Το περιβόητο «Ιδιώνυμο»

«Το νομοσχέδιον δεν επιδιώκει να διώξη τον κομμουνισμόν ως ιδέαν, αλλά τη Γ` Διεθνή και τας μπολσεβικικάς αρχάς αυτής, αίτινες απέχουν πολύ του ιδεώδους κομμουνισμού. Το νομοσχέδιον επιδιώκει τη δίωξιν των οπαδών της Γ` Διεθνούς. Δε δυνάμεθα να διώξωμεν τον κομμουνισμόν, διότι και ο Χριστός υπήρξε κήρυξ της ιδέας αυτής. Ο Χριστός διεκήρυξε πρώτος τον κομμουνισμόν, αλλά από την υψηλήν ιδεολογίαν του κομμουνισμού μέχρι των ανατρεπτικών ενεργειών των ανθρώπων της Μόσχας υπάρχει διαφορά»¹.

Είναι 30 Μαΐου του 1929, λίγο μετά τις 5 το απόγευμα, και στο βήμα της Βουλής βρίσκεται ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος με τα παραπάνω λόγια προσπαθεί να εξηγήσει την ουσία του νομοσχεδίου, που η κυβέρνησή του εισηγείται για ψήφιση επί της αρχής. Το νομοσχέδιο έχει τον τίτλο «Περί μέτρων ασφαλείας του κοινωνικού καθεστώτος και προστασίας των ελευθεριών των πολιτών». Αργότερα, όταν έγινε νόμος του κράτους, πήρε τον αριθμό 4229/25-7-1929². Στην ιστορία, όμως, πέρασε με την ονομασία «Ιδιώνυμο», αφού αντιμετώπιζε τον κομμουνισμό ως «ειδικό αδίκημα» και προέβλεπε μια σειρά μέτρα για την καταστολή του, με προφανή τελικό στόχο τη συντριβή κάθε κομμουνιστικής δράσης και, φυσικά, του κύριου φορέα αυτής της δράσης, του ΚΚΕ.

Η ιστορία και το περιεχόμενο του «Ιδιωνύμου»

Το νομοσχέδιο «Περί μέτρων ασφαλείας του κοινωνικού καθεστώτος και προστασίας των ελευθεριών των πολιτών» κατατέθηκε στη Βουλή στις 22 Δεκεμβρίου του 1928, τέσσερις μόλις μήνες μετά τις εκλογές, από τις οποίες νικητής αναδείχτηκε το κόμμα των Φιλελευθέρων υπό τον Ελ. Βενιζέλο. Μέχρι την τελική του ψήφιση, το νομοσχέδιο γνώρισε αρκετές περιπέτειες. Ηρθε για συζήτηση στην Ολομέλεια της Βουλής στις 3/4/1929, από εκεί παραπέμφθηκε στην επιτροπή εξουσιοδοτήσεων του σώματος και κατόπιν ξαναεπέστρεψε στην Ολομέλεια, όπου και ψηφίστηκε επί της αρχής στις 30/5 και επί των άρθρων στις 18/6 του 1929³. Θετική ψήφο έδωσε η συντριπτική πλειοψηφία των βουλευτών του κόμματος των Φιλελευθέρων, αλλά και του δεξιού Λαϊκού Κόμματος.

Εν συντομία, το «Ιδιώνυμο», στην τελική του διατύπωση, στο άρθρο 1 προέβλεπε πως «Οστις επιδιώκει την εφαρμογή ιδεών εχουσών ως έκδηλον σκοπόν τη διά βιαίων μέσων ανατροπήν του κρατούντος κοινωνικού καθεστώτος ή την απόσπασιν μέρους εκ του όλου της Επικρατείας, ή ενεργεί υπέρ της εφαρμογής αυτών προσηλυτισμόν τιμωρείται με φυλάκισιν τουλάχιστον έξι μηνών. Προς τούτοις επιβάλλεται διά της αποφάσεως και εκτοπισμός ενός μηνός μέχρι δύο ετών εις τόπον εν αυτή οριζόμενον.

Μετά τας αυτάς ποινάς τιμωρείται και όστις επωφελούμενος απεργίας ή λοκ άουτ, προκαλεί ταραχάς ή συγκρούσεις». Αν τα «αδικήματα» που περιγράφει το άρθρο αυτό τελούνταν διά του Τύπου, προβλεπόταν η δυνατότητα απαγόρευσης άσκησης επαγγέλματος στον δημοσιογράφο, στον διευθυντή, στον τυπογράφο ή τον εκδότη του εντύπου για 6 μήνες και σε περίπτωση υποτροπής για τρία, το πολύ, έτη. Ιδιαίτερα βαριές ποινές προβλέπονταν για τους «παραβάτες» του νόμου που ήταν δημόσιοι υπάλληλοι, αστυνομικοί ή στρατιωτικοί. Για τους εκπαιδευτικούς, μάλιστα, τους στρατιωτικούς και τα όργανα των σωμάτων ασφαλείας, δε χρειαζόταν η παράβαση του νόμου. Αρκούσε να συλληφθούν «προπαγανδίζοντες... κομμουνιστικάς αρχάς ή προσβάλλοντες την ιδέαν της πατρίδος ή τα Εθνικά σύμβολα» και απολύονταν οριστικά από την υπηρεσία τους. Τέλος, αν «παραβάτης» του νόμου ήταν κάποια συνδικαλιστική οργάνωση, αυτή διαλυόταν, ενώ δεν επιτρεπόταν η δημόσια ανοικτή ή κλειστή συγκέντρωση ούτε η σύσταση σωματείου ή ένωσης, εφόσον κρινόταν ότι επιδιώκει ανατρεπτικούς ως προ το κοινωνικό καθεστώς σκοπούς⁴.

Διεθνής και εγχώρια κατακραυγή στο «Ιδιώνυμο»

Το «Ιδιώνυμο», από την πρώτη στιγμή που ως νομοσχέδιο κατατέθηκε στη Βουλή, αντιμετωπίστηκε εχθρικά από τον ελληνικό λαό και τις οργανώσεις του, καθώς και από τους πνευματικούς ανθρώπους, όχι μόνο της χώρας, αλλά και διεθνώς. Από το Δεκέμβρη του 1928 ως και την ψήφιση του νομοσχεδίου, οι σελίδες του «Ριζοσπάστη» αναφέρουν πλήθος πρωτοβουλιών μαζικών λαϊκών οργανώσεων, μέσω των οποίων εκφράζεται η λαϊκή αγανάκτηση για το νομικό αυτό έκτρωμα, καθώς και η απαίτηση για την απόσυρσή του. Κι όταν πια το νομοσχέδιο γίνεται νόμος, ο αγώνας επικεντρώνεται στο στόχο της κατάργησής του.

Ενάντια στο «Ιδιώνυμο» τάχθηκαν δημόσια κορυφαίοι Ελληνες διανοούμενοι, όπως ο Γρ. Ξενόπουλος, η Γαλάτεια Καζαντζάκη, ο Γ. Νιρβάνας, ο καθηγητής Δ. Καλλιτσουνάκης, ο Α. Σβώλος, ο Κ. Τσουκαλάς, ο Θρ. Πετμεζάς, η Ειρήνη Δενδρινού, ο Κ. Αμαντος, ο Δ. Γληνός κ.ά. Εχει, επίσης, αξία να αναφέρουμε ότι - κάτω από το βάρος της λαϊκής κατακραυγής - το νομοσχέδιο καταψήφισαν στη Βουλή και αστοί πολιτικοί, όπως οι Αλ. Παπαναστασίου, Γ. Καφαντάρης και Γ. Παπανδρέου, παρόλο που δεν αρνούνταν ότι έπρεπε να παρθούν μέτρα κατά του κομμουνισμού, ενώ για τυπικά αντιπολιτευτικούς λόγους αρνητική ψήφο έδωσαν οι Π. Τσαλδάρης και Γ. Κονδύλης.

Ισχυρές αντιδράσεις στο «Ιδιώνυμο» - και όχι ιδιαίτερα γνωστές στο ευρύ κοινό σήμερα - εκφράστηκαν και από το εξωτερικό, όπου φωτεινές μορφές - με πρώτο τον Αϊνστάιν - εκδήλωσαν τη συμπαράστασή τους στον ελληνικό λαό, καταδικάζοντας την πρακτική της κυβέρνησης Βενιζέλου. Συγκεκριμένα, στις 24/7/1929, το προεδρείο του Διεθνούς Αντιιμπεριαλιστικού Συνεδρίου, που γινόταν στη Φρανκφούρτη, έστειλε στην κυβέρνηση Βενιζέλου το παρακάτω τηλεγράφημα⁵:

«ΦΡΑΝΚΦΟΥΡΤΗ 24 Ιουλίου

Αρ. Τηλεγραφήματος 7568

Το δεύτερο συνέδριο του Αντιιμπεριαλιστικού Συνδέσμου διαμαρτύρεται εντόνως εναντίον της ψηφίσεως του τρομοκρατικού νόμου, εναντίον των δολοφονιών και των καταπιέσεων. Καταδικάζει αυτά τα μέτρα, που λαμβάνονται εναντίον των εργατών, των χωρικών, των φοιτητών και των εθνικών μειονοτήτων, εναντίον των οργανώσεών των, οι οποίες αγωνίζονται για την κοινωνικήν και εθνικήν απελευθέρωσιν.

Απαιτεί

Γενικήν και ολοκληρωτικήν αμνηστίαν και πολιτικάς και συνδικαλιστικάς ελευθερίας.

Καθηγητής Αλμπέρ Αϊνστάιν, Ανρί Μπαρμπίς, Ρ. Μπίντγκερμαν, Οτομαρ, Γκεσέ, Μ. Ντ. Ρ., Κάμιλος Ντουεβέ, καθηγητής Νετζέλνι Πράγα, Ζάμις Μάξτον Λονδίνον, Ν. Π. Μουγκπούντεν Δελχί Ινδός, καθηγητής Θεόδωρος Λέσινκ Ανόβερον, Σεν Καταγιάμα Ιαπωνία, Φράου δόκτωρ, Ελένη Στεκφ Βερολίνον, Δόκτωρ Κουρτ Χέλερ Βερολίνον, Σιέγκφριντ Γιάκομπι Βερολίνον, Βιλμ Μέγκενβεργ Μ. Δ. Ρ., καθηγητής Ζ. Φορντ Αμερική, Αρθουρ Σέχολ Βερολίνον, Καθηγητής Αλφόνς Γκόλντε Σμιθ Βερολίνον, Φαν Νόλι Αλβανία».

Ο ταξικός χαρακτήρας του «Ιδιωνύμου»

Το «Ιδιώνυμο» δεν προέκυψε ως κεραυνός εν αιθρία, δεν υπήρξε ποτέ προϊόν της ιδιοτροπίας του Βενιζέλου ή αποτέλεσμα του συντηρητισμού μελών της κυβέρνησής του, όπως, για παράδειγμα, ισχυρίζεται ο Γρ. Δαφνής, ο οποίος γράφει⁶ πως «ο Κ. Ζαβιτζιάνος, πολιτικός με εξαιρετικώς συντηρητικήν νοοτροπίαν, ως υπουργός Εσωτερικών, κατά το πρώτον έτος της τετραετίας, έπεισε τον Ελ. Βενιζέλον περί της ανάγκης ψηφίσεως ειδικού νομοθετήματος, προβλέποντος τη δίωξιν του κομμουνισμού».

Η αλήθεια είναι εντελώς διαφορετική. Ο Βενιζέλος δεν είχε την ανάγκη κανενός για να πειστεί ότι έπρεπε να θωρακίσει και νομικά το αστικό καθεστώς, λαμβάνοντας προληπτικά μέτρα μπρος στον κίνδυνο μιας κοινωνικής επανάστασης, αλλά και αντιμετωπίζοντας ευθέως και χωρίς δισταγμό τους φορείς της, δηλαδή το εργατικό κίνημα και το ΚΚΕ. Πολλοί ισχυρίζονται ότι τέτοια μέτρα δεν ήσαν καθόλου αναγκαία, αφού το εργατικό κίνημα ήταν αποδυναμωμένο αισθητά εκείνη την περίοδο, ενώ το ΚΚΕ στις εκλογές του '28 σημείωσε μεγάλη πτώση και δεν κατάφερε να μπει στη Βουλή, δεδομένου ότι το εκλογικό του ποσοστό από το 4,38% που ήταν κατρακύλησε στο 1,41%. Ο ισχυρισμός, όμως, αυτός δεν έχει την παραμικρή βάση. Η επανάσταση είναι αντικειμενικό γεγονός και δε μετριέται με εκλογικά ποσοστά. Μπορεί από τη μια στιγμή στην άλλη να μετατρέψει μια μειοψηφία, που ξέρει να κινείται σε συνθήκες επαναστατικής κρίσης, σε εκφραστή της συντριπτικής πλειοψηφίας των μαζών. Η ρωσική επανάσταση και το παράδειγμα των μπολσεβίκων ήταν αρκετά στοιχεία για να κάνουν σοφότερες τις αστικές τάξεις διεθνώς και κατ' επέκταση και την αντίστοιχη τάξη της Ελλάδας.

Οταν το «Ιδιώνυμο» γινόταν νόμος του κράτους, ήδη, η παγκόσμια καπιταλιστική κρίση, που κράτησε ως το 1933, συγκλόνιζε απ' άκρη σ' άκρη ολόκληρο τον καπιταλιστικό κόσμο και τίποτα δεν απέκλειε ότι μπορούσε να ξεσηκώσει ένα καινούριο παλιρροϊκό επαναστατικό κύμα, αποβαίνοντας μοιραία για αρκετά από τα αστικά καθεστώτα ή τουλάχιστον για ορισμένα από αυτά που αποτελούσαν τους αδύνατους κρίκους της καπιταλιστικής αλυσίδας. Εναν τέτοιο κίνδυνο για το ελληνικό αστικό καθεστώς ο Βενιζέλος τον είδε πολύ έγκαιρα. Γι' αυτό και προανήγγειλε ειδικό νόμο δίωξης του κομμουνισμού πολύ πριν κερδίσει την κυβερνητική εξουσία, στην προεκλογική του ομιλία στη Θεσσαλονίκη, στις 23 Ιουλίου του 1928. Το γεγονός αυτό δεν παρέλειψε να υπογραμμίσει και να υπενθυμίσει σε όλους τους τόνους, μιλώντας στη Βουλή, κατά τη συζήτηση επί της αρχής του «Ιδιωνύμου», λέγοντας μεταξύ άλλων⁷: «Το νομοσχέδιον, το οποίο σήμερον προσάγεται ενώπιον της Βουλής, είναι νομοσχέδιον το οποίον αντιπροσωπεύει τη γνώμην όλης της Κυβερνήσεως και ιδιαίτερα του Προέδρου της κυβερνήσεως, ο οποίος πιστεύει ότι εισάγων το νομοσχέδιον αυτό και υποστηρίζων αυτό, δεν κάμνει τίποτε άλλο παρά να εκτελή μίαν από τας υποσχέσεις τας οποίας έδωκεν διά του προεκλογικού του λόγου εις Θεσσαλονίκην τον Ιούλιο του 1928... Ως αρχηγός του κόμματος των Φιλελευθέρων και ως αρχηγός της κυβερνήσεως, εις τον λαόν έδωσα και αυτήν την υπόσχεσιν, ότι θα εισάγω νομοσχέδιον εξοπλίζον το κράτος όπως αμύνεται κατά του κομμουνισμού».

Αλλά το «Ιδιώνυμο» δεν απέβλεπε μόνο στην αντιμετώπιση του κομμουνισμού. Απέβλεπε και στη θωράκιση του αστικού καθεστώτος. Υπό αυτή, λοιπόν, την έννοια, ήταν μια μίνιμουμ βάση ενότητας των διαφόρων ομάδων της αστικής τάξης, που στο παρελθόν είχαν έρθει αντιμέτωπες μεταξύ τους. Ηταν μια βάση ενότητάς τους μπρος στον κοινό ταξικό τους εχθρό, που, αν επικρατούσε, θα καταργούσε όλες αυτές τις ομάδες, καταργώντας την αστική τάξη ολόκληρη. Γι' αυτό ο Βενιζέλος αρνήθηκε κατηγορηματικά την πρόταση του Αλ. Παπαναστασίου⁸ να διώκονται με το «Ιδιώνυμο» και οι ενέργειες των φασιστών. Αντιλαμβανόταν πολύ καλά πως ο φασισμός ήταν σάρκα από τη σάρκα του ίδιου καπιταλισμού και δεν τον απειλούσε.

Ο ταξικός χαρακτήρας του «Ιδιωνύμου» φαίνεται και από το γεγονός ότι πηγή έμπνευσής του υπήρξαν άλλοι αντεπαναστατικοί νόμοι, που είχαν προηγηθεί σε χώρες της Ευρώπης και ιδιαίτερα ο νόμος κατά των σοσιαλιστών, που εφάρμοσε ο Βίσμαρκ στη Γερμανία. Γράφει σχετικά ο Ν. Αλιβιζάτος^9:

«Χωρίς να φτάνει ως τη ρητή απαγόρευση της λειτουργίας του ΚΚΕ το "Ιδιώνυμο" του 1929 υπήρξε εξίσου αυστηρό σε σχέση με τις αντιανατρεπτικές διατάξεις άλλων ευρωπαϊκών νομοθεσιών, στις δεκαετίες του 1920 και του 1930. Αν, όμως, τα άμεσα προηγούμενά του ήταν οι ευρωπαϊκές νομοθεσίες του μεσοπολέμου, ο νόμος που φαίνεται, κατά τη γνώμη μας, να επέδρασε περισσότερο στην οριστική διατύπωση των ειδικών διατάξεων του Ιδιωνύμου ήταν ο περίφημος Sozializstengesetz της 19ης Οκτωβρίου 1878, με τον οποίο είχε διαλυθεί το γερμανικό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα και τα προσκείμενα σ' αυτό πολιτικά και συνδικαλιστικά σωματεία και είχε εξαπολυθεί άγριος διωγμός εναντίον των μελών τους... Η περίεργη ομοιότητα του Ιδιωνύμου και του Sozializstengesetz εξηγείται στο βαθμό που ο γερμανικός νόμος, εξαιτίας των λεπτομερειακών του διατάξεων, θεωρούνταν πάντα ένα από τα πληρέστερα νομοθετικά κείμενα στον τομέα της δίωξης των κοινωνικών εγκλημάτων». Τον ταξικό χαρακτήρα του «Ιδιωνύμου» φανερώνει, τέλος, η ίδια η εφαρμογή του. Ετσι, στα πέντε χρόνια της εφαρμογής του - από τον Ιούλη του 1929 ως τον Ιούνη του '34 - δολοφονήθηκαν 37 εργάτες και αγρότες, συνελήφθησαν περίπου 16.500 αγωνιστές και καταδικάστηκαν γύρω στις 3.000. Ακόμη διαλύθηκαν πολλές μαζικές οργανώσεις ενώ απαγορεύτηκε η κυκλοφορία του «Ριζοσπάστη» στα 2/3 της χώρας¹⁰. «Αυτό το έκτακτο νομοθετικό οπλοστάσιο - γράφει ο Ν. Αλιβιζάτος¹¹- στράφηκε, κατά πρώτο λόγο, κατά της επέκτασης του εργατικού κινήματος... Πάνω από το 60% των ατόμων που καταδικάστηκαν από το 1929 ως το 1937 για εγκλήματα κατά της ασφαλείας του κράτους και με το Ιδιώνυμο ανήκε στην εργατική τάξη». Περισσότερα σχόλια νομίζουμε ότι περιττεύουν.

1 «Ριζοσπάστης» 31/5/1929

2 ΦΕΚ 245, τεύχος πρώτον 25/7/1929

3 «Ριζοσπάστης» 19/6/1929

4 ΦΕΚ 245, τεύχος πρώτον 25/7/1929, «Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ» έκδοση ΣΕ, σελ. 212 - 216 και αλλού

5 «Ριζοσπάστης» 26 Ιουλίου 1929. Το τηλεγράφημα δημοσιεύεται υπό τον τίτλο «Διαμαρτυρία του Διεθνούς Αντιιμπεριαλιστικού Συνεδρίου κατά του Ιδιωνύμου και της Λευκής Τρομοκρατίας».

6 Γρ. Δαφνή: «Η Ελλάς μεταξύ δύο πολέμων», εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ 1955, τόμος Β`, σελ. 92

7 «Ριζοσπάστης» 31/5/1929

8 «Ριζοσπάστης» 19/6/1929, Γ. Ανδικόπουλου: «Η δημοκρατία του Μεσοπολέμου», εκδόσεις «Φυτράκη», σελ. 42 - 43 και Ν. Αλιβιζάτος: «Οι πολιτικοί θεσμοί σε κρίση 1922 - 1974, όψεις της ελληνικής εμπειρίας», εκδόσεις «Θεμέλιο» σελ. 390 - 391

9 Ν. Αλιβιζάτος, στο ίδιο, σελ. 397 - 398

10 «Ριζοσπάστης» 3/6/1934

11 Ν. Αλιβιζάτος, στο ίδιο, σελ. 359

Γιώργος ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Το περιβόητο «Ιδιώνυμο»

«Το νομοσχέδιον δεν επιδιώκει να διώξη τον κομμουνισμόν ως ιδέαν, αλλά τη Γ` Διεθνή και τας μπολσεβικικάς αρχάς αυτής, αίτινες απέχουν πολύ του ιδεώδους κομμουνισμού. Το νομοσχέδιον επιδιώκει τη δίωξιν των οπαδών της Γ` Διεθνούς. Δε δυνάμεθα να διώξωμεν τον κομμουνισμόν, διότι και ο Χριστός υπήρξε κήρυξ της ιδέας αυτής. Ο Χριστός διεκήρυξε πρώτος τον κομμουνισμόν, αλλά από την υψηλήν ιδεολογίαν του κομμουνισμού μέχρι των ανατρεπτικών ενεργειών των ανθρώπων της Μόσχας υπάρχει διαφορά»¹.

Είναι 30 Μαΐου του 1929, λίγο μετά τις 5 το απόγευμα, και στο βήμα της Βουλής βρίσκεται ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος με τα παραπάνω λόγια προσπαθεί να εξηγήσει την ουσία του νομοσχεδίου, που η κυβέρνησή του εισηγείται για ψήφιση επί της αρχής. Το νομοσχέδιο έχει τον τίτλο «Περί μέτρων ασφαλείας του κοινωνικού καθεστώτος και προστασίας των ελευθεριών των πολιτών». Αργότερα, όταν έγινε νόμος του κράτους, πήρε τον αριθμό 4229/25-7-1929². Στην ιστορία, όμως, πέρασε με την ονομασία «Ιδιώνυμο», αφού αντιμετώπιζε τον κομμουνισμό ως «ειδικό αδίκημα» και προέβλεπε μια σειρά μέτρα για την καταστολή του, με προφανή τελικό στόχο τη συντριβή κάθε κομμουνιστικής δράσης και, φυσικά, του κύριου φορέα αυτής της δράσης, του ΚΚΕ.

Η ιστορία και το περιεχόμενο του «Ιδιωνύμου»

Το νομοσχέδιο «Περί μέτρων ασφαλείας του κοινωνικού καθεστώτος και προστασίας των ελευθεριών των πολιτών» κατατέθηκε στη Βουλή στις 22 Δεκεμβρίου του 1928, τέσσερις μόλις μήνες μετά τις εκλογές, από τις οποίες νικητής αναδείχτηκε το κόμμα των Φιλελευθέρων υπό τον Ελ. Βενιζέλο. Μέχρι την τελική του ψήφιση, το νομοσχέδιο γνώρισε αρκετές περιπέτειες. Ηρθε για συζήτηση στην Ολομέλεια της Βουλής στις 3/4/1929, από εκεί παραπέμφθηκε στην επιτροπή εξουσιοδοτήσεων του σώματος και κατόπιν ξαναεπέστρεψε στην Ολομέλεια, όπου και ψηφίστηκε επί της αρχής στις 30/5 και επί των άρθρων στις 18/6 του 1929³. Θετική ψήφο έδωσε η συντριπτική πλειοψηφία των βουλευτών του κόμματος των Φιλελευθέρων, αλλά και του δεξιού Λαϊκού Κόμματος.

Εν συντομία, το «Ιδιώνυμο», στην τελική του διατύπωση, στο άρθρο 1 προέβλεπε πως «Οστις επιδιώκει την εφαρμογή ιδεών εχουσών ως έκδηλον σκοπόν τη διά βιαίων μέσων ανατροπήν του κρατούντος κοινωνικού καθεστώτος ή την απόσπασιν μέρους εκ του όλου της Επικρατείας, ή ενεργεί υπέρ της εφαρμογής αυτών προσηλυτισμόν τιμωρείται με φυλάκισιν τουλάχιστον έξι μηνών. Προς τούτοις επιβάλλεται διά της αποφάσεως και εκτοπισμός ενός μηνός μέχρι δύο ετών εις τόπον εν αυτή οριζόμενον.

Μετά τας αυτάς ποινάς τιμωρείται και όστις επωφελούμενος απεργίας ή λοκ άουτ, προκαλεί ταραχάς ή συγκρούσεις». Αν τα «αδικήματα» που περιγράφει το άρθρο αυτό τελούνταν διά του Τύπου, προβλεπόταν η δυνατότητα απαγόρευσης άσκησης επαγγέλματος στον δημοσιογράφο, στον διευθυντή, στον τυπογράφο ή τον εκδότη του εντύπου για 6 μήνες και σε περίπτωση υποτροπής για τρία, το πολύ, έτη. Ιδιαίτερα βαριές ποινές προβλέπονταν για τους «παραβάτες» του νόμου που ήταν δημόσιοι υπάλληλοι, αστυνομικοί ή στρατιωτικοί. Για τους εκπαιδευτικούς, μάλιστα, τους στρατιωτικούς και τα όργανα των σωμάτων ασφαλείας, δε χρειαζόταν η παράβαση του νόμου. Αρκούσε να συλληφθούν «προπαγανδίζοντες... κομμουνιστικάς αρχάς ή προσβάλλοντες την ιδέαν της πατρίδος ή τα Εθνικά σύμβολα» και απολύονταν οριστικά από την υπηρεσία τους. Τέλος, αν «παραβάτης» του νόμου ήταν κάποια συνδικαλιστική οργάνωση, αυτή διαλυόταν, ενώ δεν επιτρεπόταν η δημόσια ανοικτή ή κλειστή συγκέντρωση ούτε η σύσταση σωματείου ή ένωσης, εφόσον κρινόταν ότι επιδιώκει ανατρεπτικούς ως προ το κοινωνικό καθεστώς σκοπούς⁴.

Διεθνής και εγχώρια κατακραυγή στο «Ιδιώνυμο»

Το «Ιδιώνυμο», από την πρώτη στιγμή που ως νομοσχέδιο κατατέθηκε στη Βουλή, αντιμετωπίστηκε εχθρικά από τον ελληνικό λαό και τις οργανώσεις του, καθώς και από τους πνευματικούς ανθρώπους, όχι μόνο της χώρας, αλλά και διεθνώς. Από το Δεκέμβρη του 1928 ως και την ψήφιση του νομοσχεδίου, οι σελίδες του «Ριζοσπάστη» αναφέρουν πλήθος πρωτοβουλιών μαζικών λαϊκών οργανώσεων, μέσω των οποίων εκφράζεται η λαϊκή αγανάκτηση για το νομικό αυτό έκτρωμα, καθώς και η απαίτηση για την απόσυρσή του. Κι όταν πια το νομοσχέδιο γίνεται νόμος, ο αγώνας επικεντρώνεται στο στόχο της κατάργησής του.

Ενάντια στο «Ιδιώνυμο» τάχθηκαν δημόσια κορυφαίοι Ελληνες διανοούμενοι, όπως ο Γρ. Ξενόπουλος, η Γαλάτεια Καζαντζάκη, ο Γ. Νιρβάνας, ο καθηγητής Δ. Καλλιτσουνάκης, ο Α. Σβώλος, ο Κ. Τσουκαλάς, ο Θρ. Πετμεζάς, η Ειρήνη Δενδρινού, ο Κ. Αμαντος, ο Δ. Γληνός κ.ά. Εχει, επίσης, αξία να αναφέρουμε ότι - κάτω από το βάρος της λαϊκής κατακραυγής - το νομοσχέδιο καταψήφισαν στη Βουλή και αστοί πολιτικοί, όπως οι Αλ. Παπαναστασίου, Γ. Καφαντάρης και Γ. Παπανδρέου, παρόλο που δεν αρνούνταν ότι έπρεπε να παρθούν μέτρα κατά του κομμουνισμού, ενώ για τυπικά αντιπολιτευτικούς λόγους αρνητική ψήφο έδωσαν οι Π. Τσαλδάρης και Γ. Κονδύλης.

Ισχυρές αντιδράσεις στο «Ιδιώνυμο» - και όχι ιδιαίτερα γνωστές στο ευρύ κοινό σήμερα - εκφράστηκαν και από το εξωτερικό, όπου φωτεινές μορφές - με πρώτο τον Αϊνστάιν - εκδήλωσαν τη συμπαράστασή τους στον ελληνικό λαό, καταδικάζοντας την πρακτική της κυβέρνησης Βενιζέλου. Συγκεκριμένα, στις 24/7/1929, το προεδρείο του Διεθνούς Αντιιμπεριαλιστικού Συνεδρίου, που γινόταν στη Φρανκφούρτη, έστειλε στην κυβέρνηση Βενιζέλου το παρακάτω τηλεγράφημα⁵:

«ΦΡΑΝΚΦΟΥΡΤΗ 24 Ιουλίου

Αρ. Τηλεγραφήματος 7568

Το δεύτερο συνέδριο του Αντιιμπεριαλιστικού Συνδέσμου διαμαρτύρεται εντόνως εναντίον της ψηφίσεως του τρομοκρατικού νόμου, εναντίον των δολοφονιών και των καταπιέσεων. Καταδικάζει αυτά τα μέτρα, που λαμβάνονται εναντίον των εργατών, των χωρικών, των φοιτητών και των εθνικών μειονοτήτων, εναντίον των οργανώσεών των, οι οποίες αγωνίζονται για την κοινωνικήν και εθνικήν απελευθέρωσιν.

Απαιτεί

Γενικήν και ολοκληρωτικήν αμνηστίαν και πολιτικάς και συνδικαλιστικάς ελευθερίας.

Καθηγητής Αλμπέρ Αϊνστάιν, Ανρί Μπαρμπίς, Ρ. Μπίντγκερμαν, Οτομαρ, Γκεσέ, Μ. Ντ. Ρ., Κάμιλος Ντουεβέ, καθηγητής Νετζέλνι Πράγα, Ζάμις Μάξτον Λονδίνον, Ν. Π. Μουγκπούντεν Δελχί Ινδός, καθηγητής Θεόδωρος Λέσινκ Ανόβερον, Σεν Καταγιάμα Ιαπωνία, Φράου δόκτωρ, Ελένη Στεκφ Βερολίνον, Δόκτωρ Κουρτ Χέλερ Βερολίνον, Σιέγκφριντ Γιάκομπι Βερολίνον, Βιλμ Μέγκενβεργ Μ. Δ. Ρ., καθηγητής Ζ. Φορντ Αμερική, Αρθουρ Σέχολ Βερολίνον, Καθηγητής Αλφόνς Γκόλντε Σμιθ Βερολίνον, Φαν Νόλι Αλβανία».

Ο ταξικός χαρακτήρας του «Ιδιωνύμου»

Το «Ιδιώνυμο» δεν προέκυψε ως κεραυνός εν αιθρία, δεν υπήρξε ποτέ προϊόν της ιδιοτροπίας του Βενιζέλου ή αποτέλεσμα του συντηρητισμού μελών της κυβέρνησής του, όπως, για παράδειγμα, ισχυρίζεται ο Γρ. Δαφνής, ο οποίος γράφει⁶ πως «ο Κ. Ζαβιτζιάνος, πολιτικός με εξαιρετικώς συντηρητικήν νοοτροπίαν, ως υπουργός Εσωτερικών, κατά το πρώτον έτος της τετραετίας, έπεισε τον Ελ. Βενιζέλον περί της ανάγκης ψηφίσεως ειδικού νομοθετήματος, προβλέποντος τη δίωξιν του κομμουνισμού».

Η αλήθεια είναι εντελώς διαφορετική. Ο Βενιζέλος δεν είχε την ανάγκη κανενός για να πειστεί ότι έπρεπε να θωρακίσει και νομικά το αστικό καθεστώς, λαμβάνοντας προληπτικά μέτρα μπρος στον κίνδυνο μιας κοινωνικής επανάστασης, αλλά και αντιμετωπίζοντας ευθέως και χωρίς δισταγμό τους φορείς της, δηλαδή το εργατικό κίνημα και το ΚΚΕ. Πολλοί ισχυρίζονται ότι τέτοια μέτρα δεν ήσαν καθόλου αναγκαία, αφού το εργατικό κίνημα ήταν αποδυναμωμένο αισθητά εκείνη την περίοδο, ενώ το ΚΚΕ στις εκλογές του '28 σημείωσε μεγάλη πτώση και δεν κατάφερε να μπει στη Βουλή, δεδομένου ότι το εκλογικό του ποσοστό από το 4,38% που ήταν κατρακύλησε στο 1,41%. Ο ισχυρισμός, όμως, αυτός δεν έχει την παραμικρή βάση. Η επανάσταση είναι αντικειμενικό γεγονός και δε μετριέται με εκλογικά ποσοστά. Μπορεί από τη μια στιγμή στην άλλη να μετατρέψει μια μειοψηφία, που ξέρει να κινείται σε συνθήκες επαναστατικής κρίσης, σε εκφραστή της συντριπτικής πλειοψηφίας των μαζών. Η ρωσική επανάσταση και το παράδειγμα των μπολσεβίκων ήταν αρκετά στοιχεία για να κάνουν σοφότερες τις αστικές τάξεις διεθνώς και κατ' επέκταση και την αντίστοιχη τάξη της Ελλάδας.

Οταν το «Ιδιώνυμο» γινόταν νόμος του κράτους, ήδη, η παγκόσμια καπιταλιστική κρίση, που κράτησε ως το 1933, συγκλόνιζε απ' άκρη σ' άκρη ολόκληρο τον καπιταλιστικό κόσμο και τίποτα δεν απέκλειε ότι μπορούσε να ξεσηκώσει ένα καινούριο παλιρροϊκό επαναστατικό κύμα, αποβαίνοντας μοιραία για αρκετά από τα αστικά καθεστώτα ή τουλάχιστον για ορισμένα από αυτά που αποτελούσαν τους αδύνατους κρίκους της καπιταλιστικής αλυσίδας. Εναν τέτοιο κίνδυνο για το ελληνικό αστικό καθεστώς ο Βενιζέλος τον είδε πολύ έγκαιρα. Γι' αυτό και προανήγγειλε ειδικό νόμο δίωξης του κομμουνισμού πολύ πριν κερδίσει την κυβερνητική εξουσία, στην προεκλογική του ομιλία στη Θεσσαλονίκη, στις 23 Ιουλίου του 1928. Το γεγονός αυτό δεν παρέλειψε να υπογραμμίσει και να υπενθυμίσει σε όλους τους τόνους, μιλώντας στη Βουλή, κατά τη συζήτηση επί της αρχής του «Ιδιωνύμου», λέγοντας μεταξύ άλλων⁷: «Το νομοσχέδιον, το οποίο σήμερον προσάγεται ενώπιον της Βουλής, είναι νομοσχέδιον το οποίον αντιπροσωπεύει τη γνώμην όλης της Κυβερνήσεως και ιδιαίτερα του Προέδρου της κυβερνήσεως, ο οποίος πιστεύει ότι εισάγων το νομοσχέδιον αυτό και υποστηρίζων αυτό, δεν κάμνει τίποτε άλλο παρά να εκτελή μίαν από τας υποσχέσεις τας οποίας έδωκεν διά του προεκλογικού του λόγου εις Θεσσαλονίκην τον Ιούλιο του 1928... Ως αρχηγός του κόμματος των Φιλελευθέρων και ως αρχηγός της κυβερνήσεως, εις τον λαόν έδωσα και αυτήν την υπόσχεσιν, ότι θα εισάγω νομοσχέδιον εξοπλίζον το κράτος όπως αμύνεται κατά του κομμουνισμού».

Αλλά το «Ιδιώνυμο» δεν απέβλεπε μόνο στην αντιμετώπιση του κομμουνισμού. Απέβλεπε και στη θωράκιση του αστικού καθεστώτος. Υπό αυτή, λοιπόν, την έννοια, ήταν μια μίνιμουμ βάση ενότητας των διαφόρων ομάδων της αστικής τάξης, που στο παρελθόν είχαν έρθει αντιμέτωπες μεταξύ τους. Ηταν μια βάση ενότητάς τους μπρος στον κοινό ταξικό τους εχθρό, που, αν επικρατούσε, θα καταργούσε όλες αυτές τις ομάδες, καταργώντας την αστική τάξη ολόκληρη. Γι' αυτό ο Βενιζέλος αρνήθηκε κατηγορηματικά την πρόταση του Αλ. Παπαναστασίου⁸ να διώκονται με το «Ιδιώνυμο» και οι ενέργειες των φασιστών. Αντιλαμβανόταν πολύ καλά πως ο φασισμός ήταν σάρκα από τη σάρκα του ίδιου καπιταλισμού και δεν τον απειλούσε.

Ο ταξικός χαρακτήρας του «Ιδιωνύμου» φαίνεται και από το γεγονός ότι πηγή έμπνευσής του υπήρξαν άλλοι αντεπαναστατικοί νόμοι, που είχαν προηγηθεί σε χώρες της Ευρώπης και ιδιαίτερα ο νόμος κατά των σοσιαλιστών, που εφάρμοσε ο Βίσμαρκ στη Γερμανία. Γράφει σχετικά ο Ν. Αλιβιζάτος^9:

«Χωρίς να φτάνει ως τη ρητή απαγόρευση της λειτουργίας του ΚΚΕ το "Ιδιώνυμο" του 1929 υπήρξε εξίσου αυστηρό σε σχέση με τις αντιανατρεπτικές διατάξεις άλλων ευρωπαϊκών νομοθεσιών, στις δεκαετίες του 1920 και του 1930. Αν, όμως, τα άμεσα προηγούμενά του ήταν οι ευρωπαϊκές νομοθεσίες του μεσοπολέμου, ο νόμος που φαίνεται, κατά τη γνώμη μας, να επέδρασε περισσότερο στην οριστική διατύπωση των ειδικών διατάξεων του Ιδιωνύμου ήταν ο περίφημος Sozializstengesetz της 19ης Οκτωβρίου 1878, με τον οποίο είχε διαλυθεί το γερμανικό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα και τα προσκείμενα σ' αυτό πολιτικά και συνδικαλιστικά σωματεία και είχε εξαπολυθεί άγριος διωγμός εναντίον των μελών τους... Η περίεργη ομοιότητα του Ιδιωνύμου και του Sozializstengesetz εξηγείται στο βαθμό που ο γερμανικός νόμος, εξαιτίας των λεπτομερειακών του διατάξεων, θεωρούνταν πάντα ένα από τα πληρέστερα νομοθετικά κείμενα στον τομέα της δίωξης των κοινωνικών εγκλημάτων». Τον ταξικό χαρακτήρα του «Ιδιωνύμου» φανερώνει, τέλος, η ίδια η εφαρμογή του. Ετσι, στα πέντε χρόνια της εφαρμογής του - από τον Ιούλη του 1929 ως τον Ιούνη του '34 - δολοφονήθηκαν 37 εργάτες και αγρότες, συνελήφθησαν περίπου 16.500 αγωνιστές και καταδικάστηκαν γύρω στις 3.000. Ακόμη διαλύθηκαν πολλές μαζικές οργανώσεις ενώ απαγορεύτηκε η κυκλοφορία του «Ριζοσπάστη» στα 2/3 της χώρας¹⁰. «Αυτό το έκτακτο νομοθετικό οπλοστάσιο - γράφει ο Ν. Αλιβιζάτος¹¹- στράφηκε, κατά πρώτο λόγο, κατά της επέκτασης του εργατικού κινήματος... Πάνω από το 60% των ατόμων που καταδικάστηκαν από το 1929 ως το 1937 για εγκλήματα κατά της ασφαλείας του κράτους και με το Ιδιώνυμο ανήκε στην εργατική τάξη». Περισσότερα σχόλια νομίζουμε ότι περιττεύουν.

1 «Ριζοσπάστης» 31/5/1929

2 ΦΕΚ 245, τεύχος πρώτον 25/7/1929

3 «Ριζοσπάστης» 19/6/1929

4 ΦΕΚ 245, τεύχος πρώτον 25/7/1929, «Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ» έκδοση ΣΕ, σελ. 212 - 216 και αλλού

5 «Ριζοσπάστης» 26 Ιουλίου 1929. Το τηλεγράφημα δημοσιεύεται υπό τον τίτλο «Διαμαρτυρία του Διεθνούς Αντιιμπεριαλιστικού Συνεδρίου κατά του Ιδιωνύμου και της Λευκής Τρομοκρατίας».

6 Γρ. Δαφνή: «Η Ελλάς μεταξύ δύο πολέμων», εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ 1955, τόμος Β`, σελ. 92

7 «Ριζοσπάστης» 31/5/1929

8 «Ριζοσπάστης» 19/6/1929, Γ. Ανδικόπουλου: «Η δημοκρατία του Μεσοπολέμου», εκδόσεις «Φυτράκη», σελ. 42 - 43 και Ν. Αλιβιζάτος: «Οι πολιτικοί θεσμοί σε κρίση 1922 - 1974, όψεις της ελληνικής εμπειρίας», εκδόσεις «Θεμέλιο» σελ. 390 - 391

9 Ν. Αλιβιζάτος, στο ίδιο, σελ. 397 - 398

10 «Ριζοσπάστης» 3/6/1934

11 Ν. Αλιβιζάτος, στο ίδιο, σελ. 359

Γιώργος ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Το περιβόητο «Ιδιώνυμο»

«Το νομοσχέδιον δεν επιδιώκει να διώξη τον κομμουνισμόν ως ιδέαν, αλλά τη Γ` Διεθνή και τας μπολσεβικικάς αρχάς αυτής, αίτινες απέχουν πολύ του ιδεώδους κομμουνισμού. Το νομοσχέδιον επιδιώκει τη δίωξιν των οπαδών της Γ` Διεθνούς. Δε δυνάμεθα να διώξωμεν τον κομμουνισμόν, διότι και ο Χριστός υπήρξε κήρυξ της ιδέας αυτής. Ο Χριστός διεκήρυξε πρώτος τον κομμουνισμόν, αλλά από την υψηλήν ιδεολογίαν του κομμουνισμού μέχρι των ανατρεπτικών ενεργειών των ανθρώπων της Μόσχας υπάρχει διαφορά»¹.

Είναι 30 Μαΐου του 1929, λίγο μετά τις 5 το απόγευμα, και στο βήμα της Βουλής βρίσκεται ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος με τα παραπάνω λόγια προσπαθεί να εξηγήσει την ουσία του νομοσχεδίου, που η κυβέρνησή του εισηγείται για ψήφιση επί της αρχής. Το νομοσχέδιο έχει τον τίτλο «Περί μέτρων ασφαλείας του κοινωνικού καθεστώτος και προστασίας των ελευθεριών των πολιτών». Αργότερα, όταν έγινε νόμος του κράτους, πήρε τον αριθμό 4229/25-7-1929². Στην ιστορία, όμως, πέρασε με την ονομασία «Ιδιώνυμο», αφού αντιμετώπιζε τον κομμουνισμό ως «ειδικό αδίκημα» και προέβλεπε μια σειρά μέτρα για την καταστολή του, με προφανή τελικό στόχο τη συντριβή κάθε κομμουνιστικής δράσης και, φυσικά, του κύριου φορέα αυτής της δράσης, του ΚΚΕ.

Η ιστορία και το περιεχόμενο του «Ιδιωνύμου»

Το νομοσχέδιο «Περί μέτρων ασφαλείας του κοινωνικού καθεστώτος και προστασίας των ελευθεριών των πολιτών» κατατέθηκε στη Βουλή στις 22 Δεκεμβρίου του 1928, τέσσερις μόλις μήνες μετά τις εκλογές, από τις οποίες νικητής αναδείχτηκε το κόμμα των Φιλελευθέρων υπό τον Ελ. Βενιζέλο. Μέχρι την τελική του ψήφιση, το νομοσχέδιο γνώρισε αρκετές περιπέτειες. Ηρθε για συζήτηση στην Ολομέλεια της Βουλής στις 3/4/1929, από εκεί παραπέμφθηκε στην επιτροπή εξουσιοδοτήσεων του σώματος και κατόπιν ξαναεπέστρεψε στην Ολομέλεια, όπου και ψηφίστηκε επί της αρχής στις 30/5 και επί των άρθρων στις 18/6 του 1929³. Θετική ψήφο έδωσε η συντριπτική πλειοψηφία των βουλευτών του κόμματος των Φιλελευθέρων, αλλά και του δεξιού Λαϊκού Κόμματος.

Εν συντομία, το «Ιδιώνυμο», στην τελική του διατύπωση, στο άρθρο 1 προέβλεπε πως «Οστις επιδιώκει την εφαρμογή ιδεών εχουσών ως έκδηλον σκοπόν τη διά βιαίων μέσων ανατροπήν του κρατούντος κοινωνικού καθεστώτος ή την απόσπασιν μέρους εκ του όλου της Επικρατείας, ή ενεργεί υπέρ της εφαρμογής αυτών προσηλυτισμόν τιμωρείται με φυλάκισιν τουλάχιστον έξι μηνών. Προς τούτοις επιβάλλεται διά της αποφάσεως και εκτοπισμός ενός μηνός μέχρι δύο ετών εις τόπον εν αυτή οριζόμενον.

Μετά τας αυτάς ποινάς τιμωρείται και όστις επωφελούμενος απεργίας ή λοκ άουτ, προκαλεί ταραχάς ή συγκρούσεις». Αν τα «αδικήματα» που περιγράφει το άρθρο αυτό τελούνταν διά του Τύπου, προβλεπόταν η δυνατότητα απαγόρευσης άσκησης επαγγέλματος στον δημοσιογράφο, στον διευθυντή, στον τυπογράφο ή τον εκδότη του εντύπου για 6 μήνες και σε περίπτωση υποτροπής για τρία, το πολύ, έτη. Ιδιαίτερα βαριές ποινές προβλέπονταν για τους «παραβάτες» του νόμου που ήταν δημόσιοι υπάλληλοι, αστυνομικοί ή στρατιωτικοί. Για τους εκπαιδευτικούς, μάλιστα, τους στρατιωτικούς και τα όργανα των σωμάτων ασφαλείας, δε χρειαζόταν η παράβαση του νόμου. Αρκούσε να συλληφθούν «προπαγανδίζοντες... κομμουνιστικάς αρχάς ή προσβάλλοντες την ιδέαν της πατρίδος ή τα Εθνικά σύμβολα» και απολύονταν οριστικά από την υπηρεσία τους. Τέλος, αν «παραβάτης» του νόμου ήταν κάποια συνδικαλιστική οργάνωση, αυτή διαλυόταν, ενώ δεν επιτρεπόταν η δημόσια ανοικτή ή κλειστή συγκέντρωση ούτε η σύσταση σωματείου ή ένωσης, εφόσον κρινόταν ότι επιδιώκει ανατρεπτικούς ως προ το κοινωνικό καθεστώς σκοπούς⁴.

Διεθνής και εγχώρια κατακραυγή στο «Ιδιώνυμο»

Το «Ιδιώνυμο», από την πρώτη στιγμή που ως νομοσχέδιο κατατέθηκε στη Βουλή, αντιμετωπίστηκε εχθρικά από τον ελληνικό λαό και τις οργανώσεις του, καθώς και από τους πνευματικούς ανθρώπους, όχι μόνο της χώρας, αλλά και διεθνώς. Από το Δεκέμβρη του 1928 ως και την ψήφιση του νομοσχεδίου, οι σελίδες του «Ριζοσπάστη» αναφέρουν πλήθος πρωτοβουλιών μαζικών λαϊκών οργανώσεων, μέσω των οποίων εκφράζεται η λαϊκή αγανάκτηση για το νομικό αυτό έκτρωμα, καθώς και η απαίτηση για την απόσυρσή του. Κι όταν πια το νομοσχέδιο γίνεται νόμος, ο αγώνας επικεντρώνεται στο στόχο της κατάργησής του.

Ενάντια στο «Ιδιώνυμο» τάχθηκαν δημόσια κορυφαίοι Ελληνες διανοούμενοι, όπως ο Γρ. Ξενόπουλος, η Γαλάτεια Καζαντζάκη, ο Γ. Νιρβάνας, ο καθηγητής Δ. Καλλιτσουνάκης, ο Α. Σβώλος, ο Κ. Τσουκαλάς, ο Θρ. Πετμεζάς, η Ειρήνη Δενδρινού, ο Κ. Αμαντος, ο Δ. Γληνός κ.ά. Εχει, επίσης, αξία να αναφέρουμε ότι - κάτω από το βάρος της λαϊκής κατακραυγής - το νομοσχέδιο καταψήφισαν στη Βουλή και αστοί πολιτικοί, όπως οι Αλ. Παπαναστασίου, Γ. Καφαντάρης και Γ. Παπανδρέου, παρόλο που δεν αρνούνταν ότι έπρεπε να παρθούν μέτρα κατά του κομμουνισμού, ενώ για τυπικά αντιπολιτευτικούς λόγους αρνητική ψήφο έδωσαν οι Π. Τσαλδάρης και Γ. Κονδύλης.

Ισχυρές αντιδράσεις στο «Ιδιώνυμο» - και όχι ιδιαίτερα γνωστές στο ευρύ κοινό σήμερα - εκφράστηκαν και από το εξωτερικό, όπου φωτεινές μορφές - με πρώτο τον Αϊνστάιν - εκδήλωσαν τη συμπαράστασή τους στον ελληνικό λαό, καταδικάζοντας την πρακτική της κυβέρνησης Βενιζέλου. Συγκεκριμένα, στις 24/7/1929, το προεδρείο του Διεθνούς Αντιιμπεριαλιστικού Συνεδρίου, που γινόταν στη Φρανκφούρτη, έστειλε στην κυβέρνηση Βενιζέλου το παρακάτω τηλεγράφημα⁵:

«ΦΡΑΝΚΦΟΥΡΤΗ 24 Ιουλίου

Αρ. Τηλεγραφήματος 7568

Το δεύτερο συνέδριο του Αντιιμπεριαλιστικού Συνδέσμου διαμαρτύρεται εντόνως εναντίον της ψηφίσεως του τρομοκρατικού νόμου, εναντίον των δολοφονιών και των καταπιέσεων. Καταδικάζει αυτά τα μέτρα, που λαμβάνονται εναντίον των εργατών, των χωρικών, των φοιτητών και των εθνικών μειονοτήτων, εναντίον των οργανώσεών των, οι οποίες αγωνίζονται για την κοινωνικήν και εθνικήν απελευθέρωσιν.

Απαιτεί

Γενικήν και ολοκληρωτικήν αμνηστίαν και πολιτικάς και συνδικαλιστικάς ελευθερίας.

Καθηγητής Αλμπέρ Αϊνστάιν, Ανρί Μπαρμπίς, Ρ. Μπίντγκερμαν, Οτομαρ, Γκεσέ, Μ. Ντ. Ρ., Κάμιλος Ντουεβέ, καθηγητής Νετζέλνι Πράγα, Ζάμις Μάξτον Λονδίνον, Ν. Π. Μουγκπούντεν Δελχί Ινδός, καθηγητής Θεόδωρος Λέσινκ Ανόβερον, Σεν Καταγιάμα Ιαπωνία, Φράου δόκτωρ, Ελένη Στεκφ Βερολίνον, Δόκτωρ Κουρτ Χέλερ Βερολίνον, Σιέγκφριντ Γιάκομπι Βερολίνον, Βιλμ Μέγκενβεργ Μ. Δ. Ρ., καθηγητής Ζ. Φορντ Αμερική, Αρθουρ Σέχολ Βερολίνον, Καθηγητής Αλφόνς Γκόλντε Σμιθ Βερολίνον, Φαν Νόλι Αλβανία».

Ο ταξικός χαρακτήρας του «Ιδιωνύμου»

Το «Ιδιώνυμο» δεν προέκυψε ως κεραυνός εν αιθρία, δεν υπήρξε ποτέ προϊόν της ιδιοτροπίας του Βενιζέλου ή αποτέλεσμα του συντηρητισμού μελών της κυβέρνησής του, όπως, για παράδειγμα, ισχυρίζεται ο Γρ. Δαφνής, ο οποίος γράφει⁶ πως «ο Κ. Ζαβιτζιάνος, πολιτικός με εξαιρετικώς συντηρητικήν νοοτροπίαν, ως υπουργός Εσωτερικών, κατά το πρώτον έτος της τετραετίας, έπεισε τον Ελ. Βενιζέλον περί της ανάγκης ψηφίσεως ειδικού νομοθετήματος, προβλέποντος τη δίωξιν του κομμουνισμού».

Η αλήθεια είναι εντελώς διαφορετική. Ο Βενιζέλος δεν είχε την ανάγκη κανενός για να πειστεί ότι έπρεπε να θωρακίσει και νομικά το αστικό καθεστώς, λαμβάνοντας προληπτικά μέτρα μπρος στον κίνδυνο μιας κοινωνικής επανάστασης, αλλά και αντιμετωπίζοντας ευθέως και χωρίς δισταγμό τους φορείς της, δηλαδή το εργατικό κίνημα και το ΚΚΕ. Πολλοί ισχυρίζονται ότι τέτοια μέτρα δεν ήσαν καθόλου αναγκαία, αφού το εργατικό κίνημα ήταν αποδυναμωμένο αισθητά εκείνη την περίοδο, ενώ το ΚΚΕ στις εκλογές του '28 σημείωσε μεγάλη πτώση και δεν κατάφερε να μπει στη Βουλή, δεδομένου ότι το εκλογικό του ποσοστό από το 4,38% που ήταν κατρακύλησε στο 1,41%. Ο ισχυρισμός, όμως, αυτός δεν έχει την παραμικρή βάση. Η επανάσταση είναι αντικειμενικό γεγονός και δε μετριέται με εκλογικά ποσοστά. Μπορεί από τη μια στιγμή στην άλλη να μετατρέψει μια μειοψηφία, που ξέρει να κινείται σε συνθήκες επαναστατικής κρίσης, σε εκφραστή της συντριπτικής πλειοψηφίας των μαζών. Η ρωσική επανάσταση και το παράδειγμα των μπολσεβίκων ήταν αρκετά στοιχεία για να κάνουν σοφότερες τις αστικές τάξεις διεθνώς και κατ' επέκταση και την αντίστοιχη τάξη της Ελλάδας.

Οταν το «Ιδιώνυμο» γινόταν νόμος του κράτους, ήδη, η παγκόσμια καπιταλιστική κρίση, που κράτησε ως το 1933, συγκλόνιζε απ' άκρη σ' άκρη ολόκληρο τον καπιταλιστικό κόσμο και τίποτα δεν απέκλειε ότι μπορούσε να ξεσηκώσει ένα καινούριο παλιρροϊκό επαναστατικό κύμα, αποβαίνοντας μοιραία για αρκετά από τα αστικά καθεστώτα ή τουλάχιστον για ορισμένα από αυτά που αποτελούσαν τους αδύνατους κρίκους της καπιταλιστικής αλυσίδας. Εναν τέτοιο κίνδυνο για το ελληνικό αστικό καθεστώς ο Βενιζέλος τον είδε πολύ έγκαιρα. Γι' αυτό και προανήγγειλε ειδικό νόμο δίωξης του κομμουνισμού πολύ πριν κερδίσει την κυβερνητική εξουσία, στην προεκλογική του ομιλία στη Θεσσαλονίκη, στις 23 Ιουλίου του 1928. Το γεγονός αυτό δεν παρέλειψε να υπογραμμίσει και να υπενθυμίσει σε όλους τους τόνους, μιλώντας στη Βουλή, κατά τη συζήτηση επί της αρχής του «Ιδιωνύμου», λέγοντας μεταξύ άλλων⁷: «Το νομοσχέδιον, το οποίο σήμερον προσάγεται ενώπιον της Βουλής, είναι νομοσχέδιον το οποίον αντιπροσωπεύει τη γνώμην όλης της Κυβερνήσεως και ιδιαίτερα του Προέδρου της κυβερνήσεως, ο οποίος πιστεύει ότι εισάγων το νομοσχέδιον αυτό και υποστηρίζων αυτό, δεν κάμνει τίποτε άλλο παρά να εκτελή μίαν από τας υποσχέσεις τας οποίας έδωκεν διά του προεκλογικού του λόγου εις Θεσσαλονίκην τον Ιούλιο του 1928... Ως αρχηγός του κόμματος των Φιλελευθέρων και ως αρχηγός της κυβερνήσεως, εις τον λαόν έδωσα και αυτήν την υπόσχεσιν, ότι θα εισάγω νομοσχέδιον εξοπλίζον το κράτος όπως αμύνεται κατά του κομμουνισμού».

Αλλά το «Ιδιώνυμο» δεν απέβλεπε μόνο στην αντιμετώπιση του κομμουνισμού. Απέβλεπε και στη θωράκιση του αστικού καθεστώτος. Υπό αυτή, λοιπόν, την έννοια, ήταν μια μίνιμουμ βάση ενότητας των διαφόρων ομάδων της αστικής τάξης, που στο παρελθόν είχαν έρθει αντιμέτωπες μεταξύ τους. Ηταν μια βάση ενότητάς τους μπρος στον κοινό ταξικό τους εχθρό, που, αν επικρατούσε, θα καταργούσε όλες αυτές τις ομάδες, καταργώντας την αστική τάξη ολόκληρη. Γι' αυτό ο Βενιζέλος αρνήθηκε κατηγορηματικά την πρόταση του Αλ. Παπαναστασίου⁸ να διώκονται με το «Ιδιώνυμο» και οι ενέργειες των φασιστών. Αντιλαμβανόταν πολύ καλά πως ο φασισμός ήταν σάρκα από τη σάρκα του ίδιου καπιταλισμού και δεν τον απειλούσε.

Ο ταξικός χαρακτήρας του «Ιδιωνύμου» φαίνεται και από το γεγονός ότι πηγή έμπνευσής του υπήρξαν άλλοι αντεπαναστατικοί νόμοι, που είχαν προηγηθεί σε χώρες της Ευρώπης και ιδιαίτερα ο νόμος κατά των σοσιαλιστών, που εφάρμοσε ο Βίσμαρκ στη Γερμανία. Γράφει σχετικά ο Ν. Αλιβιζάτος^9:

«Χωρίς να φτάνει ως τη ρητή απαγόρευση της λειτουργίας του ΚΚΕ το "Ιδιώνυμο" του 1929 υπήρξε εξίσου αυστηρό σε σχέση με τις αντιανατρεπτικές διατάξεις άλλων ευρωπαϊκών νομοθεσιών, στις δεκαετίες του 1920 και του 1930. Αν, όμως, τα άμεσα προηγούμενά του ήταν οι ευρωπαϊκές νομοθεσίες του μεσοπολέμου, ο νόμος που φαίνεται, κατά τη γνώμη μας, να επέδρασε περισσότερο στην οριστική διατύπωση των ειδικών διατάξεων του Ιδιωνύμου ήταν ο περίφημος Sozializstengesetz της 19ης Οκτωβρίου 1878, με τον οποίο είχε διαλυθεί το γερμανικό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα και τα προσκείμενα σ' αυτό πολιτικά και συνδικαλιστικά σωματεία και είχε εξαπολυθεί άγριος διωγμός εναντίον των μελών τους... Η περίεργη ομοιότητα του Ιδιωνύμου και του Sozializstengesetz εξηγείται στο βαθμό που ο γερμανικός νόμος, εξαιτίας των λεπτομερειακών του διατάξεων, θεωρούνταν πάντα ένα από τα πληρέστερα νομοθετικά κείμενα στον τομέα της δίωξης των κοινωνικών εγκλημάτων». Τον ταξικό χαρακτήρα του «Ιδιωνύμου» φανερώνει, τέλος, η ίδια η εφαρμογή του. Ετσι, στα πέντε χρόνια της εφαρμογής του - από τον Ιούλη του 1929 ως τον Ιούνη του '34 - δολοφονήθηκαν 37 εργάτες και αγρότες, συνελήφθησαν περίπου 16.500 αγωνιστές και καταδικάστηκαν γύρω στις 3.000. Ακόμη διαλύθηκαν πολλές μαζικές οργανώσεις ενώ απαγορεύτηκε η κυκλοφορία του «Ριζοσπάστη» στα 2/3 της χώρας¹⁰. «Αυτό το έκτακτο νομοθετικό οπλοστάσιο - γράφει ο Ν. Αλιβιζάτος¹¹- στράφηκε, κατά πρώτο λόγο, κατά της επέκτασης του εργατικού κινήματος... Πάνω από το 60% των ατόμων που καταδικάστηκαν από το 1929 ως το 1937 για εγκλήματα κατά της ασφαλείας του κράτους και με το Ιδιώνυμο ανήκε στην εργατική τάξη». Περισσότερα σχόλια νομίζουμε ότι περιττεύουν.

1 «Ριζοσπάστης» 31/5/1929

2 ΦΕΚ 245, τεύχος πρώτον 25/7/1929

3 «Ριζοσπάστης» 19/6/1929

4 ΦΕΚ 245, τεύχος πρώτον 25/7/1929, «Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ» έκδοση ΣΕ, σελ. 212 - 216 και αλλού

5 «Ριζοσπάστης» 26 Ιουλίου 1929. Το τηλεγράφημα δημοσιεύεται υπό τον τίτλο «Διαμαρτυρία του Διεθνούς Αντιιμπεριαλιστικού Συνεδρίου κατά του Ιδιωνύμου και της Λευκής Τρομοκρατίας».

6 Γρ. Δαφνή: «Η Ελλάς μεταξύ δύο πολέμων», εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ 1955, τόμος Β`, σελ. 92

7 «Ριζοσπάστης» 31/5/1929

8 «Ριζοσπάστης» 19/6/1929, Γ. Ανδικόπουλου: «Η δημοκρατία του Μεσοπολέμου», εκδόσεις «Φυτράκη», σελ. 42 - 43 και Ν. Αλιβιζάτος: «Οι πολιτικοί θεσμοί σε κρίση 1922 - 1974, όψεις της ελληνικής εμπειρίας», εκδόσεις «Θεμέλιο» σελ. 390 - 391

9 Ν. Αλιβιζάτος, στο ίδιο, σελ. 397 - 398

10 «Ριζοσπάστης» 3/6/1934

11 Ν. Αλιβιζάτος, στο ίδιο, σελ. 359

Γιώργος ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Καθ' οδόν: Στον Αη Στράτη

Ο οικισμός του Αη Στράτη από το λόφο του Αγ. Αντώνη

Τα τελευταία 15 χρόνια, στο τέλος κάθε καλοκαιριού, ήμασταν καθ' οδόν για τονΑηΣτράτη. Το επόμενο καλοκαίρι, λέγαμε, σίγουρα θα πάμε στον ΑηΣτράτη.

Η επιθυμία ξεκινούσε από περιγραφές για μοναχικές παραλίες, πλούσιους ψαρότοπους, ήσυχες διακοπές και μια περιέργεια να γνωρίσουμε το νησί, που από τη δεκαετία του '30 έως και του '60, όλες οι κυβερνήσεις, δεξιές και «δημοκρατικές», είχαν επιλέξει για να εκτοπίζουν τους πολιτικούς τους αντιπάλους, κυρίως τους κομμουνιστές.

Το νησί βρίσκεται στο κεντρικό Αιγαίο, έχει τριγωνικό σχήμα και έκταση 50 τ.χλμ. Στη δυτική του πλευρά υπάρχει ο μοναδικός οικισμός. Τόπος τραχύς, που δύσκολα μπορούσε να θρέψει τους κατοίκους της, γι' αυτό από παλιά οι Αηστρατήτες μετανάστευαν πρώτα για Αίγυπτο και Β. Αφρική, μετά για Αυστραλία και Ν. Αφρική. Αυτοί που έμεναν πίσω ασχολιούνταν κυρίως με την κτηνοτροφία και την αλιεία και όσο περνούσαν τα χρόνια αυτοί που έμεναν πίσω ήταν όλο και πιο λίγοι. Από 1.300 άτομα το 1900 έχουν μείνει γύρω στους 200 σήμερα.

Την πορεία της σταδιακής συρρίκνωσης του πληθυσμού του νησιού, ως αποτέλεσμα της εγκατάλειψης, ήρθε να συμπληρώσει ο σεισμός του 1968 και η απόφαση της χούντας να ισοπεδώσει όλο τον παλιό παραδοσιακό οικισμό, που επί αιώνες δέσποζε αμφιθεατρικά χτισμένος στην πλαγιά ενός λόφου πάνω από το λιμάνι, και να μεταφέρει τους κατοίκους στη μοναδική πεδινή έκταση που είχανε τα χωράφια τους, μέσα σε τσιμεντένια προκατασκευασμένα κλουβιά, που, όπως λένε αυτοί που τα κατοικούν, έχουν εξασφαλίσει ζέστη το καλοκαίρι και δροσιά το χειμώνα.

Η παραλία του Αγ. Γεωργίου. 10 λεπτά με τη βάρκα και 45 λεπτά με τα πόδια...

Το οδικό δίκτυο του νησιού είναι μόνο για αυτοκίνητα 4Χ4 ή για πεζοπόρους. Οι παραλίες του νησιού είναι όλες αμμουδερές, τα νερά πεντακάθαρα και τα ψάρια άφθονα, αρκεί να πάει κανείς προετοιμασμένος και όταν λέμε προετοιμασμένος, εννοούμε κυρίως βάρκα ή τουλάχιστον 4Χ4, σύνεργα ψαρικής, αν κάνετε ψαροντούφεκο ακόμα καλύτερα. Αν πάτε σε οποιαδήποτε παραλία του νησιού, εκτός οικισμού, είναι σίγουρο ότι θα είσαστε μόνοι σας και αν τύχει να πάτε στην παραλία του Αγ. Παντελεήμονα στο Αλωνίτσι, σε μια παραλία τουλάχιστον 2 χλμ. αμμουδιάς, θα νιώσετε λίγο σαν τον Ροβινσώνα Κρούσο.

Ακόμα και αν δεν πιάσετε ψάρια, μη στεναχωριέστε, μια επίσκεψη σε ένα από τα δύο ψυγεία όπου δίνει τα ψάρια του ο συνεταιρισμός των ψαράδων του νησιού και θα αγοράσετε φρέσκα και φθηνότερα από οπουδήποτε αλλού τα ψάρια που θέλετε να φάτε. Αν βαριέστε να τα καθαρίσετε, τη δουλιά την αναλαμβάνει ο Νικόλας με ένα μικρό χαρτζιλίκι και για το μαγείρεμα υπάρχουν δύο πρόθυμες ταβερνιάρισσες για να σας τα φτιάξουν όπως θέλετε.

Το νησί του ΑηΣτράτη έχει μια ιδιαίτερη θέση στη σύγχρονη ιστορία του εργατικού κινήματος. Από εδώ έχουν περάσει σαν εξόριστοι ο «ανθός» της προοδευτικής διανόησης: Βάρναλης - Ρίτσος, Κατράκης - Καρούζος, πολιτικοί ηγέτες Γαβριηλίδης - Σαράφης, αλλά και χιλιάδες ανώνυμοι αγωνιστές, που έθεσαν την ίδια τους τη ζωή στην υπηρεσία της εργατικής τάξης και των ιδανικών της.

Η παραλία Αλωνίτσι από ψηλά και από κοντά. Ο παράδεισος των ψαριών και των ψαράδων

Σε 7.000 εκτοπισμένους έφτασε ο καταυλισμός των εξόριστων στη δεκαετία του '50. Είχαμε την τύχη να γνωρίσουμε (από τον ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ που κρατούσε), από την πρώτη μέρα που φτάσαμε, τον παλαίμαχο αγωνιστή Αντώνη Ρακόπουλο, εκτοπισμένο για μια δεκαετία από το '50 έως το '60 στο νησί και σημερινό μόνιμο κάτοικό του, ο οποίος μας περπάτησε για τρεις ώρες στα παλιά μονοπάτια του νησιού και της θύμησής του. «Εδώ ξεκινούσε ο πρώτος τομέας, από εδώ ο δεύτερος, στην άλλη ρεματιά ήταν ο τρίτος. Αυτός εδώ ήταν ο φούρνος μας, το ντεπόζιτο για το πετρέλαιο το είχαμε φτιάξει στο μηχανουργείο μας. Εδώ ήταν το ιατρείο μας, εδώ το μαγειρείο μας, δίπλα του ήταν το συνεργείο και κάπου εκεί ήταν τα λουτρά μας.

Εδώ ήταν η μεγάλη σκηνή του θεάτρου. Εδώ ο Κατράκης έπαιξε τον Προμηθέα Δεσμώτη. Αυτό ήταν το νοσοκομείο μας, όπως βλέπετε έχει διατηρηθεί αναλλοίωτο.

Εδώ πέρα μέσα, στο παλιό σχολείο, ο φασίστας διοικητής της Χωροφυλακής το 1942 έκλεισε γύρω στους 40 εξόριστους και άφησε να πεθάνουν 26 από αυτούς από ασιτία. Κάποιοι άλλοι κατάφεραν να το σκάσουν και με τη βοήθεια του ΕΛΑΝ να περάσουν στη Χαλκιδική».

Τελευταίος σταθμός ο λόφος του Αγ. Μηνά, πίσω ακριβώς από τον οικισμό. Εκεί υπάρχει ένα μισοεγκαταλειμμένο κενοτάφιο όπου φυλάσσονται τα λείψανα των 26 αγωνιστών που καταδικάστηκαν από το φασίστα δήμιό τους να πεθάνουν από την πείνα.

Φεύγουμε από το νησί δικαιωμένοι για την εμμονή μας να το επισκεφτούμε. Αισθανόμαστε τυχεροί γιατί βρήκαμε έναν αγωνιστή να μας δείξει και να μας εξηγήσει αυτά που έγιναν πάνω σε αυτόν το βράχο.

Φεύγουμε όμως και πικραμένοι, γιατί όσο και να ψάξεις δε θα βρεις ούτε μια πλάκα με δυο λόγια γραμμένα γι' αυτά που γίνανε. Δε θα βρεις ούτε ένα μνημείο με δυο λόγια αφιερωμένα σε αυτούς που μαρτύρησαν. Ούτε δυο λόγια ευγνωμοσύνης για όλα αυτά τα παλικάρια που κράτησαν ψηλά την τιμή και την υπόληψη της γενιάς τους και της πατρίδας μας.

Αυτό είναι ένα χρέος και κάποια στιγμή πρέπει η πολιτεία, η Τοπική Αυτοδιοίκηση, οι σύλλογοι των αγωνιστών να το εκπληρώσουν.

Στο λόφο του Αγ. Μηνά το κενοτάφιο των δολοφονημένων από ασιτία 26 αγωνιστών. Στο βάθος το σπίτι που είχαν φτιάξει ως σανατόριο οι εκτοπισμένοι

Ο σ. Αντ. Ρακόπουλος

Από τα λίγα όμορφα παλιά σπίτια που γλίτωσαν από τη μανία του Εγκέλαδου και της χούντας

Ι. Μ.

    

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

14/12/2008

 -- Καθ' οδόν: Στις πρώτες εργατογειτονιές

23/7/2006

 -- Καθ' οδόν: Στη Λέσβο

22/1/2006

 -- Καθ' οδόν: Στη Λέρο

30/9/2001

 -- Καθ' οδόν... στους Λειψούς

4/6/2000

 -- Καθ' οδόν ... Στο Τρίκκερι

Σελίδα 16

ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ Στυγερό έγκλημα των «κεντροδεξιών» κυβερνήσεων

Εκδήλωση τιμής στους Μακρονησιώτες - θύματα της μισαλλοδοξίας και της υποτέλειας, προχτές Κυριακή, στο Λαύριο

Από την εκδήλωση και την κατάθεση στεφανιών στην εκδήλωση για τους Μακρονησιώτες στο Λαύριο

Το βάρβαρο πρόσωπο και η υποτέλεια της αστικής τάξης από τη μια πλευρά, αλλά και η αγωνιστικότητα, η αξιοπρέπεια και η εθνική περηφάνια του ελληνικού λαού και τα νιάτα της ΕΠΟΝ που μάτωναν στηΜακρόνησο από την άλλη, ήρθαν πάλι στη μνήμη την περασμένη Κυριακή το πρωί στη διάρκεια της εκδήλωσης που διοργάνωσαν ο Δήμος Λαυρίου, η Πανελλήνια Ενωση Κρατουμένων Αγωνιστών Μακρονήσου- ΠΕΚΑΜ - και το Παράρτημα Λαυρίου της ΠΕΑΕΑ στο Λαύριο, στο χώρο του Μνημείου, τιμώντας τους νεκρούς και όλους τους αγωνιστές - αγωνίστριες της Μακρονήσου.

Πέρασαν 53 χρόνια από την 29η του Φλεβάρη και το ξημέρωμα της 1ης του Μάρτη, αλλά τίποτα δεν έσβησε από τη σκέψη όλων των συγκεντρωμένων, την άνανδρη δολοφονία των 300 και πλέον στρατιωτών του Α` Τάγματος της Μακρονήσου, με εντολή του Μπαϊρακτάρη και του διοικητή Βασιλόπουλου. «Οπως και τότε όμως, έτσι και σήμερα, τόνισε ο Γιάννης Επιτρόπου, αντιπρόεδρος της ΠΕΚΑΜ, οι καπιταλιστές "διά πυρός και σιδήρου" επιδιώκουν να επιβάλουν τη νέα τάξη πραγμάτων». Εστω, όμως, πρόσθεσε, κι αν υπάρχουν αγώνες χωρίς νίκη, δεν υπάρχει νίκη χωρίς αγώνα, τόνισε επαναλαμβάνοντας και την υπόσχεση πως «τη Μακρόνησο θα την κρατήσουμε παρακαταθήκη και θα συνεχίσουμε». Παράλληλα επισήμανε πως πρέπει να δοθούν στα πολιτικά κόμματα τα αρχεία της Μακρονήσου και να δημιουργηθεί στο νησί πολιτιστικό μουσείο.

«Το έγκλημα άλλωστε της Μακρονήσου, όπως επισήμανε στην ομιλία του ο Κώστας Βουλγαρόπουλος, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ, δεν ήταν το μόνο και ήταν ο σκληρός προπομπός ενάντια στο λαό που πάλεψε ενάντια στο φασισμό. Ενα έγκλημα που είχε την ανοχή και την κάλυψη της κυβέρνησης Σοφούλη. Ο ρόλος της Δεξιάς για το λαό που μάτωσε πολλές δεκαετίες ήταν γνωστός. Πόσο ξέρουμε, όμως το ρόλο του Κέντρου;». Και έφερε στη μνήμη το ρόλο του Πλαστήρα το 1952, που επέτρεψε τη δολοφονία του Μπελογιάννη, το ρόλο του Παπανδρέου στο βομβαρδισμό της Αθήνας το Δεκέμβρη του '44 και τα μετέπειτα γεγονότα που μάτωσαν το λαό, τη δολοφονία του Λαμπράκη, το Γοργοπόταμο, αλλά και σήμερα το βομβαρδισμό της Γιουγκοσλαβίας και τη διάλυσή της, για να τονίσει σχετικά: «Ο Σημίτης δεν ξεγελάει με το να δηλώνει πως η Ελλάδα δε συμμετείχε στον πόλεμο».

Τέλος, αφού αναφέρθηκε στους νόμους που ετοιμάζονται, στοχεύοντας στο χτύπημα και την υποταγή του λαϊκού κινήματος, υπογράμμισε πως ματαιοπονούν όσοι πιστεύουν πως θα υποτάξουν τη λαϊκή τάξη. Πρόσθεσε, ιδιαίτερα, πως «το ΚΚΕ, όπως πάντα, αγωνίζεται στην πρώτη γραμμή και καλεί το λαό σε πλατιά λαϊκή συσπείρωση για τη διαφύλαξη όλων των κοινωνικών αγαθών που απειλούνται και ενάντια σε όλα τα αντιλαϊκά μέτρα».

«Ως φάρο αντίστασης κατά της βίας και της τυραννίας, αλλά και ελπίδας για τους λαούς», χαρακτήρισε τη Μακρόνησο ο πρόεδρος της ΠΕΚΑΜ Κώστας Κορτζίδης. «Ιδιαίτερα μάλιστα σήμερα, τόνισε στο "Ρ", που οι καπιταλιστές της χώρας μας πάνε να πάρουν πίσω όλες τις κατακτήσεις, που με αγώνες και αίμα κατέκτησε ο λαός μας, ο αγώνας των Μακρονησιωτών είναι πολύ επίκαιρος».

Να πάρει η Μακρόνησος τη θέση που της αξίζει, ζήτησε στην ομιλία του και ο δήμαρχος Λαυρίου Γιάννης Παρασκευής. Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν επίσης και κατέθεσαν στεφάνι εκπρόσωποι του ΣΥΝ, του ΔΗΚΚΙ, παραρτημάτων της ΠΕΑΕΑ, του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, αντιστασιακών οργανώσεων, της ΝΑΣ Ανατολικής Αττικής, του ΠΑΜΕ,του Εργατικού Κέντρου Λαυρίου, σωματείων της πόλης κ.ά.

    

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

14/3/2006

 -- Ο ηρωικός αγώνας των Μακρονησιωτών θα φωτίζει για πάντα

8/3/2005

 -- Η Μακρόνησος διδάσκει και σήμερα

25/5/2004

 -- Πίστη στην αστείρευτη δύναμη των λαών

9/3/1999

 -- Ο δρόμος της ελευθερίας και της δικαιοσύνης είναι μακρύς ακόμα...

4/3/1998

 -- Τιμή στους ηρωικούς νεκρούς

Σελίδα 26

ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ Ντρέπεται ο γήλιος ως διαβαίνει...

Παρουσιάζεται, αύριο Δευτέρα 16/12/2002 ώρα 6 μ.μ. στον Περισσό, ο πρώτος τόμος του βιβλίου «ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ ιστορικός τόπος»

...«Ντρέπεται ο γήλιος ως διαβαίνει απ' το νησί,/ τόσο σκυφτούς ανθρώπους ν' αντικρίζει!/ Ντρέπεται για τους δημίους, μα δακρύζει/ κάποια χαράδρα όταν φωτίζει ή μια κορφή!

Εδώ ψηλά σαν κάστρα υψώνονται στο φως/ κορμιά που δε λυγούν στην καταιγίδα!/ Οι δήμιοι εδώ ας χάσουν κάθε ελπίδα,/ είναι χαράκωμα που δεν πατά ο εχθρός!

Μονάχα ο θάνατος να βγάλει από τ' αμπρί/ εμάς της λευτεριάς τους μονομάχους!/ Ροδίζει στης Μακρόνησοςτους βράχους/ του ανθρώπου η νίκη φωτοστεφάνωτη, λαμπρή!»

Τα γεγονότα, τόσο συγκλονιστικά, που καθηλώνουν τον αναγνώστη του βιβλίου τούτου. Η πραγματικότητα δε μπορεί να εκφραστεί ούτε και μ' αυτό το ποίημα - αριστούργημα του άγνωστου ποιητή, που επιλέχτηκε ως εισαγωγή στο βιβλίο «ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ ιστορικός τόπος» που γράφτηκε από ομάδα Μακρονησιωτών αγωνιστών που επέζησαν της φρίκης. Του οργίου των «αναμορφωτών» - δολοφόνων του εμφυλιοπολεμικού μοναρχοφασιστικού παρακράτους των υποτακτικών των Τσόρτσιλ και Πιουριφόι - Βαν Φλιτ. Του καθεστώτος που επέβαλε το μονόπλευρο εμφύλιο ενάντια στους κομμουνιστές, τους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης.

Πρόκειται για ένα βιβλίο - ντοκουμέντο, που περιγράφει, όσο αυτό είναι δυνατό να γίνει, τον τιτάνιο αγώνα Αξιοπρέπειας και Περηφάνιας που υποχρεώθηκαν να δώσουν δεκάδες χιλιάδες αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης (ΕΑΜ - ΕΛΑΣ - ΕΠΟΝ) που αρνούνταν να αποδεχτούν ότι ο ηρωικός αγώνας του ελληνικού λαού που έδωσαν με την καθοδήγηση του ΚΚΕ, που ήταν και ο αιμοδότης της Αντίστασης, ενάντια στους φασίστες κατακτητές ήταν αγώνας προδοτικός! Που αρνούνταν, δηλαδή, να δεχτούν την υποταγή στην τότε "νέα τάξη" του παρακράτους δοσίλογων συνεργατών των ναζί που εγκατέστησαν μετά την απελευθέρωση της χώρας από τον ΕΛΑΣ οι ιμπεριαλιστές.

Είναι ένα βιβλίο που, πραγματικά, έλειπε από την ελληνική βιβλιογραφία, για να καταγραφεί, με ολοκληρωμένο τρόπο, αυτό το ιστορικό έπος των πολλών δεκάδων χιλιάδων αγωνιστών που μαρτύρησαν, βασανίστηκαν, τρελάθηκαν από τα βασανιστήρια. Των εκατοντάδων αγωνιστών που δολοφονήθηκαν εν ψυχρώ από τα βόλια των δημίων του μοναρχοφασιστικού παρακράτους που εγκαταστάθηκε από Αγγλοαμερικάνους ιμπεριαλιστές, μετά την απελευθέρωση. Τα γεγονότα, όπως αναδείχνονται μέσα από τις αφηγήσεις και τις περιγραφές του βιβλίου από τους «αυτόπτες μάρτυρες», είναι τόσο συγκλονιστικά που, κόβουν την ανάσα του αναγνώστη.

Και μπορεί από τους συγγραφείς του βιβλίου -κάποιοι από τους οποίους, δυστυχώς, δεν πρόλαβαν να το δουν τυπωμένο, γιατί «έφυγαν» στο μεταξύ...- να υπογραμμίζεται το χρέος απέναντι στους λαϊκούς αγωνιστές της Μακρονήσου και την αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας που έχει κακοπάθει από τους νικητές του Εμφυλίου που έφθασαν να χαρακτηρίζουν τη Μακρόνησο, συγκαλύπτοντας τα στυγερά εγκλήματα, ως... «Νέο Παρθενώνα»! Ομως, εξίσου σημαντικό είναι ό,τι, μέσα απ' αυτό το βιβλίο δίνεται η δυνατότητα οι παλιότεροι να θυμηθούν και ξεκαθαρίσουν τι έγινε. Αλλά, κυρίως, οι νεότερες γενιές να μάθουν την ιστορική αλήθεια, να διδαχθούν και να προβληματιστούν για όσα τραγικά συνέβησαν εκείνη την εποχή.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το βιβλίο προλογίζει η ίδια η ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ Αλέκα Παπαρήγα. Ενώ την παρουσίασή του θα κάνουν ο Τηλέμαχος Λουγγής πρόεδρος του ΔΣ του ΚΜΕ και ο Διονύσης Γεωργάτος, Μακρονησιώτης, επικεφαλής της Επιτροπής για τη συγγραφή του βιβλίου. Στο φουαγιέ θα λειτουργεί έκθεση φωτογραφίας, ενώ θα ακολουθήσει καλλιτεχνικό πρόγραμμα με βίντεο για τη Μακρόνησο και απαγγελίες από τους ηθοποιούς Αλέκα Παΐζη, Φοίβο Ταξιάρχη και Νικήτα Τσακίρογλου, και τραγούδια από το μουσικό συγκρότημα «Ιωνία» υπό τη διεύθυνση του Στέφανου Ψαραδάκου.

Γ. Ζ.

    

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

8/7/2007

 -- Ζωντανή η ιστορική μνήμη μιας ηρωικής περιόδου της ταξικής πάλης

2/7/2006

 -- ΑΤΙΤΛΟ

4/1/2003

 -- Ενα ντοκουμέντο συλλογικής γραφής και μνήμης

18/12/2002

 -- Η Μακρόνησος ιστορικός τόπος...

17/12/2002

 -- Ο δρόμος της Αξιοπρέπειας και της Περηφάνιας...

Η ιστορική αλήθεια και τα ... παραμύθια

Ο Κόκκινος Στρατός απελευθερώνει την Τσεχοσλοβακία

Από τις 4 έως τις 11 Φεβρουαρίου 1945 πραγματοποιήθηκε στην Κριμαία, στο μέγαρο Λιβάντια, που βρισκόταν κοντά στη Γιάλτα, η δεύτερη κατά σειρά διάσκεψη των ηγετών των τριών μεγάλων χωρών της αντιχιτλερικής συμμαχίας (η πρώτη Διάσκεψη είχε γίνει στην Τεχεράνη στο διάστημα 28/11 - 1/12/1943).

Η διάσκεψη αυτή έμεινε στην ιστορία με την ονομασία «Διάσκεψη της Γιάλτας», αλλά έγινε πλατιά γνωστή, εξαιτίας των μύθων, που, έντεχνα, καλλιεργήθηκαν, σχετικά με ότι η Αγγλία, οι ΗΠΑ και η ΕΣΣΔ μοίρασαν τον κόσμο. Ως γεγονός που συνέβη στη Διάσκεψη της Γιάλτας παρουσιάζεται συχνά και το άλλο παραμύθι για το περιβόητο χαρτάκι του Τσόρτσιλ προς τον Στάλιν με τα ποσοστά διανομής του κόσμου σε σφαίρες επιρροής. Ομως, τι πραγματικά έγινε στη Γιάλτα το Φλεβάρη του 1945;

Η ταυτότητα της Διάσκεψης

Η Διάσκεψη των τριών ηγετών στο μέγαρο Λιβάντια, κοντά στη Γιάλτα, κράτησε επτά ημέρες και είχε ως αντικείμενό της κυρίως τη μορφή του μεταπολεμικού κόσμου και τη δημιουργία εκείνων των προϋποθέσεων, που θα εξασφάλιζαν μια στέρεη και διαρκή παγκόσμια ειρήνη. Ο πόλεμος όδευε προς το τέλος του. Ο Κόκκινος Στρατός απείχε από το Βερολίνο 100 περίπου χλμ. Η πτώση της Γερμανίας ήταν πλέον ζήτημα χρόνου. Ετσι, η εικόνα του μεταπολεμικού σκηνικού ήταν αυτή που απασχολούσε περισσότερο. Υπήρχε, βέβαια, το ανατολικό μέτωπο και συγκεκριμένα ο παράγοντας Ιαπωνία, που απασχολούσε, όπως θα δούμε στη συνέχεια, περισσότερο απ' όλους τις ΗΠΑ.

Ο Κόκκινος Στρατός στη μάχη του Κούρσκ

Για τους Αγγλοαμερικανούς, η Διάσκεψη είχε εξαιρετική σημασία, γιατί, μέσω αυτής, επιδίωκαν να περισώσουν ό,τι ήταν δυνατόν από την προπολεμική «υγειονομική ζώνη» γύρω από την ΕΣΣΔ, δεδομένου ότι την παλιά ασφυκτική καπιταλιστική περικύκλωση του πρώτου εργατικού κράτους στον κόσμο καταργούσαν στην πράξη οι επιτυχίες του Κόκκινου Στρατού, η προέλασή του στην Ανατολική Ευρώπη, η τεράστια ανάπτυξη του επαναστατικού κινήματος σ' ολόκληρο σχεδόν τον ευρωπαϊκό χώρο, αλλά και η αυξανόμενη, αλματωδώς, επιρροή της Σοβιετικής Ενωσης σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του κόσμου. Ετσι, οι ηγέτες των ΗΠΑ και της Μ. Βρετανίας, καθώς και τα επιτελεία τους, πριν πάνε στη Γιάλτα, πραγματοποίησαν συνάντηση κορυφής στη Μάλτα και καθόρισαν κοινή στρατηγική.

Η Διάσκεψη, επίσης, ασχολήθηκε με τη στρατιωτική προετοιμασία για το ολοκληρωτικό χτύπημα στο φασισμό, με το ζήτημα της μεταπολεμικής Γερμανίας, με το Γιουγκοσλαβικό, με το Πολωνικό, με τις επανορθώσεις, με το ζήτημα της συγκρότησης και λειτουργίας του ΟΗΕ και με την είσοδο της ΕΣΣΔ στον πόλεμο κατά της Ιαπωνίας, που επιθυμούσαν διακαώς οι Αμερικανοί. Δεν πρέπει, άλλωστε, να παραβλέπουμε πως ο Ρούσβελτ, πηγαίνοντας στη Διάσκεψη, είχε στις βαλίτσες του μια πολύ καθαρή θέση από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, που έλεγε: «Πρέπει να έχουμε την υποστήριξη της Σοβιετικής Ενωσης για να νικήσουμε τη Γερμανία. Εχουμε σοβαρή ανάγκη της Σοβιετικής Ενωσης στον πόλεμο εναντίον της Ιαπωνίας. Η σπουδαιότητα των δύο αυτών πραγμάτων μπορεί να υπολογιστεί σε αμερικάνικες ζωές». (Φ. Οικονομίδης: «Ελλάδα ανάμεσα σε δύο κόσμους», σελ. 55).

Οι βασικές πλευρές των αποφάσεων της Διάσκεψης

Από δεξιά, Ι Β. Στάλιν, Φ. Ρούσβελτ και Ουίν. Τσόρτσιλ στη διάσκεψη της Γιάλτας

Οι αποφάσεις, στις οποίες κατέληξε η Διάσκεψη των τριών ισχυρών της αντιχιτλερικής συμμαχίας, υπήρξαν σημαντικές από κάθε άποψη. Σχετικά με το θέμα του ΟΗΕ, έγινε αποδεκτή η φόρμουλα Ρούσβελτ για τις ψηφοφορίες στο Συμβούλιο Ασφαλείας και ορίστηκε, η Ιδρυτική Διάσκεψη του Οργανισμού να γίνει στον Αγιο Φραγκίσκο στις 25/4/1945. Σε ό,τι αφορά το Γερμανικό απορρίφθηκε, ύστερα από τη σθεναρή στάση της ΕΣΣΔ, η πρόταση Τσόρτσιλ και Ρούσβελτ για διαμελισμό της Γερμανίας. Διατρανώθηκε η θέληση και των τριών δυνάμεων για εκμηδένιση του γερμανικού μιλιταρισμού και του ναζισμού και για τη δημιουργία προϋποθέσεων, ώστε η ειρήνη να μην ξανααπειληθεί από τη Γερμανία. Επίσης, υιοθετήθηκε - με επιμονή της σοβιετικής αντιπροσωπείας - η θέση πως ο πόλεμος δε στοχεύει στην εκμηδένιση του γερμανικού λαού.

Στη Γιάλτα, επίσης, εγκρίθηκε η διακήρυξη για την απελευθερωμένη Ευρώπη, ένα κείμενο σπουδαίας σημασίας, που, μεταξύ άλλων, προέβλεπε ότι οι τρεις μεγάλες δυνάμεις θα βοηθούσαν από κοινού τις απελευθερωμένες χώρες να ανορθωθούν και να σχηματίσουν προσωρινές κυβερνήσεις, στις οποίες θα αντιπροσωπεύονταν πλατιά όλα τα δημοκρατικά στοιχεία του πληθυσμού κλπ. Η διακήρυξη αυτή - και με τα άλλα στοιχεία που περιείχε, περί αυτοκυβέρνησης των λαών κλπ. - από άποψη αρχών ήταν μια πολύ καλή βάση για τη λύση του ελληνικού ζητήματος, το οποίο τότε βρισκόταν σε όξυνση, ύστερα από την ωμή βρετανική επέμβαση (αναλυτικά για τις συζητήσεις και τις αποφάσεις στη Γιάλτα βλέπε: «Τεχεράνη - Γιάλτα - Πότσδαμ - Ντοκουμέντα», εκδόσεις ΣΕ, σελ. 117 - 220).

Το ελληνικό ζήτημα και η Διάσκεψη της Γιάλτας

Δεν είναι λίγοι εκείνοι, που - είτε γιατί ερμηνεύουν την ιστορία με αστυνομικό τρόπο, είτε γιατί έχουν άλλες στοχεύσεις - συνδέουν τη Διάσκεψη της Γιάλτας με τις τότε εξελίξεις στην Ελλάδα, χρησιμοποιώντας ως επιχείρημα το γεγονός ότι στο ίδιο, περίπου, χρονικό διάστημα, που οι τρεις μεγάλοι συσκέπτονταν στην Κριμαία, πραγματοποιήθηκε και η Διάσκεψη της Βάρκιζας ανάμεσα στους εκπροσώπους του ΕΑΜικού κινήματος και στους εκπροσώπους της Αγγλίας, που δεν ήταν άλλοι από τον ελληνικό αστικό πολιτικό κόσμο.

Η ΕΑΜική ηγεσία έχει αποδειχτεί ιστορικά πως δεν είχε ιδέα για τα όσα συνέβαιναν στη Γιάλτα και πιθανόν δε γνώριζαν τίποτα ούτε οι συζητητές της, από την άλλη πλευρά, στη Βάρκιζα. Πέραν όμως αυτού, το ελληνικό ζήτημα δεν υπήρχε, καν, στην ατζέντα των θεμάτων συζήτησης. Οπως φαίνεται στο περιθώριο των εργασιών της έγιναν κάποιες αναφορές, κυρίως από την πλευρά των Σοβιετικών και με βασικό σκοπό να διευκρινιστούν οι προθέσεις των Βρετανών.

Ενα στοιχείο που επιβεβαιώνει την πιο πάνω άποψη είναι η αλληλογραφία του Στάλιν με τον Τσόρτσιλ. Συγκεκριμένα, στις 9/2/1945 - μια μέρα μετά, αφότου, όπως λέγεται, ο Στάλιν έθιξε το ελληνικό ζήτημα, ο Τσόρτσιλ στέλνει στον Σοβιετικό ηγέτη υπόμνημα, με τον οποίο τον πληροφορεί για την κατάσταση στην Ελλάδα (Βλέπε: Η αλληλογραφία Στάλιν - Τσόρτσιλ - Ρούσβελτ - Τρούμαν - Ατλυ, Εκδόσεις «Μέλισσα», αριθ. εγγράφου 405, σελ. 360). Το Ελληνικό, συνεπώς, τέθηκε στο περιθώριο της Διάσκεψης της Γιάλτας από τη Σοβιετική ηγεσία κι ασφαλώς δεν τέθηκε τυχαία. Η ΕΣΣΔ παρακολουθούσε από κοντά τα γεγονότα και δε στεκόταν απέναντί τους αδιάφορη, ανεξαρτήτως αν δεν είχε τις δυνατότητες να κάνει κάτι περισσότερο, δεδομένου ότι, πέρα από τα άλλα προβλήματα που αντιμετώπιζε, δεν τη βοηθούσαν και οι εξελίξεις στην Ελλάδα. Δε θα πρέπει να ξεχνάμε πως όταν ξεκίνησε η Διάσκεψη της Γιάλτας το ελληνικό κίνημα ήδη είχε σταματήσει τον πόλεμο κατά της Αγγλίας και είχαν αρχίσει οι διαπραγματεύσεις στη Βάρκιζα. Ο Δεκέμβρης είχε τελειώσει και δε συνεχίστηκαν οι μάχες εκτός Αθηνών, ενώ είχε υπογραφεί ανακωχή των εχθροπραξιών με δυσμενέστατους όρους για τον ΕΛΑΣ.

Γιάλτα, Αμερικανοί και το ...χαρτάκι του Τσόρτσιλ

Η Διάσκεψη της Γιάλτας και οι συμφωνίες που υπογράφηκαν εκεί αποδείχτηκε πως είχαν δυσάρεστες συνέπειες για το διεθνή ιμπεριαλισμό, ιδιαίτερα δε για τους Αμερικανούς, που μεταπολεμικά έγιναν η ηγέτιδα δύναμη του καπιταλιστικού στρατοπέδου και δεν μπορούσαν να χωνέψουν ότι απέναντί τους είχαν μια ισχυρή Σοβιετική Ενωση κι ένα ολόκληρο μπλοκ από χώρες προσανατολισμένες προς το σοσιαλισμό. Ετσι, τρία χρόνια μετά το θάνατο του Ρούσβελτ, ξεσηκώθηκε ένα τεράστιο κύμα κριτικής για τον τρόπο, με τον οποίο ο νεκρός πια Αμερικανός Πρόεδρος είχε χειριστεί τα αμερικανικά συμφέροντα στη Γιάλτα. Ο Ρούσβελτ κατηγορήθηκε ότι υπήρξε αρκετά διαλλακτικός απέναντι στην ΕΣΣΔ, κάνοντας απαράδεκτες υποχωρήσεις προς τον Στάλιν και τη σοβιετική αντιπροσωπεία. «Αι μομφαί - γράφει ο Κοραντής - αίτινες επερρίφθησαν εις τη μνήμην του Φρανκλίνου Ρούσβελτ, αφεώρουν, προ πάντων, εις την πολιτικήν επί του Γερμανικού, εις το ατελεσφόρητον του γενομένου συμβιβασμού επί του πολωνικού ζητήματος και εις την εν Απω Ανατολή αφεθείσαν θέσιν εις την ρωσικήν δύναμιν. Διατί παρεχώρησεν εις την Σοβιετικήν Ένωσιν μίαν τόσο ευρείαν ζώνην κατοχής εν Γερμανία; Διατί συνήνεσε να τεθή η Πολωνία εις κατάστασιν εξαρτήσεως έναντι του Σοβιετικού Κράτους; Διατί εζήτησε την επέμβασιν του ρωσικού στρατού εις τον πόλεμον της Απω Ανατολής, ενώ η χρήσις της ατομικής βόμβας θα ήρκει, εξ μήνας βραδύτερον, να επιβάλη τη συνθηκολόγησιν εις Ιαπωνίαν; Διατί να αποδώση εις την ρωσικήν επιρροήν τη Ματζουρίαν, δηλαδή να δώσει εις τη Σοβιετικήν κυβέρνησιν τη δυνατότητα να τείνη τη χείρα εις τους Κινέζους κομμουνιστάς;» (Α. Ι. Κοραντή: «Τεχεράνη - Γιάλτα - Πότσνταμ», σελ. 499).

Δίπλα, βέβαια, στους επικριτές βρέθηκαν κι εκείνοι, που θέλησαν να υπερασπιστούν το νεκρό Ρούσβελτ, με ισχυρισμούς ότι στη Γιάλτα ήταν άρρωστος και δεν καταλάβαινε τι έκανε, ο Στάλιν καταπάτησε τα συμφωνηθέντα κ.ο.κ. Απ' όλα αυτά βέβαια, απ' όλη εκείνη, δηλαδή, τη συζήτηση για το αν έπραξε καλά ή όχι στη Γιάλτα ο Ρούσβελτ, αποδεικνύεται περίτρανα πως είναι παραμύθια όλα όσα λέγονται περί συμφωνιών για το μοίρασμα του κόσμου και, φυσικά, καταρρέει η αντισοβιετική προπαγάνδα ότι δήθεν η ΕΣΣΔ πρόδωσε, τότε, τα συμφέροντα των λαών. Αν ίσχυε κάτι απ' όλα αυτά, ασφαλώς η αμερικανική αστική τάξη δε θα βρισκόταν στην ανάγκη να επιτεθεί και να ασκήσει αυτού του είδους την κριτική σ' ένα νεκρό πολιτικό της εκπρόσωπο.

Τέλος, σε ό,τι αφορά στο περίφημο χαρτάκι του Τσόρτσιλ για το μοίρασμα των Βαλκανίων σε σφαίρες επιρροής, αξίζει εν συντομία να πούμε πως ο ίδιος ο δημιουργός αυτού του μύθου, ο Ουίν. Τσόρτσιλ δηλαδή, δεν αναφέρει πουθενά στα απομνημονεύματά του να έγινε η παραμικρή νύξη επί του θέματος στη Διάσκεψη της Γιάλτας. Αναφέρει, όμως, με λεπτομέρειες ότι το χαρτάκι με τα ποσοστά το παρουσίασε στον Στάλιν για πρώτη και τελευταία φορά στη συνάντηση που είχε μαζί του στις 9/10/1944 στη Μόσχα, ισχυριζόμενος ότι κατέληξε μαζί του σε συμφωνία. Αλλά τότε, αν υποθέσουμε ότι ο Τσόρτσιλ λέει την αλήθεια, αν δεχτούμε ότι τον Οκτώβρη του '44 ο Στάλιν κι ο Τσόρτσιλ τα βρήκαν, τίθεται το ερώτημα, γιατί δεν ήρθε αυτή η συμφωνία στο τραπέζι της Διάσκεψης της Γιάλτας, που ήσαν παρόντες και οι τρεις ηγέτες, αλλά και το πώς μπορούσε να γίνει και να εφαρμοστεί μια συμφωνία, χωρίς τη συμμετοχή των ΗΠΑ;

Μπροστά σε τέτοια ερωτήματα - και σε άλλα πολλά που υπάρχουν γύρω από το θέμα - οι υποστηρικτές των ισχυρισμών του Τσόρτσιλ αποφεύγουν να δώσουν απάντηση. Η αλήθεια, όμως, για το θέμα βρίσκεται αλλού. Βρίσκεται στο γεγονός ότι ο ιμπεριαλισμός, μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, υποχρεώθηκε να βιώσει μια πολύ δυσάρεστη γι' αυτόν κατάσταση, έχοντας απέναντί του ένα ισχυρότατο σοσιαλιστικό στρατόπεδο κι ένα τεράστιο αντιιμπεριαλιστικό κίνημα παγκοσμίως. Χωρίς τη δράση της ΕΣΣΔ σε διπλωματικό και πολιτικό επίπεδο αυτό θα ήταν αδύνατο. Εξίσου αδύνατο θα ήταν και αν η ΕΣΣΔ είχε προδώσει τα συμφέροντα των λαών, προσχωρώντας στην ιμπεριαλιστική πολιτική των σφαιρών επιρροής.