Κωστής Παλαμάς, ένας ποιητής του καιρού μας

Κωστής Παλαμάς, ένας ποιητής του καιρού μας

Γεωργίου Κ. Μωραΐτη: «Ο ΠΑΛΑΜΑΣ - Που δε διδάσκεται στην εκπαίδευση». Εκδόσεις «Παπαδήμα»

Πέρασαν 6 χρόνια από τότε που «έφυγε» ο Γιώργος Μωραΐτης, ο Δάσκαλος, ο σύντροφος εκπαιδευτικός, ο εργάτης του πνεύματος με την ανεκτίμητη προσφορά στη διαμόρφωση της σύγχρονης παιδαγωγικής αντίληψης του τόπου.

Το τελευταίο βιβλίο του (είναι μεγάλος ο όγκος του αδημοσίευτου έργου του) είναι αυτή η μελέτη για τον Παλαμά.

«Με τη μελέτη μου αυτή ξοφλάω το χρέος μου απέναντι στη φιλολογία, την οποία κάποτε σπούδασα και την οποία δίδαξα 42 χρόνια στη Μέση Εκπαίδευση», θα πει στο προλογικό σημείωμα ο συγγραφέας.

Το βιβλίο αυτό είναι το τρίτο μιας σειράς. Το πρώτο είναι το «Συντροφιά με τον Ξενοφώντα στη λεγεώνα των ξένων» (1985), το δεύτερο «Ξαναδιαβάζοντας τον Θουκυδίδη. Περικλέους Επιτάφιος» (2000). Μεταξύ τους μπορεί να μοιάζουν ετερόκλιτα, αλλά το κοινό στοιχείο που τα ενιαιοποιεί είναι ότι πρόκειται για τις απόψεις του συγγραφέα «σχετικά με την εκπαιδευτική ζωή της χώρας από την πλευρά του περιεχομένου της διδασκαλίας της ελληνικής λογοτεχνίας» (σελ. 15).

Ενώ στα πρώτα δύο ο Γιώργος Μωραΐτης προτείνει μια άλλη, απομυθοποιημένη ανάγνωση των δύο εν λόγω αρχαίων κειμένων, με το βιβλίο «Ο Παλαμάς που δε διδάσκεται στην εκπαίδευση» τα βάζει με την ουσιαστική αγνόηση του παλαμικού έργου στην εκπαίδευση και όχι μόνο. Εξετάζονται οι ηθικές και κοινωνικές αξίες του έργου για τη νεολαία κόντρα σε ρηχές αντιλήψεις εκ μέρους εκπαιδευτικών, ότι ο Παλαμάς «δεν τους πάει» ή «δεν πάει σήμερα.»

Ενας από τους σημαντικότερους άξονες του βιβλίου είναι το θέμα, αν και κατά πόσον ο Παλαμάς ήταν «εθνικιστής». «...... όλοι εν χορώ τον δικάζουν ως εθνικιστή», θα πει ο Γιώργος Μωραΐτης, επισημαίνοντας ότι αυτό έγινε και από δεξιά και από αριστερή πλευρά. Ωστόσο, τονίζει ότι και τον Παλαμά οφείλουμε να τον κρίνουμε στο συγκεκριμένο χρόνο και χώρο, στον οποίο έζησε, έγραψε και στοχάστηκε, τη σχέση του με την αντικειμενική πραγματικότητα και κατά πόσο ανταποκρινόταν στη γύρω του πραγματικότητα. Το ίδιο, άλλωστε, ισχύει και για τους κριτές του.

Πρόκειται για ένα θέμα, το οποίο αναλύει εκτενώς ο συγγραφέας λόγω της μεγάλης σημασίας του.

Πέρα από την αναλυτική προσέγγιση των διαφόρων παρεξηγήσεων του έργου του Παλαμά, τη γλαφυρή παρουσίαση της εποχής με τα ενίοτε κοσμογονικά συμβάντα του (ο Παλαμάς γεννήθηκε το 1859 και πέθανε το 1943) ο συγγραφέας εστιάζει στη στάση του Παλαμά απέναντι στην αρχαιότητα (η αρχαιολατρία του), απέναντι στη δημοτική γλώσσα, απέναντι στη θρησκεία (τα υπαρξιακά προβλήματα) και την παράδοση, αλλά και απέναντι στην εργατική τάξη (τα καυτά προβλήματα της ζωής, ο μόχθος).

Στην εξαιρετικά πλούσια θεματική του βιβλίου, ο Γιώργος Μωραΐτης αναλύει με διεισδυτική ματιά την κοινωνικοπολιτική ζωή της παλαμικής 80ετίας, τη διαμόρφωση της προσωπικότητας και του έργου του, την πολιτική του συνείδηση, προσεγγίζει (με τα, κατά τη γνώμη μας, υπερβολικά μετριόφρονα λόγια του συγγραφέα, διότι πρόκειται για κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή προσέγγιση) τις δύο μεγάλες επικολυρικές συνθέσεις του Παλαμά «Ο δωδεκάλογος του Γύφτου» και «Η φλογέρα του Βασιλιά», με μια ιδιαίτερη αναδρομή στην προφητεία για τη γενική εξέγερση των αδικημένων κάτω από την ηγεσία του Φτωχολέοντα, που μοιάζει με επαναστατικό σάλπισμα. Οι στίχοι παίρνουν ιδιαίτερα δραματικές προφητικές διαστάσεις, όταν σκεφτεί κανείς ότι το ποίημα δημοσιεύεται σε πρώτη έκδοση το 1910 και σε δεύτερη το 1920!

Η έκδοση περιλαμβάνει αποσπάσματα από το ποιητικό και πεζογραφικό έργο του Παλαμά με αναλυτικά σχόλια του συγγραφέα και κλείνει με τη διδακτική προσέγγιση και τις δυνατότητες αξιοποίησης του παλαμικού έργου σήμερα.

Αννεκε Ιωαννάτου

    

Από τις σελίδες του βιβλίου

Από την κηδεία του Παλαμά, 28 Φλεβάρη 1943 στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών...

ΠΑΛΑΜΑΣ

Ηχήστε, οι σάλπιγγες... Καμπάνες βροντερές,

δονήστε σύγκορμη τη χώρα, πέρα ως πέρα...

Βογγήστε, τύμπανα πολέμου... Οι φοβερές

σημαίες, ξεδιπλωθείτε στον αέρα!

Σ' αυτό το φέρετρο ακουμπά η Ελλάδα! Ενα βουνό

με δάφνες αν υψώσουμε ως το Πήλιο και ως Την Οσσα,

κι αν το πυργώσουμε ως τον έβδομο ουρανό,

ποιον κλει, τι κι αν το πει η δικιά μου γλώσσα;

Μα Εσύ, Λαέ, που τη φτωχή Σου τη μιλιά,

Ηρωας, την πήρε και την ύψωσε ως τ' αστέρια,

μεράσου τώρα τη θεϊκή φεγγοβολιά

της τέλειας Δόξας του, ανασήκωστον στα χέρια,

γιγάντιο φλάμπουρο, κι απάνω κι από μας

που τον υμνούμε, με καρδιά αναμμένη,

πες μ' ένα μόνο ανασασμόν: «ο Παλαμάς!»,

ν' αντιβογγήσει τ' όνομά του η Οικουμένη.

Αγγελος Σικελιανός

... Διακρίνονται η Μαρίκα Κοτοπούλη, ο Αγγελος 

ΒΟΛΕΪ Η «επανάσταση» της Αθλητικής Ενωσης Νίκαιας

ΒΟΛΕΪ

Η «επανάσταση» της Αθλητικής Ενωσης Νίκαιας

Μακριά από τα... φώτα, αλλά κοντά στο σφυγμό του αθλητή και των ανθρώπων που πραγματικά αγαπούν και νοιάζονται για το μέλλον του βόλεϊ, βρέθηκε πριν από λίγες ημέρες ο δήμαρχος της Νίκαιας, Στέλιος Μπενετάτος.

Αφορμή στάθηκε, η εκπληκτική παρουσία της ανδρικής ομάδας βόλεϊ Αθλητική Ενωση Νίκαιας (ΑΕΝ) στο Κύπελλο Ελλάδας και η κατάκτηση από τους παίχτες της του τροπαίου στη διοργάνωση. Ο νέος δήμαρχος της Νίκαιας βράβευσε, σε μια κατάμεστη από κόσμο αίθουσα, την προσπάθεια των αθλητών αλλά και του προπονητή της ομάδας, η οποία όχι μόνο έφερε το πρώτο τρόπαιο στην ιστορία του συλλόγου, αλλά έδωσε το έναυσμα για ένα καλύτερο μέλλον στον αθλητισμό της περιοχής.

Ο Στέλιος Μπενετάτος, μιλώντας μπροστά στους ανθρώπους που βρέθηκαν για να τιμήσουν την ΑΕΝ, ανέφερε πώς στόχος της νέας δημοτικής αρχής είναι να υποστηρίξει την ομάδα: «Θα προσπαθήσουμε να στηρίξουμε την ομάδα μας, την ομάδα της Νίκαιας, ηθικά και υλικά. Οσο βέβαια μας το επιτρέπουν οι οικονομικές συνθήκες της πόλης. Στις άμεσες δικές μου προτεραιότητες αλλά και της δημοτικής αρχής, είναι να γίνει μια συνάντηση με τους παίχτες, τον προπονητή και τους παράγοντες της ΑΕΝ και να ενημερωθούμε για τα προβλήματα και τις προτάσεις που αφορούν στην ευρωπαϊκή, πλέον, πορεία της ομάδας και να δούμε πώς θα τα αντιμετωπίσουμε».

Τα πανηγύρια καλά κρατούν

Sportidea

Οι δηλώσεις αυτές του δημάρχου, ανακούφισαν τους ανθρώπους της Νίκαιας, αλλά και τους «προσγείωσαν» στην πραγματικότητα... Αλλωστε, οι περισσότεροι από αυτούς, ίσως και όλοι, δεν ήξεραν πώς η πόλη τους έχει συνολικό χρέος προς το κράτος, περίπου 2 δισεκατομμύρια δραχμές και το οποίο πρέπει να εξοφλήσει... «Ο προηγούμενος δήμαρχος, είχε υποσχεθεί να δώσει στην ομάδα της Νίκαιας 200 εκατομμύρια. Ομως δεν τα έδωσε όλα. Εμείς δεν μπορούμε να υποσχεθούμε τόσα πολλά. Εχουμε στο νου μας ένα κάποιο ποσό, όμως ακόμα δεν έχει αποφασιστεί, καθώς πρέπει να βρούμε κονδύλια», είπε ο αντιδήμαρχος της Νίκαιας Αγγελινιάδης, ο οποίος στη συνέχεια τεκμηρίωσε τη στάση αυτή που προτίθεται να κρατήσει η νέα δημοτική αρχή: «Οι επιχορηγήσεις του κράτους, πρέπει να επιστραφούν, κάτι που σημαίνει πώς πρέπει να πληρώνουμε κάθε μήνα, 250.000 ευρώ. Υπό αυτές, λοιπόν, τις συνθήκες, είναι δύσκολο να τάξουμε ή να υποσχεθούμε ένα τεράστιο ποσό. Εμείς θα προσπαθήσουμε να αποπερατώσουμε το "Κλειστό Γυμναστήριο στη Μηχανική Καλλιέργεια", ούτως ώστε να βρει η Νίκαια ένα "σπίτι" για τις ευρωπαϊκές της υποχρεώσεις. Αυτός είναι ο πρώτος και βασικός μας στόχος. Ελπίζουμε να το καταφέρουμε μέχρι του χρόνου και να ξεκινήσουν οι εργασίες, οι οποίες έχουν σταματήσει λόγω έλλειψης κονδυλίων».

Τα θεμέλια, μπήκαν...

Φάση από το μεγάλο τελικό, όπου η Νίκαια κέρδισε τον ΠΑΟ

Sportidea

Και αφού ο δήμαρχος και γενικότερα η δημοτική αρχή εκδήλωσαν το ενδιαφέρον να σταθούν στο πλευρό των νέων ανθρώπων, το λόγο πήραν οι πρωταγωνιστές της σπουδαίας επιτυχίας, για μια πόλη η οποία δεν είχε σημαντικές περγαμηνές σε κατάκτηση τίτλων σε πανελλήνιο επίπεδο. «Αφιερώνουμε αυτό το Κύπελλο στην προσφυγομάνα Νίκαια, στην πόλη των πατέρων και των παππούδων μας, των προγόνων μας. Εδώ γεννηθήκαμε, εδώ μεγαλώσαμε, αυτήν την πόλη αγαπήσαμε», είπε ο αρχηγός της ΑΕ Νίκαιας, Ηλίας Παυλίδης, εκ μέρους όλων των αθλητών. Και σε όλους αυτούς τους αθλητές που προσπαθούν να παλέψουν για το νόημα του αθλητισμού και τη σημασία της ύπαρξης και καλλιέργειάς του και στις μικρότερες ηλικίες, αναφέρθηκε και ο αντιδήμαρχος, κος Αγγελινιάδης, λέγοντας «Θέλουμε να βοηθήσουμε τους νέους αθλητές. Είναι σίγουρο πώς θα δείξουμε ιδιαίτερη προσοχή στις ακαδημίες της πόλης μας».

Την ίδια ώρα, ιδιαίτερη αναφορά, έγινε στη γιορτή και στο πρόσωπο του προπονητή της ομάδας, Σωτήρη Δρίκου. Ο νεαρότερος προπονητής στην Α1 κατηγορία, μόλις 34 χρονών, βρήκε φαίνεται από νωρίς τη συνταγή της επιτυχίας. Ο ίδιος θέλησε να κρατήσει χαμηλούς τόνους, όμως δεν αρνήθηκε τη ρήση που υποστήριξαν όλοι στη βράβευση, πώς «Οσο μικρή και αν μας φανεί η αρχή, όταν κάτι έχει γίνει καλά, έχει γίνει για πάντα».

Το ευρωπαϊκό όνειρο

Στα «σπλάχνα» της Κοκκινιάς, μιας πόλης που το 1922 χτίστηκε πάνω στα όνειρα και την αγάπη για ζωή του ξεριζωμένου ελληνισμού της Μικράς Ασίας, γεννήθηκε μια ομάδα που αν και πρωταγωνιστεί στη μεγαλύτερη κατηγορία της χώρας μας, ωστόσο διατηρεί ακόμα την.... αθωότητά της. Η Αθλητική Ενωση Νίκαια, η οποία είναι το αποτέλεσμα της συνένωσης του Αρη Νίκαιας και του Ιωνικού Νίκαιας, κατάφερε φέτος να πρωταγωνιστήσει στο Κύπελλο, νικώντας στον τελικό της διοργάνωσης, που διεξήχθη στο κλειστό «Τέντα» της Καλαμάτας, τον Παναθηναϊκό με 3-2 σετ (25-22, 25-27, 25-21, 22-25, 18-16), ενώ έχει μια αξιόλογη πορεία στο πρωτάθλημα. Ωστόσο, η ευρωπαϊκή «φλόγα» καίει τους παίχτες και τον προπονητή τους, οι οποίοι ευελπιστούν πώς το ευρωπαϊκό όνειρο, δε θα αργήσει να γίνει πραγματικότητα...

Μυρτώ ΒΩΣΣΟΥ

Καθ' οδόν: Στην Ισπανία

Καθ' οδόν: Στην Ισπανία

Συνεχίζουμε το ταξίδι μας στην Ισπανία του '36, με το βιβλίο τουΘανάση Παπαρήγα «Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος» εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή.»

Οι δυνάμεις

«Υστερα από όλα αυτά, δεν είναι περίεργο το ότι οι φρανκικοί κάνουν με τη Βρετανία ένα πολύ εντατικό εμπόριο. Ούτε το ότι η Γαλλία αρνείται να επιστρέψει στην Ισπανία το χρυσό που είχε δοθεί σαν εγγύηση για το δάνειο του 1931, παρά το ότι η Ισπανία είχε εξοφλήσει το δάνειο. Την πιο καθαρή πολιτική ακολούθησαν οι ΗΠΑ. Χωρίς πολλές περιστροφές, αρνούνται οποιαδήποτε βοήθεια στη Δημοκρατική Ισπανία και δίνουν κάθε δυνατή βοήθεια στον Φράνκο. Η βοήθεια των ΗΠΑ δεν ήταν μόνο η πιο μεγάλη από οποιασδήποτε άλλης "μη αξονικής" δύναμης. Ηταν και τέτοια που μόνο οι ΗΠΑ μπορούσαν να δώσουν - καύσιμα. Σύμφωνα με τα στοιχεία της πρεσβείας στη Μαδρίτη, οι ΗΠΑ έδωσαν συνολικά 1.866.000 τόνους καυσίμων, ενώ 3 μόνο εταιρίες (η "Φορντ", η "Στουντεμπέικερ" και η "Τζένεραλ Μότορς") έδωσαν 12.000 φορτηγά».

«Ολα αυτά δείχνουν τη γενική αντεπαναστατική ατμόσφαιρα, αλλά και συμφωνία, που επικρατούν στον ιμπεριαλισμό. Αυτή φαίνεται και σε ειδικά τμήματα του πολέμου και, πιο συγκεκριμένα, στον πόλεμο στο Βορρά».

Η χώρα των Βάσκων

«Στις βορειότερες επαρχίες της Ισπανίας, δηλαδή εκείνες που βρέχονται από τον Ατλαντικό Ωκεανό και τη θάλασσα του Βισκαϊκού Κόλπου, η φασιστική εξέγερση είχε ανάμεικτα αποτελέσματα. Το δυτικότερο τμήμα τους, η Γαλικία, έχει, από τις πρώτες κιόλας ημέρες της εξέγερσης, καταληφθεί από τους φρανκιστές. Αντίθετα, στις ανατολικότερες (Αστουρίες, χώρα των Βάσκων), η εξέγερση αποτυγχάνει. Οι δυνάμεις του στρατηγού Εμίλιο Μόλα, ηγετικής φυσιογνωμίας της συνωμοσίας, που, με έδρα την Παμπλόνα, αποτελεί ουσιαστικό κυρίαρχο της περιοχής πριν ακόμα την εξέγερση, έχει απομονώσει τις επαρχίες του Βισκαϊκού από τις επαρχίες της Μεσογείου. Σε συνέχεια, στις αρχές Σεπτέμβρη, επιτίθεται ενάντια στην Ιρούν, πόλη που βρίσκεται επάνω ακριβώς στα γαλλοϊσπανικά σύνορα. Η κατάληψή της σημαίνει ότι η χώρα των Βάσκων αποκλείεται από τον υπόλοιπο κόσμο».

Περίεργη ιστορία

Ανδρες και γυναίκες του Λαϊκού Μετώπου διαδηλώνουν

«Οι φρανκικοί αρχίζουν μια τεραστίων διαστάσεων εκστρατεία για το λεγόμενο "Τείχος του Ατλαντικού". Αν τους πίστευε κανείς, η βόρεια ακτή της Ισπανίας περιβαλλόταν από ένα ναυτικό φράγμα τόσο πανίσχυρο που θα μπορούσε να εκμηδενίσει οποιοδήποτε πλοίο θα προσέγγιζε. Τα πολεμικά πλοία της Βρετανίας, που ναυλοχούν στην περιοχή, στέλνουν στο Φόρεϊν Οφις εκθέσεις που επαναλαμβάνουν αυτολεξεί τους ισχυρισμούς αυτούς και το Φόρεϊν Οφις τις δημοσιεύει.

Αλλά συμβαίνει κάτι αναπάντεχο. Μερικοί Βρετανοί ναυτικοί, που ξεκινούν από γαλλικά λιμάνια, ριψοκινδυνεύουν μια συνάντηση με το τόσο φοβερό "Τείχος". Το αποτέλεσμα είναι να φτάσουν στο Μπιλμπάο χωρίς κανένα εμπόδιο. Το "Τείχος" υπήρχε μόνο στην προπαγάνδα των φρανκιστών. Ο εφοδιασμός των βόρειων επαρχιών, που είχε τελείως διακοπεί, ξαναρχίζει.

Τι είχε συμβεί; Είχαν, μήπως, κατορθώσει οι Ισπανοί φρανκιστές να εξαπατήσουν το ναυτικό της Αυτού Μεγαλειότητος και να πάρουν, επιτέλους, εκδίκηση για την καταστροφή της Μεγάλης Αρμάδας το 1588;

Τίποτα το τόσο δραματικό. Απλώς, η Βισκάγια και οι Αστουρίες έχουν πολλά ορυχεία, που αποτελούν χώρους ιδιοκτησίας, συνεταιρισμού και ανταγωνισμού των βρετανικών και των γερμανικών μονοπωλιακών ομάδων. Ετσι, τόσο οι μεν όσο και οι δε ενδιαφέρονται για ένα άμεσο τέλος του πολέμου στην περιοχή (ώστε να μην κινδυνέψουν τα ορυχεία τους να πάθουν καμιά καταστροφή).

Η συνέχεια...

Ο Φράνκο με το Γερμανό πρέσβη της σε συγκέντρωση εθνικιστών, το 1937

«...είναι, εξάλλου, χαρακτηριστική. Στις αρχές Ιούνη του 1937, ο στρατηγός Μόλα αρχίζει τη γενική του επίθεση ενάντια στη Βισκάγια. Ο γενικός συσχετισμός των δυνάμεων τον ευνοεί. Στις 20 Ιούνη του 1937, πέφτει το Μπιλμπάο. Στις 26 Αυγούστου, το Σανταντέρ. Το τελευταίο δημοκρατικό προπύργιο του Βορρά, η αστουριανή Χιχόν, θα κρατήσει ως τις 21 Οκτώβρη. Η κατάληψη του Βορρά ολοκληρώθηκε. Τα μεγάλα βιομηχανικά και εξορυκτικά κέντρα του Βορρά έπεσαν στα χέρια των φασιστών.

Εδώ, αξίζει να σημειώσουμε δύο στοιχεία:

α) Οπως σήμερα γνωρίζουμε, στα τεθωρακισμένα των προφυλακών των φρανκικών δυνάμεων επιβαίνουν υπάλληλοι των γερμανικών μονοπωλίων, οι οποίοι σπεύδουν να ελέγξουν την κατάσταση των ορυχείων και των βιομηχανικών εγκαταστάσεων.

β) Στο Βορρά, η ανικανότητα δημιουργίας τακτικού στρατού ήταν ακόμα πιο μεγάλη από ό,τι αλλού. Οταν οι δυσκολίες αποδείχτηκαν απειλητικές, οι τοπικές κυβερνήσεις δεν πήραν κανένα μέτρο εκκένωσης ή, έστω, καταστροφής των εγκαταστάσεων. Εδώ έγινε και το μπλέξιμο με τους κομμουνιστές, για το οποίο μιλάμε αλλού. Ετσι, οι εγκαταστάσεις έπεσαν άθικτες στα χέρια των φασιστών, οι οποίοι άρχισαν αμέσως να τις αξιοποιούν.

Τυχαίο, άραγε, ή ένδειξη κι αυτό του "ειδικού ενδιαφέροντος"; Στο γενικό στρατόπεδο της αντεπαναστατικής συμφωνίας, μπορούμε να προσθέσουμε δύο ακόμα στοιχεία:

Ορκωμοσία Εθνικιστικών Τμημάτων στο «Ονομα του Σταυρού» από στρατιωτικό ιερέα

α) Την τάξη που επικρατεί στη φρανκική ζώνη σε διάκριση ή και σε αντίθεση με το χάος της δημοκρατικής ζώνης. Πράγματι, η διαφορά είναι πολύ φανερή. Στη δημοκρατική ζώνη, η απειθαρχία είναι φαινόμενο σύνηθες και γενικό, αν όχι κυρίαρχο. Ακόμα και ο απλός συντονισμός των στρατιωτικών επιχειρήσεων είναι προβληματικός. Από άποψη ασφάλειας, η κατάσταση είναι τραγική. Οι πράκτορες και οι κατάσκοποι είναι, κυριολεκτικά, παντού. Μέχρι του σημείου ο στρατηγός Μιάχα να μαθαίνει την παύση του από το ΡΣ του Μπούργος, που ελέγχουν οι στασιαστές. Σημειώνουμε ότι αυτό το στοιχείο της πλήρους αταξίας επισημαίνεται από όλους τους παρατηρητές της εποχής. Αλλωστε, δεν πρόκειται απλώς για αταξία, αλλά για κατάσταση με πολύ βαθύτερες ρίζες, όπως δείχνουν οι συγκρούσεις μεταξύ αναρχικών και κομμουνιστών, πραγματικός εμφύλιος πόλεμος μέσα στον εμφύλιο.

Ολα αυτά είναι τελείως αδιανόητα στη φρανκική ζώνη, όπου επικρατεί πλήρης τάξη. Πλήρης τάξη, παρά την ύπαρξη σοβαρών αντιθέσεων (π.χ., οι μοναρχικοί γκρινιάζουν γιατί υποπτεύονται, και όχι άδικα, τον Φράνκο, πολλές είναι οι υποψίες για το αεροπορικό δυστύχημα που στοίχισε, στις 3 Ιούνη του 1937, τη ζωή στο στρατηγό Μόλα και, άλλωστε, ο ίδιος ο Φράνκο έλεγε ότι δεν τα πήγαινε καλά με τον Μόλα κλπ.)».

    

Ο μεγάλος Αλεξανδρινός

«Ο βίος και το έργο του Κ. Π. Καβάφη» γραμμένος από τους: Δ. Δασκαλόπουλο και Μαρία Στασινοπούλου, κυκλοφορεί σε έναν καλαίσθητο και εξαιρετικά φροντισμένο τόμο από τις εκδόσεις«Μεταίχμιο».

Το βιβλίο αυτό παρακολουθεί σε χρονολογική σειρά τα γεγονότα της ζωής του ποιητή, την αφετηρία και την εξέλιξη της ποίησής του, τις προσωπικές του αντιδράσεις απέναντι στην ανθρώπινη μοίρα, στο θάνατο και στον έρωτα και, στηρίζεται στην πλουσιότατη καβαφική βιβλιογραφία αξιοποιώντας όλα τα καινούρια στοιχεία που ήρθαν στο φως για τη ζωή του ποιητή κατά τα τελευταία σαράντα χρόνια. Στις σελίδες του καταγράφονται πληροφορίες από το Αρχείο Καβάφη και παρατίθενται αποσπάσματα από σπάνια περιοδικά έντυπα και δυσεύρετες εφημερίδες καθώς και από επιστολές. Η πλούσια εικονογράφηση που συνοδεύει το κείμενο (φωτογραφίες, σκίτσα, γελοιογραφίες, χειρόγραφα) ανασυνθέτει το κλίμα της εποχής και περιγράφει την περιπέτεια της ελληνικής κριτικής, να προσλάβει και να αναγνωρίσει την αξία της καινοφανούς ποίησης του Καβάφη. Το βιβλίο, που περιλαμβάνει πλήρη καβαφική εργογραφία και την εκτενέστερη και πιο ενημερωμένη μέχρι σήμερα επιλογή διεθνούς βιβλιογραφίας, ολοκληρώνεται, με ανθολογία της ποιοτικής παραγωγής του Αλεξανδρινού.

Η απάντηση στο μυστήριο των νετρίνων

Η απάντηση στο μυστήριο των νετρίνων

Για τους φυσικούς, το 2002 ίσως περάσει στην ιστορία σαν η χρονιά του νετρίνο. Τον Οχτώβρη αυτού του έτους, ο Ρέιμοντ Ντέιβις του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια και το Εθνικό Ινστιτούτο Μπρούκχεϊβεν των ΗΠΑ μοιράστηκαν το βραβείο Νόμπελ για την ανίχνευση των νετρίνων που προέρχονται από τον Ηλιο και την ανακάλυψη ότι ο Ηλιος εκπέμπει πολύ λιγότερα από αυτά τα δύσκολα ανιχνεύσιμα υποατομικά σωματίδια, σε σχέση με ό,τι πρόβλεπε η κυρίαρχη ως σήμερα φυσική θεωρία για το μικρόκοσμο. Το γεγονός αυτό αποκάλυψε ότι η συγκεκριμένη θεωρία παρουσιάζει σοβαρό κενό στην κατανόηση του πλούτου της φυσικής πραγματικότητας.

Με βάση αυτή την ενοποιητική θεωρία που είναι γνωστή ως Καθιερωμένο Πρότυπο μπορεί να υπολογιστεί με ακρίβεια ο αριθμός των νετρίνων που παράγονται από τις πυρηνικές αντιδράσεις στον πυρήνα του Ηλιου. Ο έλεγχος αυτών των προβλέψεων δεν είναι εύκολος. Τα νετρίνα είναι τόσο αδρανή, που συνήθως περνούν μέσα από ολόκληρη τη Γη χωρίς να αλληλεπιδράσουν με κανένα άλλο υποατομικό σωματίδιο. Ωστόσο, ο Ντέιβις κατάφερε να καταγράψει το πέρασμα μερικών απ' αυτά σε έναν τεράστιο υπόγειο ανιχνευτή. Επεξεργαζόμενος τα στοιχεία των μετρήσεων έπαθε σοκ: διαπίστωσε ότι ο αριθμός των νετρίνων που εκπέμπει ο Ηλιος είναι μόλις το ένα τρίτο των προβλεπόμενων από το Καθιερωμένο Πρότυπο.

Φυσικοί στο καναδικό Παρατηρητήριο Νετρίνων Σάντμπουρι, αλλά και Ιάπωνες συνάδελφοί τους που δούλευαν με το μεγάλο ανιχνευτή «Σούπερ-Κ», έδωσαν μια πιθανή εξήγηση. Απ' όσο γνωρίζουμε υπάρχουν τρία είδη νετρίνων, το καθένα από τα οποία συνδέεται με κάποιο υποατομικό σωματίδιο. Μέχρι πρόσφατα, οι φυσικοί μπορούσαν να ανιχνεύσουν μόνο το ένα είδος: το ηλεκτρόνιο-νετρίνο. Σύμφωνα με τη θεωρία, αυτό είναι το είδος που πρέπει να παράγεται από τη σύντηξη των πυρήνων υδρογόνου στον Ηλιο. Οι μετρήσεις από το Σάντμπουρι και το «Σούπερ-Κ» επιβεβαίωσαν έστω και με περιορισμένη στατιστική ακρίβεια την υποψία κάποιων φυσικών ότι κατά τη διαδρομή των νετρίνων ως τη Γη είναι δυνατόν πολλά απ' αυτά να μετασχηματίζονται στα άλλα δύο είδη νετρίνων. Ομως τον Απρίλη του 2002, οι φυσικοί που εργάζονται στο Σάντμπουρι ανακοίνωναν τα αποτελέσματα μιας νεότερης μελέτης που σύγκρινε τη συνολική ροή των τριών τύπων νετρίνων με τη ροή των ηλεκτρόνιο-νετρίνων. Τα στοιχεία έδειχναν ότι το μεγαλύτερο μέρος από τα νετρίνα είχε μετασχηματιστεί στα άλλα δύο είδη, γνωστά ως μουόνιο-νετρίνα και ταυ-νετρίνα.

Τα αποτελέσματα αυτά ανατρέπουν την κυρίαρχη άποψη μεταξύ των φυσικών πως τα νετρίνα δεν έχουν μάζα. Αν δεν είχαν μάζα θα ήταν αδύνατοι αυτοί οι μετασχηματισμοί. Αυτή η ανακάλυψη έχει αναγκάσει τους ερευνητές να επανεξετάσουν το Καθιερωμένο Πρότυπο, που περιγράφει τις αλληλεπιδράσεις όλων των γνωστών θεμελιωδών υποατομικών σωματιδίων στο σύμπαν. Πρόκειται για την πρώτη επέκταση του μοντέλου αυτού τα τελευταία 20 χρόνια και ένα ράπισμα στις ανοησίες περί του τέλους της επιστήμης. Και βεβαίως πρόκειται για μια ακόμη πανηγυρική επιβεβαίωση των αρχών του διαλεκτικού υλισμού.

Επιμέλεια:
Σταύρος ΞΕΝΙΚΟΥΔΑΚΗΣ
Πηγές: «Discover», newscientist.com

    

Ξεμπρόστιασμα της «μαύρης» προπαγάνδας των ΗΠΑ από διαδικτυακό τόπο

Ολα τα στοιχεία που έχουν συλλεγεί από ραδιοερασιτέχνες υποδείχνουν ότι ένας μυστηριώδης νέος ιρακινός ραδιοσταθμός είναι στην πραγματικότητα μια πηγή «μαύρης» προπαγάνδας της CIA. Πρόκειται για το «Ράδιο Τίκριτ», που άρχισε να εκπέμπει στις αρχές Φλεβάρη, με το γνωστό φιλοκυβερνητικό προφίλ των άλλων σταθμών του καθεστώτος Σαντάμ Χουσεΐν. Μάλιστα, το όνομα του σταθμού είναι το όνομα της ιρακινής πόλης στην οποία γεννήθηκε ο Σ. Χουσεΐν, καθώς και αρκετά μέλη της κυβέρνησής του.

Ξαφνικά, όμως, στις 15 του Φλεβάρη, το «Ράδιο Τίκριτ» έκανε στροφή 180 μοιρών με εκπομπές για τη φτώχεια του ιρακινού λαού, με προτροπές προς τους Ιρακινούς στρατιώτες να αρνηθούν να εκτελέσουν «τις διαταγές του τυράννου», να «φανούν γενναίοι πριν είναι πολύ αργά» κτλ. Ο Μίκα Μακελάινεν, που συντηρεί έναν διαδικτυακό τόπο αφιερωμένο στην ανίχνευση των σημείων εκπομπής των ξένων ραδιοσταθμών, υποστηρίζει ότι όλα τα στοιχεία δείχνουν πως πρόκειται για «μαύρη επιχείρηση» της αμερικανικής CIA και όχι για πραγματικό ιρακινό ραδιοσταθμό που άλλαξε πολιτική στάση.

Το «Ράδιο Τίκριτ» εκπέμπει σε συχνότητα που είναι πολύ κοντά σε αυτή που χρησιμοποιούν δύο ραδιοσταθμοί που διευθύνονται από Ιρακινούς αντικαθεστωτικούς, και συγκεκριμένα την ομάδα «Ιρακινό Εθνικό Σύμφωνο», που πιστεύεται ότι χρηματοδοτείται από τη CIA. Η ισχύς του «Ράδιο Τίκριτ» είναι επίσης παρόμοια με αυτών των δύο ραδιοσταθμών, που σημαίνει ότι μπορεί να πρόκειται για τις ίδιες εγκαταστάσεις, οι οποίες βρίσκονται στο γειτονικό Κουβέιτ. Σαν να μην έφτανε αυτό, το «Ράδιο Τίκριτ» εκπέμπει μόνο το δίωρο που δεν εκπέμπουν οι άλλοι δύο ραδιοσταθμοί...

Επισκέπτης του διαδικτυακού τόπου του Μακελάινεν ισχυρίζεται μάλιστα ότι ανέλυσε τη φωνή του κύριου εκφωνητή του «Ράδιο Τίκριτ» και διαπίστωσε ότι είναι η ίδια με εκείνη του εκφωνητή του φανερού ραδιοσταθμού προπαγάνδας των ΗΠΑ, που ονομάζεται «Ραδιόφωνο Πληροφοριών» και εκπέμπει από αεροπλάνα τα οποία πετάνε κοντά στα σύνορα του Ιράκ, τεχνική που οι ΗΠΑ χρησιμοποίησαν και στον πόλεμο κατά του Αφγανιστάν.

Γιατί βιάστηκαν οι ΗΠΑ, με αποτέλεσμα να εκθέσουν το μυστικό προπαγανδιστικό ραδιοσταθμό τους αντί να τον χρησιμοποιήσουν για επίδραση στις μάζες την κατάλληλη χρονική στιγμή, δε θα το μάθουμε μάλλον ποτέ. Παράλληλα, η ψυχολογική επίθεση ενάντια στο Ιράκ ξεδιπλώνεται από όλα τα μέσα υψηλής τεχνολογίας, με βομβαρδισμό κυβερνητικών αξιωματούχων του Ιράκ με μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, που περιέχουν απειλές και προτροπές, μηνύματα SMS στα κινητά τους κτλ. Είναι μάλλον η πρώτη φορά, που η ίδια η τεχνολογία που χρησιμοποιούν οι ΗΠΑ για να διεξάγουν με μεγαλύτερη επιτυχία τη στρατιωτική τους εκστρατεία πλανητικής κυριαρχίας, στρέφεται ενάντιά τους στα χέρια τρίτων, αποκαλύπτοντας ένα μέρος από τις τεχνικές και τις μεθόδους τους.

ΤΙΤΟΣ ΒΑΝΔΗΣ Μια ξεχωριστή προσφορά του

ΤΙΤΟΣ ΒΑΝΔΗΣ

Μια ξεχωριστή προσφορά του

Ηταν διπλό το «κέρδος» εκείνης της βραδιάς. Θεατρική απόλαυση και πολύπλευρη γνώση (ανθρώπινη, ιστορική, κοινωνική, ιδεολογική, συνδικαλιστική), αποκόμισε το κοινό που είδε, στην κατάμεστη αίθουσα Συνεδρίων του ΚΚΕ, την παράσταση του Τίτου Βανδή, με το έργο«Κλάρενς Ντάροου».

Ηταν μια παράσταση αλησμόνητη - ιδεολογική και καλλιτεχνική προσφορά του Τίτου Βανδή, στο ΚΚΕ, στα μέλη, στους φίλους του, σε κάθε προοδευτικό άνθρωπο, με ένα έργο διαχρονικά επίκαιρο και αποκαλυπτικό για τις ΗΠΑ, τη χώρα της «ελευθερίας». Η παράσταση, δε, συνέπεσε τυχαία, με τις εργασίες της Πανελλαδικής Συνδιάσκεψης, που οργάνωσε το ΚΚΕ για τα διαρκώς οξυνόμενα προβλήματα και τις ανάγκες των εργαζομένων. Και ο Τίτος Βανδής πίστευε βαθιά ότι ο πολιτισμός και η τέχνη μπορούν και πρέπει να είναι ανάγκη, δικαίωμα αλλά και «εργαλείο» αφύπνισης της κοινωνικής συνείδησης και των αγώνων του εργαζόμενου λαού για το καλύτερο αύριο. Και ένιωθε την ανάγκη να βάλει κι εκείνος «ένα χεράκι», για να γίνει η τέχνη συστατικό της καθημερινής ζωής και αυτοαπελευθερωτικής δύναμης του ανθρώπου, των λαϊκών μαζών. Μ' αυτή τη σκέψη μετέφρασε, συνσκηνοθέτησε με την συντρόφισσά του, Μπέττυ Βαλάση και ερμήνευσε αυτό το -άγνωστο στο ελληνικό κοινό- έργο.

Εργο «κατηγορώ»

Αξίζει τον κόπο να προσπαθήσουμε να θυμίσουμε -σ' όσους είδαν- και να περιγράψουμε -για όσους δεν είδαν- εκείνη τη μοναδική, αξέχαστη θεατρική προσφορά του Τ. Βανδή: Ο Τ. Βανδής πρόβαλε στην ολοφώτιστη σκηνή από την κουίντα, σαν να επρόκειτο να πάρει το λόγο στις εργασίες της Πανελλαδικής Συνδιάσκεψης, μιλώντας άλλοτε όρθιος κι άλλοτε καθισμένος σ' ένα λιτά καλαίσθητο γραφείο, που ήταν τοποθετημένο στα δεξιά της σκηνής (το σκηνικό είχε φιλοτεχνήσει ο σκηνογράφος Τάσος Ζωγράφος, ενώ τη μουσική υπέγραφε ο Μίμης Πλέσσας). Στα αριστερά της σκηνής, το σκηνικό παρίστανε μια αίθουσα αμερικανικού δικαστηρίου, με την έδρα του δικαστή, τις θέσεις των ενόρκων και μια καρέκλα για τους κατηγορούμενους.

Ο Τίτος Βανδής συμπύκνωνε δύο ανθρώπινες υποστάσεις. Ηταν ο εαυτός του και ένας άλλος μαζί. Μέσα από την ανθρώπινη φύση του, την ιδεολογία, το υποκριτικό ταλέντο του, «γεννήθηκε» ατόφιος, αυθεντικός ο «άλλος». Ο Αμερικανός Κλάρενς Ντάροου, ο οποίος, επί δύο περίπου ώρες, συγκλόνισε τους Ελληνες «ακροατές» του, με όσα είπε. Επρόκειτο για ένα «ρεσιτάλ» ερμηνείας των ιδεών και της αξιοπρέπειας του ανθρώπου.

Πολλά χρόνια ονειρευόταν ο Τίτος Βανδής να ερμηνεύσει αυτό το πρόσωπο. Οσο ζούσε και εργαζόταν στην Αμερική ούτε κατά διάνοια θα μπορούσε να υλοποιήσει αυτό το όνειρό του. Στην Ελλάδα έκανε πραγματικότητα αυτό το όνειρο, προς χάριν του προοδευτικού θεάτρου, προπαντός προς χάριν του ελληνικού εργατικού κινήματος, αλλά και προς τιμήν του πολύπαθου αμερικανικού εργατικού κινήματος. Το όνειρό του το έκανε πραγματικότητα ακόμα και κόντρα στις συστάσεις των γιατρών του να προφυλαχτεί, καθώς, πριν λίγο καιρό, είχε κάνει εγχείρηση καρδιάς.

Το έργο ήταν μοναδική έκπληξη. Εργο - ντοκουμέντο, το οποίο ενθουσίασε τους θεατές με την ιστορική αλήθεια του, το θέμα του, αλλά και με την αμεσότητα της γλώσσας του και τη θεατρικότητα της δομής του. Η μετάφραση του Βανδή έρεε καθάρια, ανεπιτήδευτη, χυμώδης, ισορροπημένη ανάμεσα στο δραματικό και χιουμοριστικό στοιχείο.

Για την απανταχού εργατιά

Ο Αμερικανός Κλάρενς Ντάροου (1857-1937), ήταν δικηγόρος. Παιδί φτωχής, αλλά με έφεση για τη μόρφωση και το καλό, αγροτικής οικογένειας. Ο Ντάροου με τις δικαστικές μάχες του, μέχρι τη χρονιά της Οχτωβριανής Επανάστασης, έγινε «θρύλος» της εργατικής τάξης, των αγώνων των μαύρων και κάθε αδικημένου στις ΗΠΑ. Ο βίος και το έργο του «διασώθηκαν» με την έξοχη βιογράφησή του από τον κορυφαίο και προοδευτικό Αμερικανό συγγραφέα Ιρβινγκ Στόουν. Τη βιογραφία του Στόουν διασκεύασε (1975) για το θέατρο ο Ντέιβιντ Μέρικ. Η διασκευή παίχτηκε στις ΗΠΑ και τον Καναδά.

Τον Ντάροου στις ΗΠΑ ερμήνευσε ο Χένρι Φόντα. Δεν ξέρουμε πώς ερμήνευσε αυτό το πρόσωπο ο Φόντα. Ξέρουμε, όμως, ότι έτσι όπως τον ερμήνευσε ο Βανδής, ίσως και να τον «ζήλευε» ο Χ. Φόντα. Ο Τ. Βανδής, όχι μόνο λόγω του μεγάλου υποκριτικού ταλέντου του και της ανθρώπινης αλήθειας και φυσικότητας που διέκρινε όλες τις ερμηνείες του, αλλά και λόγω της ιδεολογίας του, των αγωνιστικών του βιωμάτων, και του φύσει και θέσει αντρίκειου χαρακτήρα του ενσάρκωσε τον Ντάροου. Ηταν ο Ντάροου. Ενας άνθρωπος με τα όλα του. Με σάρκα και οστά. Με φλογερή καρδιά. Με αγάπη για τους εκμεταλλευόμενους και αδικημένους. Με σθένος και μεγάλο «μπόι» απέναντι στους αδικητές. Ενας έξυπνος, έμπειρος από τη ζωή, συγκροτημένος ιδεολογικά, ευαίσθητος κοινωνικά, ευσυγκίνητος αλλά και με πνευματώδες χιούμορ άνθρωπος. Ιδιότητες που διέθετε ως άνθρωπος ο Βανδής, αλλά και ως καλλιτέχνης ήξερε να τις κάνει «ζωικές» επί σκηνής και οθόνης.

Ο Ντάροου του Βανδή ήταν ένας αληθινός άνθρωπος, που δικηγορώντας σχεδόν μέχρι το τέλος της ζωής του υπερασπίστηκε εργατικούς αγώνες, συνδικαλιστικές κατακτήσεις, διωκόμενους και συκοφαντούμενους συνδικαλιστές. Πολέμησε το ρατσισμό, τη θρησκοληψία, τη θανατική ποινή, έσωσε αθώες εργατικές ζωές. Κατήγγειλε τα απάνθρωπα εγκλήματα του καπιταλισμού, όχι γιατί ήταν σοσιαλιστής, αλλά από αφοσίωση στον απλό άνθρωπο και στο δίκιο του. Ο Ντάροου πόνεσε με τα θανάσιμα εγκλήματα της «τυφλής» Αμερικάνικης Δικαιοσύνης. Πάλεψε να αλλάξει τη νομοθεσία της. Δεν τα κατάφερε. Υπερασπίστηκε, όμως, αταλάντευτα και αφιλοκερδώς τους ταπεινούς και καταφρονεμένους. Πορεύτηκε με τους απεργούς, ενάντια στην παραβίαση του οκτάωρου. Μαχόταν στα δικαστήρια κατά των απολύσεων ανθρακωρύχων, σιδηροδρομικών, βιομηχανικών εργατών. Αποκάλυπτε τις θανάσιμες συνθήκες δουλιάς στα εργοστάσια. Τις πρωτόγονες, απάνθρωπες συνθήκες ζωής στις «πόλεις- γκέτο» που έφτιαχναν οι μεγαλοκαρχαρίες του κεφαλαίου, κρύβοντάς τες πίσω από την πλαστή «βιτρίνα» της λεγόμενης «ανάπτυξης» και «επένδυσης κεφαλαίων» και πίνοντας το αίμα των εργατών, αφού από το άθλιο μεροκάματο των εργατών κατακρατούσαν ενοίκιο για τις τρώγλες και υποχρέωναν τους εργάτες να αγοράζουν τα τρόφιμά τους από τα μαγαζιά των αφεντικών στα «γκέτο». Κι όταν οι εργάτες αντιδρούσαν γι' αυτή την πολλαπλή εκμετάλλευσή τους απολύονταν...

Στα 1923 ο Ντάροου έσωσε από τη θανατική καταδίκη και δύο εφήβους, που εξαθλιωμένοι διέπραξαν ένα έγκλημα. Τους έσωσε, όχι με την εύκολη λύση - με την απαλλαγή τους ως ψυχοπαθών- αλλά αποδείχνοντας ότι βίαιους, διεστραμμένους, φονιάδες, τους έκανε η «σιδερένια φτέρνα» του απάνθρωπου κεφαλαίου των ΗΠΑ.

Το έργο αυτό είναι εκπληκτικά επίκαιρο στην εποχή μας. Αφάνταστα διδακτικό, αφού μέσα από το παρελθόν της εργατικής τάξης αφορά στο παρόν και το μέλλον της. Γι' αυτό και η παρουσίασή του είχε δώσει στον Τίτο Βανδή «αξέχαστη χαρά, χαρά μεγάλη και για πολλά χρόνια, ότι κάτι λίγο έκανε κι εκείνος», όπως μας είχε εξομολογηθεί. Δε θα μπορούσε, λοιπόν, να ξεχαστεί κι από μας αυτή η εντελώς ξεχωριστή προσφορά του Τίτου Βανδή.

Αρ. ΕΛΛΗΝΟΥΔΗ

Καθ΄οδόν ... Στο Δέλτα του Εβρου

Καθ΄οδόν ...

Στο Δέλτα του Εβρου

υ

Ασπρο νούφαρο

Στο σταυροδρόμι των θαλάσσιων και χερσαίων δρόμων της Ανατολής και Δύσης, εκεί όπου οι τελευταίες ράχες της Ροδόπηςανταμώνουν με τον ποταμό Εβρο, εκεί που το ποτάμι γίνεται ένα με τη θάλασσα, η δύναμη της φύσης ζωγραφίζει εικόνες μοναδικής ομορφιάς.

Είκοσι χιλιόμετρα από τηνΑλεξανδρούπολη , απλώνεται το Δέλτα του ποταμού. Μια περιοχή προικισμένη με κανάλια, λιμνοθάλασσες, λίμνες γλυκού νερού, αλμυρόβαλτους, παραποτάμια δάση και παλιούς μαιάνδρους. Μια περιοχή χαρακτηρισμένη οικοσύστημα διεθνούς σημασίας.

Στη διαμόρφωσή του Δέλτα συντελούν τόσο ο ποταμός, όσο και η δράση της θάλασσας. Η περιοχή, εξαιτίας της μικρής υψομετρικής διαφοράς από την επιφάνεια της θάλασσας και της ήρεμης ροής των υδάτων του ποταμού, δέχεται σε μεγάλο βαθμό την επίδραση των θαλάσσιων νερών, τόσο επιφανειακά όσο και υπόγεια. Σε περιπτώσεις πλημμυρίδας και χαμηλής παροχής του ποταμού, ιδίως το καλοκαίρι, τα θαλάσσια νερά εισδύουν στην κοίτη και στα τεχνητά κανάλια με αποτέλεσμα να εισχωρούν αρκετά μέσα στην ξηρά.

Αποτέλεσμα των δράσεων αυτών είναι η πολυσχιδής μορφολογία των ακτών, ο σχηματισμός μικρών νησίδων (Ασάνης, Ξέρας Ασάνης, Καραβιού Ξηράδι), η δημιουργία λιμνοθαλασσών (Λακκί, Δράνα, Μονολίμνη ή Παλούκια), ελών, αμμοθινών και άλλων μικροβιοτόπων στην παραλιακή ζώνη του Δέλτα.

Το ποτάμι του Λουτρού στο δυτικό τμήμα του Δέλτα

Για πολλές δεκαετίες το οικοσύστημα εξελισσόταν σύμφωνα με τους ρυθμούς της φύσης. Οι σοβαρές αλλαγές που έγιναν στο Δέλτα από τα έργα αποξήρανσης (1950 - 1970), τις εκχερσώσεις για την απόκτηση καλλιεργήσιμης γης, τα αρδευτικά έργα, η αλλαγή της κοίτης του ποταμού, οι υψώσεις αναχωμάτων, η αλλαγή της υδρολογικής κατάστασης από τη διάνοιξη καναλιών, είχαν σαν αποτέλεσμα να χαθούν μεγάλες εκτάσεις φυσικού βιότοπου και να διαταραχτεί σοβαρά ό,τι απέμεινε. Οι αριθμοί και τα είδη των ζώων, των ψαριών και των πουλιών μειώθηκαν. Αρνητικό ρόλο έπαιξε και συνεχίζει να παίζει και η λαθροθηρία.

Ακόμα και έτσι, η ευνοϊκή γεωγραφική θέση του Δέλτα σε σχέση με τους άξονες μετανάστευσης των πουλιών, το σχετικά ήπιο κλίμα της περιοχής και η μέχρι πριν λίγα χρόνια απομόνωση και δυσβατότητα του Δέλτα, συντέλεσαν στην ύπαρξη μεγάλης ποικιλίας ειδών πουλιών που φιλοξενεί.

Συγκεκριμένα, στον ποταμό και το Δέλτα του έχουν βρεθεί 46 είδη ψαριών, 7είδη αμφιβίων, 21 είδη ερπετών και περισσότερα από 40 θηλαστικά. Εχουν παρατηρηθεί 304 είδη πουλιών από τα 407 είδη της Ελλάδας.

Ειδικά για τα πουλιά, το οικοσύστημα λειτουργεί ως: Τόπος για φώλιασμα ή διατροφή για πολλά είδη. Καταφύγιο για μεγάλους πληθυσμούς υδρόβιων ειδών από τις βόρειες περιοχές της κεντροανατολικής Ευρώπης κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Και ζωτικός χώρος συγκέντρωσης και ανάπαυσης μεγάλων αριθμών μεταναστευτικών ειδών κατά τις μετακινήσεις τους από και προς τη Μέση Ανατολή και την Αφρική.

Παράλληλα, χρησιμεύει ως χώρος ανεύρεσης τροφής για αρπακτικά που φωλιάζουν λίγο βορειότερα από τον υδροβιότοπο, στο δάσος της Δαδιάς και τους γύρω λόφους όπως: Πετρίτης, Φιδαετός, Χρυσαετός, Βασιλαετός, Μαυρόγυπας και Ψαραετός.

Περιήγηση

Το βορειοανατολικό τμήμα του Δέλτα, καλύπτεται από πυκνούς θαμνώνες με αρμυρίκια, ενώ κατά μήκος του ποταμού σχηματίζεται πυκνό δάσος με λεύκες, ιτιές, σκλήθρα και φτελιές. Τα δάσος δίνει καταφύγιο και στα λιγοστά άγρια ζώα που απέμειναν στο Δέλτα, όπως η αλεπού και τοτσακάλι. Οταν οι καιρικές συνθήκες είναι εξαιρετικά δριμείες,λύκοι και αγριογούρουναπερνούν το ποτάμι αναζητώντας τροφή.

Νοτιότερα προς τη θάλασσα, το δάσος παραχωρεί τη θέση του σε πυκνούς καλαμώνες, κοντά στη λίμνη Νυμφών και στις άλλες λίμνες γλυκού νερού, όπως το Τσεκούρι, τη Σκέπη, τα Σπίτια, και τη Γυναίκα. Κατά μήκος των ακτών και στα νησάκια, αναπτύσσεται αμμόφιλη βλάστηση, ενώ το θαλασσινό νερό εισχωρεί στη στεριά σχηματίζοντας αλμυρόβαλτους. Στα υφάλμυρα νερά των λιμνοθαλασσών αναπτύσσεται πλούσια υδρόβια βλάστηση.

Μέχρι και τον Απρίλη, γίνεται η μετανάστευση των πουλιών και ο επισκέπτης μπορεί να παρατηρήσει ένα μεγάλο αριθμό μεταναστευτικών ειδών. Γενικά, την άνοιξη, μεγάλες εκτάσεις είναι ακόμα πλημμυρισμένες, το πράσινο της βλάστησης κυριαρχεί και τα ανθισμένα αρμυρίκια συμπληρώνουν το πολύχρωμο μωσαϊκό. Στα νησιά έρχονται σμήνη από γλαρόνια για να φωλιάσουν. Μάης καιΙούνης είναι μήνες αναπαραγωγής και όσα πουλιά δεν έχουν μεταναστεύσει συγκεντρώνονται στις φωλιές, σε αθέατα σημεία, για να αρχίσει η αναπαραγωγική διαδικασία. Ιούλη και Αύγουστο, η αναπαραγωγή των πουλιών έχει ολοκληρωθεί. Επειδή τα νερά αρχίζουν να ελαττώνονται λόγω της υψηλής θερμοκρασίας, λιγοστεύουν και οι βιότοποι των πουλιών.

Αργυροπελεκάνοι

ΙΟΥΛΗΣ 1941 - Η 6η ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΕ Το σάλπισμα του ΚΚΕ για εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα

ΙΟΥΛΗΣ 1941 - Η 6η ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΕ

Το σάλπισμα του ΚΚΕ για εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα

Ηταν 1η του Ιούλη του 1941 όταν σ' ένα μικρό σπιτάκι του συνοικισμού Υμηττού άρχισαν να καταφθάνουν πέντε άνδρες και μια γυναίκα, με διαφορά ώρας ο ένας από τον άλλον και, φυσικά, με αρκετές προφυλάξεις. Το σπίτι ήταν προσωρινά εγκαταλειμμένο από τους οικοδεσπότες του, που, για την περίσταση, είχαν μετακομίσει αλλού και δεν επρόκειτο να επιστρέψουν απροειδοποίητα. Ετσι οι παράξενοι τούτοι επισκέπτες είχαν επαρκή χρόνο μπροστά τους να διευθετήσουν με άνεση όλα εκείνα τα ζητήματα που έκαναν αναγκαία τη συνάντησή τους.

Μόλις μπήκε στο σπίτι κι ο τελευταίος επισκέπτης, η πόρτα έκλεισε ερμητικά και δεν ξανάνοιξε παρά μόνο μερικά 24ώρα αργότερα, στις 3 του μηνός, όταν τα πάντα είχαν τελειώσει. Τις επόμενες μέρες μια δακτυλογραφημένη προκήρυξη που κυκλοφορούσε από χέρι σε χέρι ενημέρωνε ότι «Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ελλάδας καλεί τον ελληνικό λαό, τα κόμματα και τις οργανώσεις του, σ' ένα εθνικό μέτωπο της απελευθέρωσης». Την προκήρυξη υπέγραφε η «Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ» που αργότερα αριθμήθηκε ως 6η κατά σειρά¹.

Η έναρξη της φασιστικής κατοχής και το ΚΚΕ

Οταν πραγματοποιήθηκε η 6η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ η Ελλάδα βρισκόταν υπό φασιστική κατοχή. Τα χιτλερικά στρατεύματα είχαν μπει στην Αθήνα στις 27 Απρίλη του 1941 και μέχρι τα τέλη Μάη είχαν καταλάβει, ύστερα από σκληρές μάχες, και την Κρήτη. Τίποτα πια δεν ήταν ελεύθερο πάνω σ' αυτό τον τόπο εκτός από το φρόνημα της συντριπτικής πλειοψηφίας των Ελλήνων, που όμως είχαν εγκαταλειφθεί στη μοίρα τους. Η ντόπια οικονομική και πολιτική ολιγαρχία τούς είχε προδώσει. Η κυβέρνηση Τσουδερού και ο Γλύξμπουργκ είχαν εγκαταλείψει τη χώρα μαζί με ένα μεγάλο κομμάτι του πολιτικού κόσμου, ενώ όσοι έμειναν πίσω, αν δε συνεργάστηκαν με τον κατακτητή, συνιστούσαν στο λαό να... κάτσει στ' αυγά του. Με τον ίδιο τρόπο συμπεριφέρθηκαν και οι οικονομικοί παράγοντες που συγκροτούσαν την ντόπια αστική τάξη.

Η επιβολή της φασιστικής κατοχής βρήκε το ΚΚΕ σμπαραλιασμένο από κάθε άποψη. Η μεταξική δικτατορία είχε χρησιμοποιήσει κάθε μέσο για να συντρίψει το Κόμμα της ελληνικής εργατικής τάξης. Πάνω από 90.000 κομμουνιστές και άλλοι δημοκράτες πιάστηκαν, φυλακίστηκαν, εξορίστηκαν, βασανίστηκαν απάνθρωπα, διασύρθηκαν και διαπομπεύτηκαν από τα όργανα του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου. Τη στιγμή δε της κατάρρευσης της χώρας, στα τέλη δηλαδή του Απρίλη του '41, σχεδόν ολόκληρη η ηγεσία του Κόμματος και 2.000 περίπου στελέχη και μέλη του βρίσκονταν φυλακισμένα και εξόριστα σε δέκα ειδικές φυλακές και δώδεκα ξερονήσια.

Στην Ακροναυπλία βρίσκονταν περίπου 600, στον Αϊ - Στράτη 230, στην Ανάφη 220, στην Αίγινα 17, στη Φολέγανδρο 130, στην Τρίπολη και σε άλλες φυλακές περίπου 500, στη Γαύδο 30, στην Κίμωλο 36, στο σανατόριο Ασβεστοχωρίου 17, στην Κέρκυρα 10, σε Ιο, Σίφνο, Πύλο και Αμοργό 25 με 30². Πρέπει ακόμη να σημειωθεί πως η μεταξική δικτατορία στην προσπάθειά της να εξαφανίσει το ΚΚΕ δε δίστασε να δημιουργήσει ένα χαφιέδικο ηγετικό πυρήνα που τον ονόμασε «Προσωρινή Διοίκηση του ΚΚΕ» και να εκδώσει πλαστό «Ριζοσπάστη», με σκοπό να θέσει υπό τον έλεγχό της ολόκληρο το Κόμμα, τα μέλη τους φίλους και τους οπαδούς.

Τα χτυπήματα που είχε καταφέρει στο ΚΚΕ το καθεστώς της 4ης Αυγούστου ήταν πολύ βαριά. Εντούτοις δεν αποδείχτηκαν αρκετά για να εξαφανίσουν το Κόμμα και τους κομμουνιστές. Με την έναρξη της φασιστικής κατοχής δρούσαν παράνομα οι παρακάτω οργανώσεις κομμουνιστών σε ολόκληρη την Ελλάδα:

Γερμανικά άρματα μπροστά στην Ακρόπολη

- Η λεγόμενη Παλιά ΚΕ.

- Η Ανεξάρτητη Κομμουνιστική Οργάνωση Αθήνας, με γραμματέα τον Σπ. Καλοδίκη.

- Η ομάδα σπουδαστών «Αλήθεια» γύρω από το Ν. Καρβούνη, που συνδεόταν με την παλιά ΚΕ.

- Μια ομάδα αξιωματικών (Στ. Παπαγιάννης- Β. Βενετσανόπουλος κ.ά.).

- Ο Δ. Γληνός με μια ομάδα κομμουνιστών γύρω του.

- Η ανεξάρτητη Κομμουνιστική Οργάνωση Πειραιά.

- Το ανεξάρτητο Γραφείο της ΚΕ του ΚΚΕ για τη Μακεδονία και τη Θράκη, με οργανώσεις στη Θεσσαλονίκη, στην Καβάλα, στη Δράμα και σε άλλα αστικά κέντρα και χωριά της περιοχής.

Μεμονωμένες οργανώσεις με δράση υπήρχαν επίσης στην Ηπειρο, στη Θεσσαλία, στη Ρούμελη, στην Κρήτη και σε άλλα νησιά και μέρη της χώρας³.

Η ανασυγκρότηση του ΚΚΕ

Η πρώτη φάση της οργάνωσης του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα του ελληνικού λαού συνδέεται άμεσα με την προσπάθεια ανασυγκρότησης του ΚΚΕ, την οποία επιχειρούν μια σειρά στελέχη και μέλη του, τα οποία καταφέρνουν να αποδράσουν από τις φυλακές και τους τόπους εξορίας. Αναλυτικότερα: στις 8/4/1941 δραπέτευσαν από το Ασβεστοχώρι 12 κομμουνιστές. Στο διάστημα 10 έως 18/5/1941 δραπέτευσαν από τη Φολέγανδρο 130, στις 20/5 δραπέτευσαν από την Κίμωλο 36, στις 30/5 από τη Γαύδο 7 και στις 29/6/1941 αφέθηκαν ελεύθεροι από την Ακροναυπλία 27. Μεταξύ όλων αυτών βρίσκονταν αρκετά ανώτερα στελέχη του ΚΚΕ, καθώς και 7 μέλη της ΚΕ του⁴.

Οι πρώτοι εξόριστοι που έφτασαν στην Αθήνα -- σύμφωνα με τη μαρτυρία του Π. Σίμου - Καραγκίτση -- απέφυγαν οποιαδήποτε επαφή με την παλιά ΚΕ και την «Προσωρινή Διοίκηση» και συγκρότησαν νέα κομματική καθοδήγηση, που την ονόμασαν Νέα Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ⁵. Αυτή η ονομασία υπήρχε για μερικούς μήνες. Λίγες μέρες αργότερα έφτασαν στην Αθήνα ο Πέτρος Ρούσος και η Χρύσα Χατζηβασιλείου (δραπέτες από την Κίμωλο) που μαζί με τον Καραγκίτση δημιούργησαν τον πρώτο ηγετικό πυρήνα του Κόμματος με εκλεγμένα μέλη της ΚΕ από το 6ο Συνέδριο (Δεκέμβρης 1935). Ετσι συγκροτήθηκε η ΚΕ του ΚΚΕ που ασχολήθηκε με τα παρακάτω καθήκοντα:

• Κατανομή και αποστολή των μελών και στελεχών του Κόμματος που είχαν δραπετεύσει από φυλακές και εξορίες σε όλες τις περιοχές της χώρας, με καθήκον την κομματική ανασυγκρότηση και την οργάνωση του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα.
• Συγκέντρωση όλων των τίμιων κομμουνιστών γύρω από τη νέα καθοδήγηση.
• Δημιουργία πανεθνικής συμμαχίας για την απελευθέρωση τη χώρας, δημιουργία οργάνωσης Αλληλεγγύης στο δοκιμαζόμενο λαό και στους αγωνιστές, καθώς και δημιουργία πατριωτικής οργάνωσης της νεολαίας.
• Αποκατάσταση της επαφής και διεξαγωγή διαπραγματεύσεων με τους εκπροσώπους των παλιών αστικών κομμάτων για κοινή εθνικοαπελευθερωτική δράση.
• Σύνδεση με τους πατριώτες αξιωματικούς και τους πολεμιστές του μετώπου για προσέλκυσή τους στον αγώνα και εξασφάλιση όσο το δυνατό περισσότερου οπλισμού.
• Επαφή με συνδικαλιστικά στελέχη διαφόρων παρατάξεων με στόχο την εκκαθάριση, αναζωογόνηση και κινητοποίηση τω συνδικαλιστικών οργανώσεων.
• Δημιουργία εκδοτικού μηχανισμού για έντυπη προπαγάνδα εναντίον των κατακτητών⁶.

Πολύ σύντομα αυτό το πρόγραμμα δράσης τέθηκε σε εφαρμογή. Ανασυγκροτήθηκαν οργανώσεις, άρχισε να γίνεται ουσιαστική δουλιά μέσα στο συνδικαλιστικό κίνημα, ξεκίνησαν οι επαφές με αστούς πολιτικούς αρχηγούς (Σοφούλη, Καφαντάρη κ.ά.), άρχισε η συλλογή οπλισμού, η οργάνωση των παλιών πολεμιστών, καθώς και η προσέγγιση πατριωτών αξιωματικών, μπήκε σε λειτουργία ο μηχανισμός της έντυπης προπαγάνδας και διαφώτισης. Σε πολλά μέρη της χώρας, από το Μάη - Ιούνη, ακόμη, του '41 με πρωτοβουλία των κομμουνιστών και άλλων πατριωτών δημιουργήθηκαν πλατιές εθνικοαπελευθερωτικές οργανώσεις: στη Μακεδονία η οργάνωση «Ελευθερία», στην Ηπειρο το «Πατριωτικό Μέτωπο», στην Καλαμάτα η «Νέα Φιλική Εταιρεία», στον Πύργο το «Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο» κ.ο.κ. Η πρώτη όμως πανελλαδική εθνικοαπελευθερωτική οργάνωση ήταν η ΕΘΝΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ, που ιδρύθηκε στην Αθήνα στις 28 Μάη του 1941.

Η εικόνα της πρώτης προσπάθειας του λαού μας και του ΚΚΕ να οργανώσουν αντίσταση κατά των κατακτητών γίνεται πιο πλήρης αν λάβουμε υπόψη ότι στις 31/5/1941, δύο νεαροί πατριώτες, ο Απ. Σάντας και ο Μ. Γλέζος κατέβασαν από την Ακρόπολη τη γερμανική σημαία⁷.

Τέτοια ήταν η κατάσταση στη χώρα, όταν άρχιζε τις εργασίες της η 6η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ.

Η 6η Ολομέλεια

Η 6η Ολομέλεια συγκλήθηκε λίγες μέρες αφότου η ναζιστική Γερμανία εισέβαλε στη Σοβιετική Ενωση. Το γεγονός αυτό αναμφίβολα είχε αποφασιστική επίδραση όχι μόνο στη συνείδηση των κομμουνιστών, αλλά και στη συνείδηση ολόκληρου του ελληνικού λαού, στη συνείδηση των λαών όλης της υφηλίου. Η προσπάθεια οργάνωσης και εξάπλωσης του αντιφασιστικού - εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα ήταν πλέον κάτι περισσότερο από επιτακτική. Απαιτούσε την ένταση των δυνάμεων στο έπακρο.

Στις εργασίες της 6ης Ολομέλειας όπως αναφέραμε στην αρχή πήραν μέρος έξι άτομα: τα τακτικά και αναπληρωματικά μέλη της ΚΕ, που είχαν εκλεγεί στο 6ο Συνέδριο (Χρύσα Χατζηβασιλείου, Πέτρος Ρούσος, Παντελής Σίμος- Καραγκίτσης και Ανδρέας Τσίπας), καθώς και τα ανώτερα στελέχη του Κόμματος (Ανδρέας Τζήμας και Κώστας Λαζαρίδης), που με υπόδειξη της Κομματικής Επιτροπής της Ακροναυπλίας προσλήφθηκαν στο κεντρικό κομματικό όργανο.

Η Ολομέλεια συζήτησε ύστερα από εισήγηση του Π. Ρούσου την κατάσταση που είχε δημιουργηθεί στη χώρα με τη φασιστική κατοχή, τη νέα φάση του πολέμου διεθνώς και τα καθήκοντα του ΚΚΕ, όσον αφορά την οργάνωση του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα του ελληνικού λαού. Πάνω στο θέμα αυτό λήφθηκε ομόφωνα πολιτική απόφαση - έκκληση στην οποία θα αναφερθούμε στη συνέχεια. Ακόμη, συζητήθηκαν τα οργανωτικά ζητήματα του Κόμματος και του κινήματος γενικότερα, ύστερα από εισήγηση που παρουσίασε ο Παντελής Σίμος.

Στην πολιτική της απόφαση η Ολομέλεια χαρακτήριζε τον παγκόσμιο πόλεμο ως ιμπεριαλιστικό τονίζοντας ταυτόχρονα ότι «το πρόβλημα της πάλης για την εθνική ανεξαρτησία των υπόδουλων μικρών λαών μπαίνει στην πρώτη γραμμή της πάλης ενάντια στο φασισμό, τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο και για την κοινωνική τους προκοπή».

Σε ό,τι αφορούσε στην επίθεση της Γερμανίας στην ΕΣΣΔ η Ολομέλεια εκτίμησε ότι σκοπός του γερμανικού φασισμού ήταν «να συντρίψει τη σοβιετική εξουσία, μοναδικό ειλικρινή υποστηρικτή κι ελπίδα της λευτεριάς όλων των λαών, που χαλάει τα κατακτητικά σχέδια του φασισμού και του ιμπεριαλισμού». Γι' αυτό «η υπεράσπιση της Σοβιετικής Ενωσης, η υποστήριξη της νίκης της με όλα τα μέσα, είναι ύψιστο καθήκον κάθε κομμουνιστή, κάθε ανθρώπου που θέλει τη λευτεριά της χώρας του από το φασιστικό ζυγό».

Σχετικά με την ελληνική πραγματικότητα η Ολομέλεια σημείωσε ότι: «το βασικό καθήκον των Ελλήνων κομμουνιστών είναι η οργάνωση της πάλης του ελληνικού λαού για την υπεράσπιση της Σοβιετικής Ενωσης και την αποτίναξη του φασιστικού ζυγού. Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ελλάδας - υπογραμμίζεται στην απόφαση - καλεί τον ελληνικό λαό, τα κόμματα και τις οργανώσεις του, σ' ένα εθνικό μέτωπο απελευθέρωσης:

Α) Για το διώξιμο της γερμανοϊταλικής κατοχής από την Ελλάδα.

Β) Για την ανατροπή της κυβέρνησης- οργανέτου τους.

Γ) Για την καθημερινή υποστήριξη και υπεράσπιση της Σοβιετικής Ενωσης.

Δ) Για την υποστήριξη κάθε συνεπούς αντιφασιστικής δύναμης με όλα τα μέσα.

Ε) Για το σχηματισμό προσωρινής κυβέρνησης από όλα τα κόμματα, που θα αποκαταστήσει τις δημοκρατικές ελευθερίες του λαού, θα του εξασφαλίσει ψωμί και δουλιά, θα συγκαλέσει συντακτική εθνοσυνέλευση και θα υπερασπίσει την ακεραιότητα και την ανεξαρτησία της Ελλάδας από κάθε ξενική ιμπεριαλιστική δύναμη»⁸.

Το σάλπισμα του ΚΚΕ άγγιξε την καρδιά του ελληνικού λαού και βρήκε μέγιστη ανταπόκριση. Στις 16 Ιούλη του '41 η εργατική τάξη δημιούργησε το Εργατικό ΕΑΜ και το Σεπτέμβρη του ιδίου έτους το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο ήταν γεγονός. Το έπος της ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης ήδη είχε αρχίσει.

1. Πέτρου Ρούσου: «Η Μεγάλη Τετραετία», Πολιτικές και Λογοτεχνικές Εκδόσεις, 1966, σελ. 164 και «Η Μεγάλη Πενταετία», τόμος Α΄ σελ. 101.

2. «Στ' άρματα - Στ' άρματα - Χρονικό της Εθνικής Αντίστασης», ΠΛΕ 1967, σελ. 68 και «Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ», εκδόσεις ΣΕ, τόμος Α΄, σελ. 346.

3. «Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ», εκδόσεις ΣΕ, τόμος Α΄, σελ. 372, Θ. Χατζή: «Η Νικηφόρα επανάσταση που χάθηκε», εκδόσεις «Δωρικός», τόμος Α΄, σελ. 84-87, «Στ' άρματα - Στ' άρματα - Χρονικό της Εθνικής Αντίστασης», ΠΛΕ 1967, σελ. 68-69 και αλλού.

4. «Στ' άρματα - Στ' άρματα - Χρονικό της Εθνικής Αντίστασης», ΠΛΕ 1967, σελ. 69-70 και Γ. Ιωαννίδη: «Αναμνήσεις», εκδόσεις «Θεμέλιο», σελ. 505-506.

5. Θ. Χατζή: «Η Νικηφόρα επανάσταση που χάθηκε», εκδόσεις «Δωρικός», τόμος Α΄, σελ. 100-101.

6. «Στ' άρματα - Στ' άρματα - Χρονικό της Εθνικής Αντίστασης», ΠΛΕ 1967, σελ. 71-72 και Α. Παπαπαναγιώτου: «Το ΚΚΕ στον πόλεμο και στην Αντίσταση 1940- 1945», εκδόσεις «Καζάντζα» 1974, σελ. 19-20.

7. «Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ», εκδόσεις ΣΕ, τόμος Α΄, σελ. 374, «Στ' άρματα - Στ' άρματα - Χρονικό της Εθνικής Αντίστασης», ΠΛΕ 1967, σελ. 73-76 και αλλού.

8. «ΤΟ ΚΚΕ - Επίσημα κείμενα», εκδόσεις ΣΕ, τόμος Ε΄, σελ. 35-40.

Μπάρντια, η κόλαση

Μπάρντια, η κόλαση

Του Σωτήρη ΙΟΡΔΑΝΟΥ

Προσμέναμε την Αθηνά, τη νοσοκόμα, στη σκηνή μας. Πριν από λίγο είχε ο Γρηγόρης ο Γραφάκης, πάει να τη φωνάξει. Η σκηνή της είχε κι ένα κόκκινο πελώριο σταυρό. Σαν έμπαινες μέσα μύριζαν τα φάρμακα. Ηταν αβάρετος ο Γραφάκης. Πολλές κουβέντες δεν είχε. Μόνο κάπου - κάπου του άρεσε να μιλάει για την Κρήτη. Κι άρχιζε πάντα έτσι: «Εμείς, οι Κρητικοί...» Σήμερα, όμως, φεύγοντας, είπε μόνο μια λεξούλα: «Τρέχω...» Και χάθηκε, σαν να τον κατάπιε η έρημος. Οπως πάντα ο ήλιος της έκαιε. Η Μπαρντία είχε λες ολότελα δικό της ήλιο. Φλογισμένο κι άγριο σαν αγρίμι...

Ο Χάρης ο Σαλένης έκαιγε από τον πυρετό. Αναμμένο σίδερο, που μόλις το βγάλανε από το καμίνι. Πέταγε σπίθες ακόμα. Τώρα πλαγιασμένος κι ασάλευτος, έμοιαζε ανύπαρχτος. Είχε χλομιάσει.

Κι αρχίσαμε, σαν κουρδισμένα γραμμόφωνα, να λέμε για τη χτεσινή του κουτουράδα. Ο καθένας εκείνο που πρόφταινε. Ο Ζήσης ο Ντέρης είπε «πως δεν έκανε καλά». Ο Στράτος ο Αγραφιώτης: «Τι την ήθελε την πλύση ντάλα μεσημέρι;». Κι ο Πασχάλης ο Κερέμης: «Δεν το 'βλεπε πως μας δίνουν το νεράκι με το σταγονόμετρο;»

Και σαν όλοι σωπάσαμε, πετάχτηκε ο Στάθης ο Μπεράκης και μας θύμισε ότι «σβήνει σαν κεράκι ο Σαλένης...»

Και πάλι η ώρα κυλάει κι όλοι με την ίδια αγωνία κι αμίλητοι καρτερούσαμε το θάμα ή το αναπόφευκτο τέλος...

Σαν την άνοιξη έφτασε η Αθηνά, σοβαρή και με την άσπρη - χιονάτη της μπλούζα ντυμένη.

- Γεια σας, είπε και προχώρησε μέσα πεταχτή κι αλαφροπατώντας.

Στην ερημιά, είταν η παρηγοριά μας. Εσκυψε η αδερφή και του έπιασε το καφτό χέρι. Τα δευτερόλεπτα κι η αγωνία μας συναγωνίζονταν. Σε λίγο τη βλέπουμε σαν να κάηκε απ' τη φωτιά, να παρατάει το χέρι και να πέφτει ξερό.

- Ηλίαση έπαθε, ψιθυρίζει κι αρχίζει να του τρίβει τα χέρια και το μέτωπο. Του ξεκουμπώνει τα κουμπιά του πουκάμισου. Ανασαίνει βαθιά.

Εμείς, απόμακρα, στο βάθος της σκηνής, την κοιτάζαμε αμίλητοι. Ο Γραφάκης έστεκε σα να 'χε πετρώσει.

Η νοσοκόμα βγάζει απ' την τσέπη της μπλούζας ένα μπουκαλάκι, ρίχνει μερικές σταγόνες στη χούφτα της και συνεχίζει να του τρίβει το μαλλιαρό του στήθος.

Απρόσμενα, σιγά - σιγά, ο Σαλένης ανοίγει τα μάτια. Κοιτάζει σα να μας βλέπει πρώτη φορά. Μουρμουρίζει με σβησμένη φωνή:

- Διψώ...

Ο Στρατής ο Αγραφιώτης του πασάρει το παγούρι του.

- Πιές, όσο θέλεις, του λέει.

Κόμπο - κόμπο πίνει το νερό. Σταματάει. Ξαναπίνει. Παρατάει το παγούρι.

- Πώς είσαι; ρωτάει η αδερφή.

- Καλύτερα, λέει.

Ξαναβρίσκει το ρυθμό της η καρδιά μας. Μένει ακόμα ένα λεφτό η νοσοκόμα στη σκηνή μας. Συμβουλεύει να προσέχουμε τον ήλιο, λες και φταίει. Φεύγει μετά. Τι να σου κάνει; Πώς να προλάβει; Δέκα χιλιάδες άντρες που είμασταν, περιμένουμε από μια νοσοκόμα, που σαν άγγελος πετάει με τα φτερά της χαράς...

Η αμμουδερή ερημιά την Μπαρντίας είναι κολασμένη. Καμιά φτέρνα δεν την αγάπησε ποτέ. Καταραμένη γωνιά της γης. Ο ήλιος φλογερός. Η άμμος έβραζε αυγό. Το μόνο που σου θυμίζει είναι τη μεγάλη κι απέραντη Σαχάρα. Σκιά τη μέρα βρίσκεις μόνο στις σκηνές. Θυμάσαι την ανθρωπιά σου απ' τη δύση και μετά...

Εκείνη την ώρα θα σεργιανίσεις. Τότες θα μιλήσεις. Θα θυμηθείς το Μπουρκ-ελ-Αράμπ. Την αντίσταση. Τις ηρωικές μέρες. Το ντουφέκι, που αναγκάστηκες να παρατήσεις. Τι γύρεψες; Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας. Τίποτ' άλλο. Να μην παίξεις ρόλο χωροφύλακα. Να επιστρέψεις λυτρωτής στην πατρίδα. Οχι δήμιος...

Τη νύχτα δεν μπορείς να κοιμηθείς. Στριφογυρίζεις σα δαιμονισμένος. Παρακαλάς τον ύπνο, που δεν έρχεται. Το χάραμα, μια στάλα, τον αρπάζεις και ξυπνάς κι έχεις την εντύπωση πως σε μαστιγώνανε...

Κάθε πρωί, στις εφτά, περιμένουμε τα φορτηγά του ανεφοδιασμού. Θα έρθουνε με νερό και τρόφιμα. Πρώτα - πρώτα γιομίζαμε τα μπετόνια. Προσοχή μη στάξει σταγόνα νερό. Επειτα θα κουβαλήσουμε στην πρόχειρη αποθήκη μας, τσουβάλια και κάσες. Απ' την αποθήκη, αργότερα, οι μάγειροι μας, θα περιλάβουνε τη ζωή μας...

Τι, όμως, να προλάβει ο άγγελος; Τη ζωή που κρεμιέται σε κλωστή, σε δίψα, στη διάρροια, στον πυρετό; Κι όμως η νοσοκόμα τρέχει και πάντα ελπίζει. Από σκηνή σε σκηνή πάει. Τη φωνάζουνε. «Ελα Αθηνά, πεθαίνει κάποιος σύντροφος...». Σώνει ζωές, δίνει ελπίδες κι ανακούφιση.

Την παραμονή της Πρωτομαγιάς, η θύμηση ανασταίνει τους αγώνες της οργανωμένης εργατιάς. Προπαντός τα κέρδη. Τ' οχτάωρο. Το αίμα που χύθηκε στους δρόμους του Σικάγου. Νιώθεις τη δύναμή σου. Ξυπνάς πριν τη χαραυγή. Σηκώνεσαι μεμιάς και ντύνεσαι. Σε προσμένει το τσάι. Αργότερα το μπουλούκι που μπαίνει στη σειρά. Κι αρχίζει το βήμα. Πάει ρυθμικά με το σκοπό του τραγουδιού:

«Σκλάβοι της δουλειάς σηκώστε

τα κεφάλια σας ψηλά

και τη δύναμή σας νιώστε

ζήτω - ζήτω η εργατιά...»

Είμαστε στη γραμμή και προχωράμε. Στήθια φουσκωμένα, μπράτσα γερά κι ατσάλινα. Αψηφάμε τον ήλιο. Το τραγούδι μας χαρίζει φτερά. Μια καρδιά, μια φωνή.

«Σκλάβοι της δουλειάς ξυπνήστε

και περνάει η λεφτεριά...».

Μας ξυπνάει το τραγούδι. Η ορμή μας. Η μέρα της Πρωτομαγιάς. Το σύμβολο. Το αίμα που μάταια δε χύθηκε...

Τα πρόσωπα γελάνε. Ανεμίζουν τα μαλλιά. Αστράφτουν τα μάτια. Πάμε με το ρυθμό του τραγουδιού. Σα σπαθιά νιώθουμε τις ψυχές μας.

Ο αντίλαλος σκορπάει. Ακόμα κι ο ήλιος τώρα - τώρα μερεύει. Εχει γλυκάνει σα να μας λυπάται...

Μερικές μέρες περνάνε. Κάποιο πρωινό μας συγκεντρώνουνε. «Θα έρθει ένας στρατηγός να μας μιλήσει», λένε. Περιμένουμε. Ο ήλιος και σήμερα στις κακίες του. Ζεματάει. Αρχίζουν οι ψίθυροι. «Ποιος να είναι αυτός ο στρατηγός;», φλυαρούμε. Μακριά, βλέπουμε κάτι να σαλεύει. Ενα σύννεφο σκόνης το τυλίγει. Κι όμως και κάποιος άλλος το βλέπει. «Ενα τζιπ», λέει πως είναι. Πάντα περιμένουμε ανυπόμονοι. Το σύννεφο της σκόνης πλησιάζει. Κάτι θα κρύβει η σκόνη. Τώρα το βλέπουμε πιο κοντά. Κυλάνε οι ρόδες. Βγαίνει απ' το σύννεφο. Φρενάρει. Κατεβαίνει ο σοφέρ. Ανοίγει την πόρτα του τζιπ. Πηδάει ένας. Με μπότες και με καμτσίκι στο χέρι. Το χτυπάει στη χούφτα του νευρικά. Εχει το ύφος και τη στάση του... Ναπολέοντα. Σκαρφαλώνει ψηλά. Σωστό είναι να μας περνάει ένα κεφάλι. Τα χρυσά του παράσημα στον ήλιο, στραφτοκοπάνε. Αρχίζει να μιλάει σα να γαυγίζει. «Η πατρίδα δεν ξεχνά τα παιδιά της...» (Αλλο αν τα πέταξε στην κόλαση της Μπαρντίας). Μας θυμίζει την επανάσταση του Εικοσιένα. Τον Κολοκοτρώνη και τον Καραϊσκάκη. Μπερδεύει τους πολέμους. Το δώδεκα και δεκατρία με το Αλβανικό έπος. Λέει και κάτι για τη φασιστική μπότα. Γαρνίρει και τη λεφτεριά. Ξύνεται με το μαστίγιο, σαν ψωριάρικο σκυλί. Βρίσκει τα μονοπάτια της πρόσφατης ιστορίας. Λέει - λέει. Ξεφυλλίζει χρυσές σελίδες. Χειρονομάει, σα μαέστρος, που διευθύνει κάποια αόρατη ορχήστρα. Μιλώντας, βγάζει το αριστερό του άσπρο γάντι. (Δίχως να θέλει ο... Ναπολέοντας μας θυμίζει τα μεγάλα σαλόνια). Κρατάει το γάντι, σαν ψόφιο περιστέρι. Βουλιάζει σε μια παράξενη έκσταση. Θυμάται και τα πεινασμένα παιδιά της πατρίδας. Το Μεσολόγγι. Μιλάει για την ηρωική έξοδο. Χασμουριέται άξαφνα ο... Ναπολέοντας. Καθώς τον αντικρίζουμε φοράει τη μάσκα του Μεταξά. Μα είναι η δική του η μάσκα, για κάποιους άλλου; Το καρναβάλι συνεχίζει ακράτητο, ατέρμονο και μονότονο. Σωπαίνει. Ανασαίνει βαθιά. Ξαναρχίζει. Πάλι κάτι θυμάται και λέει, λέει...

Ο δεκάρικος λόγος συνεχίζεται...

Σκοτώνει την υπονομή μας. Αρπάζουμε ντενεκέδες κι αρχίζουμε να βαράμε. Κατεβαίνει απ' το ύψος του και ξαναχώνεται στο τζιπ. Μουγκρίζει το μοτέρ και σα φάντασμα χάνεται ο... Ναπολέοντας.

Περνάνε κι οι ρέστες μέρες του Μάη. Κι όλο αγριεύει ο ήλιος. Ολοι στο ίδιο βράζουμε καζανάκι. Η μια μέρα περνάει και φτάνει κάποια χειρότερη. Κι ο άμμος ακόμα διαμαρτύρεται...

Ανασαίνουμε σκόνη. Νομίζουμε πως πίνουμε τσάι και μασάμε την άμμο. Τη συνηθίζουμε κι αυτή. Είναι ύπουλη και μας γλυκαίνει. Κάθε φορά που τη φτύνουμε, μας θυμίζει την... ντροπή.

Και κάποιο χάραμα πιάνει η ανεμοθύελλα. «Τα ρούχα κι ομπρός». Ενας - ένας περνάμε από κόσκινο. Αρχίζει η έρευνα. Ξαφρίζουν τα περιττά. Κατάσχουνε βελόνες, κλεφτοφάναρα, σφεντόνες, αγκίστρια και σουγιαδάκια. Μας χωρίζουνε σε λύκους και πρόβατα...

Ωρες στεκόμαστε στον ήλιο σαν τους αιχμαλώτους. Τουλάχιστο εκείνοι έχουνε νεράκι. Εμείς κρατάμε ανάποδα τ' άδεια παγούρια μας. Σαν τσουβάλια μας φορτώνουν. Τα καμιόνια φεύγουν στις δέκα. Καταλαβαίνουμε πως ο ήλιος δε μας χωνεύει. Τα φλογισμένα κεφάλια μας αδειάζουνε. Ονειρεύονται πηγές δροσερές. Τρεχάμενο νερό. Πράσινη χλόη... Οάσεις - φαντάσματα!

Ατέλειωτο κομβόι προχωράει στην έρημο. Η καρδιά μας σφουγγάρι κατάξερο. Καθρεφτίζει κατάρες το καραβάνι μας. Κάποιος δαγκάει το μπράτσο του, να ξεδιψάει με το αίμα του...

Μας περιμένει το άγνωστο...

Στη σειρά τα κλουβιά. Η ίδια κίτρινη άμμος. Η ίδια κόλαση. Αυτή όμως περιορισμένη. Ανελεύθερη. Αφιλόξενη. Τμίμι το λένε το μέρος. Είναι κι αυτή περιοχή της Μπαρμπαριάς. Μόνο που υποψιάζεσαι πως πέρα, μακριά, υπάρχει και θάλασσα... Υποψιάζεσαι και την αύρα...

Τ' όνειρο χαλάει. Αναδεύεται στις ψυχές μας. Στροβιλίζεται σα σε χορό. Πλάθει. Μαγεύει. Ταξιδεύει. Ομως η φαντασία μας αδύνατο να πετάξει. Γαντζώνεται στο συρματόπλεγμα...

Πέφτει νεκρή. Ανίκανη. Μένει ασάλευτη. Σαν την πέτρα, δε νιώθει. Καλύτερα όμως. Τουλάχιστο αποφεύγει τη δίψα...

Ζήσαμε κιόλας την πρώτη μας μέρα στα κλουβιά μας. Περιμένουμε και τη νύχτα με την ίδια ελπίδα. Να ζήσουμε. Είναι τρία κλουβιά στη γραμμή. Εχει και κάποιο διάδρομο το καθένα. Το ένα απέχει απ' το άλλο περίπου εννιά-δέκα μέτρα. Μόνο η φωνή είναι λεύτερη, σαν την ψυχή κι αυτή...

Στη νέα μου σκηνή, εκτός του Γρηγόρη Γραφάκη, δε γνωρίζω κανένα. Μιλάω μόνο μαζί του. Τα μάτια μας καθρεφτίζανε την απελπισία μας. Τι να πεις; Αμμος, ουρανός και συρματοπλέγματα...

Κάπου - κάπου κάτι μας ξεφεύγει. Η φωνή είναι και παρηγοριά. Λέξεις σαν ψίχουλα. Σα σωσίβια συλλαβές: «Νε-ρό έ-χεις;» «Ο-χι». Και μετά η πίκρα της σιωπής... Και τ' άστρα, τη νύχτα, να τρέχουν απείθαρχα.

Είμαστε δώδεκα στη σκηνή. Εξι δεξιά - έξι ζερβά. Ο καθένας στα στρωσίδια του. Εκεί μόνο, βρίσκουμε σκιά. Εκεί την αράζουμε. Περνάμε τις ατέρμονες ώρες μας. Βαρεθήκαμε τα παραμύθια. Χορτάσαμε ελπίδες. Το άγνωστο μας κυνηγάει και πάλι. Τι περιμένουμε;

Στο Κούγκι ο καλόγερος Σαμουήλ, είχε τουλάχιστο την πυριτιδαποθήκη. Είχε και την πιστόλα του... Ηταν ευτυχισμένος... Γνώριζε το τέλος...

Του ενός τα στρωσίδια απ' του άλλου, τα χωρίζει ένας πόντος. Οχι, φωνάζουνε μερικοί. Μισός πόντος φτάνει. Χρειαζόμαστε χώρο; Οχι, παρακαλούμε, περιθώρια. Οχι χαρά. Κάτι που να θυμίζει θάνατο... μόνο.

Τα όνειρα πρωί - μεσημέρι - βραδάκι καρφώνονται στο σύρμα. Μένουν καρφωμένα εκεί, σαν ξεφτίδια σημαίας...

Οι μαύροι μας φρουροί - εβένινη σάρκα - σφίγγουν τα ντουφέκια στα χέρια. Μας σημαδεύουν. Καπνίζουνε χασίσι και μας βλέπουνε σα στόχο...

Στιγμές απορούνε ότι δεν ακούνε να μιλάμε γερμανικά. Ετσι νομίζουν. Τέτοια τους λένε. Είναι χιτλερικοί. Κάποιος όμως σουντανέζος καταλαβαίνει ρωμαίικα κι απορεί πως τα μάθανε οι... Γερμανοί. Είναι έξυπνος λαός ο άτιμος... Είδες, είδες...

(Από το βιβλίο «το χρυσό καλοκαίρι», χαρισμένο στους συντρόφους που σαν τα πουλιά σκορπίσανε και χαθήκαν στους ορίζοντες).

Του
Σωτήρη ΙΟΡΔΑΝΟΥ

ΑΦΡΟΔΙΤΗ Η δίδυμη αλλά τόσο διαφορετική αδελφή της Γης

ΑΦΡΟΔΙΤΗ

Η δίδυμη αλλά τόσο διαφορετική αδελφή της Γης

Το κλίμα της Αφροδίτης, όπως και της Γης, μεταβλήθηκε σημαντικά στο πέρασμα του χρόνου, σαν αποτέλεσμα της δυναμικής συνέργειας ανάμεσα στη γεωλογική δραστηριότητα και τις ατμοσφαιρικές μεταβολές, συνέργεια που μόλις τώρα αρχίζει να γίνεται κατανοητή

Η ατμόσφαιρα της Αφροδίτης έχει θερμοκρασίες φούρνου, πιέσεις ωκεανού και νέφη θειϊκού οξέος (H2SO4). Ο λόγος είναι ότι η Αφροδίτη δεν διαθέτει τους κύκλους που σταθεροποιούν τις συνθήκες στη Γη. Το διοξείδιο του άνθρακα (C02)από τα ηφαίστεια παραμένει στην ατμόσφαιρα. Το νερό (H20) διασπάται από την υπεριώδη ακτινοβολία και χάνεται στο διάστημα. Το διοξείδιο του θείου (S02) δεσμεύεται από τα πετρώματα της επιφάνειας και μόνο ένα μικρό μέρος του ανακυκλώνεται.

Η Γη και η Αφροδίτη σχηματίστηκαν την ίδια περίοδο μέσα από το νεφέλωμα πρόγονο του ηλιακού μας συστήματος και είχαν περίπου το ίδιο μέγεθος και σύνθεση. Ωστόσο, εξελίχθηκαν σε δύο τελείως διαφορετικούς κόσμους. Η επιφάνεια της Αφροδίτης έχει θερμοκρασία 460 βαθμών Κελσίου, δηλαδή είναι αρκετά ζεστή, ώστε τα πετρώματα να ακτινοβολούν, εξατμίζοντας γρήγορα όποια άτυχη μορφή ζωής βασισμένη στον άνθρακα επισκεφτεί τον πλανήτη αυτόν. Κυρίαρχο είναι ένα θανατηφόρα αποτελεσματικό φαινόμενο θερμοκηπίου, υποστηριζόμενο από μια ατμόσφαιρα που περιέχει κυρίως διοξείδιο του άνθρακα. Υγρό νερό δεν υπάρχει. Η ατμοσφαιρική πίεση στην επιφάνεια είναι 100 φορές μεγαλύτερη απ' ό,τι στη Γη και γι' αυτό μάλλον πρέπει να μιλάμε για ωκεανό αερίων παρά για ατμόσφαιρα. Σημαντικές ποσότητες διοξειδίου του θείου μαζί με τα υπάρχοντα ίχνη υδρατμών γίνονται η χημική βάση για το σχηματισμό νεφών θειικού οξέος, που καλύπτουν όλο τον πλανήτη, κάνοντας αόρατη την επιφάνειά του στα οπτικά τηλεσκόπια.

Η εικόνα αυτή για την Αφροδίτη είχε διαμορφωθεί από 22 αποστολές μη επανδρωμένων διαστημοπλοίων της ΕΣΣΔ και των ΗΠΑ, που φωτογράφισαν, σάρωσαν, ανέλυσαν και προσεδαφίστηκαν στο γειτονικό μας πλανήτη τα τελευταία 37 χρόνια. Ωστόσο, μέχρι το 1990 η όψη της επιφάνειας του πλανήτη παρέμενε άγνωστη. Οι επιστήμονες ήξεραν ελάχιστα για την ηφαιστειακή δραστηριότητα, τυχόν κίνηση τεκτονικών πλακών και άλλα δυναμικά φαινόμενα που ίσως συνέβαιναν εκεί.

Η επιφάνεια της Αφροδίτης όπως αποτυπώθηκε από το διαστημόπλοιο «Μαγγελάνος» με χρήση ραντάρ

Από το 1990 ως το 1994, το διαστημόπλοιο «Μαγγελάνος» χαρτογράφησε την επιφάνεια της Αφροδίτης με εξαιρετική λεπτομέρεια, «βλέποντας» μέσα από τη νεφοσκεπή μέσω ραντάρ. Αποκάλυψε έναν πλανήτη που έχει επιδείξει ισχυρότατη ηφαιστειακή δραστηριότητα στο παρελθόν και συνεχίζει ακόμα να παρουσιάζει μεγάλες ηφαιστειακές εκρήξεις. Μαζί με αυτή τη ματιά στο γεωλογικό προφίλ του πλανήτη, έγινε προσπάθεια να αναπαρασταθεί το τελευταίο 1 δισεκατομμύριο χρόνια του κλίματός του με προσομοιώσεις σε υπολογιστή. Οπως διαπίστωσαν οι ερευνητές, η έντονη ηφαιστειακή δραστηριότητα οδήγησε σε μεγάλης κλίμακας κλιματολογικές αλλαγές. Οπως και η Γη, και σε αντίθεση με όλους τους άλλους πλανήτες, η Αφροδίτη έχει ένα σύνθετο και εξελισσόμενο κλίμα.

Ο άλλος γείτονας της Γης, ο Αρης, έχει επίσης υποστεί δραματικές αλλαγές στο κλίμα του. Ωστόσο, η ατμόσφαιρά του σήμερα είναι ένα φάντασμα του γεωλογικού του παρελθόντος. Το εσωτερικό του Αρη είναι πολύ κρύο τώρα για να προκαλέσει ηφαιστειακή δραστηριότητα και η επιφάνειά του είναι παγωμένη. Αν και οι διακυμάνσεις στην περιστροφή του γύρω από τον Ηλιο και τον εαυτό του μπορούν να προκαλέσουν κάποιες κλιματολογικές αλλαγές, η ηφαιστειακή δραστηριότητα δε θα συμμετέχει ποτέ πια σε τέτοιες αλλαγές. Αντίθετα, η Γη και η Αφροδίτη έχουν κλίματα που είναι αποτέλεσμα μιας δυναμικής συνέργειας μεταξύ των γεωλογικών και των ατμοσφαιρικών διαδικασιών.

Η μελέτη της Αφροδίτης έχει διευρύνει τους ορίζοντες της έρευνας για την εξέλιξη του κλίματος πέρα από το μεμονωμένο παράδειγμα που αποτελεί η Γη και έχει προσφέρει στους επιστήμονες νέες προσεγγίσεις σε πιεστικά ερωτήματα: Πόσο μοναδικό είναι το κλίμα της Γης; Πόσο σταθερό είναι; Η ανθρωπότητα πραγματοποιεί ένα πλανητικής κλίμακας ανεξέλεγκτο κλιματολογικό πείραμα, που έχει να κάνει με τις επιπτώσεις από τα υποπροϊόντα του τεχνολογικού μας πολιτισμού. Η ανακάλυψη των παραγόντων που επιδρούν στο κλίμα άλλων πλανητών είναι κρίσιμη για την κατανόηση του τρόπου που οι φυσικές και ανθρωπογενείς παράμετροι επηρεάζουν το κλίμα στη Γη.

Για παράδειγμα, πολύ πριν η τρύπα του όζοντος γίνει θέμα συζήτησης μεταξύ των μη ειδικών, οι ερευνητές προσπαθούσαν να κατανοήσουν της εξωτική φωτοχημεία των ανώτερων στρωμάτων της ατμόσφαιρας της Αφροδίτης. Διαπίστωσαν ότι το χλώριο μείωνε τα επίπεδα του ελεύθερου οξυγόνου πάνω από τα νέφη του πλανήτη. Η γνώση αυτή βοήθησε να φωτιστεί το χημικό ανάλογο στη Γη, όπου το χλώριο από τεχνητές πηγές (χλωροφθοράνθρακες) καταστρέφει το όζον στη στρατόσφαιρα.

Η έρευνα γύρω από την Αφροδίτη έδειξε ότι όταν σχηματίστηκε ο πλανήτης αυτός είχε, όπως και η Γη, μεγάλες ποσότητες νερού. Η Αφροδίτη, όμως, είναι πιο κοντά στον Ηλιο απ' ό,τι η Γη και γι' αυτό σύντομα μεγάλο μέρος του νερού έφτασε στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας, διασπάστηκε από τις υπεριώδεις ακτίνες και χάθηκε στο διάστημα. Η εξαφάνιση του νερού τερμάτισε ή μείωσε την κίνηση των τεκτονικών πλακών και παράλληλα επιβράδυνε τη χημική αντίδραση ανάμεσα στα πετρώματα και στο διοξείδιο του άνθρακα που εκλυόταν στην ατμόσφαιρα από την ηφαιστειακή δραστηριότητα. Σαν αποτέλεσμα το διοξείδιο του άνθρακα έπαψε να επιστρέφει στο εσωτερικό του πλανήτη σε μορφή ανθρακικών ιζημάτων και άρχισε να συσσωρεύεται στην ατμόσφαιρα. Το ίδιο συσσωρευόταν και το διοξείδιο του θείου.

Ο συνδυασμός των δύο αερίων έδωσε ένα ισχυρό φαινόμενο θερμοκηπίου. Χωρίς αυτά τα αέρια, η θερμοκρασία στην επιφάνεια της Αφροδίτης θα ήταν -20 βαθμοί Κελσίου! Η ζωή που στη Γη φαίνεται να παίζει εξισορροπητικό ρόλο στις κλιματολογικές συνθήκες, αυξάνοντας τη συγκέντρωση του οξυγόνου στην ατμόσφαιρα και μειώνοντας τη συγκέντρωση του διοξειδίου του άνθρακα, είτε δεν αναπτύχθηκε ποτέ στην Αφροδίτη, είτε δεν πρόλαβε να εξαπλωθεί για να μειώσει το ολοένα και εντονότερο φαινόμενο θερμοκηπίου.

Η έλλειψη νερού και άρα πυκνών νεφών που ανακλούν μεγάλο μέρος της προσπίπτουσας ηλιακής ενέργειας συνέβαλε στην παραπέρα αύξηση της θερμοκρασίας. Αντίθετα, στη Γη, μια αύξηση της θερμοκρασίας λόγω π.χ. του φαινομένου του θερμοκηπίου οδηγεί σε αύξηση των νεφών, που έχουν σαν αποτέλεσμα την ψύξη του πλανήτη και κατ' επέκταση τη μερική -τουλάχιστο- αντιστάθμιση του φαινομένου θερμοκηπίου. Ακόμα δεν ξέρουμε ποια είναι η συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα της Γης, που θα απορυθμίσει αυτό το φυσικό θερμοστάτη. Εκείνο που είναι βέβαιο είναι ότι το κλίμα πλανητών όπως η Γη μπορεί να υποστεί απότομες μεταβολές, εξαιτίας συνεργειών μεταξύ πλανητικής κλίμακας διαδικασιών.

Επιμέλεια:
Σταύρος ΞΕΝΙΚΟΥΔΑΚΗΣ
Πηγή: «Scientific American»

    

MP3

Ο «ήχος» του κυβερνοχώρου

Η σύγχρονη τεχνολογία επηρεάζει σημαντικά τον τρόπο της εργασίας, αλλά και της ψυχαγωγίας μας. Στον τομέα της ψυχαγωγίας, η μουσική, ίσως έχει δεχτεί τις μεγαλύτερες επιδράσεις τις τελευταίες δεκαετίες. Ο χώρος αυτός, βομβαρδίζεται συνεχώς από νέες εφευρέσεις, που η καθεμία αποτελεί και μια «επανάσταση». Τεχνολογίες όπως το CD, το Mini Disc, το DVD μάχονται καθημερινά για το ποια θα επικρατήσει σαν μέσο μεταφοράς και αποθήκευσης του ήχου.

Να, όμως, που κάποια στιγμή εμφανίζεται το MP3, προκαλώντας κρύο ιδρώτα στις υπόλοιπες τεχνολογίες. Η μεγαλύτερη ψυχρολουσία ήταν για τις δισκογραφικές εταιρίες, που ξαφνικά είδαν να διακινούνται δωρεάν τα προϊόντα τους, μέσα από το Internet. Φυσικά, κάτι τέτοιο πλήττει άμεσα και τα δικαιώματα των ίδιων των δημιουργών των τραγουδιών. Το MP3 έγινε το «τελειότερο» μέσο «πειρατείας». Η υψηλή ποιότητα ήχου (ποιότητα CD) που προσφέρει και ο πάρα πολύ μικρός χώρος ψηφιακής αποθήκευσης που απαιτεί, το κάνανε απίστευτα δημοφιλές.

Τι ακριβώς είναι το MP3 (Motion Picture Experts Group Audio Layer 3); Πρόκειται για έναν τρόπο ψηφιακής αποθήκευσης του ήχου σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές, που καταφέρνει με ένα ειδικό αλγόριθμο να συμπιέσει τα δεδομένα, ώστε να καταλαμβάνουν μικρό χώρο στο σκληρό δίσκο του υπολογιστή. Ετσι, ενώ πριν για να αποθηκευτεί 1 λεπτό ήχου (ποιότητας CD) χρειάζονταν 10 ΜΒ αποθηκευτικού χώρου, με το MP3 χρειαζόμαστε για 1 λεπτό μόνο 1 ΜΒ. Δηλαδή, δέκα φορές λιγότερο χώρο!

Είναι πανεύκολο με τη βοήθεια ειδικών προγραμμάτων (τα οποία κυκλοφορούν δωρεάν στο Internet), να μετατρέψετε τραγούδια που έχετε από συμβατικά CD μουσικής, σε MP3. Μετά μπορείτε να τα στείλετε εξίσου πανεύκολα οπουδήποτε στον πλανήτη μέσα από το Internet ή και να φτιάξετε μια ηλεκτρονική σελίδα στο Web, απ' όπου οι επισκέπτες της θα μπορούν να «κατεβάσουν» τα τραγούδια στον υπολογιστή τους και να τα ακούσουν. Δε χρειάζεται και πολύ μεγάλη φαντασία, για να καταλάβει κανείς τον πανικό των δισκογραφικών εταιριών σε αυτή την κατάσταση.

Παρ' όλ' αυτά, μη νομίζετε ότι οι εταιρίες δε θα βρουν τρόπο να εκμεταλλευτούν εμπορικά το MP3. Αφού δεν κατάφεραν να ελέγξουν τα MP3 που διακινούνται (συνεχίζονται, πάντως, κάποιες δικαστικές διώξεις εναντίον εταιριών που διευκολύνουν τη διακίνησή τους), σκέφτονται να τα διακινούν οι ίδιες, με το αζημίωτο φυσικά. Προσθέστε και τα ειδικά «WalkMan», που ήδη κυκλοφορούν και παίζουν MP3 και βρίσκεστε μπροστά σε μια νέα «βιομηχανία διασκέδασης».