Οι 500 πιο κερδοφόρες ελληνικές επιχειρήσεις το 2011

Οι 500 πιο κερδοφόρες ελληνικές επιχειρήσεις το 2011

Εν μέσω κρίσης μεγάλοι επιχειρηματικοί όμιλοι διατηρούν και αυξάνουν τα κέρδη τους. Αυτό είναι κάτι που φυσικά δεν πρέπει να μας προκαλεί εντύπωση. Παρακάτω αναδημοσιεύουμε, ενδεικτικά, άρθρα και στοιχεία σχετικά με τις 500 πιο κερδοφόρες επιχειρήσεις το 2011. Σε επόμενη ανάρτηση θα δούμε ότι βάσει αυτών των στοιχείων επιτείνεται η συγκέντρωση κεφαλαίου στην ελληνική οικονομία. Η κρίση ενισχύει ορισμένους μονοπωλιακούς ομίλους εις βάρος άλλων επιχειρήσεων και του συνόλου των εργαζομένων και της εργατικής τάξης. Θεωρούμε ότι σε αντίθεση με τις κραυγές περί "νεοαποικιακών" συνθηκών και εξάρτησης της ελληνικής οικονομίας, η πραγματικότητα δείχνει ότι ο ιμπεριαλιστικός και μονοπωλιακός (και σε μεγάλο βαθμό) κρατικομονοπωλιακός χαρακτήρας του ελληνικού καπιταλισμού ΕΝΙΣΧΥΕΤΑΙ μέσω της παρούσας κρίσης και των αντιλαϊκών μέτρων που εφαρμόζονται. Η καταστροφή των περιττών κεφαλαίων, που είχαν συσσωρευθεί σε λιγότερο ή καθόλου επικερδείς δραστηριότητες, η σχεδιασμένη προώθηση συγκεκριμένων παραγωγικών δραστηριοτήτων με μεγάλα περιθώρια υψηλών κερδών για τα μονοπώλια (τουρισμός, μεταλλευτικές-εξορυκτικές  δραστηριότητες, μεταφορά εμπορευμάτων, μεταφορά ενεργειακών πόρων, παραγωγή και επεξεργασία συγκεκριμένων μόνο αγροτικών προϊόντων κλπ.) και φυσικά η μείωση του κόστους εργασίας δημιουργούν συνθήκες εξάπλωσης και ενδυνάμωσης διεθνών και ελληνικών μονοπωλιακών ομίλων, των οποίων τα συμφέροντα εκπροσωπεί και προωθεί το ελληνικό αστικό κράτος. 

Αυτά και άλλα πολλά δεν θα βαρεθούμε να τα επαναλαμβάνουμε όσο κυριαρχούν οι κάθε είδους οπορτουνιστικές και σοσιαλσωβινιστικές αντιλήψεις που αποπροσανατολίζουν το εργατικό κίνημα και επιχειρούν να το οδηγήσουν στο στόμα του λύκου: τα μονοπώλια! Δεν θα κουραστούμε να τονίζουμε ξανά και ξανά ότι ο διεθνής και ο ελληνικός καπιταλισμός βρίσκεται ανεπιστρεπτί στο ιμπεριαλιστικό και μονοπωλιακό του στάδιο. Ο αγώνας ενάντια στον ιμπεριαλισμό και τα μονοπώλια είναι αναγκαστικά πάνω απ'όλα πάλη ενάντια στην εγχώρια αστική τάξη και το αστικό κράτος.

ΜΕΓΑΛΕΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ

Αύξηση κερδών παρά την κρίση

Κατά 18,2% αύξησαν το 2011 τα συνολικά κέρδη τους οι 500 πιο κερδοφόρες βιομηχανίες, στα 1,60 δισ. ευρώ από 1,35 δισ. ευρώ

(Ριζοσπάστης, Σάββατο 27 Οχτώβρη 2012 - Κυριακή 28 Οχτώβρη 2012)

Σε μια χώρα με εκατομμύρια ανέργους, αλλά και με εργαζόμενους, αυτοαπασχολούμενους, μικρομεσαίους αγρότες που τα εισοδήματά τους λεηλατούνται από περικοπές, ακρίβεια και αυξημένους φόρους, σε μια περίοδο κρίσης όπου καταστρέφονται μεθοδικά ακόμη και κεφάλαια, σε μια χώρα με όλο και περισσότερους πεινασμένους, έγινε κι αυτό: Ανάμεσα στις 500 πιο κερδοφόρες βιομηχανικές επιχειρήσεις για το 2011 βρίσκονται 175 εταιρείες τροφίμων! Η σχετική έρευνα της STAT BANK είναι αποκαλυπτική, όσο και ...ελπιδοφόρα για το μεγάλο κεφάλαιο. Αυτές οι 500 βιομηχανίες κατέγραψαν όλες μαζί το 2011 καθαρά κέρδη περίπου 1,60 δισ. ευρώ. Με 25 δισ. ευρώ παραπάνω κέρδη από το 2010, είχαν μια θετική μεταβολή κατά 18,2% μια χρονιά που όλοι έλεγαν - και έτσι έγινε - ότι θα είναι από τις χειρότερες που γνώρισαν οι εργαζόμενοι και τα λαϊκά στρώματα μέσα στην καπιταλιστική κρίση. Μέχρι που ήρθε το 2012. Αυτές οι βιομηχανίες αύξησαν, επίσης, το συνολικό τζίρο τους κατά 16,9% στα 34 δισ. ευρώ, ενώ το μέσο περιθώριο καθαρού κέρδους διαμορφώθηκε στο 4,8%.

Φυσικό και επόμενο είναι σε αυτές τις «500» να βρίσκονται και επιχειρήσεις που κατέγραψαν μείωση κερδών. Υπάρχουν οι επιχειρήσεις με τα μεγαλύτερα κέρδη και άλλες που εμφάνισαν εκτίναξη των περιθωρίων κέρδους. Υπάρχουν κι αυτές που πέρασαν στην κερδοφορία από τις ζημιές, αλλά κι αυτές που είδαν τα κέρδη τους να γιγαντώνονται. Ολες, όμως, έχουν ένα κοινό «επίμαχο» σημείο: είναι κερδοφόρες. «Από τις "500" βιομηχανίες οι 270 παρουσίασαν αύξηση κερδών ή μετατροπή των ζημιών του 2010 σε κέρδη το 2011. Αντιστοίχως, οι 230 εμφάνισαν μείωση κερδών». Μια ακόμη λεπτομέρεια της έρευνας: «Το ποσοστό των θυγατρικών των πολυεθνικώνεταιρειών στις 200 πιο κερδοφόρες παραγωγικές επιχειρήσεις της χώρας είναι πάνω από 15%». Η μελέτη της STAT BANK επιβεβαιώνει το αυτονόητο. Οι περισσότερες - αν όχι όλες- επιχειρήσεις με κέρδη έχουν και σημαντικές εξαγωγικές επιδόσεις. Είναι ακριβώς αυτό το τμήμα του μεγάλου κεφαλαίου που θα αντιμετωπίσει περισσότερο από κάθε άλλον, τη μείωση των ασφαλιστικών εισφορών, το ψαλίδισμα των μισθών, την ακύρωση βασικών εργασιακών δικαιωμάτων, την περικοπή των κοινωνικών, προνοιακών και ασφαλιστικών δαπανών, ως «ανταγωνιστικό» πλεονέκτημα. Γιατί απευθύνεται σε ξένες αγορές και μπορεί να αντισταθμίσει την κάμψη της εσωτερικής ζήτησης των προϊόντων του αυξάνοντας τις εξαγωγές.

Κέρδη, περιθώρια και κλαδικοί «πρωταθλητές»

Σε ό,τι αφορά την κλαδική κατανομή των πιο κερδοφόρων επιχειρήσεων έχει ως εξής:

-175 επιχειρήσεις από τον τομέα τροφίμων

-40 από τον κλάδο μεταλλικών προϊόντων

-38 φαρμακοβιομηχανίες

-26 επιχειρήσεις χημικών

-25 εταιρείες πλαστικών - ελαστικών

-23 από τον τομέα μη μεταλλικών ορυκτών

-22 παραγωγικές εταιρείες ποτών

-20 από το χώρο της ένδυσης

-20 από την κλωστοϋφαντουργία

-19 από την ενέργεια

-16 από τον τομέα εκδόσεις - εκτυπώσεις

-10 εταιρείες παραγωγής ηλεκτρολογικού υλικού

-7 επιχειρήσεις από τον κλάδο επεξεργασίας χαρτιού

-6 μεταφορικά μέσα

-6 μηχανές - συσκευές

-5 από την επεξεργασία καπνού

-5 από το έπιπλο

-4 μεταλλουργικές

-3 από τον κλάδο εφημερίδες - περιοδικά

-2 αγροτικές επιχειρήσεις

-2 από τις ηλεκτρικές συσκευές

-2 μεταλλεία - ορυχεία

-2 πετρέλαια

-2 υγραέριο

-1 ξύλο - φελλός

-1 πλεκτοβιομηχανία

-1 καπνοβιομηχανία

-1 υποδήματα

-1 δέρμα - γούνα

-15 από διάφορους άλλους κλάδους

Στις πρώτες 25 θέσεις των πλέον κερδοφόρων επιχειρήσεων της χώρας το 2011 βρέθηκαν οι: «Μότορ Οϊλ Ελλάς» (177 εκατ. ευρώ), «Ελληνικά Πετρέλαια» (156,8 εκατ. ευρώ), ΜΕΤΚΑ (138,9 εκατ. ευρώ), «Crown Hellas Can» (96,6 εκατ. ευρώ), «Αθηναϊκή Ζυθοποιία» (61,4 εκατ. ευρώ), «Καρέλια Καπνοβιομηχανία» (47,5 εκατ. ευρώ), «Nestle Hellas» (31,5 εκατ. ευρώ), φαρμακοβιομηχανία «Βιανέξ» (30,5 εκατ. ευρώ), «Colgate Palmolive» (23,2 εκατ. ευρώ), «Ελληνική Βιομηχανία Αλουμινίου» (20,7 εκατ. ευρώ), «Σαράντης Γρ.» (20,6 εκατ. ευρώ), «BIC Βιολέξ» (20,4 εκατ. ευρώ), φαρμακοβιομηχανία «Specifar» (17,3 εκατ. ευρώ), «Βιοσάρ Ενεργειακή» (16 εκατ. ευρώ), «Καπνική Μιχαηλίδης» (15,1 εκατ. ευρώ), «Μεταλλοβιομηχανία Αρκαδίας Ρόκας» (13,2 εκατ. ευρώ), «Σόγια Ελλάς» (12,7 εκατ. ευρώ), «Παπαδόπουλος» (12,3 εκατ. ευρώ), «Bayer Hellas» (12,1 εκατ. ευρώ), «Πλαστικά Κρήτης» (11,7 εκατ. ευρώ), «Ρόκας Αιολική ΑΒΕΕ» (11,5 εκατ. ευρώ), «Κραφτ Φουντς Ελλάς» (11,5 εκατ. ευρώ), «L' Oreal Hellas» (11,4 εκατ. ευρώ), «Boehringer Ingelheim Hellas» (10,7 εκατ. ευρώ) και «ΙΜΑΣ ΑΕ Ιμάντες Ελαστικά» (10,6 εκατ. ευρώ).

Η μελέτη εντοπίζει ιδιαίτερα 5 επιχειρήσεις, οι οποίες το 2010 είχαν εμφανίσει αρνητική πορεία και το 2011 μετέτρεψαν τις ζημιές σε κέρδη. Πρόκειται για: την φαρμακευτική «Bayer Hellas» που από ζημιές 9,2 εκατ. ευρώ το 2010 κατέγραψε κέρδη ύψους κάτι παραπάνω από 12,1 εκατ. ευρώ το 2011. Ακολουθεί η «Boehringer Ingelheim Hellas», που παράγει φάρμακα και απορρυπαντικά, η οποία ανέτρεψε τις ζημιές 2,7 εκατ. ευρώ το 2010 με κέρδη 10,7 εκατ. ευρώ το 2011. Οι ιχθυοκαλλιέργειες «Νηρεύς» έκλεισαν το 2010 με ζημιές 39,3 εκατ. ευρώ για να «επιστρέψουν» το 2011 στην κερδοφορία με 10,1 εκατ. ευρώ. Η βιομηχανία ηλεκτρικών συσκευών«BSH» ξεπέρασε τις ζημιές ύψους 1,8 εκατ. ευρώ για να καταγράψει κέρδη 2,3 εκατ. ευρώ το 2011. Τέλος, η γνωστή πολυεθνική «S&B Βιομηχανικά Ορυκτά» αποφάσισε να επιστρέψει στην κερδοφορία, μετατρέποντας ζημιές 5,5 εκατ. ευρώ σε κέρδη 676.000 ευρώ.

Ενδιαφέρον έχουν οι επιδόσεις στο περιθώριο κέρδους. Εκτός από 2 εταιρείες που είχαν σημαντική μεταβολή στον τζίρο, υποδηλώνοντας έσοδα πέρα από την αποκλειστικά επιχειρηματική δραστηριότητα, οι 10 εταιρείες με τα μεγαλύτερα περιθώρια κέρδους το 2011, είναι: ΜΕΤΑΛΛΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΑΡΚΑΔΙΑΣ Χ. ΡΟΚΑΣ ΑΒΕΕ με 169,4%. ΣΟΒΙΜΟ ΕΛΛΑΣ ΑΕ με 124,2%. VISION PRESS ΑΕ με 101,2%. ΥΔΡΟΑΙΟΛΙΚΗ ΚΡΗΤΗΣ ΑΒΕ με 78,8%. ΡΟΚΑΣ ΑΙΟΛΙΚΗ ΑΒΕΕ με 77,8%. ΣΥΡΜΑΤΟΥΡΓΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ ΑΕΒΕ με 76,3%. ΡΟΚΑΣ ΑΙΟΛΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ ΑΒΕΕ με 74,5%. ΝΙΚΗ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΕ με 73,1%. CROWN HELLAS CAN με 68,9%. ΡΟΚΑΣ ΑΙΟΛΙΚΗ ΘΡΑΚΗ ΑΒΕΕ με 66,7%.

Το ύψος των καθαρών κερδών είναι ένα μόνο από τα στοιχεία που συντελούν στη διαμόρφωση συνολικής εικόνας για μια επιχείρηση, αλλά και για τον τρόπο που οι μεγάλες επιχειρήσεις «κινούνται» μέσα στην κρίση και πετυχαίνουν κέρδη. Ο βαθμός βελτίωσης της κερδοφορίαςείναι ένα ακόμη. Μεταξύ των επιχειρήσεων που πέτυχαν μεγάλη βελτίωση των κερδών τους είναι οι: ΣΟΒΙΜΟ ΕΛΛΑΣ ΑΕ (τρόφιμα) με ένα ποσοστό 47.152,4% (!!!) το οποίο αντιστοιχεί στην επίτευξη κερδών 10.083.655 ευρώ από μόλις 21.340 κέρδη το 2010. SATIVA ΑΒΕΕ (τρόφιμα) με αύξηση κερδών κατά 4.652,5% καθώς διαμορφώθηκαν στα 124.278 ευρώ από 2.615 ευρώ. ΦΑΚΛΑΡΗ ΑΦΟΙ ΑΕ (τρόφιμα) κατά 4.557,7% με κέρδη 266.142 ευρώ από 5.714 ευρώ. ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΛΩΔΙΑ ΑΕ κατά 4.141,1% με κέρδη 1.640.885 ευρώ από 38.690 ευρώ. ΓΕΝΙΚΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗ ΑΕ κατά 3.758,8% με κέρδη1.508.488 ευρώ από 39.092 ευρώ.

Γιώργος ΦΛΩΡΑΤΟΣ

Τις πιο κερδοφόρες επιχειρήσεις στην Ελλάδα ανέδειξε η Icap Group

(Κέρδος, 29-10-2012)

Τις 500 πιο κερδοφόρες επιχειρήσεις στην Ελλάδα, καθώς και τους 200 πιο κερδοφόρους ομίλους εταιρειών, βάσει δημοσιευμένων ισολογισμών για τη χρήση του 2011, ανέδειξε για 5η χρονιά η ICAP Group, αξιοποιώντας τα στοιχεία της ICAP Databank.

Οι 500 επιχειρήσεις της κατάταξης, παρόλο που υπέστησαν σημαντική μείωση σε επίπεδο καθαρών κερδών, διατήρησαν τις εργασίες τους σε ικανοποιητικά επίπεδα και κατάφεραν να ανταπεξέλθουν με πολύ λιγότερες απώλειες τις επιπτώσεις της κρίσης, σε αντίθεση με το σύνολο των ελληνικών επιχειρήσεων.

Ειδικότερα:

- Κάλυψαν με τον κύκλο εργασιών τους ποσοστό 49,2% του συνολικού κύκλου εργασιών όλων των εταιρειών (Επί συνόλου 22.376 εταιρειών που εξέδωσαν ισολογισμό τόσο για το 2011 όσο και για το 2010).

- Εμφάνισαν κέρδη EBITDA της τάξης των 10 δισ. ευρώ ενώ τα τελικά κέρδη EBITDA του συνόλου των επιχειρήσεων κατέστησαν αρνητικά (σημειώθηκε ανατροπή, από κέρδη το 2010 σε υψηλές ζημίες το 2011, γεγονός που σε μεγάλο βαθμό προέρχεται από τα αρνητικά αποτελέσματα του τραπεζικού τομέα).

- Εμφάνισαν κέρδη προ φόρου της τάξης των 1,9 δισ. ευρώ το 2011, ενώ το τελικό καθαρό αποτέλεσμα του συνόλου των εταιρειών ήταν για δεύτερη χρονιά ζημιογόνο, με ζημίες πολλαπλάσιες έναντι του 2010.

Οι συνθήκες κρίσης που επικράτησαν το 2011 επηρέασαν αρνητικά και τις κερδοφόρες εταιρείες και ομίλους. Επισημαίνεται ότι το κατώτατο όριο κερδών EBITDA προκειμένου να συμπεριληφθεί μία επιχείρηση στις 500 πιο κερδοφόρες εταιρείες το 2011 διαμορφώθηκε σε 3,37 εκατ. ευρώ, όριο μειωμένο κατά 11% συγκριτικά με εκείνο των 3,79 ευρώ της έκδοσης του 2010. Είναι αξιοσημείωτο ότι η πτώση του ορίου προκύπτει για τέταρτη συνεχή χρονιά. Είναι επίσης ενδεικτικό ότι το όριο αυτό ήταν 5,9 εκατ. ευρώ το 2007.

Πιο έντονα επηρεάστηκαν οι όμιλοι, αφού το κατώτατο όριο κερδών EBITDA, προκειμένου να συμπεριληφθεί ένας όμιλος εταιρειών στην κατάταξη των 200 πιο κερδοφόρων ομίλων το 2011 διαμορφώθηκε σε 2,47 εκατ. ευρώ, μειωμένο κατά 33% σε σχέση με το όριο των 3,68 εκατ. ευρώ του 2010.

Βάσει των στοιχείων των ενοποιημένων ισολογισμών ομίλων του 2011, προκύπτει επιδείνωση της κερδοφορίας των ομίλων. Συγκεκριμένα, παρά το γεγονός ότι ο συνολικός κύκλος εργασιών των ομίλων της κατάταξης αυξήθηκε κατά περίπου 5%, τα συνολικά κέρδη EBITDA μειώθηκαν κατά 7,6% και τα προ φόρου κέρδη κατά 11,6%.

Τέλος, τα συνολικά ίδια κεφάλαια των ομίλων εμφάνισαν αξιόλογη αύξηση το 2011/10.

Σημειώνεται ότι 32 όμιλοι της αντίστοιχης κατάταξης του 2010 δεν περιλαμβάνονται στη νέα κατάταξη και αντικαταστάθηκαν από νεοεισερχόμενους ομίλους. Από τους ομίλους που βγήκαν από τη λίστα, 24 όμιλοι εμφάνισαν ζημιογόνα αποτελέσματα (αρνητικά κέρδη EBITDA) το 2011 με συνέπεια, ενώ τα συνολικά κέρδη EBITDA των ομίλων που εξαιρέθηκαν ανέρχονταν σε 1,7 δισ. ευρώ περίπου το 2010, τα αντίστοιχο μέγεθος μετατράπηκε σε ζημίες ύψους 39,59 δισ.ευρώ κατά το 2011 (ποσοστό περίπου 95% των ζημιών αυτών προήλθε από οκτώ τραπεζικούς ομίλους).

Σύμφωνα με την Icap Group, καθοριστικό ρόλο έχει μία μικρή ομάδα επιχειρηματικών ομίλων, εφόσον οι 20 κορυφαίοι όμιλοι της κατάταξης κάλυψαν (από κοινού) ποσοστό 75,7% επί των συνολικών κερδών EBITDA, καθώς και το 65,3% του συνολικού κύκλου εργασιών που πραγματοποίησαν των 200 ομίλων της κατάταξης.

Κορυφαίος όμιλος βάσει κερδοφορίας για το 2011 αναδείχθηκε και πάλι ο όμιλος εταιρειών ΟΤΕ ΑΕ ακολουθούμενος από τον όμιλο εταιρειών COSMOTE AE. Στις επόμενες θέσεις της κατάταξης βρίσκονται οι όμιλοι εταιρειών COCA COLA Ελλην. Ετ. Εμφιαλώσεως ΑΕ και ΔΕΗ ΑΕ.

News Room «Κέρδος» με πληροφόρηση από το ΑΠΕ - ΑΜΠ

Αύξηση τζίρου 7% για τις 500 πιο κερδοφόρες

(Χρηματιστήριο)

Κόντρα στην κρίση και στη βαθιά οικονομική ύφεση που σωρευτικά ξεπερνά το 21% μέσα σε μια πενταετία, 500 επιχειρήσεις και 200 όμιλοι κατάφεραν να αντισταθούν και να κάνουν τη διαφορά, όπως προκύπτει από έρευνα της Icap Group.

Αποτέλεσμα, οι 500 πιο κερδοφόρες ελληνικές εταιρείες συνολικά πέτυχαν αύξηση 6 δισ. ευρώ ή 7% στον κύκλο εργασιών τους, καθώς και 6% στα κέρδη EBITDA, ενώ και τα ίδια κεφάλαια τους διευρύνθηκαν, σε μία περίοδο συρρίκνωσης των επενδύσεων γενικά.

Ειδικότερα ο τζίρος τους ξεπέρασε τα 92,611 δισ. ευρώ, τα EBITDA τα 9,948 δισ. ευρώ, τα κέρδη προ φόρων υποχώρησαν στο 1,93 δισ. ευρώ, ενώ το σύνολο ιδίων κεφαλαίων ανήλθε σε 47,817 δισ. ευρώ. Ο τζίρος των 200 πιο κερδοφόρων ομίλων αυξήθηκε πέρυσι σε σχέση με το 2010 κατά 5,13% στα 91,083 δισ. ευρώ, τα EBITDA μειώθηκαν 7,56% στα 10,6 δισ. ευρώ, τα κέρδη προ φόρων υποχώρησαν κατά 11,64% στα 3,170 δισ. ευρώ, ενώ άνοδο 4% κατέγραψε το σύνολο των ιδίων κεφαλαίων τα οποία ανήλθαν στα 41,389 δισ. ευρώ. 

Σε ότι αφορά τους πρώτους των πρώτων, κορυφαίος όμιλος βάσει κερδοφορίας για το 2011 ανεδείχθη και πάλι ο όμιλος εταιρειών ΟΤΕ ακολουθούμενος από τον όμιλο εταιρειών Cosmote. Στις επόμενες θέσεις της κατάταξης βρίσκονται οι όμιλοι εταιρειών Coca Cola Ελλην. Ετ. Εμφιαλώσεως και ΔΕΗ.

Τι δείχνει η ανάλυση της Icap Group

Οι 500 πιο κερδοφόρες εταιρείες κάλυψαν με τον κύκλο εργασιών τους ποσοστό 49,2% του συνολικού κύκλου εργασιών όλων των εταιρειών (επί συνόλου 22.376 εταιρειών). Αναφορικά με τη σύνθεση της ομάδας των πλέον κερδοφόρων ελληνικών εταιρειών (βάσει κερδών EBITDA του έτους 2011), σημειώνεται ότι 107 εταιρείες της αντίστοιχης κατάταξης του 2010 δεν περιλαμβάνονται στη νέα κατάταξη και αντικαθιστώνται από νεοεισερχόμενες επιχειρήσεις. Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός ότι από τις 500 πιο κερδοφόρες εταιρείες του 2011 μόνο 61 εταιρείες είναι εισηγμένες στο Χ.Α.

Βέβαια, οι συνθήκες κρίσης που επικράτησαν το 2011 επηρέασαν αρνητικά και τις κερδοφόρες εταιρείες και ομίλους. Αποτέλεσμα, το κατώτατο όριο κερδών EBITDA προκειμένου να συμπεριληφθεί μία επιχείρηση στις 500 πιο κερδοφόρες εταιρείες το 2011, διαμορφώθηκε σε 3,37 εκατ. ευρώ, από 3,79 εκατ. ευρώ της έκδοσης του 2010 και 5,9 εκατ. ευρώ που ήταν το 2007.

Πιο έντονα επηρεάστηκαν οι όμιλοι, αφού το κατώτατο όριο κερδών EBITDA, προκειμένου να συμπεριληφθεί ένας όμιλος στην κατάταξη των 200 πιο κερδοφόρων ομίλων το 2011, διαμορφώθηκε σε 2,47 εκατ. ευρώ, μειωμένο κατά 33% σε σχέση με το όριο των 3,68 εκατ. ευρώ του 2010.

Βάσει των στοιχείων των ενοποιημένων ισολογισμών ομίλων του 2011, προκύπτει επιδείνωση της κερδοφορίας των ομίλων. Σημειώνεται ότι 32 όμιλοι της αντίστοιχης κατάταξης του 2010 δεν περιλαμβάνονται στη νέα κατάταξη και αντικαταστάθηκαν από νεοεισερχόμενους ομίλους. Από τους ομίλους που βγήκαν από τη λίστα, 24 εμφάνισαν ζημιογόνα αποτελέσματα (αρνητικά κέρδη EBITDA) το 2011 με συνέπεια, ενώ τα συνολικά κέρδη EBITDA των ομίλων που εξαιρέθηκαν ανήρχοντο σε 1,7 δισ. περίπου το 2010, τα αντίστοιχο μέγεθος μετετράπη σε ζημίες ύψους 39,59 δισ. ευρώ κατά το 2011 (ποσοστό περίπου 95% των ζημιών αυτών προήλθε από 8 τραπεζικούς ομίλους).

Και σε αυτό το επίπεδο διαπιστώνεται ότι καθοριστικό ρόλο έχει μία μικρή ομάδα επιχειρηματικών ομίλων, εφόσον οι 20 κορυφαίοι όμιλοι της κατάταξης κάλυψαν (από κοινού) ποσοστό 75,7% επί των συνολικών κερδών EBITDA, καθώς και το 65,3% του συνολικού κύκλου εργασιών που πραγματοποίησαν των 200 ομίλων της κατάταξης.

Κατανομή εταιρειών και κερδών το 2011 - Μερίδια

Όσον αφορά τις εταιρείες που συγκροτούν τον κατάλογο των Top 500 εταιρειών βάσει EBITDA, επικράτησε και πάλι ο ευρύτερος τομέας των Υπηρεσιών (συνυπολογιζομένων και των τραπεζών-ασφαλειών), με συμμετοχή 169 εταιρειών παροχής υπηρεσιών συνολικά (ποσοστό 33,8%). Ωστόσο εντοπίζεται μία σημαντική διαφορά το 2011, η οποία σχετίζεται με την δραστική μείωση της συμμετοχής των τραπεζών στην κατάταξη (απουσία όλων των γνωστών εμπορικών τραπεζών), γεγονός που επηρέασε τόσο τη διαμόρφωση των συνολικών αποτελεσμάτων, όσο και τις ετήσιες μεταβολές τους.

Ακολουθεί με ελάχιστη διαφορά ο τομέας της Βιομηχανίας με 166 επιχειρήσεις (ποσοστό 33,2%), στη συνέχεια δε το Εμπόριο με 121 εταιρείες (24,2%). 

Όσον αφορά το κύριο κριτήριο της κατάταξης (κερδοφορία), διαπιστώνεται μία αντικρουόμενη εικόνα που χαρακτηρίζει τον τομέα των «Λοιπών Υπηρεσιών» (πλην Τραπεζών-Ασφαλειών). Ο τομέας αυτός κατέκτησε (με διαφορά) το κορυφαίο μερίδιο όσον αφορά τη συμμετοχή του στα συνολικά κέρδη EBITDA (56,3%), ωστόσο η συμμετοχή του στα κέρδη προ φόρων υπέστη δραστική υποχώρηση με το μερίδιο του να περιορίζεται σε 14% το 2011 (μερίδιο μικρότερο κατά 39 σχεδόν ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το αντίστοιχο που εμφάνιζε ο τομέας στην περυσινή έκδοση).

Αντίθετα, ο τομέας της Βιομηχανίας αναδείχθηκε κορυφαίος όσον αφορά τη συμμετοχή του στα συνολικά κέρδη προ φόρου το 2011, με το μερίδιο του να εκτοξεύεται σε 49,9%. Περαιτέρω ο τομέας ανεδείχθη δεύτερος ως προς τη συμμετοχή στα συνολικά κέρδη EBITDA του 2011, με μερίδιο 24,4%.

Ο Εμπορικός τομέας παρουσιάζει αξιόλογη συμμετοχή στα συνολικά κέρδη προ φόρου (μερίδιο 19,9%), ενώ το μερίδιο του στα κέρδη EBITDA διαμορφώθηκε σε 12,4% το 2011.

Ο τομέας των Τραπεζών - εταιρειών Factoring υπέστη βαρύ πλήγμα από τις συνέπειες της κρίσης και τις διαδικασίες που αποφασίσθηκαν για τη δημοσιονομική εξυγίανση, με αποτέλεσμα στην φετινή κατάταξη να εκπροσωπείται από μόνον πέντε εταιρείες (εκ των οποίων οι 4 είναι εταιρείες Factoring), ενώ τα μερίδια συμμετοχής του γενικά υπέστησαν καθίζηση. Επιδείνωση (όχι όμως με την ίδια ένταση) εμφάνισε και ο τομέας των ασφαλειών.

πηγη

Λαϊκή Συμμαχία

Επικίνδυνη η προπαγάνδα των λαθών

Επικίνδυνη η προπαγάνδα των λαθών

Και να που ξαναεμφανίστηκε η προπαγάνδα των λαθών του ΔΝΤ και της τρόικας στις εκτιμήσεις τους για τα «προγράμματα διάσωσης της ελληνικής καπιταλιστικής οικονομίας», δηλαδή τα μνημόνια και το βαθιά αντιλαϊκό τους περιεχόμενο. Και μάλιστα, επίσημα με έκθεση του ΔΝΤ. Την προηγούμενη φορά που φούντωσε στην αστική φρασεολογία η προπαγάνδα του λάθους, εστιάστηκε στους λεγόμενους πολλαπλασιαστές, που με βάση την πρόβλεψη της πτώσης του ΑΕΠ, καθόριζαν τα συγκεκριμένα βάρβαρα αντεργατικά αντιλαϊκά μέτρα, ότι δηλαδή ήταν λάθος οι πολλαπλασιαστές. Τώρα, το ΔΝΤ εκτιμά ότι δεν ευθύνονται οι πολλαπλασιαστές, αλλά οι μεγάλες αποκλίσεις στις προβλέψεις για το βάθος της κρίσης. Και, βεβαίως, στο βάθος της καπιταλιστικής οικονομικής κρίσης, επέδρασαν και οι καθυστερήσεις της εφαρμογής των αντεργατικών αναδιαρθρώσεων. Είναι βολικές, εκ των υστέρων, οι εκτιμήσεις περί λαθών στη διαχείριση της κρίσης από την αστική πολιτική και την όξυνση των αντιθέσεων ανάμεσα σε διαφορετικές αστικές πολιτικές δυνάμεις και άλλες δυνάμεις της διαχείρισης όπως ο ΣΥΡΙΖΑ, για τα διαφορετικά μείγματα διαχείρισης της κρίσης. Και δε μπορεί να αποκλείσει κανείς και λάθη των αστών σε εκτιμήσεις, ή στην εφαρμογή του ενός ή του άλλου μείγματος αστικής πολιτικής, ή και συνδυασμών τους. Για παράδειγμα, και σήμερα το ΔΝΤ επιμένει σε νέο «κούρεμα» του χρέους της Ελλάδας, η δε Γερμανία επιμένει σε νέο δάνειο. Υπάρχει και η ενδιάμεση εκδοχή για μείωση των επιτοκίων και παράταση της αποπληρωμής των δανείων, που ουσιαστικά σημαίνει χασούρα των δανειστών, άρα εμμέσως ένα «κούρεμα». Και ο ΣΥΡΙΖΑ είναι υπέρ του «κουρέματος». Παρ' όλ' αυτά, χρειάζεται να ξαναγυρίσουμε στην αρχή, δηλαδή στο γιατί από το 2010 άρχισαν να επιβάλλονται τα μνημόνια, να γίνονται έντονες συζητήσεις για αναδιάρθρωση - «κούρεμα» του χρέους από τότε. Εχει τη σημασία του γιατί οι εκδοχές των λαθών και μάλιστα η τελευταία που αποδίδει την καθυστέρηση στην ανάκαμψη στις καθυστερήσεις των αναδιαρθρώσεων, συγκαλύπτει την ταξική ουσία του προβλήματος. Ενώ δουλεύει αποπροσανατολιστικά για την εργατική τάξη, τα άλλα φτωχά λαϊκά στρώματα ως προς το πραγματικό πρόβλημα της καπιταλιστικής οικονομίας, την κρίση, τις αιτίες της και τη διέξοδο πασχίζοντας να υποτάξει το λαό στην αστική πολιτική.

***

Τα μνημόνια επιβλήθηκαν, έτσι προπαγάνδιζαν και προπαγανδίζουν για να αντιμετωπιστεί το έλλειμμα και το χρέος. Αλλά τα μέτρα που εφαρμόστηκαν ελάχιστα συνέβαλαν στην αντιμετώπιση των ελλειμμάτων και του χρέους που αυξήθηκε. Τα μέτρα της φοροληστείας του λαού και των περικοπών δαπανών που κάλυπταν λαϊκές ανάγκες έχουν μια συμβολή, αλλά τα περισσότερα μέτρα, όπως οι δραστικές μειώσεις μισθών και συντάξεων η τεράστια επέκταση της ευελιξίας στην αγορά εργασίας, η ευελιξία στον εργάσιμο χρόνο, οι φοροαπαλλαγές του κεφαλαίου, οι μειώσεις των εργοδοτικών εισφορών, οι ιδιωτικοποιήσεις, κλπ., δεν έχουν καμία σχέση με την αντιμετώπιση του χρέους και των ελλειμμάτων αφού δε φέρνουν χρήμα στα κρατικά ταμεία. Αυτά τα μέτρα μείωσαν στο έπακρο την τιμή της εργατικής δύναμης έτσι που να καταναλώνουν οι καπιταλιστές ελάχιστο κεφάλαιο για την αγορά της, δηλαδή για μισθούς. Αυτό αυξάνει το ποσοστό κέρδους και στην περίοδο της κρίσης αντισταθμίζει τη χασούρα κερδών ενώ στην ανάκαμψη φέρνει γοργά και μεγάλα κέρδη. Ακόμη και οι περικοπές στον κρατικό προϋπολογισμό, συνδυάζονται με επέκταση της εμπορευματοποίησης στους τομείς που γίνονται, ιδιαίτερα στην Υγεία και στην Πρόνοια, αλλά και στην Εκπαίδευση. Αυτό ενισχύει τους επιχειρηματικούς ομίλους στους αντίστοιχους τομείς, που ενισχύονται επίσης και με τις ιδιωτικοποιήσεις. Ταυτόχρονα, η φοροληστεία του λαού, συνδυάζεται με φοροαπαλλαγές του κεφαλαίου.

Επομένως, το πραγματικό πρόβλημα που είχαν να αντιμετωπίσουν ήταν η διαχείριση μιας βαθιάς καπιταλιστικής οικονομικής κρίσης που απαιτούσε όλα τα παραπάνω μέτρα. Τα μνημόνια έγιναν ο μοχλός για να προωθηθούν αυτά τα μέτρα. Αρα, ακόμη και αν υπήρξαν λάθη, η ταξική ουσία παραμένει. Η εργατική δύναμη έπρεπε να γίνει πάμφθηνη, στο κεφάλαιο έπρεπε να παραδώσουν κρατικούς τομείς για επενδύσεις και έτσι να βγει η καπιταλιστική οικονομία από την κρίση σε όφελος των επιχειρηματικών ομίλων και σε βάρος των εργαζομένων. Επίσης, είχαν να αντιμετωπίσουν και το διεθνή μονοπωλιακό ανταγωνισμό και απαιτούνταν αυτά τα μέτρα, άλλωστε τα εφαρμόζουν παντού με ή χωρίς μνημόνια.

***

Οσο για τις καθυστερήσεις στην εφαρμογή των μέτρων που κατά το ΔΝΤ έχει επίδραση στο βάθος της κρίσης, εδώ λένε μεγάλα ψέμματα. Η κρίση είναι βαθιά και συγχρονισμένη με πολλές καπιταλιστικές οικονομίες και μάλιστα και ισχυρές. Για να πιάσει πάτο πρέπει να καταστρέψει και κεφάλαιο μαζί με την ήδη καταστροφή εργατικής δύναμης (τεράστια ανεργία, φτώχεια, εξαθλίωση). Αυτό γίνεται με το κλείσιμο επιχειρήσεων, τη μείωση της παραγωγής, αλλά και το «κούρεμα». Το ότι χρειάζεται νέο «κούρεμα» σημαίνει ότι δεν έχει πιάσει πάτο. Αυτό το ήξεραν από την αρχή, άλλωστε ομόλογα «κούρεψαν». Η αλήθεια είναι ότι οι εργατικές, λαϊκές κινητοποιήσεις έφεραν την καθυστέρηση και δυσκολεύουν το κεφάλαιο. Αυτό είναι παρακαταθήκη για το εργατικό, λαϊκό κίνημα που αν συνειδητοποιηθεί ακόμη πιο πλατιά μπορεί να βάλει εμπόδια στην επιδρομή του κεφαλαίου που συνεχίζεται. Αντικειμενικά όμως, η πάλη πρέπει να καυτεθύνεται στην ανατροπή της εξουσίας του κεφαλαίου, στην κοινωνικοποίηση των μονοπωλίων, στην αποδέσμευση από την ΕΕ, στη μονομερή διαγραφή του χρέους, με εργατική, λαϊκή εξουσία. Αυτή είναι η φιλολαϊκή διεξοδος από την κρίση.

Η αλήθεια για τους BRICS

Η αλήθεια για τους BRICS

Το τελευταίο διάστημα πυκνώνουν τα στοιχεία και οι αναλύσεις για επιβράδυνση στις καπιταλιστικές οικονομίες της διακρατικής συνεργασίας των ΒRICS (Βραζιλίας, Ρωσίας, Ινδίας, Κίνας, Νότιας Αφρικής), όπως και της Τουρκίας, που τα προηγούμενα χρόνια οι ρυθμοί ανάπτυξης του ΑΕΠ «έτρεχαν» με υψηλούς ρυθμούς, έως και 10%. Βεβαίως, δεν πρέπει να διαφύγει της προσοχής ότι όλες αυτές τις οικονομίες (εξαίρεση η Κίνα που παρουσιάζει μεν σημάδια κόπωσης αλλά όχι ραγδαία πτώση του ΑΕΠ) τις χτύπησε η καπιταλιστική οικονομική κρίση το 1997 - 1998 και οι λαοί τους δέχθηκαν σφοδρή επίθεση στα εργασιακά και κοινωνικά τους δικαιώματα. Η καπιταλιστική ανάπτυξη που ακολούθησε «πάτησε» ακριβώς πάνω στα σμπαραλιασμένα εργατικά δικαιώματα και διαψεύδει πολλούς, ιδιαίτερα τους οπορτουνιστές ανά τον κόσμο, που είδαν πιο συγκεκριμένα στους BRICS το πρότυπο ανάπτυξης και το υποτιθέμενο «αντίπαλο δέος» στον «παλιό ιμπεριαλιστικό κόσμο».

Ταυτόχρονα, οι σημερινές αναλύσεις των αστών οικονομολόγων για την υποχώρηση των BRICS και λόγω του ότι η κινεζική οικονομία αδυνατεί να διατηρήσει τους ρυθμούς ανάπτυξης των προηγούμενων ετών και παρασύρει σε χαμηλότερες ταχύτητες και τις χώρες που εξάγουν μαζικά πρώτες ύλες σε αυτήν, έχουν μεν βάση αλλά αυτό που κύρια επιβεβαιώνει η ραγδαία πτώση των ρυθμών ανάπτυξης είναι ότι ο καπιταλισμός δεν μπορεί να αποφύγει τις κυκλικές κρίσεις του. Ιδιαίτερα στη σημερινή φάση ανάπτυξης του ιμπεριαλιστικού συστήματος είναι φανερό ότι την περίοδο ανάκαμψης στον κύκλο της καπιταλιστικής κρίσης, η όποια ανάπτυξη είναι αναιμική και σίγουρα στηρίζεται στη χωρίς επιστροφή ισοπέδωση της τιμής της εργατικής δύναμης, για να εξασφαλίζονται τα ποσοστά κέρδους που επιδιώκουν οι κεφαλαιοκράτες. Ο λόγος που συμβαίνει αυτό και στις BRICS, δηλαδή η ραγδαία πτώση των ρυθμών ανάπτυξης, σε συνδυασμό με τον οξύτατο ανταγωνισμό τους με ΗΠΑ αλλά και Ιαπωνία και Γερμανία, ξεσκεπάζει τις αυταπάτες των οπορτουνιστών ότι με άλλο μείγμα διαχείρισης θα υπάρχει ανάπτυξη χωρίς κρίσεις (ο ΣΥΡΙΖΑ είχε ως πρότυπο τη Βραζιλία), είναι η καπιταλιστική οικονομική βάση τους.

Πρόκειται για νέους παίκτες στο ιμπεριαλιστικό σύστημα, που συνενώνονται μεν στα πλαίσια του διεθνούς μονοπωλιακού ανταγωνισμού και αποτελούν το 1/4 του παγκόσμιου ΑΕΠ, το 40% του πληθυσμού του πλανήτη και το 26% της έκτασης, αλλά ταυτόχρονα αναπτύσσονται και ανταγωνισμοί και κόντρες μεταξύ τους. Στη φετινή συνεδρίαση των BRICS, το Μάρτη, αυτό εκφράστηκε πολύ έντονα, για παράδειγμα στο ζήτημα θεσμών που είναι υπό διαμόρφωση και ιδιαίτερα της κοινής τράπεζας που θέλουν να δημιουργήσουν, όπου η κάθε αστική τάξη διεκδικεί καλύτερη θέση.

Ολα τα παραπάνω αποδεικνύουν ότι ο καπιταλισμός δεν μπορεί με κανένα μείγμα διαχείρισης να απαλλαγεί από τις κρίσεις. Ταυτόχρονα, στα πλαίσια των οξυμένων ενδοϊμπεριαλιστικών ανταγωνισμών, μόνο ειρήνη κι ασφάλεια δεν μπορεί να δώσει στους λαούς, το αντίθετο κάνει πιο πιθανή, για τη διεκδίκηση μεριδίων στην αγορά, την πρόσβαση στους ενεργειακούς πόρους, την προσφυγή σε πολέμους και ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις. Η μόνη λύση που υπάρχει για τους λαούς για να ξεπεραστεί και το ζήτημα των κρίσεων είναι η ανατροπή της εξουσίας των μονοπωλίων, η κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής και η οργάνωση της κοινωνίας και της οικονομίας με επιστημονικό κεντρικό σχεδιασμό και εργατικό - λαϊκό έλεγχο, δηλαδή ο σοσιαλισμός, που μπορεί να ικανοποιήσει τις σύγχρονες, διευρυνόμενες λαϊκές ανάγκες.

Δημήτρης ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ

    

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

24/8/2013

 -- Η αλήθεια για τους BRICS

31/3/2013

 -- Συμφωνίες και αντιθέσεις αρπακτικών

28/3/2013

 -- Ο «πολυπολικός κόσμος» είναι αυτός του οξυμένου ανταγωνισμού των μονοπωλίων

18/12/2012

 -- Υπόσχεται καπιταλιστική ...αξιοπρέπεια

24/3/2012

 -- Οι BRICS σε αναζήτηση μιας νέας παγκόσμιας «ισορροπίας»

Α. Σολζενίτσιν: Στο «αρχιπέλαγος» του ψεύδους και του φασισμού

Α. Σολζενίτσιν: Στο «αρχιπέλαγος» του ψεύδους και του φασισμού

Ομιλία του Σολτσενίτσιν στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, 1978.

Του Νικόλαου Μόττα.

Αύγουστος 2013.

Στις 3 Αυγούστου συμπληρώθηκαν πέντε χρόνια απ' το θάνατο του περίφημου ρώσου αντικομμουνιστή διανοούμενου και συγγραφέα Αλεξάντρ Σολζενίτσιν. Τα γραπτά του Σολτσενίτσιν αποτέλεσαν πηγή αντισοβιετικής υστερίας, απίστευτων συκοφαντιών και ψεμάτων ενάντια στο πρώτο σοσιαλιστικό κράτος. Ακόμη και σήμερα το «Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ» θεωρείται περίπου ως η αντικομμουνιστική βίβλος των απανταχού απολογητών του Καπιταλισμού και της αντισοβιετικής προπαγάνδας. Οι δήθεν ειλικρινείς μαρτυρίες που αποτύπωσε στα γραπτά του ο Σολζενίτσιν, τις οποίες ασφαλώς ουδέποτε τεκμηρίωσε με στοιχεία, χρησίμευσαν στο χτίσιμο της αντισταλινικής ιδεοληψίας που τόσο είχε ανάγκη ο δυτικός καπιταλισμός στη μεταπολεμική περίοδο. Ποιός ήταν όμως στην πραγματικότητα αυτός ο νομπελίστας ρώσος και πόση αξιοπιστία εμπεριέχουν τα μυθεύματα που πούλησε στη Δύση;

Η καρδιά του έργου που άφησε πίσω του ο Σολζενίτσιν είναι το μίσος ενάντια στον κομμουνισμό. Ο ίδιος επιχείρησε να ηρωοποιήσει τον εαυτό του, παρουσιάζομενος ως διωκόμενος αντιφρονούντας της σταλινικής περιόδου. Όσοι τον εκθειάζουν ξεχνούν ότι η καταδίκη του σε οκταετή φυλάκιση το 1946 έγινε εξαιτίας της αντεπαναστατικής, φιλοναζιστικής προπαγάνδας στην οποία είχε επιδοθεί. Δεν έκρυψε ουδέποτε την συμπάθεια του στο ναζιστικό καθεστώς, κατηγορώντας μάλιστα τον Στάλιν ότι οδήγησε την ΕΣΣΔ σε πόλεμο (!) αντί να συνάψει συμφωνία με το Τρίτο Ράιχ. Για τον Σολζενίτσιν, ήταν ο Στάλιν που έφταιγε για τα εκατομμύρια θυμάτων που έδωσε η Σοβιετική Ένωση ενάντια στο φασισμό και όχι η ιμπεριαλιστική, επεκτατική πολιτική της ναζιστικής Γερμανίας και του Άξονα. Σε μια εκτίμηση του, χρόνια αργότερα, για το Β'Παγκόσμιο Πόλεμο ο ίδιος δεν έκανε προσπάθεια να κρύψει τις φασιστικές του απόψεις: «Ο γερμανικός στρατός θα μπορούσε να είχε ελευθερώσει την Σοβιετική Ένωση από τον Κομμουνισμό αλλά ο Χίτλερ ήταν ηλίθιος και δεν χρησιμοποίησε αυτό το όπλο». Το – κατά τον Σολζενίτσιν - «όπλο» δεν ήταν τίποτα περισσότερο από τις προσπάθειες αντισταλινικών για εκ των έσω διάλυση της ΕΣΣΔ και παράδοση του σοβιετικού λαού στις ναζιστικές δυνάμεις. Τόσο πατριώτης ήταν ο αγαπημένος αντικομμουνιστής της Δύσης.


Μετά την αποφυλάκιση του, ο Σολζενίτσιν άρχισε να δημοσιεύει βιβλία στην Σοβιετική Ένωση, έχοντας την υποστήριξη του τότε Γ.Γ. του ΚΚΣΕ Νικίτα Χρουστσώφ. Ουσιαστικά ο Χρουστσώφ χρησιμοποίησε τον Σολτσενίτσιν ώστε να προωθήσει το ρεβιζιονιστικό πρόγραμμα της λεγόμενης «αποσταλινοποίησης» που επιχειρούσε στην Σοβιετική Ένωση. Αλλά εάν ο σκοπός του Χρουστσώφ ήταν να χτυπήσει την κληρονομιά του Στάλιν, ο στόχος του Σολζενίτσιν ήταν ο ίδιος ο Σοσιαλισμός και η Σοβιετική Ένωση. Η δημοσίευση του βιβλίου «Μια ημέρα στη ζωή του Ivan Denisovich» τον έκανε ευρύτερα γνωστό και το 1970 του απονεμήθηκε – προφανώς ως μια πρώτη αναγνώριση της αντεπαναστατικής του δράσης – το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Με την ανάδειξη του συγγραφικού αστεριού του Σολζενίτσιν, η Δύση – και ιδιαίτερα οι ΗΠΑ – βρήκε τον προπαγανδιστή του αντικομμουνισμού, ιδιαίτερα σε μια ευαίσθητη περίοδο του Ψυχρού Πολέμου. Το 1974 αποκύρηξε την σοβιετική του υπηκοότητα μεταναστεύοντας στην Ελβετία και στη συνέχεια στην καρδιά του διεθνούς Ιμπεριαλισμού, τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Να θυμίσουμε ότι τις δεκαετίες του 1970 και 1980 ο νομπελίστας Σολζενίτσιν ταυτίστηκε με ότι αντιδραστικότερο υπήρξε στο στρατόπεδο του διεθνούς ιμπεριαλισμού. Γράφει σχετικά ο Μάριο Σούσα, μέλος του ΚΚ της Σουηδίας:

«Οι ναζιστικές συμπάθειες του θάφτηκαν ώστε να μην παρεμποδίσουν τον πόλεμο προπαγάνδας ενάντια στο σοσιαλισμό [...] Στις ΗΠΑ, ο Σολζενίτσιν κλήθηκε συχνά να ομιλήσει σε σημαντικές συνεδριάσεις. Ήταν, παραδείγματος χάριν, ο κύριος ομιλητής στο συνέδριο του συνδικάτου AFL-CIO το 1975, και στις 15 Ιουλίου 1975 κλήθηκε για να δώσει μια διάλεξη σχετικά με την παγκόσμια κατάσταση στο αμερικανικό Κογκρέσο! Οι διαλέξεις του ήταν προκλητικές, καθώς υποστήριζε τις πλέον αντιδραστικές θέσεις. Μεταξύ άλλων υποστήριζε νέα εισβολή στο Βιετνάμ, μετά από τη νίκη του επί των ΗΠΑ. Και επιπλέον: μετά από 40 έτη φασισμού στην Πορτογαλία, όταν πήραν οι αριστεροί ανώτεροι υπάλληλοι στρατού την εξουσία στη λαϊκή επανάσταση του 1974, ο Σολζενίτσιν ήταν υπέρμαχος της αμερικανικής στρατιωτικής επέμβασης στην Πορτογαλία που, σύμφωνα με αυτόν, θα προσχωρούσε στο σύμφωνο της Βαρσοβίας εάν οι ΗΠΑ δεν επενέβαιναν! Στις διαλέξεις του, ο Σολζενίτσιν διαφωνούσε με την απελευθέρωση των αφρικανικών αποικιών της Πορτογαλίας».

Το όνομα του Σολζενίτσιν συνδέθηκε με την υποστήριξη στο απάνθρωπο φασιστικό καθεστώς τηςδικτατορίας του Φράνκο στην Ισπανία. Όχι άδικα βέβαια. Ο ίδιος δεν έχασε την ευκαιρία να δώσει ρεσιτάλ αντικομμουνισμού και αντιδραστικότητας σε συνέντευξη που είχε δώσει στις 20 Μάρτη 1976 στην ισπανική τηλεόραση. Αντιδρώντας στις μεταρρυθμίσεις που προωθούσε – ως αποτέλεσμα της λαϊκής πίεσης - μετά το θάνατο του Φράνκο ο βασιλιάς Χουάν Κάρλος, ο Σολτσενίτσιν έχυνε φασιστικό δηλητήριο προειδοποιώντας τους Ισπανούς για πιθανή επικράτηση των «προοδευτικών»(όσων δηλαδή δεν ήταν με τη δικτατορία του Φράνκο). Ο πολυδιαφημισμένος «μαχητής της ελευθερίας» Σολζενίτσιν διάλεγε γι' ακόμη μια φορά στρατόπεδο – δεν ήταν με τους ισπανούς αντιφασίστες, αλλά με το αιμοσταγές καθεστώς του Φράνκο. Όπως δεν ήταν με τους λαούς της Χιλής και της Ινδονησίας αλλά με τους δικτάτορες Πινοσέτ και Σουχάρτο. Παρεπιπτόντως, όπως σημείωνε ο νοτιοαφρικανός μαρξιστής συγγραφέας Άλεξ Λα Γκούμα το 1974, ο Σολζενίτσιν ήταν ο μοναδικός σοβιετικός συγγραφέας που είχε «περάσει» τη λογοκρισία του φασιστικού καθεστώτος τουΆπαρτχαϊντ. Ο Λα Γκούμα κατέληγε στο συμπέρασμα ότι ο αντικομμουνισμός του Σολζενίτσιν ταυτίζονταν με τις ιδεολογικές βάσεις του ρατσιστικού καθεστώτος της άρχουσας τάξης στη Νότιο Αφρική. Άλλωστε, ο ρώσος νομπελίστας, προνομιακός συνομιλητής της Θάτσερ στη Ντάουνινγκ Στριτ, δεν είχε βρει μισή κουβέντα να πει για τις φυλετικές διακρίσεις.

Για τον Σολζενίτσιν υπήρχαν μόνο οι νεκροί που είχε στη φαντασία του – τα 110 εκατομμύρια (!!!), όπως σημείωνε, «θύματα του Στάλιν». Οι πραγματικοί νεκροί, τα θύματα του Ιμπεριαλισμού, στη νοτιοανατολική Ασία, στη Λατινική Αμερική και την Αφρική δεν είχαν καμία σημασία για τον ίδιο. Έζησε στις ΗΠΑ για 18 χρόνια, επιστρέφοντας το 1994 στη Ρωσία. Παρεπιπτόντως, ο ρώσος νομπελίστας δεν είχε βρει λέξη να πει για τα γεγονότα του 1993, όταν οι διεφθαρμένοι αντεπαναστάτες του αλλήστου μνήμης Μπόρις Γιέλτσιν κατέβαζαν τα τανκς στους δρόμους της Μόσχας και βομβάρδιζαν το Ανώτατο Σοβιέτ. Και πως να το κάνει άλλωστε ένας άνθρωπος που ζούσε με το όραμα μιας Ρωσίας που θα ήταν ξανά στα χέρια θρησκόληπτων «Τσάρων», όμηρος των ακροδεξιών, σκοταδιστικών ιδεοληψιών ενός αφηρημένου πανσλαβισμού.

Ο Αλεξάντρ Σολζενίτσιν έσβησε μέσα στο παραμύθι που ο ίδιος έπλασε για τον εαυτό του. Η Δύση – ή καλύτερα, ο δυτικός Ιμπεριαλισμός – τον χρησιμοποίησε όσο χρειάστηκε για να πλάσει και να διαδώσει τον μύθο του «Σοβιετικού τέρατος», στις κρίσιμες δεκαετίες του Ψυχρού Πολέμου. Με την επικράτηση της αντεπανάστασης στην ΕΣΣΔ στις αρχές της δεκαετίας του '90, ο Σολζενίτσιν ουσιαστικά έπαψε να χρησιμεύει ως μαριονέτα της αντικομμουνιστικής διανόησης. Οι ξεκάθαρα ακροδεξιές, αντιδραστικές κραυγές του έπαψαν αυτόματα να εξυπηρετούν τα συμφέροντα των Ιμπεριαλιστών που επιθυμούσαν πλέον μια τεχνοκρατική, νεοφιλελεύθερη προσέγγιση της νέας καπιταλιστικής Ρωσίας. Όπως πολύ σωστά σημειώνει ο Μ.Σούσα «για τους καπιταλιστές ήταν ένα δώρο από τον ουρανό που ήταν σε θέση να χρησιμοποιηθεί στο βρώμικο πόλεμό τους ενάντια στο σοσιαλισμό, αλλά όλα έχουν τα όρια τους. Στη νέα καπιταλιστική Ρωσία, αυτό που καθορίζει την υποστήριξη της Δύσης για τις πολιτικές ομάδες είναι μόνο η δυνατότητα να κάνει καλές μπιζνες με υψηλά κέρδη κάτω από την προστασία τέτοιων ομάδων. Ο φασισμός (σ.σ: των ιδεοληψιών του Σολζενίτσιν) ως εναλλακτικό πολιτικό καθεστώς για τη Ρωσία δεν θεωρείται καλός για μπιζνες».

Για τον πνευματικό πατέρα του αντικομμουνισμού και των αντισοβιετικών μύθων αξίζει μια θέση στις μαύρες σελίδες της Ιστορίας του 20ου αιώνα. Όταν το 2008, λίγους μήνες μετά το θάνατο του, η ρωσική κυβέρνηση αποφάσισε να μετονομάσει ένα δρόμο της Μόσχας (δίνοντας την το όνομα του) συνάντησε τις έντονες διαμαρτυρίες των κατοίκων της περιοχής. Ο Σολζενίτσιν μπορεί να πέθανε βιολογικά το 2008, όμως στις καρδιές των περισσότερων συμπατριωτών του είχε πεθάνει πολύ νωρίτερα – όταν αποφάσισε συνειδητά να συνταχθεί με την αντίδραση, τον Ιμπεριαλισμό, τον σκοταδισμό και τον εθνικισμό. 

Η «κληρονομιά» του Α.Σολζενίτσιν – αυτήν που υμνούν και επικαλούνται οι κάθε λογής πραιτωριανοί του Καπιταλισμού – θα πλέει για πάντα σε ένα αρχιπέλαγος ψεμάτων και φασισμού. 

πηγη

Αρχιπέλαγος Γκούλαγκ

Αρχιπέλαγος Γκούλαγκ

Εδώ και μερικά χρόνια η νέα τάξη πραγμάτων επιχειρεί να μετατρέψει τη σημερινή επέτειο σε ένα είδος παγκόσμιας μέρας αντικομμουνισμού, με αφορμή την υπογραφή του συμφώνου μη επίθεσης μολότοφ-ρίμπεντροπ, το λανσάρισμα της δημοφιλούς θεωρίας περί άκρων και την έμμεση αθώωση του ενός, που είναι δικό της τέκνο, προκειμένου να στοχοποιήσει το άλλο στη συνείδηση του κόσμου και να μηδενίσει την ιστορική του προσφορά. Στο κλίμα της ημέρας λοιπόν, η κε του μπλοκ σήμερα καταπιάνεται με κάτι παρεμφερές κι άκρως αντικομμουνιστικό, το βιβλίο αρχιπέλαγος γκούλαγκ του αλεξάντερ σολζενίτσιν, παραθέτοντας κάποιες δικές της πρόχειρες σημειώσεις για το έργο κι ορισμένες προεκτάσεις του.

Το βιβλίο του σολζενίτσιν αποτελεί μία από τις βίβλους του αντικομμουνισμού και ως ένα βαθμό θυμίζει την άλλη γνωστή βίβλο των κουρτουά και σία, με την έννοια πως σε αρκετά σημεία καταλήγει να είναι μια ατελείωτη καταδικολογία-sic- (κατά το αντίστοιχο ‘πτωματολογία’), μια ανιαρή παράθεση ονομάτων και περιπτώσεων, χωρίς να εξετάζονται σε βάθος, χωρίς να παρουσιάζεται ο αντίλογος και φυσικά χωρίς καμία απολύτως αναφορά στο γενικότερο ιστορικό πλαίσιο που καθόρισε τα γεγονότα.

Η βασική διαφορά του ωστόσο από τη μαύρη βίβλο αποτελεί παράλληλα και το βασικό συγκριτικό του πλεονέκτημα, που είναι η απουσία οποιασδήποτε επιστημονικής αξίωσης, από ένα έργο που εξάλλου δεν είναι ιστορική μελέτη. Ο σολζενίτσιν διαθέτει αξιόλογη λογοτεχνική πένα, αλλά δίνει ελάχιστα στοιχεία, πηγές, ντοκουμέντα για όσα διηγείται κι έχει εξασφαλισμένο ένα πολύ καλό άλλοθι γι’ αυτό. Πώς θα μπορούσε να τα μαζέψει άλλωστε, αφού βρισκόταν έγκλειστος σε φυλακές και γκουλάγκ; Ακόμα και αν τα συγκέντρωνε ή τα κατέγραφε κάπου, το πιθανότερο θα ήταν να του τα είχαν κατασχέσει και να χάνονταν. Συνεπώς μας τα διηγείται σχεδόν όλα από μνήμης κι εμείς καλούμαστε να τα διαβάσουμε με καλή πίστη στο μνημονικό και την εντιμότητά του. Γιατί να τον αμφισβητήσουμε άλλωστε; Είναι ένας απλός άνθρωπος, που δεν ενδιαφέρεται για την πολιτική –όπως τονίζει επανειλημμένα στο έργο του-, γνωρίζει κάποια πράγματα εκ των έσω, ως πρώην μέλος του κομμουνιστικού κόμματος και μας διηγείται τα γεγονότα, χωρίς εμπάθεια.

Για ποιο λόγο να θεωρήσουμε πως είναι αντικομμουνιστής; Θα ρωτήσει ο ανυποψίαστος αναγνώστης που έρχεται για πρώτη φορά σε επαφή με το έργο του, χωρίς να γνωρίζει τίποτα σχετικά με το πρόσωπό του.

Ο σολζενίτσιν βέβαια είναι μάστορας στον αντικομμουνισμό. Κι όποιος ενδιαφέρεται για αποδείξεις, μπορεί να ψάξει να βρει κατοπινά γραπτά του ή και τις (πληρωμένες) διαλέξεις που έδινε εξόριστος στην αμερική, ενάντια στις… ενδοτικές συμφωνίες των δυτικών χωρών με την εσσδ –πχ στο ελσίνκι- και τη σύναψη εμπορικών σχέσεων μαζί της. Αυτές οι... νηφάλιες, φιλειρηνικές απόψεις κυκλοφόρησαν και στην ελλάδα σε ξεχωριστή μπροσούρα με τίτλο «δύση και ανατολή», αν θυμάμαι καλά.

Στο αρχιπέλαγος γκούλαγκ όμως η προπαγάνδα του είναι ακόμα πιο εκλεπτυσμένη. Έτσι λοιπόν τα σημεία που παρουσιάζουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι αυτά όπου ξεσκεπάζεται η ραφιναρισμένη δουλειά του και ξεφεύγουν κάποιες αναθυμιάσεις αντικομουνιστικής μπόχας κι εμπάθειας.

Στην αρχή για παράδειγμα μας λέει πως το κύμα των εκκαθαρίσεων στο σοβιετικό στράτευμα και τον κρατικό μηχανισμό, που κορυφώθηκε με τις δίκες της μόσχας, προκαλώντας τόση αίσθηση, δεν ανήκει καν στους τρεις μεγαλύτερους χείμαρρους καταδικών στη σοβιετία, που οδηγούσαν στο αρχιπέλαγος γκούλαγκ. Και ενώ αρχικά αναγνωρίζει τουλάχιστον την ιδιαιτερότητα και το ιστορικό πλαίσιο της εποχής του εμφυλίου, δίνοντας ίσως την εντύπωση πως θα το εξαιρέσει από την κριτική του, αρχίζει στο καπάκι την εξιστόρηση από το 18’ και περιγράφει μια ατελείωτη αλυσίδα με τη ‘μαύρη βίβλο’ των «εγκλημάτων» των μπολσεβίκων.

Άδικες συλλήψεις, εξοντωτικές ποινές, φυλακίσεις, ταπεινώσεις, φρικτά βασανιστήρια, καταπάτηση δικαιωμάτων και της ανθρώπινης προσωπικότητας. Χωρίς όμως να προκύπτει από τη μαρτυρία του πως τα υπέστη και ο ίδιος και μας τα μεταφέρει από πρώτο χέρι. Εξάλλου δε διαμαρτύρεται καν για τη δική του σύλληψη, παρά μόνο οικτίρει εαυτόν για την αφέλειά του να πέσει μόνος του στο στόμα του μπολσεβίκου λύκου, καθώς καταφερόταν ανοιχτά εναντίον της σοβιετικής ηγεσίας στην αλληλογραφία του από το μέτωπο, όπου ήταν λοχαγός του κόκκινου στρατού –κι ήταν λογικό οι αρχές να τον θεωρήσουν επικίνδυνο και να μην τον αφήσουν σε τέτοιο νευραλγικό πόστο, εν μέσω πολέμου.

Τι γινόταν όμως εκείνα τα χρόνια στη σοβιετική ρωσία, που δέχτηκε την ιμπεριαλιστική επίθεση 14 δυτικών χωρών –ανάμεσά τους η ελλάδα του βενιζέλου- πριν καλά-καλά τελειώσει ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος; Τι μορφές και περιεχόμενο έπαιρνε η ταξική πάλη στην ύπαιθρο ενάντια στους κουλάκους εκμεταλλευτές; Σε τι συνθήκες προετοιμάζονταν οι σοβιετικοί για την πολεμική σύγκρουση που θα ακολουθούσε; Είχαν βάσιμους λόγους που δικαιολογούσαν την καχυποψία τους απέναντι σε κάποιους διασωθέντες από την αιχμαλωσία στα ναζιστικά στρατόπεδα; Γιατί συνέβαιναν τέλος πάντων όλα αυτά σε αυτόν τον πολύπαθο τόπο; Δυστυχώς αυτά τα ερωτήματα δε θα απασχολήσουν τον αναγνώστη του βιβλίου, εφόσον δεν κρίθηκαν σημαντικά από το συγγραφέα τους.

Αυτό που τον ενδιέφερε αντιθέτως ήταν να αποδείξει πως η… εγκληματική μανία των μπολσεβίκων δεν περιορίζεται στο μοχθηρό στάλιν, αλλά έχει βαθύτερες ρίζες κι εξαπλώνεται σε όλη την ιστορική διαδρομή της εσσδ, ενώ εδράζεται και σε κάποιες γραπτές οδηγίες του λένιν προς τους δικαστικούς και την τσεκά –όπως 'τεκμαίρεται' με κάποια φαιδρά τσιταρίσματα από το έργο του βλαδίμηρου από το σολζενίτσιν, που μόνο για το νικήτα έχει κάποια καλύτερη άποψη κι αυτό φυσικά δεν είναι τυχαίο.

Τα καλύτερα όμως έρχονται στη συνέχεια, που ο σόλτζε (οφ φόρτσουν) προβαίνει σε συγκρίσεις και κάποιες περίεργες… ανισωτικές εξισώσεις. Λέει για παράδειγμα πως οι πρακτικές της τσεκά και των συνεργατών της, την εξομοιώνουν με την τσαρική οχράνα. Αν και επί τσάρου τουλάχιστον κανείς δεν πήγαινε στη φυλακή ή στην εξορία χωρίς δίκη, οπότε ήταν μάλλον καλύτερα τα πράγματα –αυτό το τελευταίο δε μας το λέει ευθέως, αλλά μας αφήνει να το συμπεράνουμε συνεκδοχικά

Οι σοβιετικές πρακτικές κατατάσσουν επίσης τις αρχές της χώρας στο ίδιο επίπεδο με τους ναζί –αν και ο χίτλερ σεβόταν τη διεθνή σύμβαση για τους αιχμαλώτους. Και οι γερμανοί πέρασαν από δίκες 80 χιλιάδες πρωταίτιους της ναζιστικής θηριωδίας, ενώ αυτοί της αντίστοιχης σταλινικής μένουν ατιμώρητοι σαν το μολότοφ, ή και σε υπεύθυνα πόστα του σοβιετικού κράτους. Ο άθλιος σολζενίτσιν καμώνεται πως αγνοεί ότι η συντριπτική πλειοψηφία των ναζί, πλην κάποιων αποδιοπομπαίων τράγων- επάνδρωσε και μεταπολεμικά τον κρατικό μηχανισμό της οδγ –σε πλήρη αντίθεση με την τύχη που είχαν στη λδγ- και μας το παρουσιάζει σαν πρότυπο για την αντιμετώπιση που θα έπρεπε να είχε η σοβιετική ηγεσία εκείνων των χρόνων!!

Η σοβιετική ρωσία της εποχής παρέμενε ένα ασιατικό κράτος του μεσαίωνα με πρακτικές της ιεράς εξέτασης. Μόνο που στο μεσαίωνα… και πάει λέγοντας.

Ο σολζενίτσιν λέει πως η εσσδ ήταν η μόνη χώρα που αρνήθηκε να υπογράψει τη διεθνή σύμβαση για τους αιχμαλώτους, γι’ αυτό κι άφηνε στη μοίρα τους τα παιδιά της μητέρας ρωσίας, με μοναδική επιλογή να πεθάνουν ή να συμβιβαστούν με τον εχθρό και να περάσουν στην υπηρεσία του. Και έτσι τους οδηγούσε στην αγκαλιά των ναζί, τη στιγμή που οι αιχμάλωτοι των άλλων εθνικοτήτων περίπου καλοπερνούσαν με βάση τις περιγραφές του –που δεν είναι από πρώτο χέρι. Η ρίζα του κακού δηλ δεν ήταν ο ολοκληρωτικός πόλεμος μέχρις εσχάτων που είχαν εξαπολύσει οι ναζί κατά της σοβιετίας με στόχο τον αφανισμό της –σε αντίθεση με τις χαμηλής έντασης επιχειρήσεις στο δυτικό μέτωπο. Αλλά η ξεροκεφαλιά της σοβιετικής ηγεσίας που κατ’ ουσίαν παρέδιδε τα παιδιά της στον εχθρό. Με βάση τα παραπάνω ο σολζενίτσιν καταφέρνει να δικαιολογήσει ως και τους βλασοφικούς δοσίλογους, που πολέμησαν με τη στολή των ναζί.

Αυτό που δεν καταφέρνει να εξηγήσει πολύ πειστικά ωστόσο είναι πώς μπόρεσε ένας τέτοιος λαός, τυραννισμένος και τρομοκρατημένος, με τόσο χαμηλό ηθικό κι αποκεφαλισμένη στρατιωτική ηγεσία (μετά τις εκκαθαρίσεις), να συντρίψει τη ναζιστική πολεμική μηχανή και να θριαμβεύσει. Και γιατί δεν αξιοποίησε την καινούρια κατάσταση που διαμορφωνόταν για να αποτινάξει τα δεσμά της τυραννίας. Η μόνη εξήγηση που διαθέτει γι’ αυτά είναι η αγάπη των πατριωτών για τη μητέρα ρωσία, που έκανε ως και τους εμιγκρέδες που ήταν πολέμιοι της σοβιετικής εξουσίας, να θέλουν επιστρέψουν στην πατρίδα για να την υπερασπίσουν.

Δε νομίζω πως ωφελεί να συνεχίσουμε με εξαντλητικές αναφορές στο αντικομμουνιστικό ρεπερτόριο του σολζενίτσιν. Όπως λέει κι ο ίδιος εξάλλου η ανθρώπινη συνείδηση έχει την τάση να κρατάει μόνο όσα συμφωνούν με αυτά που ήδη πιστεύει και να αγνοεί επιδεικτικά τα υπόλοιπα. Και μας το δείχνει αυτό με τη μονομέρεια και το βιβλίο του. Αυτό που απομένει να κάνουμε είναι η αυτοκριτική μας ως κομμουνιστικό κίνημα (όχι μόνο γιατί επιτρέψαμε την κυκλοφορία του βιβλίου στη σοβιετική ένωση –προφανώς στα πλαίσια του ‘αγώνα κατά της προσωπολατρίας’ και της… εκκαθάρισης της ιστορικής μνήμης- αλλά συνολικά).

Κάθε σύντροφος που διαβάζει τέτοια βιβλία επιδιώκει κατά βάθος δυο πράγματα. Είτε να περάσει ευχαρίστα η ώρα με μια εκδοχή πρωτόγονου αντικομμουνισμού, που θα του προκαλέσει γέλια μέχρι δακρύων. Είτε μια ψυχική αναμέτρηση με μια προσεγμένη εκδοχή εκλεπτυσμένου αντικομμουνισμού και με τον τυχόν κλονισμό που θα του επιφέρει. Αν συμπεριλάβουμε το αρχιπέλαγος γκούλαγκ στη δεύτερη κατηγορία, υπάρχουν σίγουρα ορισμένα σημεία (όπως οι πιθανές αποσπάσεις ομολογιών με βασανιστήρια, και η κριτική εξέταση του σοβιετικού ποινικού κώδικα και του νομικού πλαισίου της εσσδ) που προσφέρονται για προβληματισμό και γόνιμη αυτοκριτική –συνυπολογίζοντας πάντα το δοσμένο ιστορικό πλαίσιο-, ανεξάρτητα από το ποιος επισημαίνει αυτά τα σημεία, ή ακόμα και αν είναι από τους χειρότερους δηλωμένους αντικομμουνιστές.

Εν παρόδω να σημειώσουμε πως ο τίτλος του βιβλίου που εξετάζουμε είναι μάλλον παραπλανητικός, αφού οι σελίδες του δεν αναφέρονται σχεδόν καθόλου στα γκουλάγκ και τον τρόπο λειτουργίας τους. Αυτά περιγράφονται στο άλλο γνωστό –και πολυβραβευμένο στη δύση- έργο του σολζενίτσιν, το ‘μια μέρα στη ζωή του ιβάν ντενίσοβιτς’. Όπου ο βασικός ήρωας, μεταξύ άλλων, μασάει αργά την τροφή του από τη μίζερη μερίδα που δικαιούται, για να κρατήσει περισσότερο και να ξεγελάσει την πείνα του. Αυτή είναι μια πολύτιμη συμβουλή για τους σημερινούς ελεύθερους έλληνες πολίτες, που ζούνε κάτω από το όριο της φτώχιας κι αδυνατούν να θρέψουν τις οικογένειές τους.

Κλείνουμε την παρένθεση και κρατάμε τις προεκτάσεις της. Η πιο γόνιμη κριτική προσέγγιση που θα μπορούσε να γίνει ίσως είναι σχετικά με το θεσμό των γκούλαγκ και το σωφρονιστικό σύστημα στη μεταβατική, κατώτερη φάση της κοινωνίας του μέλλοντος. Ο απελευθερωτικός χαρακτήρας της εργασίας –παρά το καθαρά ειρωνικό σύνθημα ‘arbeitmacht frei’ στην είσοδο του νταχάου κι άλλων ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης- σε αντίθεση με τον αποβλακωτικό χαρακτήρα της μονότονα επαναλαμβανόμενης, βαριάς χειρωνακτικής εργασίας. Και άλλα συναφή θέματα, που προσπάθησα να τα χωρέσω σε μια παράγραφο, με μια απλή αναφορά, γιατί το κείμενο αρχίζει να ξεφεύγει σε έκταση και δε μας παίρνει να αναλύσουμε εδώ το θέμα –επιφυλάσσομαι για τα σχόλια.

Για τον επίλογο κρατάμε την ευχή του σολζενίτσιν να μπορέσει να ζήσει σε μια ελεύθερη ρωσία –όπως εννοεί αυτός βέβαια την ελευθερία- που αξιώθηκε να τη δει στα τελευταία χρόνια της ζωής του. Το πρόβλημα είναι πω μαζί με αυτόν ‘αξιώθηκαν’ να τη ζήσουν και οι λαοί της σοβιετίας, που είδαν τη γλύκα από πρώτο χέρι. Κι αφού βγάλουν τα απαραίτητα συμπεράσματα και χωνέψουν τα διδάγματα της ιστορίας, καλούνται να ξαναλλάξουν τα κόζια, χωρίς να περιμένουν από δεύτερο χέρι σωτήρες.