ΥΡΙΑ - ΙΡΑΝ Ανοίγει επικίνδυνα η «βεντάλια» πιέσεων και απειλών

ΣΥΡΙΑ - ΙΡΑΝ

Ανοίγει επικίνδυνα η «βεντάλια» πιέσεων και απειλών

Από τις μάχες που συνεχίζονται στο Χαλέπι

Σε νέο επίπεδο, όπως όλα δείχνουν, εισέρχονται οι εξελίξεις στη Συρία και κατ' επέκταση στην ευρύτερη περιοχή καθώς πλέον «στο τραπέζι» των πιέσεων ανοιχτά τίθενται τόσο το ζήτημα της ιρανικής υποστήριξης προς τη συριακή ηγεσία όσο και το ίδιο το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, ανοίγοντας τη «βεντάλια» των ενδοϊμπεριαλιστικών διαγκωνισμών. Και όλα αυτά, ενώ ακόμη δεν έχει εντελώς καταλαγιάσει το κύμα της «ανθρωπιστικής ευαισθησίας» που, πριν από μερικές βδομάδες, κατέκλυσε τις δηλώσεις σειράς κυβερνητικών αξιωματούχων από δυτικές χώρες με αιχμή το πραγματικό δράμα που ζει ο συριακός λαός και οι δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες που συρρέουν στα σύνορα και από τη μία πόλη στην άλλη - ασχέτως αν η ίδια η στάση των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων ευθύνεται γι' αυτό.

Ετσι, η μία μετά την άλλη, «διαρροές» από εκθέσεις δυτικών μυστικών υπηρεσιών έφτασαν στα χέρια μεγάλων ΜΜΕ με εκτιμήσεις ότι «συστηματικά και μεθοδικά από αέρος και θαλάσσης, το Ιράν στέλνει άνδρες και εξοπλισμό στο συριακό στρατό, διά του εναέριου χώρου ή του εδάφους του Ιράκ», μια εκτίμηση που εννοείται ότι αξιοποιήθηκε και από τους «Φίλους της Συρίας» και από το τμήμα εκείνο των αντικαθεστωτικών που επιμένουν ότι η λύση «είναι στρατιωτική, είτε με άμεση επέμβαση είτε μέσω της απεριόριστης στρατιωτικής στήριξής τους». Ως «λάδι στη φωτιά» φαίνεται ότι λειτούργησε και η δήλωση του ίδιου του διοικητή του ιρανικού παραστρατιωτικού σώματος των Φρουρών της Επανάστασης, ο οποίος ανοιχτά παραδέχτηκε ότι το Ιράν έχει στείλει «συμβούλους» στο πλευρό της συριακής ηγεσίας, αρνούμενος, όπως είναι αναμενόμενο, ότι πρόκειται για μάχιμους άνδρες. «Ο πόλεμος κατά της Συρίας είναι πόλεμος κατά του Ιράν», διεμήνυσε, προχτές, ο Ιρανός αρχηγός ΓΕΣ, Χασάν Φεϊρουζαμπαντί, τροφοδοτώντας περαιτέρω την όλη φιλολογία.

Εμπλοκή του Ιράκ με απώτερο στόχο την περαιτέρω απομόνωση

Η ανάδειξη του θέματος, αν και είναι σχεδόν κοινό μυστικό από την έναρξη των συγκρούσεων στο συριακό έδαφος καθώς Ιράν και Συρία έχουν συμφωνία αμυντικής συνεργασίας, στην παρούσα χρονική συγκυρία είναι προφανές ότι αποτελεί νέο ποιοτικό στοιχείο στις πιέσεις που οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, οι οποίες στηρίζουν τους αντικαθεστωτικούς, θα ασκήσουν από εδώ και στο εξής τόσο προς τη Δαμασκό όσο και προς τις Ρωσία και Κίνα, που και αντιτίθενται σθεναρά στη σκληρότερη αντιμετώπιση της Συρίας από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και βάζουν φρένο στην περαιτέρω κλιμάκωση απέναντι στο Ιράν. Φυσικά, από το πρίσμα της διασφάλισης των δικών τους συμφερόντων και ερεισμάτων στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, τα οποία δε θέλουν σε καμία περίπτωση να δουν να περιθωριοποιούνται, όπως έγινε στην περίπτωση της ιμπεριαλιστικής επέμβασης στη Λιβύη.

Ενα, επίσης, νέο ποιοτικό στοιχείο είναι η άμεση, πια, εμπλοκή του Ιράκ στις αντεγκλήσεις. Η ιρακινή ηγεσία υπό τον αλ Μάλικι είναι γνωστό ότι έχει στενές σχέσεις συνεργασίας με την Τεχεράνη, ενώ παράλληλα διατηρεί συμφωνίες συνεργασίας και παροχής βοήθειας με τις ΗΠΑ. Το Ιράκ, μαζί με το Λίβανο, είναι μία από τις δύο αραβικές χώρες που δεν έχουν εφαρμόσει εμπάργκο στις εμπορικές συναλλαγές με τη Συρία, δεν έχουν κλείσει τα σύνορά τους και δεν έχουν διακόψει τις διπλωματικές τους σχέσεις. Αν λάβει κανείς υπόψη ότι το Ιράκ, κατά κύριο λόγο, αλλά και ο Λίβανος διατηρούν μεγάλη συνοριακή γραμμή με τη Συρία, άρα μπορούν να λειτουργήσουν και ως δίαυλος παροχής στήριξης αλλά και επικοινωνίας της Δαμασκού με τον έξω κόσμο, είναι προφανές ότι στόχος της αιφνιδιαστικής «στοχοποίησης» της ιρακινής ηγεσίας δεν είναι άλλος παρά να επιτευχθεί, διά μέσου πιέσεων, περαιτέρω απομόνωση και περικύκλωση της Συρίας και κατ' επέκταση του Ιράν.

Νέες στρατιωτικές ασκήσεις και όξυνση των ισραηλινών απειλών

Η εξέλιξη αυτή συμπίπτει με μια νέα ευρεία στρατιωτική άσκηση υπό τις ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο και με το νέο γύρο «υψηλών τόνων» ανάμεσα στο Ιράν και στο Ισραήλ με αφορμή την ετήσια σύνοδο της Διεθνούς Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας, κατά τη διάρκεια της οποίας τόσο η ισραηλινή αντιπροσωπεία όσο και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, εκ του μακρόθεν, δε σταμάτησαν ούτε στιγμή να μιλούν για «πραγματική απειλή», με τον Νετανιάχου μάλιστα να εκτιμά ότι μπορεί το Ιράν ν' απέχει μόνο μερικούς μήνες από την απόκτηση πυρηνικών όπλων και να επαναλαμβάνει ότι το Ισραήλ «δεν θα περιμένει επ' αόριστον τα αποτελέσματα της διπλωματίας που δεν φαίνεται ν' αποδίδουν». Ο Νετανιάχου επικρίθηκε έντονα ότι με τη στάση του παρεμβαίνει στην προεκλογική εκστρατεία στις ΗΠΑ, καθώς ουσιαστικά διατυπώνει ως προς το συγκεκριμένο θέμα τα ίδια επιχειρήματα που χρησιμοποιεί και ο υποψήφιος των Ρεπουμπλικάνων, Μιτ Ρόμνεϊ.

Σε αυτό το πλαίσιο, πραγματοποιήθηκε και η νέα συνάντηση αντιπροσωπείας της ομάδας των «6» - των πέντε χωρών μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και της Γερμανίας - υπό την εκπρόσωπο της ΕΕ για την εξωτερική πολιτική και άμυνα, Κάθριν Αστον, με την ιρανική αντιπροσωπεία υπό τον διαπραγματευτή Σαγιάντ Τζαλίλι. Το περιεχόμενο της συνάντησης, που εκατέρωθεν χαρακτηρίστηκε «εποικοδομητικό», δεν έγινε γνωστό και η Αστον τυπικά θα ενημερώσει τους «6» τη βδομάδα που αρχίζει από αύριο.

Και μάλιστα σε ένα κλίμα μάλλον τεταμένο λόγω και της πρόσφατης προβοκατόρικης ανάρτησης στο διαδίκτυο από αμερικανικό έδαφος ταινίας προσβλητικής για τον Μωάμεθ, που ακολουθήθηκε από τη δημοσίευση σατιρικών σκίτσων με το ίδιο θέμα από γαλλικό περιοδικό, με αποτέλεσμα να πυροδοτηθεί κύμα αιματηρών οργισμένων διαμαρτυριών σε αραβικές και μουσουλμανικές χώρες, όπου οι πλέον φανατικές φωνές «σκέπασαν» κάθε λογική αντίδραση. Για άλλη μια φορά, ο Νετανιάχου δεν έχασε την ευκαιρία και χρησιμοποίησε ως παράδειγμα τις αντιδράσεις αυτές για να πιέσει για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.

Είναι μάλλον προφανές ότι οι εξελίξεις στη Συρία άμεσα ή έμμεσα συνδεόμενες με το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα θα κυριαρχήσουν στις εργασίες της ετήσιας συνόδου του ΟΗΕ, που αρχίζουν αύριο. Και όπως φαίνεται το πιθανότερο είναι ότι θα εξελιχθούν, πιο απροκάλυπτα από ποτέ, σε πεδίο ενδοϊμπεριαλιστικών και περιφερειακών αντεγκλήσεων με επίκεντρο την «ευρεία Μέση Ανατολή», που μοιάζει περισσότερο από ποτέ έτοιμη να εκραγεί υπό τη μορφή ενός γενικευμένου πολέμου με καταστροφικές συνέπειες για τους λαούς των χωρών της.

Σε αυτό το φόντο έχει και για το λαό μας μεγάλη σημασία το κάλεσμα που έκανε μέσα στη βδομάδα το ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, να δυναμώσει η λαϊκή πάλη και επαγρύπνηση για να αποτραπεί κάθε εμπλοκή, κάθε συμμετοχή της χώρας μας στους ιμπεριαλιστικούς πολέμους. Οπως σημειώνει, «η καπιταλιστική κρίση, οι δυσκολίες στη διαχείρισή της στην Ευρωπαϊκή Ενωση, ιδιαίτερα στην Ευρωζώνη, αλλά και στις ΗΠΑ, οι συνέπειές της ακόμη και στις καπιταλιστικές οικονομίες που εξακολουθούν να έχουν προς το παρόν υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, δυναμώνουν τους ανταγωνισμούς, τις αντιθέσεις και την ιμπεριαλιστική επιθετικότητα σε πολλές περιοχές στη Νοτιοανατολική Ασία, στην Κασπία και την Κεντρική Ασία, στην Αφρική, στη Λατινική Αμερική.

Ιδιαίτερα, άκρως επικίνδυνες είναι οι εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και στην ευρύτερη περιοχή, γεγονός που εκδηλώνεται με την υλοποίηση σχεδίου ιμπεριαλιστικής επέμβασης για την επέκταση των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων μεγάλων οικονομικών ομίλων κρατών - μελών της ΕΕ και των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, στη Βόρεια Αφρική, στον Περσικό Κόλπο, για την απόκτηση γεωστρατηγικού πλεονεκτήματος στον ανταγωνισμό με τη Ρωσία, την Κίνα, τη συμμαχία των BRICS, που απειλούν την αμερικανική παγκόσμια πρωτοκαθεδρία στην ιμπεριαλιστική "πυραμίδα". Η κατάσταση αυτή συνδυάζεται με τη διοχέτευση κεφαλαίων σε πολεμικές συγκρούσεις ως μέσο ελέγχου της καπιταλιστικής κρίσης».

Ελένη ΜΑΥΡΟΥΛΗ

ΚΑΥΚΑΣΟΣ Πιο κοντά στη «δίνη» του πολέμου

ΚΑΥΚΑΣΟΣ

Πιο κοντά στη «δίνη» του πολέμου

Ο χάρτης του Καυκάσου με το μωσαϊκό εθνοτήτων

Την ώρα που βρίσκεται σε εξέλιξη η ιμπεριαλιστική επέμβαση στη Συρία και το Ισραήλ εκτοξεύει συνεχείς απειλές κατά του Ιράν, ένα άλλο σημείο της περιοχής μας φέρει αυτή την περίοδο όλα τα χαρακτηριστικά μιαςβραδυφλεγούς βόμβας. Λόγος γίνεται για την περιοχή του Καυκάσου. Να ορισμένες βασικές τελευταίες εξελίξεις:

• Στον Βόρειο Καύκασο, παρουσία του Προέδρου της χώρας, Βλ. Πούτιν, ξεκίνησαν στις 17/9 μεγάλα στρατιωτικά γυμνάσια («Καύκασος 2012»). Σ' αυτά πήραν μέρος σημαντικές δυνάμεις (8.000 στρατιωτικοί, 200 στρατιωτικά οχήματα, 10 πλοία, αδιευκρίνιστος αριθμός αεροσκαφών), όχι μόνο στον Καύκασο, αλλά και στην Κασπία Θάλασσα, στην ανατολική Μαύρη Θάλασσα. Δοκιμάστηκε το σύνολο των νέων ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων, ενώ πραγματοποιήθηκαν βολές των πυραυλικών συστημάτων «Iskander-M». Ανησυχίες για τα γυμνάσια εξέφρασε ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, ενώ η Γεωργία υποστήριξε πως τα ρωσικά γυμνάσια είναι επικίνδυνα τόσο για τη Γεωργία, όσο και για το Αζερμπαϊτζάν.
• Χαμηλότερα, στο Νότιο Καύκασο και συγκεκριμένα στην Αρμενία, ο «Οργανισμός του Συμφώνου Συλλογικής Ασφάλειας» (ΟΣΣΑ), που έχει συγκροτηθεί με πρωτοβουλία της Ρωσίας (συμμετέχουν ακόμη Λευκορωσία, Αρμενία, Καζακστάν, Κιργιστάν, Τατζικιστάν) πραγματοποίησε (15 - 19/9) δικά του στρατιωτικά γυμνάσια («Αλληλοβοήθεια 2012»). Ο Γραμματέας της ΟΣΣΑ, κάλεσε στη συγχώνευση των διάφορων στρατιωτικών σωμάτων της ΟΣΣΑ («ειρηνευτικών στρατευμάτων», των «συλλογικών δυνάμεων επιχειρησιακής αντίδρασης» και «δυνάμεων ταχείας αντίδρασης»), σε ενιαίο στρατιωτικό σώμα, που, όπως υποστήριξε, θα πρέπει να έχει και τη δική του αεροπορική δύναμη.
• Δυτικότερα από την Αρμενία, αλλά πάντα παραμένοντας στην περιοχή του Καυκάσου, στη Γεωργία ομάδα εμπειρογνωμόνων από τις ΗΠΑ εξέταζε την κατάσταση στην οποία βρίσκεται το σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας της χώρας. Η απόφαση των ΗΠΑ για την άμεση παροχή βοήθειας στις ένοπλες γεωργιανές δυνάμεις και τη δημιουργία συστήματος αντιπυραυλικής άμυνας συνδέεται με την προώθηση της παραπέρα ενσωμάτωσης της Γεωργίας στο ΝΑΤΟ, και στα αμερικανο-ΝΑΤΟικά σχέδια της εγκατάστασης «αντιπυραυλικής ασπίδας» στην Ευρώπη, με το πρόσχημα της «ιρανικής απειλής». Επιπλέον, στη Μαύρη Θάλασσα πραγματοποιούνταν κοινά τουρκο-γεωργιανά γυμνάσια. Την ίδια ώρα, σε επιτελικά στρατιωτικά γυμνάσια στην Αγκυρα συμμετείχαν στρατιωτικοί από τη Γεωργία και το Αζερμπαϊτζάν.
• Νοτιότερα της Γεωργίας, ο Πρόεδρος της Αρμενίας δήλωσε πως η χώρα του, εφόσον χρειαστεί είναι έτοιμη για πόλεμο με το Αζερμπαϊτζάν. Η ένταση στις σχέσεις των δύο χωρών εκτινάχτηκε την 1η Σεπτέμβρη στα ύψη. Αυτή τη φορά όχι εξαιτίας του ζητήματος του Ναγκόρνο Καραμπάχ, αλλά εξαιτίας της απονομής χάριτος που δόθηκε από το Αζερμπαϊτζάν στον Ραμίλ Σαφάροφ, ο οποίος στις 19/2/2004 στη Βουδαπέστη δολοφόνησε με τσεκούρι τον Αρμένιο Γκουργκέν Μαργκαριάν την ώρα που αυτός κοιμόταν. Και οι δύο τους ήταν αξιωματικοί και συμμετείχαν σε σεμινάρια εκμάθησης της αγγλικής γλώσσας στα πλαίσια του ΝΑΤΟικού προγράμματος «Συνεταιρισμός για την ειρήνη». Το ουγγρικό δικαστήριο καταδίκασε το δολοφόνο σε ισόβια φυλάκιση, χωρίς δικαίωμα απονομής χάριτος για τα πρώτα 30 χρόνια. Ωστόσο, στις 31/8/2012 αυτός εκδόθηκε στο Αζερμπαϊτζάν όπου του απέδωσε χάρη, ενώ αναβαθμίστηκε σε ταγματάρχη.

Τα «ευρασιατικά Βαλκάνια»

Αυτές είναι μόλις ορισμένες πλευρές των διεργασιών που γίνονται σ' αυτήν την ευαίσθητη περιοχή, που έχει χαρακτηριστεί και ως «πυριτιδαποθήκη της Ευρασίας». Οχι τυχαία! Ο Καύκασος είναι ένας μοναδικός γεωγραφικός χώρος, στα πλαίσια του οποίου διαπλέκονται σε πολύπλοκους συνδυασμούς εθνότητες, θρησκείες, πολιτισμοί. Ομως το γεγονός αυτό από μόνο του δεν αποτελεί επαρκή λόγο για να ερμηνεύσει το ασυνήθιστα υψηλό επίπεδο συγκρούσεων που σαρώνει την περιοχή.

Ο Καύκασος, τοποθετημένος ανάμεσα στη Μαύρη Θάλασσα και την Κασπία Θάλασσα, βρίσκεται «και στις δύο πλευρές τού αναπόφευκτα αναδυόμενου δικτύου μεταφοράς, που πρέπει να συνδέσει σε μια πιο σωστή ευθεία τις πλουσιότερες περιοχές της Ευρασίας και τις πιο βιομηχανοποιημένες περιοχές της Δύσης με τα ακριανά σημεία στην Ανατολή ...», είχε γράψει κάποτε ο σύμβουλος των Αμερικανών προέδρων, Ζ. Μπζεζίνσκι.

Να γιατί κάθε μελέτη των εξελίξεων της περιοχής του Καυκάσου, της εξαιρετικά σύνθετης εικόνας που παρουσιάζει η πραγματική διάταξη των δυνάμεων της περιοχής, δεν μπορεί να γίνει χωρίς τον υπολογισμό των γεωπολιτικών συμφερόντων των ισχυρών ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, πρώτα απ' όλα των ΗΠΑ και της Ρωσίας, που οξύνονται σ' αυτή τη φάση που διεξάγεται η επέμβαση στη Συρία. Το «κουβάρι» των αντιθέσεων ανάμεσα σε ισχυρά μονοπώλια και κράτη, που ξετυλίγεται στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, της Μέσης Ανατολής και του Περσικού Κόλπου, φτάνει αναπόφευκτα ως την πλούσια σε ενεργειακά αποθέματα Κασπία Θάλασσα και τον Καύκασο, που αποτελεί τη φυσική δίοδο της μεταφοράς τους.

Οι διαιρέσεις του Καυκάσου

Σε κρατικό επίπεδο, ο Καύκασος αποτελείται από δύο άνισα τμήματα:

• Την περιοχή του Βόρειου Καυκάσου, που ανήκει στη σύνθεση της Ρωσίας.
• Τα κράτη της Υπερκαυκασίας, τα οποία προήλθαν από τη διάλυση της ΕΣΣΔ: Την Αρμενία, το Αζερμπαϊτζάν και τη Γεωργία.

Στο εθνικό επίπεδο, ο χάρτης του Καυκάσου είναι ένα αλλόκοτο ψηφιδωτό, όπου οι εστίες του κάθε έθνους ή εθνότητας δεν αντιστοιχεί με τα διοικητικο-εδαφικά ή και τα εθνικά σύνορα που είναι χαραγμένα μεταξύ τους. Μερικές περιοχές είναι εθνικά ομοιογενείς (όπως, π.χ. η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν), ενώ άλλες είναι ετερογενείς. Τέτοιες περιπτώσεις είναι η Γεωργία, αλλά και η πλειοψηφία των αυτόνομων Δημοκρατιών του Βόρειου Καυκάσου, που ανήκουν στη σύνθεση της Ρωσίας.

Στην περιοχή εδώ και δύο δεκαετίες υποβόσκουν εθνικές αντιθέσεις μεταξύ Αρμενίων και Αζέρων (η σύγκρουση Ναγκόρνο - Καραμπάχ), μεταξύ Οσέτιων και Ινγκουσίων (η σύγκρουση Οσετία - Ινγκουσετία), μεταξύ Οσέτιων και Γεωργιανών (πόλεμος στη Νότια Οσετία το 2008), μεταξύ Αμπχάζιων και Γεωργιανών (συγκρούσεις γύρω από την «ανεξαρτησία» της Αμπχαζίας), μεταξύ των εθνικών ομάδων Τσερκέσιων και Καρατσάι κ.ά. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτεί η κατάσταση στην αυτόνομη ρωσική Δημοκρατία Νταγκεστάν, όπου ζουν διάφορες εθνότητες.

Στο θρησκευτικό επίπεδο, που παίζει σημαντικό ρόλο τα τελευταία 20 χρόνια, μετά την ανατροπή του σοσιαλισμού, ο χάρτης του Καυκάσου είναι βαμμένος κυρίως στα πράσινα χρώματα του Ισλάμ, επειδή είναι η θρησκεία σχεδόν όλων των εθνοτικών ομάδων. Εξαίρεση αποτελούν οι Αρμένιοι, οι Γεωργιανοί, Οσέτιοι και οι Ρώσοι που είναι χριστιανοί. Και στην περιοχή δεν είναι σπάνιες πλέον οι αντιπαραθέσεις μεταξύ ισλαμιστών (Σουνιτισμού και Σιιτισμού), π.χ. στο Αζερμπαϊτζάν, ενώ επιπλέον παρατηρείται επέκταση των μυστικών πνευματικών σχολών του Σουφισμού, που δεν αναγνωρίζουν την ισλαμική καθολικότητα. Το κύρος των σεΐχηδων είναι πολύ μεγάλο και στις Δημοκρατίες του Βόρειου Καυκάσου, ιδιαίτερα στην Τσετσενία, την Ινγκουσετία και το Νταγκεστάν υπερβαίνει σε επιρροή τους επίσημους μουλάδες (μουφτήδες). Η επέκταση του ριζοσπαστικού Ισλάμ - του ουαχαπισμού είναι αρκετά νέο φαινόμενο για τον Καύκασο, και έχει σαφή γεωπολιτικά κίνητρα, αφού χρηματοδοτείται κι ενισχύεται κυρίως από τη Σαουδική Αραβία.

Στον ενεργειακό χάρτη του Καυκάσου ιδιαίτερο ρόλο εδώ παίζουν το Αζερμπαϊτζάν και η Γεωργία, τα εδάφη των οποίων ενεργά χρησιμοποιούνται από δυτικές χώρες για τη δημιουργία βιώσιμου και ανεξάρτητου από τη Ρωσία καναλιού μεταφοράς πετρελαίου, μέσω του αγωγού «Μπακού - Τιφλίδα - Τσεϊχάν». Η επιδίωξη της Ρωσίας να εκσυγχρονίσει έναν εναλλακτικό αγωγό πετρελαίου, μέσα από τα ρωσικά εδάφη, ήταν μία από τις βασικές αιτίες του πολέμου της Τσετσενίας (1994 - 1996).

Ο «Ενιαίος Καύκασος»

Για την αστική τάξη της Ρωσίας, ο «ενιαίος Καύκασος» σημαίνει ενίσχυση των στρατηγικών συμφερόντων της Ρωσίας στα νότια σύνορά της. Πρώτα απ' όλα διατήρηση της εδαφικής της ακεραιότητας, οικοδόμηση εταιρικών σχέσεων με τους γείτονες της Υπερκαυκασίας, για τη διείσδυση των ρωσικών μονοπωλίων στην έρευνα και εκμετάλλευση των φυσικών πόρων της περιοχής. Στο επόμενο στάδιο, το «ρωσικό σχέδιο» προβλέπει την πιο βαθιά ενσωμάτωση του Καυκάσου στα πλαίσια τέτοιων υπερεθνικών δομών όπως η «Κοινοπολιτεία των Ανεξάρτητων Κρατών» (ΚΑΚ), η «Ευρασιατική Οικονομική Κοινότητα» (ΕΟΚ) και η προαναφερόμενη ΟΣΣΑ.

Η αστική τάξη των ΗΠΑ, αντίθετα, υπό την έννοια του «ενιαίου Καυκάσου» βλέπει την αύξηση στην περιοχή της δικής της στρατιωτικο-πολιτικής και οικονομικής παρουσίας, της περαιτέρω γεωπολιτικής επέκτασης στο βάθος της ηπείρου. Από τη μια πλευρά, αυτό σημαίνει την ενίσχυση των ήδη αποκτημένων θέσεων σε Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν και Γεωργία, από την άλλη την επέκταση της επιρροής της στο κομμάτι του Καυκάσου, που ανήκει στη σύνθεση της Ρωσίας. Οι πολυάριθμες περιπτώσεις συμμετοχής πρακτόρων ξένων μυστικών υπηρεσιών (κυρίως από ΗΠΑ, Βρετανία, Τουρκία) στη δραστηριότητα ένοπλων ισλαμιστικών ομάδων, που δρουν στην περιοχή του Βόρειου Καυκάσου, επιδιώκοντας την απόσχισή του από τη σύνθεση της Ρωσικής Ομοσπονδίας, δείχνει τις πραγματικές προθέσεις αυτών των δυνάμεων, που συχνά «ντύνονται» με τις φορεσιές των υπερασπιστών των «ανθρωπίνων δικαιωμάτων».

Η μάχη για τον ενεργειακό πλούτο της περιοχής, τον έλεγχο των περασμάτων (αγωγών και δρόμων), που θα εξασφαλίσουν την κερδοφορία των μονοπωλίων και το προβάδισμα έναντι των ανταγωνιστικών μονοπωλιακών επιχειρήσεων, συνεπάγονται την ιμπεριαλιστική επέμβαση και τους πολέμους. Η περιοχή του Καυκάσου, με το γεωγραφικό ανάγλυφο των βουνών και των οροπεδίων, έδωσε τα τελευταία 20 χρόνια πλήθος ένοπλων συγκρούσεων και αναμένεται να δώσει νέες, ιδιαίτερα αν καρποφορήσουν τα αμερικανο-ΝΑΣΤΟικά σχέδια σε βάρος της Συρίας και του Ιράν.

Ι. Π. - Ε. Β.

ΗΠΑ Μυστικές δολοφονίες και μη επανδρωμένα αεροσκάφη στις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις

ΗΝΩΜΕΝΕΣ ΠΟΛΙΤΕΙΕΣ ΑΜΕΡΙΚΗΣ

Μυστικές δολοφονίες και μη επανδρωμένα αεροσκάφη στις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις

Τα νέα όπλα για την επιβολή των συμφερόντων των μονοπωλίων

Ρουκέτα από μη επανδρωμένο αεροσκάφος των ΗΠΑ που σκορπίζουν το θάνατο στο Πακιστάν

Associated Press

Οι αναδιαρθρώσεις στη μηχανή πολέμου των ΗΠΑ, για την «αναβάθμιση» της φονικής μηχανής στην προάσπιση των ιμπεριαλιστικών συμφερόντων των Ηνωμένων Πολιτειών, εντείνονται. Αναδιαρθρώσεις όπως η σημαντική μείωση του αριθμού των ανδρών του στρατού ξηράς σε συνδυασμό με την ευρύτατη χρήση των μη επανδρωμένων αεροσκαφών και της νέας τεχνολογίας ως βασικού εργαλείου της δράσης των ειδικών δυνάμεων και του ναυτικού και τη διεύρυνση των μυστικών αποστολών της CIA σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Τα πάντα υπό την «απευθείας» εποπτεία του προέδρου Μπαράκ Ομπάμα, που είχε εκλεγεί υποτίθεται δεσμευόμενος να τερματίσει τον πόλεμο και να κλείσει το κολαστήριο του Γκουαντάναμο ωστόσο τον έχει εξαπλώσει σε όλο τον πλανήτη με επιτυχία. Η δεινότητά του αυτή ως «στρατάρχη» συνιστά ένα από τα δυνατά χαρτιά για την επανεκλογή του στις επερχόμενες εκλογές της 6ης Νοέμβρη.

Υπό τη «διοίκηση» Ομπάμα και του θεσμικού του ρόλου ως επικεφαλής των Ενόπλων Δυνάμεων, οι ΗΠΑ μπορούν να διεξάγουν και να σκοτώνουν εκατοντάδες κατά κανόνα άμαχους, δίχως το κόστος της απώλειας της ανθρώπινης ζωής για τα αμερικανικά στρατεύματα και δίχως να διεξάγουν ένα μεγάλο ή «αναγνωρίσιμο» πόλεμο, που το οικονομικό κόστος του μπορεί να υπολογιστεί, σχετικώς πάντα, και να προκαλεί αντιδράσεις κυρίως εκ μέρους του αμερικανικού λαού. Ο πρόεδρος Ομπάμα, δε, έχει και τη νέα «δυνατότητα» να δίνει ο ίδιος εντολές για τη δολοφονία συγκεκριμένων στόχων που βρίσκονται στις «Kill Lists».

Αμερικανοί εκπαιδευτές δίνουν μαθήματα στο στρατό της Ουγκάντα για τον «αντιτρομοκρατικό πόλεμο» στη Σομαλία

Λεπτομέρειες που αποκαλύπτονται όσον αφορά τα αποτελέσματα της «αναδιάρθρωσης» του πολέμου που έχει συντελεστεί και με πρόσχημα την κρίση που επιβάλλει «τη μείωση των αμυντικών δαπανών» καταγράφονται στο νέο βιβλίο «Kill or Capture» (Σκότωσε ή συνέλαβε), του ανταποκριτή του περιοδικού «Newsweek», Ντάνιελ Κλάιντμαν, για το μετασχηματισμό του «πολέμου ενάντια στην τρομοκρατία» και την αλλαγή του ορισμού «παράπλευρης απώλειας αμάχων» στους μυστικούς πολέμους με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και τις μυστικές επιχειρήσεις. Μία αλλαγή ορισμού που μοιάζει με την αλλαγή ορισμού «περί βασανιστηρίων» της κυβέρνησης του προκατόχου Τζορτζ Ου. Μπους.

Μία αλλαγή ορισμού που στοχεύει επίσης στην απρόσκοπτη συνέχεια του προγράμματος «Kill Lists», που μόνο καινούριο δεν είναι και με επιτυχία έχει ενισχύσει τις μειωμένες «αντιτρομοκρατικές επιχειρήσεις» και τις πολεμικές επιχειρήσεις με τακτικό στρατό ως τον προτιμώμενο τρόπο διεξαγωγής του πολέμου. Αλλαγή που έχει λάβει ευρύτατη κάλυψη από τα αμερικανικά ΜΜΕ, ακόμη και από τις «ναυαρχίδες» του αστικού Τύπου όπως οι εφημερίδες οι «New York Times» και η «Washington Post», που αφιερώνουν σελίδες επί σελίδων για τον «ιστορικό ρόλο του προέδρου Ομπάμα».

Από το πρόγραμμα «Φοίνιξ» στα Μη Επανδρωμένα

Στην πραγματικότητα οι ΗΠΑ, για περισσότερο από μισό αιώνα, διεξάγουν σειρά προγραμμάτων, μυστικών, κατά κύριο λόγο, στοχευμένων δολοφονιών με την έγκριση του προέδρου, ωστόσο μέχρι σήμερα αυτό δε γινόταν και δημόσια.

Κατά τους ιστορικούς, το πρώτο μεγάλης κλίμακας ανάλογο πρόγραμμα ήταν το πρόγραμμα «Φοίνιξ», μυστική επιχείρηση που σχεδιάστηκε από τη CIA, με στόχο την καταστολή εξεγέρσεων και την εξάλειψη της επιρροής των κομμουνιστών και της ΕΣΣΔ στον ντόπιο πληθυσμό, κατά τη διάρκεια του πολέμου του Βιετνάμ. Το μυστικό αυτό πρόγραμμα σχεδιάστηκε για να εντοπίσει και να εξουδετερώσει, μέσω της αιχμαλωσίας, τρομοκρατίας ή και δολοφονίας, τις υποδομές του στρατού των Βιετκόνγκ στο έδαφος του Νοτίου Βιετνάμ. Η εφαρμογή του ξεκίνησε το 1967 και διήρκεσε τουλάχιστον έως το τέλος του πολέμου, ενώ κατά την κατάθεση στο Κογκρέσο του τότε επικεφαλής της CIA Γουίλιαμ Κόλμπι «μεταξύ 1967 έως 1972 σκοτώθηκαν πάνω από 20.000 άνθρωποι». Το «σκοτώθηκαν» αναφέρεται φυσικά σε δολοφονίες, καθώς πυρήνας του προγράμματος «Φοίνιξ» ήταν οι «ομάδες κυνηγών δολοφόνων» που αποτελούνταν κατά κανόνα από μέλη των ειδικών δυνάμεων των ΗΠΑ, ενώ στόχοι δεν ήταν στρατιωτικοί, αλλά πολίτες που ήταν καταγεγραμμένοι σε καταλόγους. Καταλόγους που είχαν καταρτιστεί από «ανώνυμους πληροφοριοδότες» που φυσικά πληρώθηκαν για τις υπηρεσίες τους με χρήματα των Αμερικανών φορολογουμένων. Η σφαγή στο Μάι Λάι δεν ήταν ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά μέρος του προγράμματος «Φοίνιξ». Μέχρι το 1973 εκτός των χιλιάδων θανάτων υπήρχαν και περισσότεροι από 300.000 πολιτικοί κρατούμενοι στο Νότιο Βιετνάμ.

Η εμπειρία του προγράμματος «Φοίνιξ», τα μαθήματα και τα παθήματα αποτέλεσαν τη μαγιά για το «Σχέδιο Χ», το άκρως απόρρητο πρόγραμμα του Πενταγώνου για τη Νότια Αμερική, με άξονα τη διαβόητη Σχολή Δολοφόνων, Σχολή της Αμερικής (SOA) που είχε ξεκινήσει τη δράση της από το 1946, μετά την παναμερικανική διάσκεψη του Τσαπουλτεπέκ, στο Μεξικό, το Φλεβάρη του 1945, με στόχο την καταπολέμηση του κομμουνισμού.

Η SOA εκπαίδευσε πάνω από 60.000 αξιωματικούς των Ενόπλων Δυνάμεων της Λατινικής Αμερικής, που ενορχήστρωσαν πραξικοπήματα και μαζικές σφαγές από τα μέσα της δεκαετίας του '60 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του '80. Ενορχήστρωσαν το πρόγραμμα «Κόνδωρ», ένα εκτεταμένο σχέδιο καταστολής σε ολόκληρη την ήπειρο, που εφαρμόστηκε από τις λατινοαμερικανικές δικτατορίες τη δεκαετία 1970-1980.

Το σχέδιο σταδιακά θα αντικατασταθεί από άλλα, εκσυγχρονισμένα και ανά περιοχή, ενώ η ειδική προσοχή της Ουάσιγκτον θα στραφεί τη δεκαετία του '80 στην Κεντρική Αμερική, όπου μόνο κατά τα χρόνια της προεδρίας Ρ. Ρέιγκαν (1980-88) επισήμως τα θύματα της δράσης αυτών των «ομάδων» θα ξεπεράσουν τα 150.000. Μεταξύ 1989-1991 η SOA θα «μοιράσει» πάνω από 700 αντίτυπα του εμπλουτισμένου εγχειριδίου «Σχεδίου Χ» σε περισσότερες από δέκα χώρες της Λατινικής Αμερικής, συμπεριλαμβανομένης της Βολιβίας, της Κολομβίας, του Περού, της Βενεζουέλας, της Γουατεμάλας, της Ονδούρας κ.ά. Το 2001 η SOA μετονομάζεται σε Ινστιτούτο για την Ασφάλεια Συνεργασίας του Δυτικού Ημισφαιρίου (WHISC).

Οι επιχειρήσεις και μαζικές δολοφονίες είχαν παγκόσμιες διαστάσεις. Ενδεικτικά:

• Στην Ινδονησία από τα τέλη της δεκαετίας του '50 ξεκίνησαν οι μυστικές επιχειρήσεις και κορυφώθηκαν κατά τη διετία 1965-67 με στόχο την ανατροπή της κυβέρνησης Σουκάρνο, που εκτός των εθνικοποιήσεων των εταιρειών αρνούνταν πεισματικά να θέσει εκτός νόμου το ΚΚ Ινδονησίας. Υπήρξε αμέριστη στρατιωτική και οικονομική βοήθεια, που συμπεριλάμβανε βομβαρδιστικά «Β-26» προς το στρατό της Ινδονησίας και την παράδοση μιας λίστας με τουλάχιστον 5.000 «στόχους για εξόντωση» - μέλη και στελέχη του ΚΚ Ινδονησίας (το 1958 αριθμούσε 1,5 εκατομμύριο μέλη) - αλλά και δημιουργία βάσεων εκπαίδευσης «ανταρτών» στις νησιωτικές επαρχίες Παλαουάν και Μιντανάο των Φιλιππίνων. Η επιχείρηση ανατροπής του Σουκάρνο και εξουδετέρωσης του «κομμουνιστικού κινδύνου» στέφθηκε με επιτυχία το 1967 με έναν εφιαλτικό απολογισμό: Ως και ένα εκατομμύριο νεκρούς, ανάμεσα τους τα μέλη του ΚΚ Ινδονησίας. Το «μοντέλο Τζακάρτα» εφαρμόστηκε και στην Καμπότζη το 1970, αλλά και για την ανατροπή της κυβέρνησης Αλιέντε στη Χιλή το 1973.
• Στην Ταϊλάνδη, το 1976, η νέα χούντα χρησιμοποίησε τις εκπαιδευμένες δυνάμεις από τη CIA και ακροδεξιές παραστρατιωτικές για να συντρίψουν το λαϊκό και φοιτητικό κίνημα.
• Στο Ιράν, το πραξικόπημα που ενορχηστρώθηκε από τη CIA έφερε στην εξουσία το Σάχη και σχεδίασε τη δημιουργία της μυστικής αστυνομίας Σαβάκ. Συστηματικά η CIA και η Σαβάκ αντάλλασσαν πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων των πληροφοριών και καταλόγων για τη σύλληψη των μελών και των στελεχών του Κομμουνιστικού Κόμματος Τουντέχ. Η συνεργασία δε σταμάτησε ούτε μετά την ισλαμική επανάσταση. Το 1983, η CIA παρέδωσε στην κυβέρνηση Χομεϊνί λίστα με τους «πράκτορες και τους συνεργάτες» της KGB στο Ιράν, με την οποία εκτελέστηκαν τουλάχιστον 200 στελέχη και μέλη του Τουντέχ.
• Στις Φιλιππίνες, το 1986, με εντολή του Ρέιγκαν ενισχύθηκε και διευρύνθηκε η ανάμειξη και η δράση της CIA. Πάνω από 50 τάγματα θανάτου δημιουργήθηκαν ενώ η συνεργασία παραμένει στενή μέχρι σήμερα. Το Φλεβάρη του 2012 έγινε και η πρώτη χρήση των μη επανδρωμένων αεροσκαφών στη Νοτιοανατολική Ασία που είχε ως αποτέλεσμα το θάνατο 15 ανθρώπων. Στόχος ήταν υποτίθεται ηγετικά στελέχη της Αμπου Σαγιάφ.

Θάνατος από τον ουρανό

Η ουσία των προγραμμάτων δεν έχει αλλάξει, ούτε η ιμπεριαλιστική στρατηγική. Εχει αλλάξει ο χειρισμός και ο τρόπος άσκησης του πολέμου και των μυστικών επιχειρήσεων εξαιτίας των άπειρων δυνατοτήτων της νέας τεχνολογίας. Το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αλλαγής είναι και η απευθείας «άσκηση» του ελέγχου από τον πρόεδρο Ομπάμα: Η πρώτη μυστική επιχείρηση με βομβαρδισμούς με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, που πραγματοποιήθηκε στο Βόρειο Ουαζιριστάν του Πακιστάν, μόλις τρεις ημέρες μετά την ανάληψη των προεδρικών καθηκόντων από τον Ομπάμα στις 20 Γενάρη 2009.

Η επίθεση είχε ως αποτέλεσμα τους θανάτους τουλάχιστον 19 αμάχων ενώ όπως είχε αναφερθεί τότε από το ρεπορτάζ του δημοσιογράφου Μπομπ Γούντγουορντ - ο «πολύς»Μπομπ Γούντγουορντ, που μαζί με τον Καρλ Μπερνστίν, αποκάλυψαν πολλά χρόνια πριν στις στήλες της εφημερίδας «Τhe Washington Ρost» το σκάνδαλο Γουότεργκεϊτ, εξαναγκάζοντας τον πρόεδρο Ρίτσαρντ Νίξον να παραιτηθεί - ο πρόεδρος Ομπάμα «δεν γνώριζε για τις απώλειες αμάχων».

Το αντίθετο ακριβώς συνέβη αντιτάσσει το ρεπορτάζ του «Newsweek», αναφέροντας ότι ο πρόεδρος Ομπάμα είχε πλήρη γνώση εντός ολίγων ωρών, επικαλούμενο αξιωματούχο συμμετέχοντα στις συναντήσεις, ο οποίος θέλησε να διατηρήσει την ανωνυμία του.

Παρά τα «σημαντικά λάθη» της τακτικής, ο πρόεδρος Ομπάμα επέλεξε να διατηρήσει στο ακέραιο την αμφισβητήσιμη πολιτική της CIA για «επιλεγμένα χτυπήματα» εναντίον αγνώστων φερόμενων ως «μαχητών». Οχι μόνο την διατήρησε αλλά ενέκρινε την επέκτασή της στη Σομαλία και την Υεμένη.

Μια από τις πλέον χαρακτηριστικές περιπτώσεις «μαζικών παράπλευρων απωλειών»,για τις οποίες από τα πρώτα στάδια της επιχείρησης ο πρόεδρος και το επιτελείο ήταν σε πλήρη γνώση, ήταν η πυραυλική επίθεση από αμερικανικό πολεμικό πλοίο στο al-Ma'jalah, στο Αμπιαν, στη Νότια Υεμένη, στις 17 Δεκέμβρη του 2009. Ο στόχος υποτίθεται ότι ήταν στρατόπεδο της «Αλ Κάιντα της Αραβικής Χερσονήσου». Η επίθεση ακολουθήθηκε από μία ακόμη στις 24 Δεκέμβρη. Στις επιθέσεις έχασαν τη ζωή τους 41 άνθρωποι, ενώ τρεις ακόμη σκοτώθηκαν από τα υπολείμματα βομβών διασποράς με τις οποίες ήταν εφοδιασμένος ο πύραυλος «BGM-109D Τόμαχοκ». Μεταξύ των νεκρών «μαχητών» δεκάδες γυναίκες και μικρά παιδιά.

Η αμερικανική κυβέρνηση ποτέ δεν έχει αναλάβει ή αρνηθεί την ευθύνη της επίθεσης. Ομως διπλωματικό τηλεγράφημα που αποκάλυψε το δίκτυο «Wikileaks» από το Γενάρη του 2010 αναφέρει ότι ο πρόεδρος της Υεμένης Αλί Αμπντουλά Σάλεχ είχε διαβεβαιώσει τον στρατηγό Ντέιβιντ Πετρέους ότι η κυβέρνησή του «θα συνέχιζε να υποστηρίζει ότι οι βόμβες είναι δικές μας και όχι δικές σας». Σύμφωνα με το τηλεγράφημα, αυτό οδήγησε τον αναπληρωτή πρωθυπουργό της Υεμένης, Ρασάντ Αλ Αλιμι, «να αστειευτεί ότι μόλις είχε "πει ψέματα", λέγοντας στο Κοινοβούλιο ότι οι βόμβες στο Αρχαμπ, στο Αμπιαν και στη Σέμπουα ήταν αμερικανικής κατασκευής, αλλά αναπτύχθηκαν από την κυβέρνηση της Δημοκρατίας της Υεμένης».

Το περιοδικό «Newsweek» αναφέρει ότι οι πιέσεις προς την κυβέρνηση, τόσο από τη CIA όσο και από το Πεντάγωνο, ήταν αφόρητες και ο επικεφαλής του Γενικού Επιτελείου Στρατού, Μάικ Μάλεν, ζήτησε μάλιστα το Μάρτη του 2008 το μαζικό βομβαρδισμό μιας ολόκληρης περιοχής στη Νότια Σομαλία «όπου βρισκόταν ένα στρατόπεδο της Αλ Κάιντα και ο στόχος ήταν ένας και μόνο μαχητής». Λόγω των αντιρρήσεων για ενδεχόμενες οξείες αντιδράσεις η επίθεση δεν πραγματοποιήθηκε. Ωστόσο, όλες οι αντιρρήσεις παραμερίστηκαν όταν στο στόχαστρο τέθηκε ο αμερικανικής και υεμενικής υπηκοότητας ισλαμιστής ιερωμένος Ανουάρ Αλ Αουλάκι.

Με το δάκτυλο στη σκανδάλη

Ο πρόεδρος Ομπάμα, βαπτίζοντάς τον ως «απειλή Νο1», κατόρθωσε να άρει τις αντιρρήσεις και να «σπάσει» όλα τα όρια. Καταρχήν ενέκρινε ο ίδιος τις επιθέσεις, υπογράφοντας την καταδίκη εις θάνατον του Αουλάκι που ήταν Αμερικανός πολίτης. «Η δολοφονία του Αουλάκι, και αυτό ήταν, ήταν το σημείο καμπής για την κυβέρνηση Ομπάμα που δείχνει με απόλυτο και σαφή τρόπο τις προθέσεις της να επεκτείνει τον μακρύ πόλεμο κατά της τρομοκρατίας [σημ. Long War on Terrorism - LWT] στα πέρατα του κόσμου, παρά τις συνέπειες, ακόμη και εάν είναι παράνομες και εξωδικαστικές εκτελέσεις Αμερικανών πολιτών» όπως αναφέρει το περιοδικό «The Nation».

Η εικόνα συμπληρώνεται από εκτενέστατο ρεπορτάζ της εφημερίδας «New York Times», όπου αναφέρει ότι ο πρόεδρος Ομπάμα επιβλέπει προσωπικά τη διαδικασία καθορισμού των υπόπτων ως «μελών της Αλ Κάιντα» που θα περιληφθούν σε κατάλογο προσώπων προς εξόντωση. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο κατάλογος στο πλαίσιο του LWT περιλαμβάνει σειρά στόχων για επιθέσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών εναντίον της «Αλ-Κάιντα και των κλάδων της» στο Πακιστάν και την Υεμένη, ενώ ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος παίρνει τις αποφάσεις για την έκταση και την εμβέλεια των επιχειρήσεων αυτών σύμφωνα με τον Τόμας Ντόνιλον, σύμβουλο για την Εθνική Ασφάλεια.

Τον κατάλογο των υπόπτων στην Υεμένη και τη Σομαλία, δύο χώρες όπου οι ΗΠΑ διεξάγουν από καιρό ένα χαμηλής έντασης κρυφό πόλεμο, με σποραδικές επιθέσεις και με την κάλυψη των τοπικών κυβερνήσεων, σύμφωνα με τους «New York Times», τον συνέταξε μεγάλη ομάδα αναλυτών στις αντιτρομοκρατικές υπηρεσίες, με τη CIA να συντάσσει κατάλογο υπόπτων στο Πακιστάν. Κατόπιν, τα ονόματα κοινοποιήθηκαν στον Μπαράκ Ομπάμα, ο οποίος εγκρίνει κάθε πλήγμα στην Υεμένη και τη Σομαλία, καθώς και ορισμένες ευαίσθητες επιχειρήσεις στο Πακιστάν.

Σύμφωνα με την αμερικανική εφημερίδα, εκτός από τους καταλόγους «των προσώπων προς εξόντωση», ο πρόεδρος Ομπάμα έχει δώσει την εξουσιοδότησή του προς τη CIA να προχωρά σε δολοφονίες με ακόμη μεγαλύτερη ευκολία κάνοντας χρήση των καταλόγων που έχουν συνταχθεί για τις «επιθέσεις με υπογραφή», δηλαδή επιθέσεις που διατάσσονται βάσει πληροφοριών «για ύποπτη συμπεριφορά». Καταλόγους για τους οποίους το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, κατά τους «New York Times», έχει εκφράσει ενστάσεις καθώς τα κριτήρια της CIA είναι «πολύ χαλαρά».

Η πολιτική Ομπάμα είναι εξελιγμένη συνέχεια της πολιτικής του Τζορτζ Ου. Μπους και ο Αμερικανός πρόεδρος έχει τη δική του ομάδα νομικών συμβούλων για τη νομιμοποίησή της, όπως ακριβώς είχε και ο πρόεδρος Μπους για τα βασανιστήρια. Οι δολοφονίες είναι απολύτως σύμφωνες με το διεθνές δίκαιο, υποστηρίζει ο ανώτατος νομικός σύμβουλος της αμερικανικής κυβέρνησης Χάροντ Κοχ, διότι οι ΗΠΑ έχουν το δικαίωμα της αυτοάμυνας!

Για την «αυτοάμυνά» τους λοιπόν οι ΗΠΑ, σύμφωνα με τα στοιχεία του Γραφείου Ερευνητικής Δημοσιογραφίας (The Bureau of Investigative Journalism) έχουν εξαπολύσει ένα μυστικό πόλεμο «εναντίον της τρομοκρατίας» που ήδη έχει στοιχίσει τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους.

Στο Πακιστάν, από το σύνολο των 344 επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη (UAW) από το 2004 έως σήμερα οι 292 έχουν γίνει επί προεδρίας Ομπάμα. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, 2.562-3.325 έχουν σκοτωθεί εξ αυτών 176 παιδιά ενώ έχουν τραυματιστεί 1.228-1.362.

Στην Υεμένη, το σύνολο των αμερικανικών μυστικών επιχειρήσεων από το 2001 έως σήμερα είναι 52-62, ενώ οι επιθέσεις με UAW 40-50. Πιθανές πρόσθετες αμερικανικές επιχειρήσεις 116-132 και πιθανές πρόσθετες επιθέσεις με UAW 60-70. Ο αριθμός των νεκρών 357-1.014 μεταξύ αυτών 24-34 παιδιά.

Κατά τις μυστικές επιχειρήσεις στη Σομαλία στο διάστημα 2007-2012 οι επιθέσεις είναι 10-22, ενώ οι επιθέσεις με UAW 3-9 και οι νεκροί είναι 58-169 μεταξύ αυτών 1-3 παιδιά.

Ουσιαστικά πρόκειται για μία «πρόγευση» για το τι επιφυλάσσουν οι Αμερικανοί ιμπεριαλιστές στον πλανήτη και δεδομένου ότι η καπιταλιστική κρίση συνεχώς οξύνεται και φουντώνουν οι ενδοϊμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί για γεωστρατηγικές θέσεις, πλουτοπαραγωγικές πηγές και δρόμους μεταφοράς τους, οι δήθεν επιχειρήσεις «αυτοάμυνας» θα πολλαπλασιάζονται, με τους λαούς να πληρώνουν το τίμημα, ανάμεσά τους και ο ίδιος ο αμερικανικός λαός.

Χριστίνα ΜΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ

Πώς τα κουνούπια ανιχνεύουν τους ανθρώπους

Πώς τα κουνούπια ανιχνεύουν τους ανθρώπους

Τα κουνούπια έχουν εξαιρετικά ανεπτυγμένη όσφρηση. Ειδικότερα το είδος των κουνουπιών που διαδίδει την ελονοσία στην υποσαχάρια Αφρική, είναι εξοπλισμένο για την ανίχνευση των ανθρώπων. Επικεντρώνουν στη μυρωδιά της ανθρώπινης αναπνοής και του ιδρώτα και μπήγουν τις, σαν βελόνες προβοσκίδες τους, στο δέρμα του θύματος. Καθώς δειπνούν, το σάλιο τους μεταδίδει το παράσιτο της ελονοσίας στην πληγή. Με ένα απλό δάγκωμα, μπορούν τελικά να πάρουν μια ζωή.

Αλλα κουνούπια προτιμούν άλλα είδη ζώων, όπως τα βοοειδή ή τα πουλιά. Μερικά, φαίνεται ότι προτιμούν ακόμα και συγκεκριμένα άτομα σε σχέση με άλλα. Σε έναν ανοιχτό χώρο το καλοκαίρι, ορισμένοι άνθρωποι πέφτουν θύματα επανειλημμένων τσιμπημάτων κουνουπιών, ενώ άλλοι δεν δέχονται ούτε ένα. Ορισμένα κουνούπια μπορούν να ανιχνεύσουν τα θύματά τους από απόσταση μεγαλύτερη των 50 μέτρων!

Με όπλο την όσφρηση

Η κατανόηση της λειτουργίας του οσφρητικού συστήματος των κουνουπιών - πώς καταφέρνουν να ανιχνεύσουν ακριβώς την ομάδα πτητικών χημικών ουσιών που αναδίδεται από την αγαπημένη τους πηγή αίματος - θα επέτρεπε την εφεύρεση νέων πιο αποτελεσματικών τρόπων συγκάλυψης αυτών των οσμών ή μπλοκαρίσματος του οσφρητικού ραντάρ των εντόμων, για να αποφεύγονται τα τσιμπήματα. Κι αν σε πολλές χώρες του κόσμου τα τσιμπήματα αυτά είναι απλώς ενοχλητικά, στην Αφρική και αλλού προκαλούν περίπου 1 εκατομμύριο θανάτους το χρόνο, μόνο εξαιτίας της ελονοσίας.

Μια ερευνητική ομάδα έκανε σημαντική πρόοδο το τελευταίο διάστημα στη μελέτη του ανωφελούς γκάμπια, του κύριου φορέα της ελονοσίας. Για να μελετήσουν πιο εύκολα το αντικείμενό τους, χρησιμοποίησαν ένα άλλο έντομο, τη γνωστή μύγα των φρούτων (δροσόφιλα μελανογκάστερ), που αναπαράγεται γρήγορα, μπορεί εύκολα να αναπτυχθεί σε ένα εργαστήριο και υπάρχει μεγάλη εμπειρία στο χειρισμό των γονιδίων της. Η δροσόφιλα, όπως και τα κουνούπια, ανιχνεύει τις οσμές μέσω των κεραιών και άλλων οργάνων που προεξέχουν από το κεφάλι της και λειτουργούν ως μύτη. Μικρά τριχίδια που καλύπτουν αυτές τις προεξοχές, περιέχουν τα άκρα νευρικών κυττάρων όσφρησης. Τα μόρια των οσμών περνάνε μέσα από τους πόρους των τριχιδίων φτάνοντας στους υποδοχείς που τα δεσμεύουν στο εσωτερικό. Οταν οι υποδοχείς συνδεθούν με μόρια οσμής, ένα ηλεκτρικό σήμα ταξιδεύει από το νευρώνα στον υποτυπώδη εγκέφαλο του εντόμου, δηλώνοντας την ύπαρξη της οσμής.

Οι επιστήμονες τις δύο τελευταίες δεκαετίες έχουν ανακαλύψει 60 γονίδια παραγωγής οσφρητικών υποδοχέων στις δροσόφιλες και διαπίστωσαν ότι ο γενετικός κώδικας του οσφρητικού συστήματός τους είναι παρόμοιος με των κουνουπιών. Χρησιμοποιώντας μύγες που τους έλειπε κάποιο οσφρητικό γονίδιο και είχαν ελεύθερο τον αντίστοιχο νευρώνα, τοποθέτησαν εκεί αντίστοιχο γονίδιο του κουνουπιού (ένα κάθε φορά από τα 79 οσφρητικά του γονίδια) και παρατήρησαν ποιες χημικές ουσίες δεσμεύονταν από τους υποδοχείς που κωδικοποιεί το γονίδιο. Διαπίστωσαν ότι κάθε υποδοχέας συνδέεται με λίγα είδη οσμών και ότι κάθε μεμονωμένη οσμή ενεργοποιεί ένα υποσύνολο των ειδών υποδοχέων. Πρόκειται για τον ίδιο μηχανισμό που έχει εντοπιστεί και στα θηλαστικά: διαφορετικές οσμές ενεργοποιούν διαφορετικούς συνδυασμούς υποδοχέων. Αυτή η στρατηγική εξηγεί πώς καταφέρνουν τα κουνούπια να ανιχνεύουν τεράστιο αριθμό από οσμές, χωρίς να διαθέτουν έναν υποδοχέα για κάθε μεμονωμένη οσμή.

Χειρότερα παράσιτα

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι οσφρητικοί υποδοχείς των κουνουπιών είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι σε ουσίες, όπως η 4-μεθυλφαινόλη (μυρίζει σαν βρώμικες κάλτσες), που είναι συστατικά του ανθρώπινου ιδρώτα. Μάλιστα, ο αριθμός των υποδοχέων που ανιχνεύουν τέτοιες ουσίες είναι μικρός, έτσι που όταν ενεργοποιούνται να είναι σχεδόν βέβαιο ότι αυτό οφείλεται στις συγκεκριμένες ουσίες και όχι σε κάποιες παρόμοιες ή συνδυασμούς άλλων ουσιών. Μια άλλη ουσία που υπάρχει στην οσμή ανθρώπων και ζώων και ελκύει ιδιαίτερα έντονα πολλά είδη κουνουπιών είναι η 1-οκτεν-3-όλη, που ήδη χρησιμοποιείται σε παγίδες για τα ενοχλητικά έντομα. Η έρευνα στρέφεται τώρα στη διεύρυνση της γνώσης για τις ουσίες, που ελκύουν, απωθούν ή «μπουκώνουν» την οσφρητική δεινότητα των κουνουπιών έτσι που να μην καταλαβαίνουν ότι πλησίασαν στην ...τροφή.

Βεβαίως, η μείωση του κινδύνου από την ελονοσία και άλλες ασθένειες που μεταδίδονται με τα τσιμπήματα των κουνουπιών μπορεί να επιτευχθεί και με βελτίωση του συστήματος προστασίας της δημόσιας υγείας, μέτρα χτυπήματος του προβλήματος στη ρίζα του (ραντίσματα κ.τ.λ.), βελτίωση της παρεχόμενης περίθαλψης στα λαϊκά στρώματα, καθώς οι θάνατοι προέρχονται κυρίως από την ελλειπή φροντίδα όσων έχουν ασθενήσει, παρά από το θανατηφόρο χαρακτήρα αυτών των ασθενειών. Μέτρα που ούτε χτες, ούτε πολύ περισσότερο σήμερα - μέσα στη βαθιά κρίση του - αποτελούν προτεραιότητα του καπιταλιστικού συστήματος, ανεπτυγμένων και μη ανεπτυγμένων χωρών. Οι ευπρόσδεκτες ανακαλύψεις που μπορεί να κάνουν οι επιστήμονες ίσως δε βρουν καν εφαρμογή, ακόμα κι αν έχουν μικρό κόστος, καθώς το κόστος αυτό θα σημαίνει μια απειροελάχιστη μείωση των κονδυλίων (λαϊκού πλούτου) που τα κράτη διοχετεύουν στο κεφάλαιο, πέρα από τον πλούτο που το κεφάλαιο ιδιοποιείται απευθείας από την εκμετάλλευση των εργαζομένων. Δε θα είναι η πρώτη φορά, που η παροχή φτηνών μέτρων προστασίας - όπως συμβαίνει με τις κουνουπιέρες στην Αφρική - θα αφεθεί στη φιλανθρωπία και στην ...κοινωνική ευθύνη των μονοπωλίων, αυτών των χειρότερων απ' όλα τα παράσιτα, που απομυζούν το αίμα και τη ζωή των ανθρώπων.

Επιμέλεια:
Σταύρος ΞΕΝΙΚΟΥΔΑΚΗΣ
Πηγή: «Scientific American»

ΜΕΓΑΡΟ ΜΟΥΣΙΚΗΣ «Βήμα» προώθησης της αστικής πολιτικής και ιδεολογίας

ΜΕΓΑΡΟ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

«Βήμα» προώθησης της αστικής πολιτικής και ιδεολογίας

2008: Οι επεκτάσεις του Μεγάρου συρρίκνωσαν ακόμη περισσότερο το Πάρκο Ελευθερίας

Το ρόλο του ως «ναυαρχίδας» της αστικής κουλτούρας και της αστικής πολιτικής στον πολιτισμό - και όχι μόνο σε αυτόν - επιβεβαίωσε το Μέγαρο Μουσικής της Αθήνας κατά την παρουσίαση του προγράμματος της νέας καλλιτεχνικής περιόδου, την περασμένη Δευτέρα.

Οσο κι αν ο πρόεδρός του, Ιωάννης Μάνος, προσπάθησε να «πείσει» ότι το Μέγαρο «δεν ανήκει σε δεσπόζουσες κοινωνικές τάξεις», αλλά «ανήκει σε όλους μας και έχει έναν ευρύτερο κοινωνικό και πολιτιστικό ρόλο», ωστόσο, από την ομιλία του αναδεικνύεται ο ιδιωτικοοικονομικός χαρακτήρας του Μεγάρου και η «προσδοκία» για ενίσχυση της «πολιτιστικής χορηγίας», δηλαδή για μεγαλύτερη εμπλοκή του κεφαλαίου στον πολιτισμό. Από το πρόγραμμα, δε, της περιόδου, προκύπτει και το αντιδραστικό περιεχόμενό του, τουλάχιστον από το πεδίο των διαλέξεων.

Ο πρόεδρος είπε ότι «η ελληνική πολιτεία, οι Ελληνες πολίτες είναι εκείνοι που συνέβαλαν καθοριστικά στη δημιουργία του όλου οικοδομήματος, καθώς και στη λειτουργική επιχορήγησή του Μεγάρου, εδώ και 22 χρόνια, σύμφωνα με τον ιδρυτικό του νόμο». Αυτό είναι μια μεγάλη αλήθεια... αλλά μισή. Ο ελληνικός λαός όντως χρηματοδότησε την κατασκευή και τη λειτουργία του. Πολλές δεκάδες δισεκατομμύρια δραχμές κατέβαλε για την κατασκευή και τις επεκτάσεις του και με πολλά εκατομμύρια ευρώ επιχορηγήθηκε, όταν δίνονταν και εξακολουθούν να δίνονται - αν δίνονται - ψίχουλα για φορείς όπως το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, αλλά και στην ίδια την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Αλλά ένας ιδιωτικός φορέας της αστικής «ελίτ» υπό τον τίτλο «Φίλοι της Μουσικής» ουσιαστικά το διαχειρίζεται - αυτή είναι η υπόλοιπη και εξίσου ουσιαστική αλήθεια - αναπαράγοντας τον αστικό «κοσμοπολιτισμό», στηρίζοντας και προωθώντας την αστική πολιτική, όχι μόνο στον πολιτιστικό τομέα, αλλά και σε αυτόν της εξωτερικής πολιτικής, της κοινωνίας και της επιστήμης, που εντάσσονται σε ειδικό πρόγραμμα διαλέξεων του Μεγάρου.

Τα ΜΑΤ φυλάνε το Μέγαρο Μουσικής... από τη διαδήλωση της ΕΕΔΥΕ κατά της εκδήλωσης για το ΝΑΤΟ τον περασμένο Φλεβάρη

Ο πρόεδρος επιχείρησε να παρουσιάσει μια δυσάρεστη εικόνα για τα οικονομικά του Μεγάρου, λέγοντας ότι η κρατική επιχορήγηση μειώθηκε από τα 12 εκ. ευρώ το 2009, στα 3 εκ. το 2011. Ετσι, «καταβάλλουμε κάθε προσπάθεια διεύρυνσης των δραστηριοτήτων μας για την πρόσκτηση εσόδων», ενώ «έχουμε προχωρήσει σε σημαντικότατες μειώσεις του λειτουργικού μας κόστους».

Να σημειώσουμε ότι τελευταία παρατηρούνται καθυστερήσεις στην καταβολή των μισθών των εργαζομένων, ενώ ήδη έχουν υποστεί μια μέση μείωση της τάξης του 10% των αποδοχών τους, στο πλαίσιο των γενικότερων μειώσεων των μισθών στους εποπτευόμενους φορείς του υπουργείου.

Να σημειώσουμε, επίσης, ότι ναι μεν υπάρχει αυτή η μείωση της επιχορήγησης, αλλά το Μέγαρο αποτέλεσε από την πρώτη στιγμή της λειτουργίας του - πέρα από την κατασκευή του που στέρησε από το λαό της Αθήνας ένα μεγάλο κομμάτι σπάνιου ελεύθερου χώρου - το «χαϊδεμένο» «παιδί» όλων των κυβερνήσεων του δικομματισμού, οι οποίες το στήριξαν ποικιλοτρόπως - και οικονομικά - με πολύ μεγάλη «γενναιοδωρία», μακράν δυσανάλογης της οικονομικής απαξίωσης που επιφυλάσσουν διαχρονικά στο σύνολο των πολιτιστικών φορέων.

Αστική ιδεολογική «ζύμωση»

Παρουσιάζοντας την εμπορευματική λειτουργία του Μεγάρου, ο πρόεδρός του είπε ότι επιπλέον «είναι τα συνέδρια και οι ενοικιάσεις αιθουσών, όπου όπως αντιλαμβάνεστε υπάρχει στατικότητα». Τα εισιτήρια, «παρά τις μειώσεις των τιμών που έγιναν για τις ευαίσθητες κοινωνικά κατηγορίες», είχαν αύξηση εσόδων και προσέλευσης. Αξίζει να θυμίσουμε ότι η Κρατική Ορχήστρα Αθήνας παραμένει άστεγη και πληρώνει ενοίκιο πολλές χιλιάδες ευρώ το μήνα στο Μέγαρο για την αίθουσα που κάνει πρόβες...

Οσο για τις «χορηγίες», ο πρόεδρος είπε ότι «τα δύο τελευταία χρόνια κινήθηκαν μεν αυξητικά, διότι οι χορηγοί θέλησαν να μας στηρίξουν σε αυτή τη δύσκολη μεταβατική περίοδο, όμως φέτος οι περιορισμοί είναι σαφείς». Χαρακτήρισε μάλιστα «σημαντική» την κυβερνητική εξαγγελία για νέο νομοθετικό πλαίσιο για τις «χορηγίες», ώστε να «υπάρξει αξιοποίηση κεφαλαίων», τα οποία «θα διοχετευτούν στην πολιτιστική ανάπτυξη»...

«Διευκρίνισε», επίσης, ότι «το Μέγαρο ούτε έλαβε ούτε πρόκειται να λάβει ποτέ τα 100 εκ. περί των οποίων πολλά έχουν γραφεί. Δεν πρόκειται ούτε για ποσό που αφορά στη λειτουργία του ούτε για οτιδήποτε άλλο. Πρόκειται για την αναδοχή από την πολιτεία δανείου κατασκευής του Μεγάρου που είχε δοθεί με κρατική εγγύηση. Επισημαίνω ότι σύμφωνα με τον ιδρυτικό νόμο του Μεγάρου, η πολιτεία είναι εκείνη που ανέλαβε την κτιριακή του ολοκλήρωση».

Μα ακριβώς, όμως, αυτό ήταν το πρόβλημα και η πρόκληση του αστικού κράτους έναντι σημαντικών κρατικών μουσικών συνόλων που απαξιώνονται και υπολειτουργούν ή «σπρώχνονται» στο κεφάλαιο. Ο πρόεδρος προφανώς αναφέρθηκε στη νομοθετική «ρύθμιση» που έγινε το 2011, με την οποία «ρυθμιζόταν» το θέμα της (σ.σ. όπως αναφερόταν στη σχετική διάταξη) «απρόσκοπτης δανειοδότησης του Οργανισμού του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, καθώς (...) του είχε χορηγηθεί, μεταξύ άλλων πηγών χρηματοδοτήσεως, δάνειο στον ΟΜΜΑ (σ.σ. Οργανισμός Μεγάρου Μουσικής Αθηνών) από την Εθνική Τράπεζα με την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου». Διότι «ενόψει του περιορισμού του ύψους της επιχορηγήσεως του ΟΜΜΑ από το Δημόσιο λόγω της τρεχούσης δυσμενούς οικονομικής συγκυρίας, η απρόσκοπτη εξυπηρέτηση του δανείου κάθε φορά από τον ΟΜΜΑ δεν είναι βέβαιη». Ετσι, «προς αποφυγή εμπλοκών που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη λειτουργία της δανειακής συμβάσεως αλλά και τις δραστηριότητες του ΟΜΜΑ, και ενόψει επίσης των δυσχερειών που συνδέονται με την ενεργοποίηση κάθε φορά της εγγυήσεως του Ελληνικού Δημοσίου, προβλέπεται προς διευκόλυνση του όλου χρηματοδοτικού σχήματος η απευθείας εξυπηρέτηση του δανείου από το Δημόσιο». Η τρέχουσα (σ.σ. εκείνη την περίοδο) «εξυπηρέτηση» ανερχόταν στα 2,6 εκ. ευρώ, ενώ το δάνειο που είχε λάβει το Μέγαρο με εγγυητή το Δημόσιο το 2007 ανέρχεται στα 95 εκ. ευρώ.

Είναι προφανές ότι ακόμη και αν ισχύει η εξήγηση του προέδρου, το ελληνικό δημόσιο, το 2011, μέσα στη «δίνη» δηλαδή του τσακίσματος του λαϊκού εισοδήματος και των λαϊκών δικαιωμάτων, που συνεχίζεται, και του τσακίσματος των επιχορηγήσεων στον πολιτιστικό τομέα, που επίσης συνεχίζεται, το αστικό κράτος επέλεξε ποιον φορέα θα στηρίξει. Και για μια ακόμη φορά, ήταν το Μέγαρο Μουσικής.

Το γεγονός ότι το Μέγαρο αποτελεί και «κέντρο» αστικής ιδεολογικής «ζύμωσης» με στόχο κυρίως τις νεανικές συνειδήσεις τεκμηριώνεται και από το φετινό πρόγραμμα του «Megaron Plus», όπως ονομάζεται το κομμάτι του γενικότερου προγράμματος που περιλαμβάνει συζητήσεις και διαλέξεις. Στις εκδηλώσεις, λοιπόν, συμμετέχουν φορείς όπως το Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ) - που τον περασμένο Φλεβάρη διοργάνωσε εκδήλωση με φοιτητές... προς τιμήν των 60 χρόνων από την ένταξη της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ - το Ιδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) - που διαμορφώνει και στηρίζει τις θέσεις και τα συμφέροντα των μεγαλοεπιχειρηματιών - εταιρείες συμβούλων επιχειρήσεων, «Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις» κ.λπ.

Το καλλιτεχνικό πρόγραμμα, πάντως, περιλαμβάνει μεγάλα συμφωνικά σχήματα όπως τη Φιλαρμονική της Αγίας Πετρούπολης, τη Φιλαρμόνια, τη «Orchestre Nationale de France», σημαντικούς μαέστρους και ερμηνευτές. Στο χορό αναμένεται τo Μπαλέτο της Οπερας της Λυών και του Μπορίς Αϊφμαν, το «Νησί των θησαυρών» στην παιδική σκηνή και πολλά ακόμη και βέβαια με εισιτήρια που στις σημερινές συνθήκες αφαίμαξης του λαού είναι απλησίαστα για τα λαϊκά στρώματα.

Γρηγόρης ΤΡΑΓΓΑΝΙΔΑΣ

Η δική μας Τέχνη δεν αρκείται στην αναγνώριση της πραγματικότητας

Η δική μας Τέχνη δεν αρκείται στην αναγνώριση της πραγματικότητας

Εκτενή αποσπάσματα από την παρέμβαση της Ε. Μηλιαρονικολάκη, μέλους της ΚΕ του ΚΚΕ και υπεύθυνης του Τμήματος Πολιτισμού της ΚΕ, με θέμα το ρόλο της Τέχνης και του καλλιτέχνη, στο 38ο Φεστιβάλ ΚΝΕ - «Οδηγητή»

Στο βήμα της εκδήλωσης οι: Ε.Μηλιαρονικολάκη, Λ.Βαρδαρός και Μπ.Δαραδήμος

Μια σημαντική εκδήλωση - παρέμβαση του ΚΚΕ πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του 38ου Φεστιβάλ ΚΝΕ - «Οδηγητή» στο χώρο του Πολιτισμό, με τη συζήτηση με τίτλο «Η δική μας Τέχνη δεν αρκείται στην αναγνώριση της πραγματικότητας» και περιεχόμενο το ρόλο και τον προορισμό της Τέχνης και του καλλιτέχνη. Ηταν συνέχεια άλλων δραστηριοτήτων του Τμήματος Πολιτισμού της ΚΕ, όπως τα συνέδρια για τον Ρίτσο και τον Βάρναλη και άλλες επεξεργασίες πάνω στην αισθητική και την κοινωνική λειτουργία της Τέχνης.

Κεντρική εισηγήτρια ήταν η Ελένη Μηλιαρονικολάκη, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ και υπεύθυνη του Τμήματος Πολιτισμού. Παρέμβαση για την ανάγκη ο καλλιτέχνης, μέσω της συλλογικότητας και της έμπνευσης από τους αγώνες του λαού, να σπάσει την αποξένωση που δημιουργεί ο καπιταλισμός, έκανε ο εικαστικόςΜπάμπης Δαραδήμος, ενώ το συντονισμό είχε ο σκηνοθέτης Λεωνίδας Βαρδαρός.

Ο «Ρ» παρουσιάζει σήμερα εκτενή αποσπάσματα από την κεντρική εισήγηση:

Η Τέχνη ως δημιουργική κοινωνική εργασία

Το θέμα της συζήτησης προϋποθέτει να απαντηθεί ένα βασικό ερώτημα, που - όχι άδικα - απασχολεί πολλούς: Τι είναι τέχνη; Είναι παιχνίδι, λύτρωση και διαφυγή, αυτογνωσία του απόλυτου, αυτοέκφραση, γλώσσα συναισθημάτων, μίμηση της πραγματικότητας; Υπάρχουν τόσοι ορισμοί, όσες και οι φιλοσοφικές, ιδεολογικές αντιλήψεις των θεωρητικών της τέχνης. Μέσα σ' αυτήν την πανσπερμία ορισμών - για την οποία υπαίτια είναι σε ένα βαθμό και η ίδια η τέχνη με το σύνθετο και πολύπλευρο χαρακτήρα της - θα συνταχθούμε με τη διατύπωση του Μαρξ. Οτι δηλαδή η τέχνη αντιπροσωπεύει έναν τρόπο πρακτικής και πνευματικής αφομοίωσης της πραγματικότητας, που δεν είναι παθητική ούτε για τον καλλιτέχνη, ούτε για το κοινό του, αλλά λειτουργεί δυναμικά επιδρώντας στη συνείδησή τους προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση. Οι δύο μάλιστα αυτές λειτουργίες αφομοίωσης της πραγματικότητας δε συντελούνται παράλληλα κατά την καλλιτεχνική δημιουργία, αλλά ενώνονται σε ένα και το αυτό, στη δημιουργική εργασία.

Άποψη του κόσμου που παρακολούθησε την ενδιαφέρουσα συζήτηση

Με άλλα λόγια, η τέχνη είναι μια μορφή κοινωνικής συνείδησης, μια ιδιότυπη μορφή ψυχικής αντανάκλασης της πραγματικότητας. Ταυτόχρονα όμως και πριν από οτιδήποτε άλλο η τέχνη είναι ένας τρόπος ανάπτυξης της εργασίας, μια μορφή εργασίας δίπλα στις άλλες δύο μορφές της: Την πρακτική - τεχνική - τεχνολογική και την επιστημονική. Και αυτό γιατί η εργασία, η υλική δραστηριότητα διαμόρφωσε τον άνθρωπο και μαζί την κοινωνική του συνείδηση. Εργαζόμενος ο άνθρωπος, προσπαθώντας να επιδράσει με τα εργαλεία και τα μέσα παραγωγής πάνω στη φύση και στο περιβάλλον, διεισδύει όλο και βαθύτερα στην ουσία, στις ιδιότητες των πραγμάτων, ανακαλύπτει τις σχέσεις και τους νόμους που διέπουν τα πράγματα και τα φαινόμενα, αποκτά δηλαδή ολοένα και βαθύτερη συνείδηση της πραγματικότητας.

Η σύνδεση άλλωστε της τέχνης με την εργασία αποκαλύπτεται από την καταγωγή της. Για χιλιάδες χρόνια η τέχνη ήταν συγχωνευμένη με την εργασία. Οι πρώτες μορφές της στην αυγή της ανθρωπότητας, όπως οι ξέφρενοι χοροί πριν το κυνήγι των φυλών, οι χαραγμένες εικόνες ζώων στους τοίχους των σπηλαίων, τα ζωόμορφα ή ανθρωπόμορφα αγαλματίδια, αποτελούσαν προέκταση της εργασίας, έναν τρόπο για να γνωρίσει και να δαμάσει ο πρωτόγονος άνθρωπος το περιβάλλον του, να αντλήσει δύναμη δημιουργώντας κατ' εικόνα και ομοίωση με τη φύση. Με άλλα λόγια, η τέχνη δε γεννήθηκε ως πνευματική πολυτέλεια από δυνάμεις που περίσσευαν. Πρόβαλε ως πραγματική ανάγκη, που την επιβάλανε οι ίδιες οι προϋποθέσεις της εργασιακής δραστηριότητας: Την ανάγκη να οργανώσει ο άνθρωπος ένα άλλο είδος σχέσεών του με την πραγματικότητα, τις αισθητικές, που δεν είναι απλά αισθητηριακές, αλλά μαζί διανοητικές, συναισθηματικές, ηθικές κ.λπ. Στη συνέχεια βέβαια διαχωρίστηκε και αναπτύχθηκε σε ανεξάρτητο τομέα καλλιτεχνικής εργασίας.

Από τη στιγμή που κατανοούμε την τέχνη ως μια ειδική μορφή εργασίας δεν μπορούμε παρά να αναγνωρίσουμε ότι ο σκοπός της είναι ο ίδιος με αυτόν της ανθρώπινης εργασίας. Η τέχνη, δηλαδή, όπως και κάθε μορφή εργασίας, είναι η συνειδητή, σκόπιμη δραστηριότητα του ανθρώπου για να ιδιοποιηθεί, να οικειοποιηθεί, να «εξανθρωπίσει» τη φύση, την κοινωνία και τον εαυτό του, να φέρει τον κόσμο στα ανθρώπινα μέτρα.

Η πραγματική λειτουργία της Τέχνης είναι να μας κάνει να ανησυχούμε

Επομένως, δεν αποτελεί αυθαιρεσία, ούτε δογματισμό ο τίτλος της σημερινής μας συζήτησης, «Η δική μας Τέχνη δεν αρκείται στην αναγνώριση της πραγματικότητας...», δανεισμένος από τον Μπρεχτ και πριν απ' αυτόν από τον Μαρξ, που έγραφε στο «Λουδοβίκο Φόιερμπαχ» ότι «οι φιλόσοφοι δεν αρκεί να ερμηνεύουν την πραγματικότητα, αλλά και να την αλλάζουν». Κι αυτό γιατί η εργασία, επομένως και η φιλοσοφία ή η τέχνη ως μορφές της, δεν αποσκοπεί απλά στη γνώση της πραγματικότητας, αλλά επιδιώκει τη μεταμόρφωσή της σύμφωνα με τους σύγχρονους ανθρώπινους σκοπούς και ανάγκες. Ετσι και ο Μπρεχτ προσδιορίζει στη συνέχεια ως κοινωνική λειτουργία της τέχνης του «τη διέγερση και οργάνωση της διάθεσης για την αλλαγή της πραγματικότητας».

Με άλλα λόγια, ο αληθινός σκοπός της τέχνης δεν είναι να μας εφησυχάζει. Η τέχνη δεν μπορεί, για παράδειγμα, να θεωρείται παρηγοριά, ψυχολογική στήριξη, ένα είδος ναρκωτικού που βοηθά να ξεχάσουμε ή να αντέξουμε τις ολοένα μεγαλύτερες οδύνες μας, όπως ορίζουν στις μέρες μας την αποστολή της τα διάφορα κέντρα της κυρίαρχης πολιτιστικής πολιτικής. «Δε δίνω λέξες παρηγόρια...» έγραφε ο Βάρναλης. Ούτε θεραπαινίδα της «εθνικής ομοψυχίας», δηλαδή της ακινησίας, της υποταγής και της συγκατάθεσης βέβαια είναι, όπως δεν είναι και χάιδεμα της αυθόρμητης συνείδησης ότι «για όλα φταίν' οι Γερμανοί και οι ιδιοτελείς και υποτελείς πολιτικοί», καταπώς συνειδητά ή ασυνείδητα τη μεταχειρίζονται τελευταία αρκετές καλλιτεχνικές παραγωγές διεκδικώντας εύσημα προοδευτικότητας. Η πραγματική λειτουργία της τέχνης είναι να μας κάνει να ανησυχούμε, να ψάχνουμε κάτω από την επιφάνεια των φαινομένων. Επιδίωξή της δεν είναι να μας δίνει την εικόνα μιας πραγματικότητας που κινείται τάχα πέρα και έξω από εμάς, αλλά να μας αποκαλύπτει πως η κίνησή της προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση εξαρτάται κατά πολύ από την προσωπική μας στάση και ενεργοποίηση. Με λίγα λόγια, αληθινή, μεγάλη τέχνη είναι αυτή που καλλιεργεί στον άνθρωπο τη βαθύτερη συνείδηση της ανθρωπιάς του, της δύναμής του να υποτάξει τη φύση και την κοινωνία στις ανάγκες του, η τέχνη που δημιουργεί τον άνθρωπο - δημιουργό της μοίρας του.

Η ευθύνη των καλλιτεχνών στην αλλαγή του κόσμου

Λογικά βέβαια θα αναρωτηθεί κανείς: Κινητοποίηση για αλλαγή της πραγματικότητας, αλλά προς ποια κατεύθυνση; Μα οπωσδήποτε προς την κατεύθυνση της «ελευθερίας», της απαλλαγής του ανθρώπου από τους φυσικούς, κοινωνικούς και πνευματικούς καταναγκασμούς. Μια κατεύθυνση που ούτε τυχαία είναι, ούτε υποκειμενική, γιατί ο άνθρωπος με ένα μόνο τρόπο γίνεται ικανός να ιδιοποιηθεί την πραγματικότητα: Οταν επενεργεί σ' αυτήν σύμφωνα με την εσωτερική της δομή. Οπως ο γιατρός δεν μπορεί να αδιαφορεί για τη δομή του ανθρώπινου οργανισμού για να θεραπεύσει κι ο ναυπηγός δεν μπορεί να παραβλέπει τους νόμους της υδροδυναμικής για να σχεδιάσει το πλοίο, έτσι και ο καλλιτέχνης δεν μπορεί να αψηφά την αντικειμενική πραγματικότητα, που η κίνησή της ακολουθεί νομοτέλειες έξω και συχνά αντίθετες με την ιδεολογία του, δεν μπορεί να αγνοεί τη διαλεκτική της ζωής με τις αντιθέσεις, τις αντιφάσεις αλλά την ανοδική τελικά της κίνηση, που αντικειμενικά και ανεξάρτητα από προσωρινά πισωγυρίσματα τείνει προς ανώτερες μορφές οργάνωσής της, στο πέρασμα από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό - κομμουνισμό. Με λίγα λόγια, «μονάχα η πραγματικότητα μπορεί να μας μάθει πώς την πραγματικότητα να αλλάξουμε», όπως έγραφε ο Μπρεχτ.

Ετσι εξηγείται και μια αντίφαση που παρουσιάζεται στην τέχνη, όπου τα καλλιτεχνικά έργα ξεπερνούν ορισμένες φορές τις συντηρητικές απόψεις των δημιουργών τους, καθώς άθελά τους μέσα στην ένταση της προσπάθειας να συλλάβουν την κίνηση της ζωής φτάνουν να συναντιούνται με πλευρές της κομμουνιστικής κοσμοθεωρίας. Πάνω σ' αυτό είναι χαρακτηριστική η γνωστή δήλωση του Μπρεχτ: «Οταν διάβασα Μαρξ, κατάλαβα τα έργα μου».

Βέβαια, «πάντα με πράξεις γράφεται το ποίημα των καιρών», έλεγε ο Γ. Ρίτσος. Δηλαδή, τα μεγάλα κατορθώματα στην ιστορία της ανθρωπότητας τα δημιουργεί η υλική πρακτική, η πραγματική δράση των ανθρώπων μέσα από την πάλη των τάξεων. Αλλά για να γίνει αυτός ο πρακτικός μετασχηματισμός του κόσμου χρειάζεται προετοιμασία των υποκειμενικών προϋποθέσεων. Γι' αυτή την προετοιμασία ένα μεγάλο μέρος ευθύνης αναλογεί και στους καλλιτέχνες.

Τον καπιταλιστή η δύναμη που τον κινεί είναι η δίψα του για το κέρδος. Τον εργάτη, το λαό η δύναμη που μπορεί να τον κινήσει είναι η ανάγκη να απαλλαχθεί από την εκμετάλλευση, η δίψα για δίκιο και ευτυχία. Και για να αποκτήσει αυτή τη δύναμη χρειάζεται να συνειδητοποιήσει τόσο τις πραγματικές αιτίες για τα δεινά του, όσο και τις δυνατότητές του να τις ανατρέψει, χρειάζεται και γνώση και συναίσθημα και βούληση, χρειάζεται πάθος. Στο ερώτημα λοιπόν ποιος είναι ο σύγχρονος ρόλος των καλλιτεχνών η απάντηση είναι να γίνουν καλλιτεχνικοί κήρυκες της ιστορικά χρήσιμης αλήθειας, της αλήθειας που βοηθά τους «κάτω», τους ανθρώπους του μόχθου να καταλάβουν πώς πρέπει να συμπεριφερθούν για να εξανθρωπίσουν τη ζωή.

Συνάντηση με την κομμουνιστική κοσμοθεωρία

Η στράτευσή τους σ' αυτό το σκοπό είναι άλλωστε βασική προϋπόθεση για την καταξίωση του έργου τους, αντίθετα με τους ισχυρισμούς των κάθε λογής στρατευμένων στην ψευτιά και στη διαιώνιση της εκμετάλλευσης θεωρητικών και καλλιτεχνικών εκπροσώπων της αστικής τάξης, που κάνουν ό,τι περνά από το χέρι τους για να μην αποκτήσει η εργατική τάξη τους δικούς της. Η τέχνη δεν έχει δικό της κόσμο ξέχωρο από τη ζωή. Θα τη δέρνει η φτώχεια αν απομακρυνθεί από τα πιο επείγοντα ενδιαφέροντα του λαού, ειδικά στις σημερινές περιστάσεις που οι εργαζόμενοι, οι χιλιάδες άνεργοι και τα άλλα θύματα της αιματηρής πάλης που κάνουν οι εκμεταλλευτές τους εναντίον τους έχουν ακόμη πιο έντονη την ανάγκη να βγουν από τη μόνωση και την ατομικότητά τους, την ανάγκη οργάνωσης του κοινού τους αισθήματος απέναντι στη βαρβαρότητα.

Στο κάτω κάτω ελεύθερη είναι μονάχα η τέχνη που εκπληρώνει την πραγματική κοινωνική της λειτουργία ως πνευματικό όπλο των μαζών, η τέχνη που διεκδικεί να μετατραπεί σε υλική δύναμη. «Αλλιώς θα μείνουν τα τραγούδια μας πάνω στις σκάλες των αιώνων ταριχευμένα, ωραία, ανώφελα πουλιά», όπως γράφει ο Ρίτσος, ενώ ο Μπρεχτ στο ποίημά του «Σε σκοτεινούς καιρούς» υπενθυμίζει ότι η ιστορία δεν αναγνωρίζει ελαφρυντικά στους κάθε είδους «ωραιοπλάστες», δραπέτες της ζωής:

«Μα δε θα λένε: Ητανε σκοτεινοί καιροί.

Θα λένε: Γιατί σωπαίνανε οι ποιητές τους;».

Αλλωστε, σήμερα η τέχνη και οι τεχνίτες της διαθέτουν μια μεγάλη κατάκτηση για να ανταποκριθούν στο σύγχρονο κοινωνικό ρόλο τους, το σοσιαλιστικό ρεαλισμό. Ενα καλλιτεχνικό ρεύμα που - παρότι στη σύντομη ως σήμερα διαδρομή του ταλαιπωρήθηκε από αισθητικά λάθη και παρεκκλίσεις και δεν έδωσε ακόμη τους πιο ώριμους καρπούς του - υπερέχει απ' όλα τα άλλα καλλιτεχνικά ρεύματα. Οχι μόνο για τον απειρόμορφο και πολύτροπο χαρακτήρα του, αλλά και γιατί διαπνέεται από την κομμουνιστική κοσμοθεωρία, που είναι η μόνη επιστημονική και ικανή να απαλλάξει το δημιουργό από υποκειμενισμούς και προκαταλήψεις στη θεώρησή του για τον κόσμο. Οχι μόνο δεν τον περιορίζει, αλλά, αντίθετα, ανοίγει διάπλατους ορίζοντες για το ξεδίπλωμα του ταλέντου και της ευφυΐας του, για μια πλατύτερη και βαθύτερη αισθητική - καλλιτεχνική απεικόνιση της πραγματικότητας στην κίνησή της και απόκτηση βιωματικής σχέσης με τα γεγονότα και τους ανθρώπινους χαρακτήρες μέσα από τη συγχώνευσή του με τα λαϊκά στρώματα και το συνταίριασμά του με τις πιο πρωτοπόρες επιδιώξεις της εργατικής τάξης. Θα μπορούσε να ειπωθεί πως ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός είναι η αντικειμενική εξέλιξη της τέχνης στο σύγχρονο επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων.

Αυτό είναι ένα σοβαρό κίνητρο για να συναντηθεί ένας καλλιτέχνης με τους κομμουνιστές, για να μελετήσει και να αφομοιώσει τη θεωρία του επιστημονικού κομμουνισμού, συνδυάζοντας αυτή τη γνώση με τη δραστήρια συμμετοχή του στην πάλη της εργατικής τάξης για την επαναστατική αλλαγή της κοινωνίας, που να φτάνει μέχρι την οργανική του σύνδεση με το κόμμα της.

Ο καπιταλισμός εχθρεύεται την αληθινή Τέχνη

Οσο σπουδαίο όμως κι αν είναι αυτό το κίνητρο, δεν είναι το μοναδικό. Πέρα από τους γενικούς λόγους που ο κόσμος αυτός χρειάζεται ν' αλλάξει, υπάρχει και ένας ειδικός: Είναι η εχθρότητα του καπιταλιστικού συστήματος απέναντι στα πιο ωφέλιμα πράγματα, τέτοια όπως και η τέχνη, που δεν έχουν ανταλλακτική αξία, δεν μπορούν δηλαδή να αντιμετωπίζονται ως εμπορεύματα. Η φανερή χρόνια υποτίμηση του πολιτισμού στην κατανομή των κρατικών δαπανών, που σήμερα με την κρίση παίρνει σαρωτικές διαστάσεις, οδηγώντας σε μαζικό κλείσιμο θεάτρων, αιθουσών τέχνης, ορχηστρών κι εκμηδενίζοντας τη δημιουργικότητα ολοένα και περισσότερων καλλιτεχνών με τη στέρηση και την ανεργία, είναι εξωτερικά φανερώματα αυτής της εχθρότητας. Η ουσία της βρίσκεται στο χαρακτήρα του καπιταλιστικού συστήματος, που για μέτρο του κοινωνικού πλούτου έχει το χρήμα, αντί για την ικανοποίηση της καθολικότητας των κοινωνικών αναγκών και την αδιάκοπη ανάπτυξη των ανθρώπινων ικανοτήτων.

Η τέχνη όμως είναι μια μορφή κοινωνικού πλούτου που δεν μπορεί να γίνει κτήμα μας απλά με την αγορά της. Η απόκτηση ενός δίσκου μουσικής ή ενός εισιτηρίου για το Ηρώδειο δεν εξασφαλίζει την αφομοίωση του έργου ανάλογα με την πραγματική αξία χρήσης του. Η απόλαυση της τέχνης απαιτεί ένα αρκετά ανεβασμένο επίπεδο ανάπτυξης ατομικών ικανοτήτων, μια πολύπλευρη καλλιέργεια της ανθρώπινης προσωπικότητας. Ομως, ο καπιταλισμός αυτού του είδους τις ανάγκες, που δημιουργούνται από την κοινωνική υπόσταση του ανθρώπου και όχι από τη γυμνή του ύπαρξη ως αντικειμένου στη φύση, τις θεωρεί «τεχνητές». Χαρακτηριστικά, όταν το Φεστιβάλ της ΚΝΕ μετακόμισε πριν τρία χρόνια στο Ιλιον, στις λαϊκές δυτικές συνοικίες, υπήρχαν οικογένειες που για πρώτη φορά μπόρεσαν να δουν θέατρο! Σε αντίθεση με τον καπιταλισμό, στην αρχαία Αθήνα, στο κατώτερο δηλαδή δουλοκτητικό κοινωνικο-οικονομικό σύστημα, μέτρο του πλούτου δεν ήταν το χρήμα, αλλά η διαμόρφωση καλύτερων πολιτών. Η τέχνη αντιμετωπιζόταν ως ισχυρό μέσον διαπαιδαγώγησης και γι' αυτό οι κρατικές δαπάνες για το θέατρο ορισμένες χρονιές ξεπερνούσαν ακόμη και τις πολεμικές. Η αστική οικονομία αυτές τις δαπάνες τις κατατάσσει στις μη παραγωγικές. Δεν είναι λοιπόν από ανεπάρκεια ή ιδιοτέλεια των υπουργών και των κυβερνήσεων αυτή η χυδαία αντιμετώπιση του πολιτισμού ως εμπορεύματος, εξαρτήματος της τουριστικής βιομηχανίας, εξαγώγιμου προϊόντος και λαμπρού πεδίου επιχειρηματικότητας.

Οι καπιταλιστικές κοινωνικές σχέσεις έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τις κοινωνικές σχέσεις που προϋποθέτει η ανάπτυξη της τέχνης και για έναν ακόμη λόγο: Το έργο τέχνης είναι κοινωνικό προϊόν, εμπεριέχει δηλαδή κριτικά όλη την προηγούμενη πορεία της καλλιτεχνικής εξέλιξης στην ιστορία της ανθρωπότητας, και ταυτόχρονα είναι προορισμένο για κοινωνική χρήση και απόλαυση. Τα κινηματογραφικά έργα που δε βρίσκουν εταιρεία διανομής, τα βιβλία που δε βρίσκουν εκδότη, ο πίνακας ζωγραφικής που βρίσκεται κλεισμένος στο σαλόνι ενός συλλέκτη - επενδυτή παύουν να ζουν. Γι' αυτό η τέχνη αντικειμενικά διεκδικεί να ξεπεράσει τα σύνορα της ατομικής ιδιοκτησίας.

Ακόμη μεγαλύτερη, όμως, καταστρεπτική, είναι η αντίθεση ανάμεσα στην τέχνη και την καπιταλιστική οικονομία στο πεδίο της παραγωγής. Η καπιταλιστική πολιτιστική βιομηχανία, τα μεγαθήρια του οπτικοακουστικού τομέα και του κινηματογράφου δείχνουν καθαρά το μέλλον της τέχνης και για εκείνα τα είδη της, όπως τα εικαστικά, το θέατρο και το βιβλίο, όπου η μονοπωλιακή εκμετάλλευσή τους δεν έχει ολοκληρωθεί. Στον κινηματογράφο, για παράδειγμα, εκδηλώνεται κραυγαλέα η απόσπαση του σκηνοθέτη - δημιουργού από το αντικείμενο της εργασίας του, αφού και με το νόμο πια ο σκηνοθέτης παύει να ορίζει το έργο του. Το ρόλο αυτό τον αναλαμβάνει ο επιχειρηματίας - παραγωγός, που αφουγκράζεται τις επιθυμίες του κοινού - του παραζαλισμένου δηλαδή απ' τα βιοποριστικά προβλήματα και παραμορφωμένου από την κυρίαρχη αισθητική θεατή - και υποχρεώνει το σκηνοθέτη να προσαρμοστεί τάχα στις ανάγκες του. Στο Χόλιγουντ, π.χ., πριν την πρώτη προβολή του έργου γίνεται μια δοκιμαστική προβολή με «αντιπροσωπευτικό» κοινό, που οι αντιδράσεις του καθορίζουν και την τελική μορφή της ταινίας.

Τα πράγματα δεν είναι καλύτερα στην οπτικοακουστική βιομηχανία, όπου η οικονομική δικτατορία της αγοράς υπαγορεύει ακόμη και την αναλογία πολιτικών και ερωτικών τραγουδιών σε ένα δίσκο, σε βάρος φυσικά των πρώτων. Στην ουσία δηλαδή ο δημιουργός, ανεξάρτητα από το τυπικό της εργασιακής σχέσης, μετατρέπεται σε ένα είδος μισθωτού εργάτη, που δεν πουλά το έργο του, αλλά την εργατική του δύναμη με τις επιμέρους κομματιασμένες ιδιότητές της. Δεν πρέπει επομένως να απορεί κανείς για τις δεκάδες στερεότυπες και απρόσωπες ταινίες και μουσικά κομμάτια που κατακλύζουν την αγορά, χωρίς να θυμίζουν σε τίποτα εκδήλωση της δημιουργικής φύσης. Μια κατάσταση που προβλέπεται να επιδεινωθεί από τον έλεγχο στο διαδίκτυο μέσα από το ενιαίο πανευρωπαϊκό σύστημα μονοπωλιακής ιδιοκτησίας των «πνευματικών δικαιωμάτων» των δημιουργών, που προωθεί η ΕΕ με εντολή του πανίσχυρου οπτικοακουστικού τομέα, για να πνίξει με το αγοραίο γούστο των μεγαλοεπιχειρηματιών όλα τα είδη της τέχνης.

Ο σοσιαλισμός αποδίδει στην Τέχνη την αληθινή κοινωνική - μαζική λειτουργία της

Με λίγα λόγια, οι ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής και διανομής της τέχνης στερούν από τους δημιουργούς της κάθε δικαίωμα ιδιοκτησίας πάνω στη σκέψη, στο συναίσθημα, στο ταλέντο, στην τέχνη τους. Εκείνος όμως που τελικά στερείται περισσότερο απ' όλους τα πνευματικά δικαιώματά του είναι ο λαός, αφού τα ιδεολογικά, αισθητικά, ηθικά του κριτήρια διαμορφώνονται ολοένα πιο καθοριστικά από τους μεγαλοκαναλάρχες και τους μεγαλοπαραγωγούς, που τσακίζονται να τον γλιτώσουν από τον κόπο να σκέφτεται.

Στον καπιταλισμό, επομένως, η κοινωνική λειτουργία της τέχνης είναι να αποτελεί μέσον κερδοφορίας και διεισδυτικό εργαλείο για την ενίσχυση της ταξικής κυριαρχίας των σημερινών ιδιοκτητών του πλούτου. Με λίγα λόγια, η κοινωνική λειτουργία της τέχνης είναι έννοια κοινωνική - ιστορική, δηλαδή μεταβλητή. Συμφέρον, λοιπόν, όλων των λαϊκών στρωμάτων, και όχι μόνο των καλλιτεχνών, είναι να πάρουν άμεσα θέση στον αγώνα για μια νέα κοινωνική πραγματικότητα, τη σοσιαλιστική, που θα αποδώσει και στην τέχνη την αληθινή κοινωνική σημασία της. Γιατί θα βλέπει σ' αυτήν ένα σπουδαίο σύμμαχο στην προσπάθειά της να εφοδιάσει τους πραγματικούς δημιουργούς του πλούτου - την εργατική τάξη και γενικότερα τον εργαζόμενο λαό - με εκείνη την κουλτούρα, που θα του επιτρέπει να ανταποκριθεί στο ρόλο του νέου ιδιοκτήτη του: Να διαμορφώσει ανθρώπους ικανούς να συμμετέχουν στη διακυβέρνηση του κράτους και στη διεύθυνση της παραγωγής, να ασκούν συνειδητό και ουσιαστικό έλεγχο σε όλες τις υποθέσεις της λαϊκής εξουσίας.

Με άλλα λόγια, ο σοσιαλισμός θέτει την ανάγκη να αποδοθεί στην τέχνη η αληθινή κοινωνική - μαζική λειτουργία της: Να δημιουργηθούν όροι για μια χωρίς προηγούμενο διάδοσή της, για διαμόρφωση σε όλα τα μέλη της κοινωνίας της ικανότητας να την κατανοούν και να την απολαμβάνουν, για κατάργηση της απόστασης του λαού από τους καλλιτέχνες και για μια τέτοια αναγνώριση της σημασίας της εργασίας τους, που σε κανένα προηγούμενο κοινωνικό σύστημα δεν υπήρξε. Γιατί απ' αυτόν, το σοσιαλισμό, περνά ο δρόμος για την πλήρη απελευθέρωση της εργασίας, δηλαδή τον κομμουνισμό.

Ας φροντίσουμε, λοιπόν, από τώρα με αγώνα, ρήξη, ανατροπή σε κάθε πεδίο, πολιτικό, ιδεολογικό, αισθητικό, πρακτικό, να προβάλουμε την αναγκαιότητά του. Γιατί αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα δεν είναι η αναδιαπραγμάτευση του χρέους, αλλά ο επαναπροσδιορισμός του Χρέους μας απέναντι όχι απλά στην τέχνη, αλλά απέναντι στο πρωτότυπό της, τη ζωή.

«Ο τελευταίος ακροβάτης του μοντερνισμού»

ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΥΛΕΝΤΙΑΝΟΣ

«Ο τελευταίος ακροβάτης του μοντερνισμού»

Το Μουσείο Μπενάκη, στο κτίριο της οδού Πειραιώς 138, θα φιλοξενήσει - από τις 27 Σεπτέμβρη και μέχρι τις 6 Γενάρη - την πρώτη μεγάλη, αναδρομική έκθεση έργων ενός μεγάλου εικαστικού και αγωνιστή της ΕΑΜικής Αντίστασης. Του διεθνούς φήμης γλύπτη Κώστα Κουλεντιανού, του «τελευταίου ακροβάτη του μοντερνισμού», όπως έχει χαρακτηριστεί. Ενός δημιουργού, που, λόγω της ΕΑΜικής του δράσης και της συμμετοχής του στον ηρωικό αγώνα, το Δεκέμβρη του 1944, διωκόμενος φυγαδεύτηκε, μπαρκάροντας, χαράματα, στις 22 Δεκέμβρη του 1945, μαζί με άλλους νέους ηλικιακά, επίσης διωκόμενους συντρόφους του - διανοουμένους και καλλιτέχνες, στο πλοίο «Ματαρόα», που τους μετέφερε στη Γαλλία. Η έκθεση αυτή συμπίπτει έως τις 11 Νοέμβρη, με την επίσης πρώτη μεγάλη και αναδρομική έκθεση του αγωνιστή κομμουνιστή ζωγράφου Βάλια Σεμερτζίδη, που φιλοξενείται στον ίδιο χώρο.

Η εκθεσιακή «επιστροφή» του Κώστα Κουλεντιανού, στην Αθήνα, οφείλεται στο γιο του, Μπεν Κουλεντιανό, ο οποίος μεγάλωσε στην Αθήνα, μακριά απ' τον πατέρα του, με τον οποίο ξανάσμιξε, πηγαίνοντας, το 1976, για σπουδές στο Παρίσι. Τότε, πια, ο γιος μπόρεσε να εκτιμήσει καλύτερα το έργο του «μεγαλύτερου Ελληνα γλύπτη του 20ού αιώνα», κατά τον επιστημονικό συνεργάτη της έκθεσης, στο Μουσείο Μπενάκη, Ντένη Ζαχαρόπουλο. «Καθότι Ελληνας, μπόρεσα να υποστηρίξω καλύτερα στον τόπο μου το έργο του πατέρα μου, ώστε να βρει τη θέση που του αξίζει», λέει ο Μπεν Κουλεντιανός, ο οποίος δούλεψε πολύ κοντά στον πατέρα του μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1970, οπότε πήγε για μουσικές σπουδές στην Αμερική, από όπου επέστρεψε το 1990 και ξαναδούλεψε με τον πατέρα του, μέχρι το θάνατό του, το 1995, στη Γαλλία. Συνεργαζόμενος και «ζώντας μέσα από το έργο του πατέρα», ο Μπεν Κουλεντιανός θεωρεί εαυτόν «εξπέρ» όσον αφορά στο έργο του πατέρα του, συνυπογράφει, μαζί με τον Θόδωρο Παπαδόπουλο, το συντονισμό και την επιμέλεια της έκθεσης με τίτλο «Κ. Κουλεντιανός. Ο τελευταίος ακροβάτης του μοντερνισμού».

«Ελαμψε στη Γαλλία»

Ο Κώστας Κουλεντιανός γεννήθηκε στην Αθήνα, το 1915. Σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών Αθήνας. Αυτοεξόριστος στο Παρίσι, με υποτροφία της γαλλικής κυβέρνησης, σπούδασε στην Academie de la Grande Chaumiere, στο εργαστήριο του Οσίπ Ζαντκίν. «Ταλαντούχος, μορφωμένος, ωραίος, ειλικρινής, αγαπητός σε όλους», ο Κ. Κουλεντιανός γνωρίστηκε με τον Ανρί Λοράν και επηρεάστηκε τόσο από εκείνον, που ο Γάλλος γλύπτης τον θεωρούσε «συνεχιστή» του. «Ο Κώστας Κουλεντιανός έλαμψε στη Γαλλία. Πολλά έργα του υπάρχουν σε δημόσιες τοποθεσίες της χώρας και αλλού», σημειώνει ο Ντ. Ζαχαρόπουλος.

Στο Παρίσι, στο σπίτι του Κουλεντιανού, όπως και των γειτόνων του, επίσης αυτοεξόριστων συντρόφων του, γλυπτών Μέμου Μακρή καιΙάσονα Μολφέση, συναθροίζονταν κι άλλοι Ελληνες δημιουργοί (Αξελός, Πράσινος, Μόραλης, Φραγκιάς), αλλά και προοδευτικοί Γάλλοι (λ.χ. Ροζέ Βαγιάν). Φίλος του Κουλεντιανού ήταν και ο κορυφαίος του μοντερνισμού, Πάμπλο Πικάσο.

Ο Κουλεντιανός «ζούσε μέσα από τη δουλειά του και αγαπούσε ιδιαίτερα τους φίλους του. Ενιωθε Ελληνας, όπως νιώθει κάποιος που αγαπάει την πατρίδα του. Δούλεψε πολύ με την Ελλάδα, κάνοντας πολλές εκθέσεις τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια της ζωής του και ήθελε πολύ να διδάσκει στη Σχολή Καλών Τεχνών, αλλά δεν πρόλαβε», λέει ο γιος του.

Πλούσια και πολύτροπη δημιουργία

Η έκθεση περιλαμβάνει 120 έργα του καλλιτέχνη, αντιπροσωπευτικά όλων των περιόδων δημιουργίας του. Από τα πρώτα σπουδαστικά έργα της δεκαετίας του 1940, όταν ακόμα δούλευε σε πηλό, έως τα μνημειακά του έργα σε σίδερο των τελευταίων δεκαετιών της ζωής του. Στόχος της έκθεσης είναι η «ανασκόπηση» του συνόλου της δημιουργίας του καλλιτέχνη. Θέματα όπως η ποικιλία των υλικών και η πλαστική άνεση, με την οποία τα χρησιμοποιούσε, η ενασχόλησή του με την ανθρώπινη μορφή, ο συνδυασμός επιπέδων, σε έργα μικρών αλλά και μεγάλων διαστάσεων, η συνέπεια της πορείας του προς την όλο και μεγαλύτερη απλότητα αποτελούν τα θεμελιώδη ζητήματα της έκθεσης και της έκδοσης που τη συνοδεύει.

Ο Κώστας Κουλεντιανός, στο εργαστήρι του, στην Αρλ

Το 1962, ο Κουλεντιανός παρουσίασε την πρώτη του ατομική έκθεση στο Παρίσι και άρχισε να συνδιαλέγεται με αρχιτέκτονες για την ένταξη της γλυπτικής στην αρχιτεκτονική, σε δημόσιους και ανοιχτούς χώρους. Πραγματοποίησε πάνω από τριάντα ατομικές εκθέσεις σε αίθουσες Τέχνης σ' όλο τον κόσμο. Συμμετείχε σε σημαντικές ομαδικές εκθέσεις και διεθνείς διοργανώσεις (παρισινά Salon de la Jeune Sculpture και Salon de Mai, Biennale Αμβέρσας - 1953, Sao Paulo - 1955, Βενετίας - 1964 και 1982 - όπου μαζί με τον Γ. Ζογγολόπουλο εκπροσώπησε την Ελλάδα στο τμήμα γλυπτικής, κ.ά.). Εργα του κοσμούν δημόσιους χώρους σε διάφορες ευρωπαϊκές πόλεις. Διοργάνωσε εργαστήρια γλυπτικής στην Ecole des Arts Decoratifs του Παρισιού (1975 - 76) και στην Ecole des Beaux-Arts της Μασσαλίας (1979 - 80). Το 1984 ονομάστηκε «Ιππότης των Γραμμάτων και Τεχνών» στη Γαλλία. Υπήρξε μέλος της ομάδας «Τομή». Ασχολήθηκε, επίσης με την ταπισερί, τη χαλκογραφία και την εικονογράφηση. Εικονογράφησε τη «Στέρνα» του Σεφέρη. Την περίοδο 1975 - 1976 δίδαξε στη Σχολή Les Art Deco του Παρισιού και το 1979 - 1980 στη Σχολή Καλών Τεχνών Μασσαλίας. Από το 1979 μέχρι το 1982 δημιούργησε τη σειρά έργων «Νέα Γενιά», με την οποία αντιπροσώπευσε την Ελλάδα στην Μπιενάλε της Βενετίας (1980). Πολλά έργα του, επίτοιχα, ξυλόγλυπτα, μεταξοτυπίες, από ανοξείδωτο ατσάλι και επιχρυσωμένο ορείχαλκο, καθώς και ταπισερί, βρίσκονται σήμερα στη Νότια Γαλλία, την Ελλάδα και αλλού. Αρκετά κοσμούν δημόσια κτίρια και ανοικτούς χώρους. Δύο γλυπτά του βρίσκονται στο Σταθμό Εθνικής Αμυνας του Μετρό και μπροστά από το ξενοδοχείο Hilton των Αθηνών. Του απονεμήθηκε η διάκριση του «Ιππότη των Τεχνών και των Γραμμάτων» στη Γαλλία.

Αποκλειστικό υλικό της δουλειάς του ήταν το μέταλλο (κασσίτερος, μολύβι, χαλκός, σίδερο, ατσάλι). Το ανθρώπινο σώμα, συνήθως γυναικείο, αποτέλεσε αρχικά το κύριο θέμα του. Σταδιακά τα έργα του έγιναν περισσότερο σχηματοποιημένα, με έμφαση στις γεωμετρικές δομές. Τα «βιδωτά» γλυπτά της δεκαετίας του '70 συνοψίζουν την έως τότε πορεία του. Είναι συνήθως μεγάλων διαστάσεων και αποτελούν συναρθρώσεις επίπεδων ή καμπύλων επιφανειών, καθαρών στη μορφή αλλά δυναμικών στην κίνηση. Χαρακτηριστικό τους το βαμμένο σίδερο (μαύρο, κόκκινο ή άσπρο).

Ο Κ. Κουλεντιανός, μιλώντας για το έργο του έλεγε: «Χρησιμοποιώ ως υλικό κυρίως το σίδερο, όλο και πιο σκληρό, πιο βαρύ, πιο δύσκολο να το δουλέψεις. Προσπαθώ να του αφαιρέσω το ακατέργαστο βάρος του και να του δώσω μια άλλη κίνηση. Το βασικό μου πρόβλημα είναι ο χώρος, το φως και ο όγκος. Το πώς το εκάστοτε έργο μου θα μπορέσει να τοποθετηθεί στο χώρο και να δεχτεί το φως, ώστε να αποκτήσει σημασία. Προσπαθώ μέσα από τις φόρμες μου να διανοίξω το χώρο κάνοντας τρύπες για να μπορέσει να περάσει το φως, για να μπει ο χώρος μέσα στο αντικείμενο, το οποίο με τη σειρά του μπαίνει μέσα στο χώρο».

Αρ. Ελ