρίως τους εξυπηρετούσε. Κι αντί να απαντήσει στο λόγο σου, ξάφνου θυμότανε μια σχετική ιστορία.

***

«Ηταν ένας μπάρμπα - Θοδωρής από τα Λιόσα, που είχε φήμη πως με κάτι μαγικά έφτιαχνε τις γυναίκες που δεν κάνανε παιδιά. Μια Μαρκούκα απ' τη Χασιά πήγε να τον βρει μήπως και τη γιάνει να κάνει παιδί».

Πάει έξω από το σπίτι του, φωνάζει, φωνάζει, τίποτα... Βγαίνει η γυναίκα του.

«Θέλω τον μπάρμπα - Θοδωρή - της λέει - να με γιάνει μπας και κάνω παιδί».

«Ο μπάρμπα - Θοδωρής είναι στ' αμπέλι...». Απαντά η άλλη. «Θα πάω να τον βρω!», λέει η Μαρκούκα...

«Μωρ' κάτσε κει, και μην πιστεύεις τέτοια πράγματα».

«Θα πάω στ' αμπέλι να τον βρω», λέει η άλλη και φεύγει!...

«Καλή σου μέρα μπάρμπα - Θοδωρή»!..

«Καλώς τη Μαρκούκα... Ποιος καλός δρόμος σε έφερε κατά δω;».

«Μπάρμπα - Θοδωρή... Θέλω να με γιάνεις μπας και κάνω παιδί».

«Κάτσε μια στιγμή, να αποσώσω τη δουλιά και θα σε γιάνω».

Φάγανε ψωμί, είπανε και μια κούπα κρασί.

«Πέσε στα μπρούμυτα στην πεζούλα, μωρ Μαρκούκα, σήκωσε τα φουστάνια σου και γείρε σα κάτω την κεφαλή».

Η δόλια η Μαρκούκα έκανε ό,τι της παράγγειλε ο μπάρμπα - Θοδωρής. Εγειρε κι αυτός από πάνω της...

«Βρε μπάρμπα - Θοδωρή - διαμαρτύρεται η Μαρκούκα - θαρρώ σαν να μου κάνεις τη δουλιά...».

«Α... όλα κι όλα... Απαντά προσβλημένος ο μπάρμπα - Θοδωρής... Τέτοια κατηγορία δεν τη δέχουμε... Εμ πασχίζω να σε φτιάξω... εμ φωνάζεις κιόλας.

Μήπως θέλεις να σ' αφήσω στη μέση;».

«Οχι... όχι... συνέχισε... τώρα π' άρχισες... Και θα ξανάρθω...». Απάντησε αφιονισμένη η Μαρκούκα!..

***

Ο Μιχάλης είναι στα πάνω του... Διηγείται με απλό εκφραστικό τρόπο - το κρασί λαμπυρίζει καθάριο στο ποτήρι - κι όλη η συντροφιά σκάει στα γέλια.

Αφορμή για τον Μιχάλη να συνεχίσει...

Ενας κόρακας είναι στον πιο ψηλό βράχο του βουνού και γιομάτος καμάρι καυχιέται πως κανείς δεν μπορεί να φτάσει τόσο ψηλά, όσο είναι αυτός. Το σαλιγκάρι από κάτω του φωνάζει, μην παινεύεσαι κυρ - κόρακα, γιατί κι εγώ μπορώ να φτάσω τόσο ψηλά!...

«Και πώς θα ανέβεις;», απαντά ο κόρακας.

«Γλείφοντας...», τον αποστόμωσε το σαλιγκάρι!..

***

Δυο ιστορίες. Χιλιάδες ιστορίες που να συνταιριάζουν.

«Και πού τα ξέρεις όλα αυτά;». Τον ρωτούσαν. Και κείνος απαντούσε ανάλογα.

«Μια φορά κάτι σπουδαγμένοι είχανε διαβάσει κάτι γραφές και συγγράμματα και αναρωτιόντουσαν, ποιος τάχα να τα έχει γράψει!..».

«Ενας ασκητής - του 'πανε - ο Αγιος Αντώνιος που ζει στην έρημο. Κινήσανε να πάνε στην έρημο να τον βρουν και να τον γνωρίσουν. Βλέπουν ένα σκελετωμένο ανθρωπάκι με άγρια γενειάδα και κουρέλια».

«Πόσα χρόνια είσαι εδώ...». Τον ρωτούν!

«Πολλά, πάρα πολλά. Εχω χάσει πια το λογαριασμό».

«Πήγες στο σχολειό; Βγήκες στην κοινωνία; - Τον ξαναρώτησαν. Γνώρισες από κοντά τον κόσμο»;

«Οχι». Και πώς ζεις;

«Τρώγοντας χόρτα και πίνοντας νεράκι του Θεού».

«Σχολειό δεν πήγες γέροντα, πουθενά δεν πήγες, τίποτα δε γνώρισες - μιλούν απορημένοι οι σπουδαγμένοι - κι όλα αυτά τα συγγράμματα και τα ωραία τροπάρια που έγραψες, πώς τα έμαθες;».

Και εκείνος απάντησε...

«Πέστε μου, ποιο Πανεπιστήμιο έφτιαξε το νου τ' ανθρώπου;». Και σηκώνοντας το δάχτυλο «Ο νους τ' ανθρώπου έφτιαξε το Πανεπιστήμιο!».

***

Στου Μιχάλη του Τζαφούρη - όπως είπα - μαζευόμασταν οι φίλοι χειμώνα καλοκαίρι, από τα χρόνια εκείνα που χάθηκε από τις πόλεις η γειτονιά.

Ο κόσμος κλείνεται στο διαμέρισμά του στην πολυκατοικία και δεν έχει μια καλημέρα με τον διπλανό.

Απομονωμένος, αποξενωμένος, έρημος βαρύς και μόνος ο άνθρωπος, πνιγμένος στα χιλιάδες προβλήματα, πίνει μεγάλες αποχαυνωτικές δόσεις - να χορτάσει την πνευματική του ανεπάρκεια - στα σκουπίδια της τηλεόρασης.

Αναζητώντας λίγη ζεστασιά, κάποιο αποκούμπι, ανθρώπινη στοργή, το λόγο τον αληθινό και τον απέριττο της καθημερινής μας επικοινωνίας, βρίσκαμε καταφύγιο στην αυλή ή το τζάκι του Μιχάλη.

Το σπίτι του συγκέντρωνε όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά της παλιάς χαμένης γειτονιάς.

Η γειτονιά επέμενε να υπάρχει στο σπίτι του Μιχάλη!

Φρεσκοκομμένο καφέ από το χειρώνακτο μύλο του. Ενα ποτήρι κρύο νερό και γλυκό του κουταλιού, είτε από παράδοση, είτε από νοοτροπία, είτε από ιδιοσυγκρασία!

Η καρδιά του Μιχάλη ήταν μεγάλη, σαν το τζάκι του, σαν την αυλή του, σαν τα γερά επιδέξια χέρια του, σαν το ανοιχτό του χαμόγελο, σαν τον καλό του λόγο.

Σαρκαστής και στοχαστικός, πλούσιος σε χιούμορ και επινοητικότητα, ώρες ώρες μελαγχολικός, εκρηκτικός και ευέξαπτος, πηγή αστείρευτων ιστορικών γεγονότων του Μενιδίου, ο τελευταίος γνώστης της αρβανίτικης γλώσσας και με μια πίκρα διάχυτη σ' όλη τους την έκφραση, πως το μεγάλο ταλέντο στην Κτηνιατρική πήγε χαμένο από τις σκληρές συνθήκες ζωής στα σκοτεινά χρόνια του πολέμου και της Κατοχής.

Πρέπει να το πούμε κι αυτό πως ο Μιχάλης ήταν και ο πρώτος πρακτικός κτηνίατρος της περιοχής, με τεράστια γνώση, ικανότητα και πείρα. Ηταν πασίγνωστος και αγαπητός, ήταν ο άνθρωπος της διπλανής πόρτας. Εχαιρε μεγάλης εμπιστοσύνης και όλοι τρέχανε σ' αυτόν. Και κείνος δεν αρνιόταν να προσφέρει με απλοχεριά τις υπηρεσίες και τις γνώσεις του. Τον παραδέχονταν όλοι οι κτηνίατροι του κοινοτικού κτηνιατρείου και ζητούσαν τη συμβουλή και τη βοήθειά του.

Ο Μιχάλης, επίσης, ήταν ο «αγαπημένος» όλων των μοναστηριών της περιοχής, που διατηρούσαν ζώα, συνήθως γελάδια και αιγοπρόβατα.

Ηταν πάντα πρόθυμος και, βέβαια, αφιλοκερδώς να τους εξυπηρετήσει, ό,τι ώρα και να ήταν. Είχε την ικανότητα και το σεβασμό να αποκτά στενότερους φιλικούς δεσμούς με τις γερόντισσες και να κερδίζει την αγάπη και την εμπιστοσύνη τους.

Το παρακάτω είναι μια απόδειξη στα όσα λέω.

Επειδή δε διέθετε μεταφορικό μέσον, πολλές φορές με επιστράτευε εμένα να τον πετάξω μέχρι εκεί. Ετσι μου δόθηκε η ευκαιρία να ζήσω και να γνωρίσω από κοντά τους φιλικούς δεσμούς που είχε με τις γερόντισσες και την εξυπηρέτηση που τους έκανε.

Γνώρισα τα περισσότερα μοναστήρια της περιοχής, από τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, στη Βαρυμπόμπη, μέχρι αυτόν του Συκάμινου έξω από τον Ωρωπό.

Και μια και η συζήτηση για το Συκάμυνο, καιρός είναι να διηγηθώ τα παρακάτω.

Περασμένη η ώρα. Αργά μεσάνυχτα σχεδόν. Ενα χιονόνερο να σε περονιάζει. Η γερόντισσα Ιλαρία και η γερόντισσα Καλλινίκη είναι σε απόγνωση. Περιμένανε τη γελάδα να γεννήσει. Αγκομαχούσε και τανιότανε το ζο, αλλά δεν κατάφερνε τίποτα, μέχρι που 'πεσε καταγής πάνω στην κοπριά. Τρέχουνε πανικόβλητες οι αδελφές, μην ξέροντας τι να κάνουν. Οσο αγκομαχούσε το ζώο, τόσο κι αυτές το ίδιο.

Μας καλούνε επειγόντως. Φτάσαμε παγωμένοι και καταμουσκεμένοι. Ενας αδύνατος γλόμπος μόλις και φώτιζε το στάβλο. Η γελάδα είχε γείρει και το βλέμμα της, θολό και τρομαγμένο, μας κοιτούσε μουγκανίζοντας σαν να ζητούσε βοήθεια.

«Νερό, γρήγορα ζεστό νερό, παράγγειλε ο Μιχάλης - και φέρτε το σχοινί». Πάνω κάτω οι αδελφές. Το ζωντανό κοιλοπονούσε κι αυτές προσεύχονταν στον Αγιο Μόδεστο να δώσει να λευτερωθεί. Η γερόντισσα Μαριάμ έτρεξε να φέρει το εικόνισμα.

Το έμπειρο μάτι του Μιχάλη κατάλαβε αμέσως... Το μοσχαράκι ερχόταν ανάποδα και υπήρχε μεγάλος κίνδυνος γι' αυτό και τη μητέρα του.

Πήρε ο Μιχάλης το σχοινί στα στιβαρά του χέρια κι όλα μαζί χώθηκαν στον κόλπο του ζώου. Πράγματι, το μοσχαράκι ερχόταν ανάποδα και είχαν μπλέξει τα τέσσερα ποδαράκια του.

«Μια μόνο λύση υπάρχει - είπε ο Μιχάλης - μήπως καταφέρουμε και σώσουμε τουλάχιστον τη μάνα. Οσο για το μοσχάρι, δεν μπορώ να εγγυηθώ τίποτα. Βοηθήστε όλοι να γυρίσουμε τη γελάδα και κρατήστε γερά, πολύ γερά... Γερά από τα ρουθούνια, δυνατά την ουρά κι ανοιχτά τα σκέλια και φέρτε τη χατζάρα βουτηγμένη στο οινόπνευμα...».

Εγινε μεγάλη σιωπή και η ιεροτελεστία αργά και βασανιστικά άρχισε και διακόπηκε με το δυνατό μουγκανητό του ολοζώντανου μοσχαριού... Ο επίσημος γιατρός του κοινοτικού κτηνιατρείου, ο κ. Θωμάς Σγουρδαίος - αξέχαστος φίλος, άνθρωπος και επιστήμονας - αλλά άπραγος κι άπειρος από τέτοια - άλλωστε και πού να τα μάθει; Στα σαλόνια του Πανεπιστημίου δε διδάσκονται αυτά, παρά μόνο στα βοσκοτόπια και τους στάβλους της ζωής...

Σε έξαλλη κατάσταση, χαρούμενος κι ευτυχισμένος, γιομάτος θαυμασμό για τον Μιχάλη φώναζε...

«Θεέ και Κύριε... Θεέ και Κύριε... τόσα χρόνια κτηνίατρος, γέρασα στη δουλιά και τέτοιο θάμα δεν είδα... Αγία Ηγουμένη... Αγία Ηγουμένη φωνάξτε γρήγορα τα κανάλια... φωνάξτε γρήγορα τις τηλεοράσεις να απαθανατίσουν τη σκηνή... Ακούς εκεί... Ακούς εκεί... Καισαρική τομή στη γελάδα κι ένα μοσχαράκι τρισχαριτωμένο κι ολοζώντανο».

Σε λίγο καταπονημένη και κουρασμένη η γελάδα με την άκρη της γλώσσας της έγλειψε να ζεστάνει το νεογέννητο, ενώ ο Μιχάλης, αφού την έραψε με μεγάλη τέχνη, σκούπιζε τα ματωμένα χέρια του μέχρι ψηλά τα μπράτσα με μια υγρή και ζεστή πετσέτα.

Κι έπεφτε τσουχτερό χιονόνερο κι όλοι είμαστε ξαναμμένοι από τη χαρά και την αγωνία, μέχρι που έφτασε με το ζεστό φασκόμηλο η γερόντισσα Ιλαρία.

***

Εκείνο το βράδυ της Τσικνοπέμπτης, ο Μιχάλης θα έφτιαχνε «ντόντουλες». Είχανε έρθει από νωρίς οι αδελφές του, η Βάσω και η Μαργαρίτα, φτιάξανε το ζυμάρι και τ' απλώσανε αφράτο και μοσχομύριστο στα ντιβάνια και τους καναπέδες. Αναψε φωτιά με ξύλα στην αυλή ο Μιχάλης κι έβαλε το μεγάλο καζάνι να κάψει.

Στο μεταξύ, οι γυναίκες και ο ίδιος με το δάχτυλο παίρνανε κομμάτι ζύμης, το στράβωνε και το κούφωνε με τέχνη... κι η «ντόντουλα» ήταν έτοιμη. Και το νερό στο καζάνι, βραστό, πολύ βραστό, ώστε να τις ανασηκώνει και να χοροπηδάνε βράζοντας, τις περίμενε.

Εκαιγε στο μεγάλο τηγάνι βούτυρο γάλακτος και τις περίχυνε. Μια κουτάλα «ντόντουλες», μια χούφτα τυρί κι η νοστιμιά τσάμπα. Αχνιζαν τα πιάτα και η μυρουδιά ήταν διάχυτη σ' ολόκληρο το σπίτι.

Ενας όμορφος καθημερινός κόσμος, ο κόσμος της διπλανής πόρτας, που αγωνιζότανε με ιδρώτα και αίμα για το μεροκάματο. Ενας κόσμος ζωντανός και με πλούσια αισθήματα. Ενας κόσμος της γειτονιάς, που δυστυχώς έπαψε να υπάρχει...

Εκείνο το αλησμόνητο βράδυ με τις «ντόντουλες», το όμορφο κρασί και τα κοψίδια από τον κρασάτο κόκορα!

Του
Βασίλη ΛΙΟΓΚΑΡΗ

ΕΜΦΥΤΕΥΜΑΤΑ ΚΟΧΛΙΑ Τεχνολογία (μερικής) ανάκτησης της ακοής

ΕΜΦΥΤΕΥΜΑΤΑ ΚΟΧΛΙΑ

Τεχνολογία (μερικής) ανάκτησης της ακοής

Ακούμε, όταν ο κοχλίας στο εσωτερικό αυτί ερεθίζει το ακουστικό νεύρο. Η κώφωση προκύπτει συνήθως όταν τα κύτταρα των μικροσκοπικών τριχιδίων μέσα στον κοχλία πάθουν ζημιά, συνήθως σαν αποτέλεσμα κληρονομικού ελαττώματος, βαριάς μόλυνσης, πολύ δυνατού θορύβου ή γήρανσης. Τα εμφυτεύματα κοχλία παρακάμπτουν τη ζημιά, συλλαμβάνοντας και μετατρέποντας τα ηχητικά κύματα σε σήματα, που στέλνουν μέσω ηλεκτροδίων στα κύτταρα δίπλα στο ακουστικό νεύρο.

Σε παγκόσμια κλίμακα, περισσότερα από 40.000 παιδιά και ενήλικοι χρησιμοποιούν εμφυτεύματα κοχλία. Τα κύτταρα των τριχιδίων που καλύπτουν τους αγωγούς του κοχλία κατά μήκος των ακουστικών νευρώνων είναι συντονισμένα να αντιδρούν σε συγκεκριμένες συχνότητες. Γι' αυτό, τα εμφυτεύματα έχουν από 8 έως 22 ηλεκτρόδια, που οι χειρουργοί τοποθετούν σε διάφορες θέσεις, ώστε να μεγιστοποιήσουν το φάσμα συχνοτήτων που προωθείται προς τον εγκέφαλο. Πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι η αύξηση του αριθμού των ηλεκτροδίων δε βελτιώνει την ακοή, ενώ αντίθετα η σωστότερη τοποθέτησή τους έχει σημαντικότερα αποτελέσματα. Οι περισσότεροι από τους φορείς τέτοιων εμφυτευμάτων αντιλαμβάνονται κανονικά την ένταση του ήχου, αλλά έχουν πρόβλημα να διακρίνουν το ύψος του ήχου (τη συχνότητά του) και γι' αυτό δυσκολεύονται να κατανοήσουν την ομιλία των άλλων ανθρώπων. Οι επιστήμονες δεν έχουν ανακαλύψει ακόμα τη βέλτιστη κατανομή των ηλεκτροδίων.

Οσο πιο γρήγορα γίνει η εμφύτευση σε έναν άνθρωπο που έχασε την ακοή του τόσο καλύτερα θα προσαρμοστεί στη νέα πηγή ηχητικών πληροφοριών. Οι άνθρωποι που έμειναν κουφοί πολλά χρόνια δεν αντιδρούν το ίδιο καλά, εξαιτίας του εκφυλισμού του κοχλία και του ακουστικού νεύρου. Συνήθως, η επιτυχημένη εμφύτευση σημαίνει ότι αυτός που τη χρησιμοποιεί μπορεί να ακούει τους μέτριας έντασης ήχους, σε ορισμένες περιπτώσεις και τους χαμηλής έντασης, ότι μπορεί να συνεννοηθεί χωρίς να διαβάζει τα χείλη και χωρίς χρήση σημάτων και συχνά μπορεί να συνομιλήσει κανονικά μέσω τηλεφώνου. Η πλήρης αποκατάσταση της ακοής είναι πράγμα σπάνιο.

Το όριο ακοής για τους ανθρώπους που δεν έχουν προβλήματα ακοής είναι τα 15 ντεσιμπέλ. Οι άνθρωποι που έχουν «μέτρια» απώλεια ακοής ακούν ήχους από 41 ως και 55 ντεσιμπέλ. Οσοι έχουν «βαριά» απώλεια ακοής 71 ως 90 ντεσιμπέλ και εκείνοι με «πολύ βαριά» απώλεια ακοής από 91 ντεσιμπέλ και πάνω. Η συνηθισμένη συνομιλία έχει ένταση 40 έως 50 ντεσιμπέλ. Η κυκλοφορία της εθνικής οδού από απόσταση 15 μέτρων παράγει ήχο γύρω στα 70 ντεσιμπέλ και ένα μίξερ 90 ντεσιμπέλ. Μόνο οι πάσχοντες από βαριά και πολύ βαριά απώλεια ακοής έχουν τις προϋποθέσεις για εμφύτευμα κοχλία.

Η εμφύτευση κοχλία δεν πετυχαίνει πάντοτε. Μάλιστα, τα κωφάλαλα παιδιά, καθώς και εκείνα που κουφάθηκαν πριν μάθουν να μιλούν, πρέπει να την αποφεύγουν, γιατί ακόμα και με το εμφύτευμα τους είναι πολύ δύσκολο να μάθουν να αναγνωρίζουν την ομιλία. Στο μεταξύ, επειδή έχουν βάλει το εμφύτευμα δεν τα μαθαίνουν τη γλώσσα των σημάτων, ούτε άλλες οπτικές τεχνικές, με αποτέλεσμα να καθυστερεί η πνευματική τους ανάπτυξη, με τρόπο που είναι δύσκολο να ξεπεραστεί στη συνέχεια.

Το εμφύτευμα κοχλία δεν αντιμετωπίζει προβλήματα ιλίγγων και απώλειας ισορροπίας, γιατί αυτά έχουν να κάνουν με τους τρεις ημικυκλικούς σωλήνες που βρίσκονται πάνω από τον κοχλία. Οι σωλήνες αυτοί, που ο καθένας είναι σε επίπεδο κάθετο με τα επίπεδα των άλλων δύο, είναι γεμάτοι με μια ζελατινώδη ουσία. Καθώς το κεφάλι γέρνει προς κάποια πλευρά ή το σώμα επιταχύνεται ή περιστρέφεται από κάποια εξωτερική δύναμη, η ζελατινώδης ουσία μετακινείται και λυγίζει τριχίδια προσαρμοσμένα σε κύτταρα πάνω από νευρικές απολήξεις. Με τον ίδιο μηχανισμό όπως και στον κοχλία στέλνονται τελικά σήματα στον εγκέφαλο που του επιτρέπουν να διατηρήσει την ισορροπία του σώματος.

Οι μηχανικοί προσπαθούν τώρα, μεταξύ άλλων, να προσαρμόσουν τους αλγορίθμους επεξεργασίας του ήχου από τα εμφυτεύματα για διάφορες ιδιαίτερες περιπτώσεις. Οι άνθρωποι με εμφύτευμα συχνά δυσκολεύονται να καταλάβουν την ομιλία σε περιβάλλον με θόρυβο, αλλά και να απολαύσουν τη μουσική, επειδή έχει σύνθετες κυματομορφές. Οι σημερινοί επεξεργαστές εμφυτευμάτων διαθέτουν ένα γενικό αλγόριθμο, αλλά ίσως θα μπορούσαν να έχουν και εξειδικευμένους. Κατ' αυτό τον τρόπο, λέει ο Φίλιπ Λοΐζου, καθηγητής ηλεκτρολογικής μηχανικής στο Πανεπιστήμιο του Τέξας, «ένας άνθρωπος θα μπορεί να διαλέξει αλγόριθμο ανάλογα με το αν συζητάει στο σπίτι, τρώει σε ένα θορυβώδες εστιατόριο ή παρακολουθεί μια συναυλία».

Επιμέλεια:
Σταύρος ΞΕΝΙΚΟΥΔΑΚΗΣ
Πηγή: «Scientific American»

Η «Εκάβη» είναι θύμα και θύτης

Η «Εκάβη» είναι θύμα και θύτης

Συζήτηση με τον σκηνοθέτη Σπύρο Ευαγγελάτο

Ο Σπύρος Ευαγγελάτος

Είναι ο σκηνοθέτης των 180 περίπου σκηνοθεσιών, μέσα στη 40χρονη και πλέον πορεία του στο χώρο του θεάτρου. Ο σκηνοθέτης που περισσότερες, από κάθε άλλον συνάδελφό του, φορές έχει μετάσχει στα επιδαύρια. Φέτος, είναι η τριακοστή δεύτερη φορά που σκηνοθετεί στην Επίδαυρο. Ο Σπύρος Ευαγγελάτος, που ως γνωστόν προέρχεται από μουσική οικογένεια, ο πατέρας του ήταν ο μουσουργός και αρχιμουσικός Αντίοχος Ευαγγελάτος, η μητέρα του αρπίστρια και η αδελφή του Δάφνη είναι μεσόφωνος, κινείται με την ίδια μαεστρία σκηνοθετώντας τόσο όπερα και τραγωδία, αλλά και έργα από το κλασικό παγκόσμιο ρεπερτόριο.

«Είχα την τύχη» - ομολογεί ο Σπύρος Ευαγγελάτος - «να έχω σκηνοθετήσει όσο κανένας άλλος συνάδελφός μου, στην Επίδαυρο. Με την "Εκάβη" είναι τριάντα δύο χρόνια φέτος. Με το εθνικό θέατρο μέχρι το 1977, που έγινα διευθυντής του ΚΘΒΕ, από το '78 μέχρι το '80 με το ΚΘΒΕ, και από το '80 μέχρι σήμερα με το "Αμφιθέατρο"».

Σαράντα χρόνια θέατρο

- Σε μια τέτοια πορεία τι είχε και έχει μεγαλύτερη σημασία για σας;

«Βεβαίως μεγάλη σημασία έχει η απήχηση της δουλιάς σου στον κόσμο, αλλά και μεγάλη σημασία έχει η αυτοκριτική που ασκείς στον εαυτό σου. Εχει πει μια μεγάλη κουβέντα ο Πικάσο: "αδύνατον ένας καλλιτέχνης να μη μιμείται κάτι, αλλοίμονο στον καλλιτέχνη που μιμείται τον εαυτό του". Η δική μου προσπάθεια, στο μέτρο που το πέτυχα, ήταν όσο μπορώ να ξεπεράσω λύσεις που έχω δώσει και να προσπαθήσω να προσεγγίσω την ιδιαιτερότητα του κάθε έργου. Κι αυτό που λένε "το πρόβλημα του αρχαίου δράματος"... Δεν είναι ένα το πρόβλημα. Είναι εντελώς άλλη η κατεύθυνση των προβλημάτων στα έργα του Αισχύλου, του Ευριπίδη ή του Σοφοκλή, αλλά και μεταξύ των έργων του ίδιου συγγραφέα. Δηλαδή τι σχέση έχει η "Εκάβη" με τον "Ιωνα" - ένα ηρωικό δράμα - ή με την "Ελένη"; Τι σχέση έχει η "Ιφιγένεια εν Ταύροις" με τις "Βάκχες"; Για μένα ο αγώνας είναι με τέτοια έργα του αρχαιοελληνικού δραματολογίου, ή και με άλλα κλασικά, όπως είναι ο Σαίξπηρ, πώς μπορείς - κατά την κρίση σου βέβαια - να μεταφέρεις με μια σύγχρονη αισθητική, μεγαλύτερο μέρος των νοημάτων των έργων στο σύγχρονο κοινό».

Σκηνή από την «Εκάβη», που παρουσιάζεται την Πέμπτη στην Πάτρα

Ο Σπύρος Ευαγγελάτος, φοιτητής ακόμη της Φιλοσοφικής και ενώ είχε τελειώσει τη σχολή του Εθνικού Θεάτρου, εργάστηκε ως ηθοποιός σε τέσσερις παραστάσεις, ενώ είχε οργανώσει τη θεατρική ομάδα «Νεοελληνική Σκηνή» και το 1961 έκανε την πρώτη του σκηνοθεσία με το άπαικτο τότε έργο «Φορτουνάτος» του Μάρκου Αντωνίου Φώσκολου, έργο με το οποίο, σε άλλη βέβαια σκηνοθετική εκδοχή, εγκαινίασε το «Αμφι-Θέατρο», στην Πλάκα. Για να σπουδάσει ηθοποιός, τον επηρέασε ο Σωκράτης Καραντινός, για να επιμείνει στη σκηνοθεσία τον στήριξε ο πατέρας του. Συνέχισε τις σπουδές του στη Βιέννη, ενώ το 1972 τον καλεί το Εθνικό να σκηνοθετήσει την «Ηλέκτρα» στην Επίδαυρο. Είχε, βέβαια, προηγηθεί η επιτυχία της παράστασης «Ονειρο καλοκαιρινής νύχτας», που σκηνοθέτησε στο ΚΘΒΕ και με την οποία πήρε το χρίσμα τού πολλά υποσχόμενου σκηνοθέτη στην Αθήνα, αν και υπήρχε στην αρχή μια καχυποψία, γιατί ήταν γιος του Αντίοχου Ευαγγελάτου.

Τριάντα δύο χρόνια, λοιπόν, για τον Σπύρο Ευαγγελάτο, φέτος, στην Επίδαυρο, με την «Εκάβη» που παρουσιάστηκε την προηγούμενη βδομάδα, ενώ την Πέμπτη θα παρουσιαστεί στην Πάτρα. Η «Εκάβη» ανήκει στον κύκλο των τραγωδιών του Ευριπίδη που αντλούν το μύθο τους από τις ιστορίες των ηττημένων του Τρωικού Πολέμου. Βασισμένος στα πάθη τους, ο μεγάλος τραγικός ποιητής γράφει τα έργα αυτά, ενώ ο Πελοποννησιακός Πόλεμος είναι σε εξέλιξη, η Ελλάδα έχει ματοκυλιστεί και δεν υπάρχουν παρά μόνο ηττημένοι. Η Εκάβη, δούλα η ίδια, ζει το φόνο και των δύο της παιδιών, της Πολυξένης και του Πολύδωρου. Για να εκδικηθεί, καταστρώνει σχέδιο να τυφλώσει το φονιά - Πολυμήστορα, βασιλιά της Θράκης, και να σκοτώσει τα παιδιά του. Ετσι, «θα κόψει το χέρι που σήκωσε χέρι». Η τραγικότερη για κάποιους μορφή του παγκόσμιου θεάτρου, η μάνα - Εκάβη, φτάνει στη λύτρωση.

Αντιπολεμική κραυγή

Πρόκειται, λέει ο Σπύρος Ευαγγελάτος, για «μια τραγική αντιπολεμική κραυγή. Είναι μια σύγχρονη τραγωδία και φοβάμαι ότι θα παραμείνει σύγχρονη μέχρι το τέλος της ανθρωπότητας. Η Εκάβη είναι θύμα και θύτης. Είναι από τα φοβερότερα έργα του Ευριπίδη. Θέτει κάποια ερωτηματικά ως προς την προσέγγισή του, τα οποία σε μια βιαστική ανάγνωση ενός ανθρώπου που δεν έχει σχέση με το θέατρο, μπορεί να διαφύγουν. Τρία παραδείγματα: Πρώτο, σχετικά με την Εκάβη. Οταν εμφανίζεται, όταν της κουβαλάνε το πτώμα του γιου της του Πολύδωρου, αρχίζει να βογκάει, να φωνάζει, όπως είναι φυσικό και όταν έρχεται ο Αγαμέμνων και λέει γιατί δε θέλει να θάψει την Πολυξένη, την κόρη της που θυσιάσανε, η Εκάβη μέσα σε πέντε έξι ατάκες, απότομα, αλλάζει και περνάει σε σοφιστικότατο μονόλογο, για να πείσει τον Αγαμέμνονα να κάνει τα στραβά μάτια να σκοτώσει τον δολοφόνο του παιδιού της. Η μετάβαση αυτή από το στάδιο του θρήνου της, του φοβερού ανθρώπινου πόνου, προς το λογικά οργανωμένο λόγο, είναι ένα πρόβλημα και ένα στοίχημα και για τον σκηνοθέτη και τον ηθοποιό. Δεύτερο παράδειγμα με την Πολυξένη. Τη φωνάζει η μάνα της όταν έχει μάθει ότι θα τη σκοτώσουν και η αντίδρασή της είναι "μάνα τι έπαθες εσύ" και όχι εγώ. "Ερμη μου μάνα τι έπαθες εσύ", της λέει ξανά και ξανά. Και μετά όταν έρχεται και ο Οδυσσέας, ανακαλύπτεις - τουλάχιστον όπως το "διαβάζουμε" εμείς -, ότι αυτή είναι ταμένη του θανάτου απ' την αρχή και ότι είναι απούσα. Βεβαίως, στον αποχαιρετισμό σπαράζει στην αγκαλιά της μάνας της, επειδή τη χάνει και λυπάται όμως πως θα μείνει μόνη της. Και ένα τρίτο: Ο Πολυμήστορας, ο βασιλιάς της Θράκης και δολοφόνος του Πολύδωρου. Τον παρασέρνει μέσα στη σκηνή και η Εκάβη δολοφονεί τα παιδιά του και τυφλώνει εκείνον. Αρχίζει τότε να ουρλιάζει, να σπαράζει, να θέλει να την εκδικηθεί, να τη σκοτώσει... Ερχεται ο Αγαμέμνων και ξαφνικά αρχίζει να αφηγείται το τι έπαθε ως εξάγγελος, ενώ πριν από λίγο εσπάραζε. Πάλι τίθεται το ερώτημα πώς γίνεται αυτή η μετάβαση. Πράγματα πρακτικά αλλά που προσδιορίζουν το ύφος μιας παράστασης».

Είναι η πρώτη φορά που σκηνοθετεί «Εκάβη» ο Σπύρος Ευαγγελάτος. Εχει σκηνοθετήσει δύο φορές «Τρωάδες» αλλά ποτέ στην Ελλάδα. Ηταν η πρώτη του σκηνοθεσία στη Βιέννη και στη Ζυρίχη. Εχει ανεβάσει και τις επτά σωζόμενες τραγωδίες του Αισχύλου, τις τέσσερις από αυτές, δύο φορές, τον «Προμηθέα» και την «Ορέστεια». Τέσσερις από τις επτά του Σοφοκλή και από τα δέκα οκτώ του Ευριπίδη, αν βάλουμε και τον «Ρήσσο» -επειδή είναι αμφισβητούμενο - και την «Υψιπύλη», γίνονται είκοσι, έχει σκηνοθετήσει δέκα τρεις ή δεκατέσσερις. Πέντε από τον Αριστοφάνη και έναν Σενέκα.

Ο ίδιος δεν μπορεί να πει αν αγαπά κάποιον περισσότερο, απλά «Αισθάνομαι» - λέει - «δυνατότερη την αναμέτρηση με τον Αισχύλο - αν και μπορεί να ηχεί φιλόδοξο αυτό που λέω. Αλλά είναι αυτό το αδάμαστο υλικό, όπως εκείνη η "Ορέστεια" που περικλείει μια πολιτειακή έκρηξη με μεταφυσική αγωνία, που σε προκαλεί».

Η παράσταση ανεβαίνει σε μετάφραση - σκηνοθεσία Σπύρου Α. Ευαγγελάτου, σκηνικά - κοστούμια Αγνής Ντούτση, μουσική Γιώργου Κουρουπού. Τους ρόλους ερμηνεύουν: Δέσποινα Μπεμπεδέλη (Εκάβη), Σπύρος Μαρκόπουλος (Φάντασμα του Πολύδωρου), Λήδα Τασοπούλου (Πολυξένη), Θανάσης Κουρλαμπάς (Οδυσσεύς), Γιάννης Ροζάκης (Ταλθύβιος), Γιώργος Κροντήρης (Αγαμέμνων), Κώστας Αθανασόπουλος (Πολυμήστωρ). Κορυφαίες - Χορός: Ανδρομάχη Γεωργίου, Γεωργία Ανέστη, Στέλλα Κρούσκα, Μαρία Ζερβού, Λένα Μαραβέα, Σοφία Φαραζή, Αθηνά Μπερδέκα.

Σοφία ΑΔΑΜΙΔΟΥ