Το έπος της εξάλειψης του αναλφαβητισμού

Το έπος της εξάλειψης του αναλφαβητισμού

• Στην τσαρική Ρωσία οι αγράμματοι άγγιζαν το 70% του πληθυσμού
• Στα τέλη του 1937 η ΕΣΣΔ μετρούσε ήδη διπλάσιους φοιτητές Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης απ' ό,τι οι ΗΠΑ, η Αγγλία και η Γαλλία μαζί

Σε εχθρό του λαού και της Επανάστασης είχαν κηρύξει τον αναλφαβητισμό, αμέσως μετά την εξέγερση του Οχτώβρη οι μπολσεβίκοι, και όλα τα σφυριά της πρωτοπόρας δράσης τους κινήθηκαν στην κατεύθυνση της αντιμετώπισης και εξάλειψής του. «Οσο στη χώρα μας υπάρχει ένα τέτοιο φαινόμενο, όπως η αγραμματοσύνη - τόνιζε ο Λένιν - είναι παρά πολύ δύσκολο να μιλάμε για πολιτική διαφώτιση». Η αντιμετώπισή της «δεν είναι πολιτικό καθήκον, αλλά ένας όρος χωρίς τον οποίο δεν μπορούμε να μιλάμε για πολιτική» (Λένιν, «Απαντα», τόμος 44, σελ. 174).

Για το μέγεθος της καθυστέρησης και του μαζικού αναλφαβητισμού που υπήρχε στην τσαρική Ρωσία, η αντιμετώπιση του προβλήματος αποτέλεσε ένα σημαντικό, ιστορικό άθλο της νέας εξουσίας. Επρόκειτο για μια γιγαντιαίων διαστάσεων εκστρατεία, η οποία δεν έμεινε απλά στην Ιστορία σαν η μαζικότερη στοχοπροσηλωμένη επιμορφωτική παρέμβαση όλων των εποχών, αλλά άλλαξε εντελώς την εκπαιδευτική εικόνα της Σοβιετικής Ενωσης, αφού μέσα σε λίγα χρόνια από κυριολεκτικά ουραγό της Ευρώπης, την κατέστησε πρωταγωνίστρια σε όλο το φάσμα των γραμμάτων και των επιστήμων.

Το προεπαναστατικό καθεστώς κληροδότησε στους μπολσεβίκους μια κληρονομιά που ήταν κάτι παραπάνω από δυσβάστακτη. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της εποχής, ο αναλφαβητισμός του πληθυσμού άγγιζε το 70%, ενώ στις αγροτικές περιοχές ξεπερνούσε ακόμα και το 90%. Στην τσαρική Ρωσία, μάλιστα, «γραμματιζούμενοι» θεωρούνταν ακόμα και εκείνοι που μπορούσαν έστω να διαβάσουν συλλαβίζοντας. Ο καθένας, λοιπόν, καταλαβαίνει το μέγεθος της προσπάθειας που έπρεπε να καταβληθεί για την αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης.

Αφίσα κατά του αναλφαβητισμού. «Ο αγράμματος είναι και τυφλός. Παντού τον περιμένουν αποτυχίες και δυστυχία»

Ο ίδιος ο Λένιν δεν επεξεργάστηκε μόνο τις κεντρικές θεωρητικές αρχές της πολιτικής αντιμετώπισης του αναλφαβητισμού, αλλά ήταν και ο εμπνευστής των οργανωτικών μέτρων, που πάρθηκαν σ' αυτή την κατεύθυνση. Μέσα σε διάστημα μικρότερο των δυο χρόνων, από το Δεκέμβρη του 1917 μέχρι το Μάρτη του 1919, συμμετείχε ενεργά και υπέγραψε 41 διατάγματα για τη Λαϊκή Εκπαίδευση, ενώ την επόμενη κιόλας χρονιά, από το Γενάρη του 1920 μέχρι το Φλεβάρη του 1921, υπέγραψε ακόμα 64 διατάγματα για τα πλέον διαφορετικά θέματα Παιδείας.

Από το Δεκέμβρη του '17

Το Δεκέμβρη κιόλας του 1917, με βάση το Διάταγμα «για την εξάλειψη της αγραμματοσύνης του πληθυσμού της Σοβιετικής Ρωσίας», στη Λαϊκή Επιτροπή Παιδείας συστάθηκε ειδική εξωσχολική υπηρεσία, η οποία υπό την καθοδήγηση της Ν. Κρούπσκαγια ανέλαβε να οργανώσει τη μάχη που θα ξεδιπλώνονταν τα επόμενα χρόνια. Οι αποφάσεις ήταν σαφείς: Ολος ο πληθυσμός της δημοκρατίας, ηλικίας από 8 μέχρι 50 χρόνων, που δεν έχει την ικανότητα της ανάγνωσης ή της γραφής, υποχρεούται να μάθει τα γράμματα στη μητρική ή τη ρώσικη γλώσσα (ανάλογα με την επιθυμία τους)». Στη Λαϊκή Επιτροπή Παιδείας, πέρα από τις δικαιοδοσίες για τη διάταξη των εκπαιδευτικών, δόθηκε το δικαίωμα να μπορεί να καλεί και να αξιοποιεί, με μισθό, κάθε μορφωμένο άτομο, που θα μπορούσε να συμβάλει στην υλοποίηση του προγράμματος. Με δεδομένο ότι τα σχολεία δεν έφταναν ούτε καν για την εκπαίδευση των παιδιών, το Διάταγμα προέβλεπε τη δημιουργία ειδικών σχολείων για ενήλικες, τα οποία στεγάστηκαν στα πιο απίθανα μέρη. Σε αίθουσες επιχειρήσεων, σε γραφεία κρατικών υπηρεσιών, στο ύπαιθρο και όπου μπορεί να φανταστεί κανείς.

Εκείνο όμως που δεν μπορούσαν να φανταστούν ούτε οι μπολσεβίκοι, ήταν ο μαζικός χαρακτήρας που προσέλαβε το κίνημα κατά του αναλφαβητισμού. Δεκάδες μαζικές κοινωνικές οργανώσεις, διάφορες υπηρεσίες και επιχειρήσεις, με πρωτοπόρους τους κομμουνιστές και τους κομσομόλους, αλλά και δεκάδες χιλιάδες εξωκομματικούς, έδωσαν έναν αγώνα, ο οποίος πολύ γρήγορα έδειξε τα αποτελέσματά του. Την εκπαίδευση των νέων δασκάλων κατά της αγραμματοσύνης και τη συγγραφή των αναγνωστικών είχαν αναλάβει επιφανείς εκπρόσωποι των γραμμάτων και μεταξύ αυτών ο Μ. Γκόρκι, ο Βλ. Μαγιακόφσκι, οι ποιητές του προλεταριάτου Λ. Σεγιφούλιν και Ντεμιάν Μπέντιι, ο ποιητής - πεζογράφος Γ. Μπιούσοφ και πολλοί άλλοι.

Σε κάθε μικροκολεκτίβα που είχε πάνω από 15 αγράμματους, συστάθηκαν Επιτροπές κατά του Αναλφαβητισμού. Το πρόγραμμα διδασκαλίας προέβλεπε οι «μαθητές» να μπορούν στο τέλος της εκπαίδευσης να διαβάζουν τυπωμένους χαρακτήρες και χειρόγραφα, να είναι σε θέση να συντάξουν μικρά γραπτά σημειώματα, να μπορούν να κάνουν αριθμητικές πράξεις με αριθμούς ακέραιους -κλασματικούς και με ποσοστά. Η διάρκεια της εκμάθησης κρατούσε 3-4 μήνες. Για να διευκολυνθούν οι ενήλικες που συμμετείχαν στα προγράμματα, τους χορηγούνταν δωρεάν βιβλία και γραφική ύλη, ενώ κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης ίσχυε γι' αυτούς μειωμένο ωράριο εργασίας χωρίς περικοπή μισθού, είχαν προτεραιότητα στην τροφοδοσία τους με τρόφιμα κλπ.

Το 1922 συνήλθε το πρώτο «Πανρωσικό Συνέδριο για την Εξάλειψη του Αναλφαβητισμού». Σ' αυτό αποφασίστηκε να δοθεί προτεραιότητα στην εκπαίδευση των αγράμματων εργατών και αγροτών για τις ηλικίες 18-30 χρόνων. Παράλληλα, επιμηκύνθηκε το πρόγραμμα εκπαίδευσης στους 7 μήνες.

«Κάτω ο αναλφαβητισμός»

Την άνοιξη του 1923 δημιουργήθηκε η «Οργάνωση Κάτω ο Αναλφαβητισμός» (ΟΚΑ), η οποία ανέλαβε, σε πανσοβιετικό επίπεδο, να δώσει νέα πνοή στην καμπάνια. Μια καμπάνια που από τα πρώτα κιόλας χρόνια έδινε καρπούς, έμενε όμως να γίνουν ακόμα πολλά. Ετσι, ενώ το 1920 το ποσοστό των εγγράμματων πολιτών ηλικίας 9-49 ετών ήταν περί το 44,1%, το 1926 είχε φτάσει ήδη το 56,6%. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας είχαν μάθει γράμματα περίπου 10 εκατομμύρια ενήλικοι. Ομως ακόμα και τότε, με βάση τους εγγράμματους πολίτες, η ΕΣΣΔ συγκρινόμενη με τις άλλες χώρες της Ευρώπης, καταλάμβανε μόλις τη 19η θέση.

Μεγαλύτερη υστέρηση παρατηρούνταν στις απομακρυσμένες περιοχές της χώρας, αλλά μεγάλες διαφορές διατηρούνταν και ανάμεσα στις πόλεις και στις αγροτικές περιοχές, όπως επίσης ανάμεσα στους άνδρες και τις γυναίκες. Ετσι, το 1926, οι εγγράμματοι ενήλικες ήταν:

• Στις πόλεις 80,9%.
• Στον αγροτικό πληθυσμό 50,6%.
• Στους άνδρες: 88,6% στις πόλεις και 74% στα χωριά.
• Στις γυναίκες: 67,3% στις πόλεις και 35,4% στα χωριά.

Κίνημα εκατομμυρίων

Ουσιαστικό ρόλο στη διεύρυνση του κινήματος για την αντιμετώπιση του αναλφαβητισμού έπαιξε η μεγάλη πολιτιστική εκστρατεία, που άρχισε το 1928 με πρωτοβουλία της Κομσομόλ. Στήριγμα αυτής της εκστρατείας αποτέλεσαν μεγάλες πόλεις, όπως η Μόσχα, το Σαράτοφ, το Κουίμπισεφ, το Σαράτροφ, όπου ήδη το ποσοστό των εγγράμματων είχε αυξηθεί σημαντικά. Στην εκστρατεία αυτή στα μέσα της δεκαετίας του '30 ο αριθμός των εθελοντών δασκάλων έφτασε το 1 εκατομμύριο άτομα, ενώ ο αριθμός των ενήλικων μαθητών άγγιξε τα 10 εκατ. άτομα. Παράλληλα, η εφαρμογή ενιαίου προγράμματος πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης το 1930 λειτουργούσε ήδη ως εγγύηση για την αναστροφή της εικόνας της μαζικής αγραμματοσύνης που κυριαρχούσε προεπαναστατικά.

Ηδη, στα μέσα της δεκαετίας του '30 εκτιμήθηκε ότι η ΟΚΑ είχε ολοκληρώσει το έργο της και η υπόθεση του αναλφαβητισμού πέρασε στην ευθύνη των τοπικών Σοβιέτ, ενώ ενισχύθηκε και πάλι το πρόγραμμα της εκπαίδευσης των αναλφάβητων. Παίρνοντας υπόψη τα νέα δεδομένα που είχαν δημιουργηθεί και τις νέες ανάγκες που πρόβαλαν στην κοινωνία που οικοδομούσε το σοσιαλισμό, για να θεωρηθεί τώρα κάποιος ότι ξέφυγε από τον αναλφαβητισμό, θα έπρεπε να παρακολουθήσει μαθήματα διάρκειας 10 μηνών στις πόλεις και 7 μηνών στις αγροτικές περιοχές. Στην ημερήσια διάταξη έμπαινε τώρα ο αγώνας κατά της ημιμάθειας, που ήδη λειτουργούσε ανασχετικά για την κανονική οργάνωση της βιομηχανικής παραγωγής.

Το 1936, παραμονές της ψήφισης του Συντάγματος της ΕΣΣΔ, από τα κέντρα εκμάθησης ανάγνωσης και γραφής είχαν περάσει ήδη 40 εκατομμύρια αγράμματοι. Μόνο στα χρόνια 1933-37 ο αριθμός των «μαθητών» ήταν πάνω από 20 εκατομμύρια αγράμματοι και 20 εκατομμύρια ημιμαθείς. Προς τα τέλη της δεκαετίας του '30, ο αναλφαβητισμός είχε ήδη πάψει να αποτελεί οξύ κοινωνικό πρόβλημα. Αλλωστε, στα τέλη του 1937 η Ρωσία του άλλοτε μαζικού αναλφαβητισμού, μετρούσε ήδη διπλάσιους φοιτητές Ανώτερης και Ανώτατης Εκπαίδευσης από ό,τι οι ΗΠΑ, η Αγγλία και η Γαλλία μαζί.

Με βάση την απογραφή του 1939 οι εγγράμματοι πολίτες ηλικίας 16-50 χρόνων αποτελούσαν ήδη το 90% του πληθυσμού, ποσοστό που έφτασε το 100% τις παραμονές του πολέμου, αναδεικνύοντας την ΕΣΣΔ στη μοναδική χώρα του κόσμου, που στην Ιστορία κατάφερε να αντιμετωπίσει πλήρως και να εξαφανίσει τελείως τον αναλφαβητισμό.

Ιστορικός άθλος

Το ιστορικό παράδειγμα της ΕΣΣΔ, που για εκείνα τα χρόνια ήταν μοναδικό, αποδεικνύει με τον πιο θεαματικό τρόπο ότι η άνοδος του μορφωτικού και πολιτιστικού επιπέδου του λαού, σε συνδυασμό με τη διεύρυνση των πολιτικών του οριζόντων, δεν είναι απλά ζητήματα οικονομικής ανάπτυξης, αλλά θέμα επιλογών των δυνάμεων που κατέχουν την εξουσία. Επιλογές που συνδέονται άρρηκτα με την ανατροπή των εκμεταλλευτικών σχέσεων παραγωγής και την οικοδόμηση του σοσιαλισμού. Πρόσθετη απόδειξη γι' αυτό, αποτελεί το γεγονός ότι με βάση την ιστορική εμπειρία της ΕΣΣΔ, λαοί άλλων καθυστερημένων οικονομικά κοινωνιών, στα βάθη της Ασίας (Μογγολία) ή στην Κεντρική Αμερική (Κούβα) κατάφεραν μόλις κατέλαβαν την εξουσία να εξαλείψουν τον αναλφαβητισμό, ενώ στα θεωρούμενα αναπτυγμένα κράτη του κεφαλαίου, ο αναλφαβητισμός και η αγραμματοσύνη είναι ένα φαινόμενο που - σε άλλες κλίμακες βεβαίως από την τσαρική Ρωσία - υπάρχει ακόμα και σήμερα.

Κ.

    

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

28/10/2009

 -- 90 χρόνια από την καμπάνια κατά του αναλφαβητισμού

28/10/2009

 -- 90 χρόνια από την καμπάνια κατά του αναλφαβητισμού

11/11/2007

 -- Η μόρφωση ως όπλο για τον κομμουνιστικό μετασχηματισμό

7/12/2003

 -- Δημόσια δωρεάν Εκπαίδευση για όλους

10/11/2002

 -- ΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΗΤΑΝ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΑ

Ο φασισμός στην Ελλάδα

ΠΩΣ ΦΤΑΣΑΜΕ ΣΤΟ Β΄ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ

Ο φασισμός στην Ελλάδα

Ο Γκαίμπελς μαζί με τον Μεταξά

«"Η μοναρχοφασιστική δικτατορία της 4ης Αυγούστου εκφράζει τη θέληση της αστοτσιφλικάδικης πλουτοκρατικής ολιγαρχίας, της μοναρχίας και του ξένου κεφαλαίου να πνίξουν τη λαϊκή θέληση που απειλούσε την κυριαρχία τους και να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντά τους" (Ν. Ζαχαριάδης)». Από το βιβλίο του Νίκου Μπελογιάννη «Το ξένο κεφάλαιο στην Ελλάδα».

Συνεχίζοντας το ιστορικό αφιέρωμα του «Ριζοσπάστη» στην «Αντιφασιστική Νίκη των Λαών», μεγάλη συμβολή στην οποία είχε ο ελληνικός λαός συσπειρωμένος στο ΕΑΜ, με το ένοπλο τμήμα του, τον ΕΛΑΣ, αλλά και τη νεολαία στην ΕΠΟΝ, και με ψυχή, καθοδηγητικό νου και πρωτοπορία στον αγώνα του το ΚΚΕ, θα αναφερθούμε σήμερα στην εγκαθίδρυση της φασιστικής δικτατορίας που επέβαλε ο Ιωάν. Μεταξάς σε συνεργασία με το Παλάτι, στις 4 του Αυγούστου 1936. Βεβαίως, η δικτατορία της 4ης Αυγούστου δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Τα γεγονότα που είχαν προηγηθεί προοιωνίζονταν τη συγκεκριμένη εξέλιξη, σε βαθμό που το πρωί της 4ης του Αυγούστου 1936 ο «Ριζοσπάστης», από την πρώτη του σελίδα, γράφει ότι εντός της μέρας επίκειται δικτατορία από τον Ιωάννη Μεταξά. Πράγματι, το βράδυ στις 8, ο Μεταξάς συγκάλεσε Υπουργικό Συμβούλιο, όπου αποφασίστηκε να κηρυχτεί σ' όλη την επικράτεια ο στρατιωτικός νόμος και ανεστάλη η ισχύς βασικών άρθρων του Συντάγματος. Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου ήταν ήδη γεγονός και ο «Ριζοσπάστης» και το ΚΚΕ, δυστυχώς, δικαιώθηκαν στις προβλέψεις τους. Ετσι κι αλλιώς υπέβοσκε κυβερνητική κρίση από το Γενάρη του 1936, όταν έγιναν εκλογές αλλά κανένα αστικό κόμμα δε συγκέντρωνε πλειοψηφία στη Βουλή για να σχηματίσει κυβέρνηση. Ηδη είχαν εγκαθιδρυθεί φασιστικά καθεστώτα στην Ιταλία, στη Γερμανία και σ' άλλες χώρες της Ευρώπης.

Οι προετοιμασίες

Μελη της κυβέρνησης της 4ης Αυγούστου με επικεφαλής τον Ιω. Μεταξά

Με δεδομένη αυτή την πραγματικότητα ο Ι. Μεταξάς, σε συνεργασία με τον Εγγλέζο πρεσβευτή Ουάτερλοου, το Παλάτι, με αστούς πολιτικούς και από το «Λαϊκό Κόμμα» και από το «Κόμμα των Φιλελευθέρων», προετοιμάζουν το έδαφος για εγκαθίδρυση δικτατορίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι μια από τις προτάσεις του «Κόμματος Φιλελευθέρων» για την πρωθυπουργία ήταν να την αναλάβει (στο πλαίσιο συμμαχίας κομμάτων) ο Ι. Μεταξάς.

Την περίοδο αυτή, που το αστικό πολιτικό σύστημα προσπαθούσε να σχηματίσει κυβέρνηση και ο Ι. Μεταξάς προετοίμαζε τη φασιστική δικτατορία (εδώ πρέπει να σημειώσουμε ότι ο Ι. Μεταξάς ιδεολογικά ήταν ταγμένος με το γερμανικό ναζισμό), υπήρχε η υπηρεσιακή κυβέρνηση Δεμερτζή, η οποία στις αρχές Μάρτη 1936 τοποθέτησε στο υπουργείο Στρατιωτικών τον Ι. Μεταξά. Στο μεταξύ, ο Ελευθέριος Βενιζέλος από το Παρίσι είχε στείλει επιστολή, με την οποία υποστήριζε δικτατορική λύση, σαν τη μόνη δυνατή λύση της πολιτικής κρίσης, δηλαδή των δυσκολιών για σχηματισμό κυβέρνησης. Τελικά, η εντολή σχηματισμού κυβέρνησης ανατέθηκε από τον Γεώργιο τον Β΄ στον Δεμερτζή, που στις 14 του Μάρτη σχημάτισε τη δεύτερη κυβέρνησή του. Σ' αυτήν την κυβέρνηση, ο Μεταξάς έγινε αντιπρόεδρος, ενώ παρέμεινε και υπουργός των Στρατιωτικών και της Αεροπορίας.

Σ' όλη αυτή τη διαδικασία το αστικό πολιτικό σύστημα προετοίμαζε το έδαφος της φασιστικής εκτροπής.

Στις 13 του Απρίλη πέθανε ο Δεμερτζής. Ο βασιλιάς όρισε πρωθυπουργό τον Ι. Μεταξά. Τον όρκισε το ίδιο απόγευμα, δίχως να πάρει τη γνώμη της Βουλής! Παρ' όλ' αυτά όλα τα αστικά κόμματα έδωσαν ψήφο εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση Μεταξά! Μόνο οι βουλευτές του «Παλλαϊκού Μετώπου» (εκλογική συμμαχία την οποία είχε συγκροτήσει το ΚΚΕ με το Αγροτικό Κόμμα και είχε εκλέξει στις εκλογές του Γενάρη του '36 15 βουλευτές) την καταψήφισαν, όπως και οι Γ. Παπανδρέου, Κ. Βλαχοθανάσης και Ανδρ. Δενδρινός. Υπήρξαν και 4 αποχές. Τα «υπέρ» ήταν 241 ψήφοι.

Στις 30 του Απρίλη, η Βουλή ενέκρινε ψήφισμα, με το οποίο διέκοπτε τις εργασίες της για πέντε μήνες, μέχρι τις 30 του Σεπτέμβρη. Αλλά δεν τις ξανάρχισε, αφού στις 4 του Αυγούστου 1936 κηρύχτηκε η δικτατορία.

Το καθεστώς της 4ης Αυγούστου αποτελούσε την πολιτική έκφραση των συμφερόντων της αστικής τάξης στο επίπεδο της διακυβέρνησης. Ηταν η αναγκαία δύναμη στήριξης και ενίσχυσης του ελληνικού καπιταλισμού - στο πλαίσιο του ιμπεριαλιστικού συστήματος - σε συνθήκες προετοιμασίας του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου.

Ο κίνδυνος φασιστικής εκτροπής και της επιβολής δικτατορίας δεν προέκυψε ξαφνικά στα 1936. Προετοιμαζόταν χρόνια πριν, και το ΚΚΕ, σε σχέση με τα αστικά κόμματα, ήταν το μόνο που επιδίωκε, με την οργάνωση της πάλης της εργατικής τάξης και των άλλων λαϊκών στρωμάτων, να αποτρέψει αυτήν την προοπτική, που τη διαμόρφωναν οι διεθνείς εξελίξεις και κυρίως η άνοδος του φασισμού στην Ευρώπη, η παγκόσμια οικονομική κρίση στα 1929-1933 και η προσπάθεια σταθεροποίησης του καπιταλισμού και των μονοπωλίων στην Ελλάδα.

Οι συνθήκες για το εργατικό και το κομμουνιστικό κίνημα στην Ελλάδα είχαν δυσκολέψει από τα σκληρά αντιδραστικά κατασταλτικά μέτρα της κυβέρνησης Βενιζέλου, ειδικά ενάντια στο ΚΚΕ, κυρίως μετά το διαβόητο νόμο για το «Ιδιώνυμο». Η διεθνής οικονομική κρίση χτύπησε και την ελληνική οικονομία. Η βιομηχανική παραγωγή, σε σύγκριση με το 1928, μειώθηκε το 1931 κατά 14,8%. Η αξία της αγροτικής παραγωγής, από 11 δισ. δρχ. το 1929, έπεσε στα 5 δισ. δρχ. το 1931. Οι εξαγωγές σταφίδας και καπνού μειώθηκαν κατά 30% την ίδια περίοδο, ενώ οι άνεργοι από 50.000 το 1929, έφτασαν τις 200.000 το 1931. Η άρχουσα τάξη σ' αυτές τις συνθήκες ενισχύει τη διαπλοκή της με το ξένο κεφάλαιο, κυρίως το εγγλέζικο, και έχουμε ένταση της διείσδυσής του στην Ελλάδα.

Η δράση του ΚΚΕ για την αποτροπή του κινδύνου

Σ' αυτές τις συνθήκες, αναπτύσσεται πολύμορφη λαϊκή δράση, ξεσπούν αγώνες, με διεκδικήσεις για την αντιμετώπιση των συνεπειών της κρίσης που έπεφταν ολόκληρες στις πλάτες του λαού, διαμορφώνοντας νέα κατάσταση για τη χώρα, σε συνδυασμό με την πάλη κατά της επιβολής φασιστικής δικτατορίας. Σ' αυτά τα πλαίσια, στις 6 του Απρίλη του 1934, δημοσιεύτηκε στο «Ριζοσπάστη» Διακήρυξη με υπογραφές γνωστών προοδευτικών διανοουμένων, καλλιτεχνών και άλλων παραγόντων του εργατικού κινήματος για τη σύγκληση «Πανελλαδικού Αντιφασιστικού Συνεδρίου». Η τότε κυβέρνηση Τσαλδάρη απαγόρευσε αυτό το συνέδριο, το οποίο, όμως, συνήλθε ως «Πανελλαδική Αντιφασιστική Συνδιάσκεψη» τον Ιούνη του 1934. Τον Οκτώβρη του 1934, με πρωτοβουλία του ΚΚΕ, υπογράφτηκε σύμφωνο κοινής δράσης για την αποτροπή του κινδύνου στρατιωτικοφασιστικής δικτατορίας, από το ΚΚΕ, το Αγροτικό Κόμμα, τη ΓΣΕΕ, την Ενωτική ΓΣΕΕ (ταξικός πόλος στο συνδικαλιστικό κίνημα) και τα Ανεξάρτητα Συνδικάτα.

Το Δεκέμβρη του 1935, το 6ο Συνέδριο του ΚΚΕ εκτίμησε ως άμεσο τον κίνδυνο του πολέμου, κυρίως από τη φασιστική Ιταλία, και καθόρισε ότι «το καθήκον τόσο της απόκρουσης της άμεσης απειλής του πολέμου, όσο και της υπεράσπισης της ανεξαρτησίας και της ακεραιότητας της χώρας από τους ξένους ιμπεριαλιστές... πέφτει πάνω στο Κόμμα μας».

Το Κόμμα, αμέσως μετά το Συνέδριο, το Γενάρη του 1936, συγκρότησε με το Αγροτικό Κόμμα Ελλάδας το συνασπισμό του «Παλλαϊκού Μετώπου».

Το επόμενο χρονικό διάστημα εντείνονται οι απεργιακές κινητοποιήσεις, με κορυφαία αυτήν του Μάη στη Θεσσαλονίκη, που πέρασε στην Ιστορία, από τα γεγονότα στις 9 του Μάη, με το δολοφονικό χτύπημα της Χωροφυλακής, τη συνέχιση τις επόμενες μέρες, τη συναδέλφωση λαού-στρατού στη Θεσσαλονίκη και την καταστολή της από στρατό που ήρθε από τη Λάρισα.

Το ΚΚΕ συνεχίζει να προειδοποιεί για την επερχόμενη δικτατορία και να καλεί σε δράση για τη ματαίωσή της. Τον Ιούλη του 1936, συγκροτεί με το Αγροτικό Κόμμα το «Λαϊκό Μέτωπο», ενώ η Ενωτική ΓΣΕΕ μαζί με τη ΓΣΕΕ καλούν σε απεργία ενάντια στο νομοσχέδιο του Μεταξά για δήμευση των κεφαλαίων των ασφαλιστικών ταμείων. Το κατεστημένο δεν ανεχόταν άλλο αυτήν την κατάσταση. Δεν είχε άλλο δρόμο αντιμετώπισης από την επιβολή δικτατορίας, με την ανοχή και στήριξη του αστικού πολιτικού κόσμου. Ετσι, το ΚΚΕ πέρασε στην παρανομία, το ταξικό εργατικό κίνημα χτυπήθηκε, όπως και κάθε αγωνιστική αντιπολεμική δράση. Γενικότερα η αντίσταση του λαού δεχόταν καθημερινά τη φασιστική βαρβαρότητα σ' όλες τις εκφάνσεις της ζωής του.

«Βασική αιτία που κατάφερε να επιβληθεί η δικτατορία στάθηκε η υποστήριξη που βρήκε - ενεργητική είτε παθητική - στα αστικά κόμματα (...) Οι πολιτικοί αρχηγοί των "Φιλελευθέρων", "Προοδευτικών", "Λαϊκών", "Εργατο-αγροτικών" κλπ. κομμάτων δώσανε ψήφο ανοχής στον Μεταξά κι όταν κηρύχτηκε η δικτατορία δεν αντέδρασαν καθόλου». Αυτή δε η φασιστική κυβέρνηση διαχειριζόταν την εξουσία όταν ο ιταλικός φασισμός εισέβαλε στις 28 του Οκτώβρη 1940 στην Ελλάδα.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

Πηγές:

-- Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, τόμος 1ος.

-- Μάκη Μαΐλη: «Ο αστικός πολιτικός κόσμος και η 4η Αυγούστου», ΚΟΜΕΠ, τεύχος 4, 2001.

Λ.

    

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

2/8/2009

 -- Οι κομμουνιστές προειδοποίησαν και οργάνωσαν τη λαϊκή πάλη

4/8/2004

 -- Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου 1936

4/8/2002

 -- Γιατί και πώς επιβλήθηκε

4/8/1999

 -- Συναλλαγή με το αστικό πολιτικό κατεστημένο

19/11/1998

 -- Ενάντια στην κρίση και στο φασισμό

Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου 1936

Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου 1936

Τρομοκρατία της 4ης Αυγούστου

Το πρωί της 4ης Αυγούστου 1936, ο «Ριζοσπάστης», από την πρώτη του σελίδα, γράφει ότι εντός της ημέρας επίκειται δικτατορία από τον Ιωάννη Μεταξά. Πράγματι, το βράδυ στις 8, ο Μεταξάς συγκάλεσε Υπουργικό Συμβούλιο, όπου αποφασίστηκε να κηρυχτεί σ' όλη την επικράτεια ο στρατιωτικός νόμος και ανεστάλη η ισχύς βασικών άρθρων του Συντάγματος. Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου ήταν ήδη γεγονός και ο «Ριζοσπάστης» και το ΚΚΕ, δυστυχώς, δικαιώθηκαν στις προβλέψεις τους. Το καθεστώς της 4ης Αυγούστου αποτελούσε την πολιτική έκφραση των συμφερόντων της αστικής τάξης στο επίπεδο της διακυβέρνησης. Ηταν η αναγκαία δύναμη στήριξης και ενίσχυσης του ελληνικού καπιταλισμού - στα πλαίσια του ιμπεριαλιστικού συστήματος - σε συνθήκες προετοιμασίας του β' Παγκόσμιου Πολέμου.

Τι προηγήθηκε

Ας δούμε όμως τι προηγήθηκε. Το Γενάρη του 1936, έγιναν βουλευτικές εκλογές με απλή αναλογική. Πρώτο κόμμα αναδείχτηκε το «Λαϊκό Κόμμα» του Τσαλδάρη, που εξέλεξε 143 βουλευτές, ενώ το κόμμα των «Φιλελευθέρων» του Σοφούλη εξέλεξε 142. Το «Παλλαϊκό Μέτωπο» (συνεργασία ΚΚΕ - ΑΚΕ), έβγαλε 15 έδρες. Μονοκομματική κυβέρνηση δεν μπορούσε να αναδειχτεί. Ετσι, ο Σοφούλης, άρχισε επαφές με τον Τσαλδάρη, αλλά δεν επιτεύχτηκε συνεργασία.

Μπροστά σ' αυτήν την κατάσταση, ο Ι. Μεταξάς, σε συνεργασία με τον Εγγλέζο πρεσβευτή Ουάτερλοου, το Παλάτι, με αστούς πολιτικούς (των «Λαϊκών» και των «Φιλελευθέρων»), προετοιμάζουν το έδαφος για εγκαθίδρυση δικτατορίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι μια από τις προτάσεις του «Κόμματος Φιλελευθέρων» για την πρωθυπουργία ήταν να την αναλάβει (στα πλαίσια συμμαχίας κομμάτων) ο Ι. Μεταξάς. Ο Τσαλδάρης ζητούσε από το ΚΚΕ την υποστήριξή του στη Βουλή, για να σχηματίσει αυτός κυβέρνηση και όχι ο Σοφούλης. Από την άλλη, οι διαπραγματεύσεις «Παλλαϊκού Μετώπου» και «Κόμματος Φιλελευθέρων» κατέληξαν στο «Σύμφωνο Σοφούλη - Σκλάβαινα», το οποίο δεν τηρήθηκε από τους «Φιλελεύθερους» και δημοσιοποιήθηκε από το «Παλλαϊκό Μέτωπο».

Με βάση το «Σύμφωνο Σοφούλη - Σκλάβαινα», το «Παλλαϊκό Μέτωπο» θα έδινε ψήφο ανοχής στην κυβέρνηση Σοφούλη και στο προεδρείο της Βουλής, ενώ η κυβέρνηση θα ακύρωνε αναδρομικά τη διάταξη του εκλογικού νόμου, που αφαιρούσε τα εκλογικά δικαιώματα όσων είχαν καταδικαστεί με το «Ιδιώνυμο», θα καταργούσε τις επιτροπές ασφάλειας, θα έδινε αμνηστία σ' όλους τους πολιτικούς κρατούμενους, τους εξόριστους, θα διέλυε τις φασιστικές οργανώσεις, θα καθιέρωνε πάγιο εκλογικό σύστημα την απλή αναλογική, θα μείωνε την τιμή του ψωμιού, θα απαγόρευε την προσωποκράτηση για οφειλές προς το Δημόσιο μέχρι 3.000 δρχ., θα προχωρούσε στην εφαρμογή της Κοινωνικής Ασφάλισης, και θα καθιέρωνε 5χρονο χρεοστάσιο χωρίς όρους για τα χρέη των αγροτών σε τράπεζες και ιδιώτες.

Ολο αυτό το χρονικό διάστημα, υπήρχε η υπηρεσιακή κυβέρνηση Δεμερτζή, που στις αρχές Μάρτη 1936 τοποθέτησε στο υπουργείο Στρατιωτικών τον Ι. Μεταξά. Στο μεταξύ, ο Ελευθέριος Βενιζέλος από το Παρίσι είχε στείλει επιστολή, που υποστήριζε δικτατορική λύση, σαν τη μόνη δυνατή λύση της πολιτικής κρίσης, δηλαδή των δυσκολιών για δημιουργία κυβέρνησης. Τελικά, η εντολή σχηματισμού κυβέρνησης ανατέθηκε από τον Γεώργιο τον Β' στον Δεμερτζή, που στις 14 Μάρτη σχημάτισε τη δεύτερη κυβέρνησή του. Σ' αυτήν την κυβέρνηση, ο Μεταξάς έγινε αντιπρόεδρος, ενώ παρέμεινε και υπουργός των Στρατιωτικών και της Αεροπορίας.

Στις 13 Απρίλη πέθανε ο Δεμερτζής. Ο βασιλιάς όρισε πρωθυπουργό τον Ι. Μεταξά. Τον όρκισε το ίδιο απόγευμα, δίχως να πάρει τη γνώμη της Βουλής! Παρ' όλ' αυτά όλα τα αστικά κόμματα έδωσαν ψήφο εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση Μεταξά! Μόνο οι βουλευτές του «Παλλαϊκού Μετώπου» την καταψήφισαν, όπως και οι Γ. Παπανδρέου, Κ. Βλαχοθανάσης και Ανδρ. Δενδρινός. Υπήρξαν και 4 αποχές. Τα «υπέρ» ήταν 241 ψήφοι.

Στις 30 Απρίλη, η Βουλή ενέκρινε ψήφισμα, με το οποίο διέκοπτε τις εργασίες της για πέντε μήνες μέχρι τις 30 Σεπτέμβρη. Αλλά δεν τις ξανάρχισε, αφού στις 4 Αυγούστου 1936κηρύχτηκε η δικτατορία.

Ο κίνδυνος φασιστικής εκτροπής και της επιβολής δικτατορίας δεν προέκυψε ξαφνικά στα1936. Προετοιμαζόταν χρόνια πριν, και το ΚΚΕ, σε σχέση με τα αστικά κόμματα, ήταν το μόνο που επιδίωκε, με την οργάνωση της πάλης της εργατικής τάξης και των άλλων λαϊκών στρωμάτων, να αποτρέψει αυτήν την προοπτική, που τη διαμόρφωναν οι διεθνείς εξελίξεις και κυρίως η άνοδος του φασισμού στην Ευρώπη, η παγκόσμια οικονομική κρίση στα 1929 - 1933 και η προσπάθεια σταθεροποίησης του καπιταλισμού και των μονοπωλίων στην Ελλάδα.

Οι συνθήκες για το εργατικό και το κομμουνιστικό κίνημα στην Ελλάδα είχαν δυσκολέψει από τα σκληρά αντιδραστικά κατασταλτικά μέτρα της κυβέρνησης Βενιζέλου, ειδικά ενάντια στο ΚΚΕ, κυρίως μετά το διαβόητο νόμο για το «Ιδιώνυμο». Η διεθνής οικονομική κρίση χτύπησε και την ελληνική οικονομία. Η βιομηχανική παραγωγή, σε σύγκριση με το 1928, μειώθηκε το 1931 κατά 14,8%. Η αξία της αγροτικής παραγωγής, από 11 δισ. δρχ. το 1929, έπεσε στα 5 δισ. δρχ. το 1931. Οι εξαγωγές σταφίδας και καπνού μειώθηκαν κατά 30% την ίδια περίοδο, ενώ οι άνεργοι από 50.000 το 1929, έφτασαν τις 200.000 το 1931. Η άρχουσα τάξη σ' αυτές τις συνθήκες ενισχύει τη διαπλοκή της με το ξένο κεφάλαιο, κυρίως το εγγλέζικο, και έχουμε ένταση της διείσδυσής του στην Ελλάδα.

Το ΚΚΕ παλεύει και προειδοποιεί

Σ' αυτές τις συνθήκες, αναπτύσσεται πολύμορφη λαϊκή δράση, ξεσπούν αγώνες, με διεκδικήσεις για την αντιμετώπιση των συνεπειών της κρίσης που έπεφταν ολόκληρες στις πλάτες του λαού, διαμορφώνοντας νέα κατάσταση για τη χώρα, σε συνδυασμό με την πάλη κατά της επιβολής φασιστικής δικτατορίας. Σ' αυτά τα πλαίσια, στις 6 Απρίλη του 1934, δημοσιεύτηκε στο «Ριζοσπάστη» Διακήρυξη με υπογραφές γνωστών προοδευτικών διανοουμένων καλλιτεχνών και άλλων παραγόντων του εργατικού κινήματος για τη σύγκληση «Πανελλαδικού Αντιφασιστικού Συνεδρίου». Η τότε κυβέρνηση Τσαλδάρη απαγόρευσε αυτό το συνέδριο, το οποίο, όμως, συνήλθε ως «Πανελλαδική Αντιφασιστική Συνδιάσκεψη» τον Ιούνη του 1934. Τον Οκτώβρη του 1934, με πρωτοβουλία του ΚΚΕ, υπογράφτηκε σύμφωνο κοινής δράσης για την αποτροπή του κινδύνου στρατιωτικοφασιστικής δικτατορίας, από το ΚΚΕ, το Αγροτικό Κόμμα, τη ΓΣΕΕ, την Ενωτική ΓΣΕΕ και τα Ανεξάρτητα Συνδικάτα.

Το Δεκέμβρη του 1935, το 6ο Συνέδριο του ΚΚΕ εκτίμησε ως άμεσο τον κίνδυνο του πολέμου, κυρίως από τη φασιστική Ιταλία και καθόρισε ότι «το καθήκον τόσο της απόκρουσης της άμεσης απειλής του πολέμου, όσο και της υπεράσπισης της ανεξαρτησίας και της ακεραιότητας της χώρας από τους ξένους ιμπεριαλιστές... πέφτει πάνω στο Κόμμα μας».

Το Κόμμα, αμέσως μετά το Συνέδριο, το Γενάρη του 1936, συγκρότησε με το Αγροτικό Κόμμα Ελλάδας το συνασπισμό του «Παλλαϊκού Μετώπου».

Το επόμενο χρονικό διάστημα εντείνονται οι απεργιακές κινητοποιήσεις, με κορυφαία αυτήν του Μάη στη Θεσσαλονίκη, που πέρασε στην ιστορία, από τα γεγονότα στις 9 Μάη, με το δολοφονικό χτύπημα της Χωροφυλακής, τη συνέχιση τις επόμενες μέρες, τη συναδέλφωση λαού - στρατού στη Θεσσαλονίκη και την καταστολή της από στρατό που ήρθε από τη Λάρισα.

Το ΚΚΕ συνεχίζει να προειδοποιεί για την επερχόμενη δικτατορία και να καλεί σε δράση για τη ματαίωσή της. Τον Ιούλη του 1936, συγκροτεί με το Αγροτικό Κόμμα το «Λαϊκό Μέτωπο», ενώ η Ενωτική ΓΣΕΕ, μαζί με τη ΓΣΕΕ, καλούν σε απεργία ενάντια στο νομοσχέδιο του Μεταξά για δήμευση των κεφαλαίων των ασφαλιστικών ταμείων. Το κατεστημένο δεν ανεχόταν άλλο αυτήν την κατάσταση. Δεν είχε άλλο δρόμο αντιμετώπισης, από την επιβολή δικτατορίας, με την ανοχή και στήριξη του αστικού πολιτικού κόσμου.

Ο Νίκος Μπελογιάννης στο βιβλίο του «Το ξένο κεφάλαιο στην Ελλάδα», αναφέρει χαρακτηριστικά:

«"Η μοναρχοφασιστική δικτατορία της 4ης Αυγούστου εκφράζει τη θέληση της αστοτσιφλικάδικης πλουτοκρατικής ολιγαρχίας, της μοναρχίας και του ξένου κεφαλαίου να πνίξουν τη λαϊκή θέληση που απειλούσε την κυριαρχία τους και να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντά τους" (Ν. Ζαχαριάδης). Βασική αιτία που κατάφερε να επιβληθεί η δικτατορία στάθηκε η υποστήριξη που βρήκε - ενεργητική είτε παθητική - στα αστικά κόμματα (...) Οι πολιτικοί αρχηγοί των "Φιλελευθέρων", "Προοδευτικών", "Λαϊκών", "Εργατο-αγροτικών" κλπ. κομμάτων δώσανε ψήφο ανοχής στον Μεταξά κι όταν κηρύχτηκε η δικτατορία δεν αντέδρασαν καθόλου».

Πηγές:

-- Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, τόμος 1ος.

-- Μάκη Μαΐλη: «Ο αστικός πολιτικός κόσμος και η 4η Αυγούστου», ΚΟΜΕΠ, τεύχος 4, 2001.

Επιμέλεια
Στέφανος ΚΡΗΤΙΚΟΣ

    

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

20/11/2011

 -- Πώς οι αστικές δυνάμεις της εποχής στήριξαν τον κοινοβουλευτικό Μεταξά και στη δικτατορία της 4ης Αυγούστου

19/5/2005

 -- Ο φασισμός στην Ελλάδα

4/8/2004

 -- Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου 1936

4/8/1999

 -- Συναλλαγή με το αστικό πολιτικό κατεστημένο

19/11/1998

 -- Ενάντια στην κρίση και στο φασισμό

Σελίδα 10

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΠΡΟΕΔΡΟ TOY ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΣΚΡΙΠΣ - ΧΑΟΥΑΡΝΤ ΝΙΟΥΣ ΠΕΪΠΕΡΣ κ. ΡΟΪ ΧΑΟΥΑΡΝΤ

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΠΡΟΕΔΡΟ TOY ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΣΚΡΙΠΣ - ΧΑΟΥΑΡΝΤ ΝΙΟΥΣ ΠΕΪΠΕΡΣ κ. ΡΟΪ ΧΑΟΥΑΡΝΤ

1η Μάρτη 1936

Σχετικά με τις διεθνείς εξελίξεις και τον πόλεμο

Χάουαρντ. Ποιες θα είναι, κατά τη γνώμη Σας, οι συνέπειες των πρόσφατων γεγονότων στην Ιαπωνία για την κατάσταση στην Απω Ανατολή;

Στάλιν. Για την ώρα είναι δύσκολο να πούμε. Υπάρχουν γι' αυτό πάρα πολύ λίγα υλικά. Η εικόνα δεν είναι αρκετά σαφής.

Χάουαρντ. Ποια θα είναι η στάση της Σοβιετικής Ενωσης στην περίπτωση, που η Ιαπωνία αποφασίσει για σοβαρή επίθεση ενάντια στη Λαϊκή Δημοκρατία της Μογγολίας;

Στάλιν. Στην περίπτωση που η Ιαπωνία αποφασίσει να επιτεθεί κατά της Λαϊκής Δημοκρατίας της Μογγολίας, επιβουλευόμενη την ανεξαρτησία της, θα χρειαστεί, να βοηθήσουμε τη Λαϊκή Δημοκρατία της Μογγολίας. Ο αναπληρωτής του Λιτβίνοφ, Στομνιάκοφ έκανε κιόλας πρόσφατα, δήλωση σχετικά μ' αυτό στον Ιάπωνα πρεσβευτή στη Μόσχα, επισημαίνοντας τις σταθερές φιλικές σχέσεις που η ΕΣΣΔ διατηρεί με τη ΛΔΜ από το 1921. Θα βοηθήσουμε τη ΛΔΜ, όπως τη βοηθήσαμε και το 1921.

Χάουαρντ. Επομένως, η ιαπωνική απόπειρα να καταλάβει το Ουλάν - Μπατόρ θα οδηγήσει σε θετική ενέργεια της ΕΣΣΔ;

Στάλιν. Ναι, θα οδηγήσει.

Χάουαρντ. Εχουν αναπτύξει οι Ιάπωνες τις τελευταίες μέρες κάποια τέτοια δραστηριότητα στην περιοχή των συνόρων της ΛΔΜ, η οποία (δραστηριότητα) θα θεωρούνταν στην ΕΣΣΔ ως επιθετική;

Στάλιν. Οι Ιάπωνες, φαίνεται, εξακολουθούν να συγκεντρώνουν στρατεύματα στα σύνορα της ΛΔΜ, αλλά δεν παρατηρούνται για την ώρα κάποιες νέες απόπειρες για συνοριακές συγκρούσεις.

Χάουαρντ. Η Σοβιετική Ενωση φοβάται ότι η Γερμανία και η Πολωνία έχουν επιθετικές προθέσεις εναντίον της και προετοιμάζουν στρατιωτική συνεργασία που πρέπει να βοηθήσει να πραγματοποιηθούν αυτές οι προθέσεις. Στο μεταξύ, η Πολωνία δηλώνει την απροθυμία της να επιτρέψει σε οποιαδήποτε ξένα στρατεύματα να χρησιμοποιήσουν το έδαφός της ως βάση για επιχειρήσεις ενάντια σε τρίτο κράτος. Πώς αντιλαμβάνονται στην ΕΣΣΔ μια επίθεση από μέρους της Γερμανίας; Από ποιες θέσεις, προς ποια κατεύθυνση μπορούν να δράσουν τα γερμανικά στρατεύματα;

Στάλιν. Η ιστορία μαρτυρεί ότι, όταν κάποιο κράτος θέλει να πολεμήσει μ' ένα άλλο κράτος, ακόμα και με μη γειτονικό, αρχίζει να ψάχνει να βρει τα σύνορα μέσω των οποίων θα μπορούσε να φτάσει μέχρι τα σύνορα του κράτους στο οποίο θέλει να επιτεθεί. Συνήθως το επιθετικό κράτος βρίσκει τέτοια σύνορα. Τα βρίσκει είτε με τη βοήθεια της βίας, όπως συνέβη το 1914, όταν η Γερμανία επιτέθηκε στο Βέλγιο για να χτυπήσει τη Γαλλία, είτε παίρνει «επί πιστώσει» τέτοια σύνορα, όπως έκανε η Γερμανία με τη Λετονία, ας πούμε, το 1918, προσπαθώντας διαπερνώντας τα να εισβάλει στην Πετρούπολη. Δεν ξέρω ποια ακριβώς σύνορα μπορεί να προσαρμόσει για τους σκοπούς της η Γερμανία, αλλά νομίζω ότι μπορούν να βρεθούν εθελοντές να της δώσουν σύνορα «επί πιστώσει».

Χάουαρντ. Σε όλο τον κόσμο μιλούν για πόλεμο. Αν πράγματι είναι αναπόφευκτος ο πόλεμος, πότε θα ξεσπάσει, κατά τη γνώμη Σας, κύριε Στάλιν;

Στάλιν. Αυτό δεν είναι δυνατό να προβλεφτεί. Ο πόλεμος μπορεί να ξεσπάσει ξαφνικά. Σήμερα, οι πόλεμοι δεν κηρύσσονται. Απλώς αρχίζουν. Ομως, από την άλλη μεριά, θεωρώ ότι δυναμώνουν οι θέσεις των φίλων της ειρήνης. Οι φίλοι της ειρήνης μπορούν να δρουν ανοιχτά, στηρίζονται στη δύναμη της κοινής γνώμης, στη διάθεσή τους υπάρχουν τέτοια εργαλεία, όπως, για παράδειγμα, η Κοινωνία των Εθνών. Εδώ βρίσκεται το πλεονέκτημα των φίλων της ειρήνης. Η δύναμή τους έγκειται στο ότι η δράση τους ενάντια στον πόλεμο στηρίζεται στη θέληση πλατιών λαϊκών μαζών. Σε όλο τον κόσμο δεν υπάρχει λαός που να θέλει τον πόλεμο. Σε ό,τι αφορά τους εχθρούς της ειρήνης, αυτοί αναγκάζονται να εργάζονται κρυφά. Αυτό είναι το μειονέκτημα των εχθρών της ειρήνης. Εξάλλου, δεν αποκλείεται ότι ακριβώς εξαιτίας αυτού μπορούν να τολμήσουν έναν πολεμικό τυχοδιωκτισμό, σαν πράξη, απόγνωσης.

Μια από τις νεότερες επιτυχίες της υπόθεσης των φίλων της ειρήνης είναι η επικύρωση του γαλλοσοβιετικού συμφώνου αμοιβαίας βοήθειας από τη γαλλική Βουλή. Το σύμφωνο αυτό αποτελεί ένα ορισμένο εμπόδιο για τους εχθρούς της ειρήνης.

Χάουαρντ. Αν εκραγεί πόλεμος, τότε σε ποιο μέρος του κόσμου μπορεί να ξεσπάσει νωρίτερα; Πού έχουν πυκνώσει περισσότερο τα απειλητικά σύννεφα του πολέμου - στην Ανατολή ή τη Δύση;

Στάλιν. Υπάρχουν, κατά τη γνώμη μου, δύο εστίες πολεμικού κινδύνου. Η πρώτη εστία βρίσκεται στην Απω Ανατολή, στην περιοχή της Ιαπωνίας. Εχω υπόψη μου τις επανειλημμένες δηλώσεις Ιαπώνων στρατιωτικών με απειλές προς άλλα κράτη. Η δεύτερη εστία βρίσκεται στην περιοχή της Γερμανίας. Είναι δύσκολο να πούμε ποια εστία είναι πιο απειλητική, αλλά και οι δυο υπάρχουν και λειτουργούν. Σε σύγκριση με αυτές τις δυο βασικές εστίες πολεμικού κινδύνου ο ιταλοαβησσυνός πόλεμος αποτελεί επεισόδιο. Για την ώρα τη μεγαλύτερη δραστηριότητα εκδηλώνει η εστία κινδύνου της Απω Ανατολής. Είναι, ωστόσο, πιθανό να μετατοπιστεί στην Ευρώπη το κέντρο αυτού του κινδύνου. Αυτό μαρτυρεί τουλάχιστον η πρόσφατη συνέντευξη του κ. Χίτλερ, που παραχώρησε σε γαλλική εφημερίδα. Σ' αυτή τη συνέντευξη ο Χίτλερ σαν να προσπαθεί να μιλήσει για φιλειρηνικά πράγματα, αλλά αυτή η «ειρηνοφιλία» του περιέχει τόσες πολλές απειλές προς τη Γαλλία και τη Σοβιετική Ενωση, που από την «ειρηνοφιλία» δε μένει τίποτα. Οπως βλέπετε, ακόμα κι όταν ο κ. Χίτλερ θέλει να μιλήσει για την ειρήνη, δεν μπορεί να αποφύγει τις απειλές. Αυτό είναι ένα σύμπτωμα.

Χάουαρντ. Σε τι έγκειται, κατά τη γνώμη Σας, η βασική αιτία του σημερινού πολεμικού κινδύνου;

Στάλιν. Στον καπιταλισμό.

Χάουαρντ. Σε ποιες ακριβώς εκδηλώσεις του καπιταλισμού;

Στάλιν. Στις ιμπεριαλιστικές κατακτητικές εκδηλώσεις του.

Θυμάστε πώς ξέσπασε ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος; Ξέσπασε από την επιθυμία να μοιραστεί ο κόσμος. Τώρα υπάρχουν τα ίδια κίνητρα.

Υπάρχουν καπιταλιστικά κράτη που θεωρούν τον εαυτό τους αδικημένο από την προηγούμενη μοιρασιά των σφαιρών επιρροής, των εδαφών, των πηγών πρώτων υλών, των αγορών κλπ. τα οποία θα ήθελαν να τα ξαναμοιράσουν προς όφελός τους. Ο καπιταλισμός στην ιμπεριαλιστική του φάση είναι ένα τέτοιο σύστημα, που θεωρεί τον πόλεμο νόμιμη μέθοδο επίλυσης των διεθνών αντιθέσεων, μέθοδο νόμιμη, αν όχι νομικά, όμως στην ουσία.

Υπόθεση κάθε λαού η επανάσταση στη χώρα του

Χάουαρντ. Δε θεωρείτε ότι και στις καπιταλιστικές χώρες μπορεί να υπάρχει ένας βάσιμος φόβος μήπως η Σοβιετική Ενωση αποφασίσει να επιβάλει με τη βία σε άλλους λαούς τις πολιτικές θεωρίες της;

Στάλιν. Δεν υπάρχει καμιά βάση για τέτοιους φόβους. Αν νομίζετε ότι οι σοβιετικοί άνθρωποι θέλουν μόνοι τους, και μάλιστα με τη βία, να αλλάξουν το πρόσωπο των γύρω κρατών, πλανάστε οικτρά. Οι σοβιετικοί άνθρωποι θέλουν, φυσικά, να αλλάξει το πρόσωπο των γύρω κρατών, αλλά αυτό είναι υπόθεση των ίδιων των γύρω κρατών. Δε βλέπω ποιον κίνδυνο μπορούν να βλέπουν τα γύρω κράτη στις ιδέες των σοβιετικών ανθρώπων, αν αυτά τα κράτη κάθονται πράγματι γερά πάνω στη σέλα.

Χάουαρντ. Σημαίνει, άραγε, αυτή η δήλωσή Σας ότι η Σοβιετική Ενωση έχει εγκαταλείψει, σε κάποιο βαθμό, τα σχέδια και τις προθέσεις της να πραγματοποιήσει παγκόσμια επανάσταση;

Στάλιν. Ποτέ δεν είχαμε τέτοια σχέδια και προθέσεις.

Χάουαρντ. Μου φαίνεται, κύριε Στάλιν, ότι σε όλο τον κόσμο για πολύ καιρό δημιουργούνταν διαφορετική εντύπωση.

Στάλιν. Αυτό το θεωρώ καρπό παρεξήγησης.

Χάουαρντ. Τραγική παρεξήγηση;

Στάλιν. Οχι, κωμική. Ή μάλλον κωμικοτραγική. Βλέπετε, εμείς, οι μαρξιστές, θεωρούμε ότι η επανάσταση θα γίνει και σε άλλες χώρες. Θα γίνει, όμως, μόνο τότε όταν θα το κρίνουν δυνατό ή απαραίτητο οι λαοί αυτών των χωρών. Η εξαγωγή της επανάστασης είναι ανοησία. Η κάθε χώρα, αν το θελήσει θα πραγματοποιήσει η ίδια την επανάστασή της, ενώ αν δεν το θελήσει, τότε δε θα υπάρξει επανάσταση. Να, για παράδειγμα, η χώρα μας θέλησε να κάνει επανάσταση και την έκανε και τώρα οικοδομούμε τη νέα, αταξική κοινωνία. Να υποστηρίξουμε, όμως, ότι θέλουμε να κάνουμε επανάσταση σε άλλες χώρες, επεμβαίνοντας στη ζωή τους, σημαίνει να πούμε κάτι που δεν υπάρχει και που ποτέ δεν κηρύξαμε.

Για τις σχέσεις ΕΣΣΔ - ΗΠΑ και τη δράση των Κομμουνιστικών Κομμάτων

Χάουαρντ. Κατά τη σύναψη διπλωματικών σχέσεων ανάμεσα στην ΕΣΣΔ και τις ΗΠΑ, ο Πρόεδρος Ρούζβελτ και ο κ. Λιτβίνοφ αντάλλαξαν ταυτόσημες διακοινώσεις για το ζήτημα της προπαγάνδας. Στο 4ο σημείο της επιστολής του κ. Λιτβίνοφ προς τον Πρόεδρο Ρούζβελτ αναφερόταν ότι η Σοβιετική κυβέρνηση υποχρεούται «να μην επιτρέπει τη δημιουργία ή την παραμονή στο έδαφός της οποιωνδήποτε οργανώσεων ή ομάδων και να λαμβάνει στο έδαφός της προληπτικά μέτρα ενάντια στη δράση οποιωνδήποτε οργανώσεων ή ομάδων ή εκπροσώπων, ή αξιωματούχων οποιωνδήποτε οργανώσεων ή ομάδων που αφορούν στις Ηνωμένες Πολιτείες στο σύνολό τους, ή σε κάποιο τμήμα τους, ή στο έδαφος ή στις κτήσεις τους και που έχουν σκοπό την ανατροπή ή την προετοιμασία ανατροπής ή την αλλαγή με τη βία του πολιτικού ή του κοινωνικού συστήματος». Σας παρακαλώ, κύριε Στάλιν, να μου εξηγήσετε, γιατί ο κ. Λιτβίνοφ υπέγραψε αυτή την επιστολή, αφού η τήρηση των υποχρεώσεων σ' αυτό το σημείο είναι ασυμβίβαστη με τις επιθυμίες της Σοβιετικής Ενωσης, ή δεν είναι στο χέρι της;

Στάλιν. Η τήρηση των υποχρεώσεων με βάση το σημείο που αναφέρατε είναι στο χέρι μας. Τηρήσαμε και θα τηρούμε αυτές τις υποχρεώσεις.

Σύμφωνα με το Σύνταγμά μας, οι πολιτικοί πρόσφυγες έχουν το δικαίωμα να διαμένουν στο έδαφός μας. Τους παρέχουμε το δικαίωμα ασύλου το ίδιο ακριβώς, όπως και οι ΗΠΑ παρέχουν το δικαίωμα ασύλου σε πολιτικούς πρόσφυγες. Είναι ολοφάνερο ότι όταν ο Λιτβίνοφ υπέγραφε αυτή την επιστολή είχε ως γνώμονα ότι οι υποχρεώσεις που περιέχει αυτό έχουν αμοιβαίο χαρακτήρα. Εσείς, κύριε Χάουαρντ, θεωρείται ότι η συμφωνία Ρούζβελτ - Λιτβίνοφ έχει αντιφάσεις, αφού στο έδαφος των ΗΠΑ βρίσκονται Ρώσοι λευκοφρουροί πρόσφυγες που διεξάγουν προπαγάνδα κατά των Σοβιέτ και υπέρ του καπιταλισμού, έχουν την υλική υποστήριξη Αμερικανών πολιτών και αποτελούν ενίοτε ομάδες τρομοκρατών;

Προφανώς, αυτοί οι πρόσφυγες απολαμβάνουν του δικαιώματος ασύλου που υπάρχει και στις ΗΠΑ. Σε ό,τι μας αφορά, δε θα ανεχόμασταν ποτέ στο έδαφός μας ούτε έναν τρομοκράτη, ενάντια σε οποιονδήποτε κι αν αυτός σχεδίαζε τα εγκλήματά του. Οπως φαίνεται, στις ΗΠΑ το δικαίωμα ασύλου ερμηνεύεται ευρύτερα απ' ό,τι στη χώρα μας. Τι να πούμε, δεν έχουμε παράπονο.

Θα μου αντιτάξετε, πιθανόν, ότι συμπονούμε αυτούς τους πολιτικούς πρόσφυγες που βρίσκονται στο έδαφός μας. Μα μήπως δεν υπάρχουν Αμερικανοί πολίτες, που συμπαθούν τους λευκοφρουρούς πρόσφυγες, οι οποίοι διεξάγουν προπαγάνδα υπέρ του καπιταλισμού και κατά των Σοβιέτ; Επομένως, για ποιο πράγμα γίνεται λόγος; Γίνεται λόγος για το να μη βοηθούνται αυτά τα άτομα, να μη χρηματοδοτείται η δραστηριότητα τους. Γίνεται λόγος οι αξιωματούχοι και των δύο χωρών να μην επεμβαίνουν στην εσωτερική ζωή της άλλης χώρας. Οι αξιωματούχοι μας τηρούν έντιμα αυτή την υποχρέωση. Αν κάποιος απ' αυτούς έσφαλε, ας μας το πουν.

Αν το παρατραβήξουμε και απαιτήσουμε την απέλαση όλων των λευκοφρουρών προσφύγων από τις ΗΠΑ, τότε θα ήταν επιβουλή στο δικαίωμα ασύλου, που έχει διακηρυχτεί και στις ΗΠΑ και στην ΕΣΣΔ. Πρέπει εδώ να αποδεχτούμε ένα λογικό όρο για τις απαιτήσεις και ανταπαιτήσεις. Ο Λιτβίνοφ υπέγραψε την επιστολή του προς τον Πρόεδρο Ρούζβελτ όχι ως ιδιώτης, αλλά ως εκπρόσωπος του κράτους, το ίδιο ακριβώς, όπως έκανε και ο Πρόεδρος Ρούζβελτ. Η συμφωνία τους είναι συμφωνία ανάμεσα σε δύο κράτη. Υπογράφοντας αυτή τη συμφωνία, και ο Λιτβίνοφ και ο Πρόεδρος Ρούζβελτ, ως εκπρόσωποι δύο κρατών, είχαν υπόψη τη δραστηριότητα των εκπροσώπων των κρατών τους, οι οποίοι δεν πρέπει και δεν πρόκειται να αναμειγνύονται στις εσωτερικές υποθέσεις της άλλης πλευράς. Το διακηρυγμένο και στις δύο χώρες δικαίωμα ασύλου δε θα μπορούσε να θιχτεί απ' αυτή τη συμφωνία. Σ' αυτά τα πλαίσια πρέπει να ερμηνευτεί η συμφωνία Ρούζβελτ - Λιτβίνοφ, ως συμφωνία εκπροσώπων δύο κρατών.

Χάουαρντ. Μα μήπως οι Αμερικανοί αντιπρόσωποι Μπράουντερ και Ντάρσι δεν καλούσαν στο 7ο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς, που έγινε πέρσι στη Μόσχα, σε βίαιη ανατροπή της αμερικανικής κυβέρνησης;

Στάλιν. Ομολογώ ότι δε θυμάμαι τις ομιλίες των σ. Μπράουντερ και Ντάρσι, δε θυμάμαι, μάλιστα, τι είπαν. Πιθανόν, να είπαν κάτι τέτοιο. Δε δημιούργησαν, όμως, οι σοβιετικοί άνθρωποι το αμερικανικό κομμουνιστικό κόμμα. Αυτό δημιουργήθηκε από Αμερικανούς. Υπάρχει νόμιμα στις ΗΠΑ, προτείνει τους υποψήφιους του για τις εκλογές, συμπεριλαμβανομένων και των προεδρικών. Αν οι σ. Μπράουντερ και Ντάρσι μίλησαν μια φορά στη Μόσχα, τότε στο σπίτι τους, στις ΗΠΑ θα εκφώνησαν παρόμοιους και ασφαλώς ακόμα πιο κατηγορηματικούς λόγους εκατοντάδες φορές, μια και οι Αμερικανοί κομμουνιστές έχουν τη δυνατότητα να κηρύσσουν ελεύθερα τις ιδέες τους. Θα ήταν εντελώς λαθεμένο να θεωρείται η Σοβιετική κυβέρνηση υπεύθυνη για τη δραστηριότητα των Αμερικανών κομμουνιστών.

Χάουαρντ. Ναι, αλλά τούτη τη φορά γίνεται λόγος για δραστηριότητα Αμερικανών κομμουνιστών, που έλαβε χώρα στο σοβιετικό έδαφος, κατά παράβαση του σημείου 4 της συμφωνίας Ρούζβελτ - Λιτβίνοφ.

Στάλιν. Τι είναι η δραστηριότητα ενός κομμουνιστικού κόμματος, πώς μπορεί να εκδηλωθεί; Η δραστηριότητα αυτή συνίσταται συνήθως στην οργάνωση των εργατικών μαζών, στην οργάνωση συγκεντρώσεων, διαδηλώσεων, απεργιών κλπ. Είναι απολύτως ευνόητο ότι οι Αμερικανοί κομμουνιστές δεν μπορούν να τα κάνουν όλα αυτά στο σοβιετικό έδαφος. Στην ΕΣΣΔ δεν υπάρχουν Αμερικανοί εργάτες.

Χάουαρντ. Μπορώ να καταλάβω τη δήλωσή Σας έτσι, ότι, δηλαδή, μπορεί να βρεθεί μια τέτοια ερμηνεία των αμοιβαίων υποχρεώσεων, με βάση την οποία να προστατευτούν και να συνεχιστούν οι καλές σχέσεις ανάμεσα στις χώρες μας;

Στάλιν. Ναι, οπωσδήποτε.

Και την οικοδόμηση του σοσιαλισμού

Χάουαρντ. Αναγνωρίζετε ότι στην ΕΣΣΔ δεν έχει ακόμα οικοδομηθεί η κομμουνιστική κοινωνία. Εχει οικοδομηθεί ο κρατικός σοσιαλισμός. Ο φασισμός στην Ιταλία και ο εθνικοσοσιαλισμός στη Γερμανία ισχυρίζονται ότι έχουν πετύχει παρόμοια αποτελέσματα. Δεν είναι κοινό χαρακτηριστικό για όλα τα εν λόγω κράτη η παραβίαση της ελευθερίας του ατόμου και άλλες στερήσεις προς όφελος του κράτους;

Στάλιν. Η έκφραση «κρατικός σοσιαλισμός» είναι ανακριβής. Με τον όρο αυτό πολλοί εννοούν ένα τέτοιο καθεστώς, στο οποίο ένα ορισμένο μέρος του πλούτου, κάποτε αρκετά σημαντικό, περνάει στα χέρια του κράτους ή υπό τον έλεγχό του, ενώ στην τεράστια πλειονότητα των περιπτώσεων η ιδιοκτησία στα εργοστάσια, στις φάμπρικες, στη γη παραμένει στα χέρια ιδιωτών. Ετσι εννοούν πολλοί τον «κρατικό σοσιαλισμό». Καμιά φορά πίσω απ' αυτό τον όρο κρύβεται ένα καθεστώς, στο οποίο το καπιταλιστικό κράτος, για την προετοιμασία ή τη διεξαγωγή πολέμου, παίρνει υπό τη διαχείρισή του έναν ορισμένο αριθμό ιδιωτικών επιχειρήσεων. Η κοινωνία, που εμείς οικοδομήσαμε, επ' ουδενί λόγω δεν μπορεί να αποκληθεί «κρατικός σοσιαλισμός». Η σοβιετική μας κοινωνία είναι σοσιαλιστική, γιατί η ατομική ιδιοκτησία στα εργοστάσια, στις φάμπρικες, στη γη, στις τράπεζες, στα μέσα μεταφοράς καταργήθηκε στη χώρα μας και αντικαταστάθηκε με την κοινωνική ιδιοκτησία. Η κοινωνική οργάνωση, που εμείς δημιουργήσαμε, μπορεί να ονομαστεί σοβιετική, σοσιαλιστική οργάνωση, που δεν έχει ακόμα πλήρως οικοδομηθεί, αλλά είναι στη βάση της σοσιαλιστική οργάνωση της κοινωνίας. Βάση αυτής της κοινωνίας είναι η κοινωνική ιδιοκτησία: Η κρατική, δηλαδή παλλαϊκή, καθώς και η συνεταιριστική - κολχόζνικη ιδιοκτησία. Ούτε ο ιταλικός φασισμός ούτε ο γερμανικός εθνικο-«σοσιαλισμός» έχουν τίποτα το κοινό με μια τέτοια κοινωνία. Πριν απ' όλα, γιατί η ατομική ιδιοκτησία και στα εργοστάσια, στη γη, στις φάμπρικες, στις τράπεζες, στις μεταφορές κλπ. παρέμεινε εκεί άθικτη και γι' αυτό ο καπιταλισμός παραμένει με όλη την ισχύ του στη Γερμανία και στην Ιταλία.

Ναι, έχετε δίκιο, δεν έχουμε ακόμα οικοδομήσει την κομμουνιστική κοινωνία. Δεν είναι τόσο εύκολο να οικοδομηθεί μια τέτοια κοινωνία. Πιθανόν γνωρίζετε τη διαφορά ανάμεσα στη σοσιαλιστική και την κομμουνιστική κοινωνία. Στη σοσιαλιστική κοινωνία υπάρχει ακόμα μια κάποια περιουσιακή ανισότητα. Αλλά στη σοσιαλιστική κοινωνία δεν υπάρχει πλέον ανεργία, δεν υπάρχει πια εκμετάλλευση, δεν υπάρχει πια καταπίεση των εθνοτήτων. Στη σοσιαλιστική κοινωνία, ο καθένας είναι υποχρεωμένος να εργάζεται, αν και δε λαμβάνει ακόμα για την εργασία του σύμφωνα με τις ανάγκες του, αλλά ανάλογα με την ποσότητα και την ποιότητα της εργασίας που έχει προσφέρει.

Γι' αυτό υπάρχει ακόμα ο μισθός, μάλιστα άνισος, διαφοροποιημένος. Μόνο όταν θα κατορθώσουμε να δημιουργήσουμε ένα τέτοιο καθεστώς, κατά το οποίο οι άνθρωποι θα λαμβάνουν από την κοινωνία για την εργασία τους όχι σύμφωνα με την ποσότητα και την ποιότητα της εργασίας, αλλά ανάλογα με τις ανάγκες τους, θα μπορούμε να πούμε ότι οικοδομήσαμε την κομμουνιστική κοινωνία.

Λέτε ότι για να οικοδομήσουμε τη σοσιαλιστική κοινωνία μας θυσιάσαμε την ατομική ελευθερία και δοκιμάσαμε στερήσεις. Στην ερώτησή σας διαφαίνεται η σκέψη ότι η σοσιαλιστική κοινωνία αρνείται την ατομική ελευθερία. Αυτό δεν είναι σωστό. Φυσικά, για να οικοδομήσουμε κάτι το νέο, χρειάζεται να κάνουμε οικονομίες, να συσσωρεύουμε μέσα, να περιορίσουμε προσωρινά τις ανάγκες μας, να δανειστούμε από άλλους. Αν θέλεις να χτίσεις ένα νέο σπίτι, τότε μαζεύεις χρήματα, περιορίζεις προσωρινά τις ανάγκες σου, διαφορετικά το σπίτι μπορεί και να μην το χτίσεις. Αυτό είναι πολύ περισσότερο σωστό όταν πρόκειται να οικοδομήσεις μια ολόκληρη νέα ανθρώπινη κοινωνία. Χρειάστηκε να περιορίσουμε προσωρινά ορισμένες ανάγκες, να συσσωρεύσουμε τα ανάλογα μέσα, να εντείνουμε τις δυνάμεις. Ετσι ακριβώς ενεργήσαμε και οικοδομήσαμε τη σοσιαλιστική κοινωνία.

Ομως, αυτή την κοινωνία δεν την οικοδομήσαμε για να περιορίσουμε την ατομική ελευθερία, αλλά για να αισθάνεται πραγματικά ελεύθερη η ανθρώπινη προσωπικότητα. Την οικοδομήσαμε για χάρη της πραγματικής ατομικής ελευθερίας, της ελευθερίας χωρίς εισαγωγικά. Μου είναι δύσκολο να φανταστώ ποια μπορεί να είναι η «ατομική ελευθερία» του ανέργου, ο οποίος γυρίζει νηστικός και δε βρίσκει δουλιά. Η πραγματική ελευθερία υπάρχει μόνο όπου έχει καταργηθεί η εκμετάλλευση, όπου δεν υπάρχει καταπίεση ορισμένων ανθρώπων από άλλους, όπου δεν υπάρχει ανεργία και αθλιότητα, όπου ο άνθρωπος δεν τρέμει ότι μπορεί αύριο να χάσει τη δουλιά, την κατοικία, το ψωμί. Μόνο σε μια τέτοια κοινωνία είναι δυνατή η πραγματική, και όχι στα χαρτιά, ατομική και κάθε άλλη ελευθερία.

Χάουαρντ. Θεωρείτε συμβιβάσιμη την παράλληλη ανάπτυξη της αμερικανικής δημοκρατίας και του σοβιετικού συστήματος;

Στάλιν. Η αμερικανική δημοκρατία και το σοβιετικό σύστημα μπορούν να συνυπάρχουν ειρηνικά και να συναγωνίζονται. Το ένα, όμως, δεν μπορεί να εξελιχθεί στο άλλο. Το σοβιετικό σύστημα δε θα εξελιχθεί σε αμερικανική δημοκρατία και αντιστρόφως. Μπορούμε να συνυπάρχουμε ειρηνικά, αν δε θα αλληλοκαυγαδίζουμε για κάθε λογής μικροπράγματα.

Σοβιετική δημοκρατία και αστική εξουσία

Χάουαρντ. Στην ΕΣΣΔ καταρτίζεται το νέο Σύνταγμα, που προβλέπει νέο εκλογικό σύστημα. Σε ποιο βαθμό αυτό το νέο σύστημα μπορεί να αλλάξει την κατάσταση στην ΕΣΣΔ, αφού στις εκλογές θα συμμετέχει όπως και πριν ένα κόμμα;

Στάλιν. Θα υιοθετήσουμε το νέο Σύνταγμά μας ίσως στο τέλος αυτού του χρόνου. Η Επιτροπή επεξεργασίας του Συντάγματος εργάζεται και θα πρέπει σύντομα να ολοκληρώσει τη δουλιά της. Οπως έχει ήδη ανακοινωθεί, σύμφωνα με το νέο Σύνταγμα οι εκλογές θα είναι γενικές, ισότιμες, άμεσες και μυστικές. Σας φέρνει σε αμηχανία το γεγονός ότι σ' αυτές τις εκλογές θα συμμετέχει μόνο ένα κόμμα. Δε βλέπετε, τι είδους εκλογικός αγώνας μπορεί να διεξαχθεί σ' αυτές τις συνθήκες. Προφανώς, εκλογικές λίστες στις εκλογές δε θα παρουσιάσει μόνο το κομμουνιστικό κόμμα, αλλά και οι κάθε λογής κοινωνικές εξωκομματικές οργανώσεις. Και στη χώρα μας υπάρχουν εκατοντάδες τέτοιες. Δεν έχουμε αντίπαλα κόμματα, όπως επίσης δεν υπάρχει η τάξη των καπιταλιστών και η τάξη των εκμεταλλευομένων από τους καπιταλιστές εργατών που να αντιτάσσεται η μια στην άλλη. Η κοινωνία μας αποτελείται αποκλειστικά από ελεύθερους εργαζόμενους της πόλης και του χωριού - εργάτες, αγρότες, διανοούμενους. Το κάθε ένα από αυτά τα κοινωνικά στρώματα μπορεί να έχει τα ειδικά του συμφέροντα και να τα εκφράζει μέσα από τις υπάρχουσες πολυάριθμες κοινωνικές οργανώσεις. Αλλά μια που δεν υπάρχουν εχθρικές τάξεις, αφού τα όρια ανάμεσα στις τάξεις σβήνουν, αφού παραμένει μόνο μια κάποια, αλλά όχι θεμελιακή διαφορά ανάμεσα στα διάφορα κοινωνικά στρώματα της σοσιαλιστικής κοινωνίας, δεν μπορεί να υπάρχει το γόνιμο έδαφος για τη δημιουργία αντιμαχόμενων κομμάτων. Οπου δεν υπάρχουν μερικές εχθρικές τάξεις, δεν μπορεί να υπάρχουν μερικά κόμματα, διότι το κόμμα είναι μέρος της τάξης.

Και στον εθνικο«σοσιαλισμό» επίσης υπάρχει μόνο ένα κόμμα. Αλλά απ' αυτό το φασιστικό μονοκομματικό σύστημα δε θα βγει τίποτα. Το ζήτημα είναι ότι στη Γερμανία παρέμεινε ο καπιταλισμός, παρέμειναν οι τάξεις, η ταξική πάλη που οπωσδήποτε θα ξεσπάσει προς τα έξω, μαζί και στον τομέα της διαπάλης των κομμάτων που αντιπροσωπεύουν αντίθετες τάξεις, όπως έχει ξεσπάσει, ας πούμε, στην Ισπανία. Στην Ιταλία επίσης υπάρχει μόνο ένα κόμμα - το φασιστικό, αλλά για τους ίδιους λόγους και κει τίποτα δε θα βγει.

Γιατί οι εκλογές μας θα είναι γενικές; Γιατί όλοι οι πολίτες, μ' εξαίρεση όσους έχουν αποστερηθεί δικαστικά του εκλογικού δικαιώματος, θα έχουν το δικαίωμα να εκλέγουν και να εκλέγονται.

Γιατί οι εκλογές μας θα είναι ισότιμες; Γιατί ούτε η διαφορά από περιουσιακή άποψη (που εν μέρει υπάρχει ακόμα) ούτε η φυλετική και εθνική υπαγωγή δε θα συνεπάγονται κανένα προνόμιο ή ζημιά. Οι γυναίκες θα έχουν το ενεργό και το παθητικό εκλογικό δικαίωμα ισότιμα με τους άνδρες. Οι εκλογές μας θα είναι πραγματικά ισότιμες.

Γιατί μυστικές; Επειδή θέλουμε να δώσουμε στους σοβιετικούς ανθρώπους την πλήρη ελευθερία να ψηφίσουν εκείνους που θέλουν να εκλέξουν, εκείνους στους οποίους εμπιστεύονται την εξασφάλιση των συμφερόντων τους.

Γιατί άμεσες; Γιατί οι άμεσες εκλογές τοπικά σε όλα τα αντιπροσωπευτικά όργανα, μέχρι τα ανώτατα όργανα, εξασφαλίζουν καλύτερα τα συμφέροντα των εργαζόμενων της απέραντης χώρας μας.

Σας φαίνεται ότι δε θα υπάρξει εκλογικός αγώνας. Αυτός, όμως, θα υπάρξει και προβλέπω έναν πολύ ζωντανό εκλογικό αγώνα. Εχουμε πολλά ιδρύματα που λειτουργούν άσχημα. Συμβαίνει, το ένα ή το άλλο τοπικό όργανο της εξουσίας να μην ξέρει να ικανοποιήσει εκείνες ή τις άλλες πολύπλευρες και ολοένα αυξανόμενες ανάγκες των εργαζόμενων της πόλης και του χωριού. Εχτισες ή δεν έχτισες ένα καλό σχολείο; Βελτίωσες τις στεγαστικές συνθήκες; Μήπως είσαι γραφειοκράτης; Βοήθησες να γίνει η εργασία μας πιο αποτελεσματική, η ζωή μας πιο πολιτισμένη; Τέτοια θα είναι τα κριτήρια, με τα οποία τα εκατομμύρια των ψηφοφόρων θα προσεγγίζουν τους υποψήφιους, απορρίπτοντας τους ακατάλληλους, διαγράφοντάς τους από τις λίστες, αναδεικνύοντας τους καλύτερους και προτείνοντας τις υποψηφιότητές τους. Ναι, ο εκλογικός αγώνας θα είναι ζωντανός, θα διεξάγεται γύρω από το πλήθος οξύτατων ζητημάτων, κυρίως πρακτικών ζητημάτων που έχουν πρωταρχική σημασία για το λαό. Το νέο εκλογικό μας σύστημα θα ωθήσει όλα τα ιδρύματα και όλες τις οργανώσεις, θα τα κάνει να βελτιώσουν τη δουλιά τους. Οι γενικές, ισότιμες, άμεσες και μυστικές εκλογές στην ΕΣΣΔ θα είναι μαστίγιο στα χέρια του πληθυσμού ενάντια στα όργανα της εξουσίας που δουλεύουν άσχημα. Το νέο σοβιετικό μας Σύνταγμα θα είναι, κατά τη γνώμη μου, το πιο δημοκρατικό Σύνταγμα απ' όλα όσα υπάρχουν στον κόσμο.

«Πράβντα», Νο 64, 5 του Μάρτη 1936

    

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

6/2/2011

 -- AITIEΣ NIKHΣ THΣ ANTEΠANAΣTAΣHΣ

7/11/2010

 -- Το φάντασμα του κομμουνισμού στοιχειώνει στα κεφάλια των αστών

20/2/2009

 -- ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΚΕ ΤΟΥ ΚΚΕ ΣΤΟ 18ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ

21/12/2008

 -- ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ

19/10/2008

 -- ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΕ ΤΟΥ ΚΚΕ ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ

Ηχηρό ΟΧΙ από το Κασσιώπι για τις ιχθυοκαλλιέργειες στο Καπαρέλι

Συμβολική κατάληψη στις εγκαταστάσεις του ιχθυοτροφείου και αποκλεισμό του δρόμου που οδηγεί στην επιχείρηση πραγματοποίησαν χθες εκατοντάδες κάτοικοι του βορείου συγκροτήματος της Κέρκυρας. Οι κάτοικοι της ευρύτερης περιοχής του δημοτικού διαμερίσματος Κασσιώπης, αντιδρούν στην χωροθέτηση μονάδων ιχθυοκαλλιέργειας στην περιοχή Καπαρέλι των θαλάσσιων στενών της βορειοανατολικής Κέρκυρας και πραγματοποίησαν χθες το μεσημέρι λαϊκή συνέλευση με τη συμμετοχή εκπροσώπων του Δήμου Κέρκυρας, της Περιφέρειας και κομμάτων. Φοβούνται περιβαλλοντική καταστροφή Μάλιστα, προανήγγειλαν δυναμικότερες ενέργειες υποστηρίζοντας ότι η ενδεχόμενη μετατροπή της περιοχής σε χώρο εγκατάστασης μονάδων ιχθυοκαλλιέργειας θα επιφέρει ένα ανεπανόρθωτο πλήγμα στο περιβάλλον αλλά και την τουριστική της ανάπτυξη, με αποτέλεσμα προκειμένου να επωφεληθούν επιχειρηματίες μετρημένοι στα δάκτυλα να καταστρέφονται οικονομικά οι επιχειρήσεις που εδρεύουν στην περιοχή. Τη λαϊκή συνέλευση συγκάλεσαν οι πρόεδροι των τοπικών συμβουλίων Σινιών (Θ. Μαυρωνάς), Κασσιώπης (Κ. Σαλβάνος), Γιμαρίου (Χ. Κατσαρός), Νησακίου (Α. Κατσαρός), του Πολιτιστικού Συλλόγου Σινιών (Γ. Γαρνέλης), του Πολιτιστικού Συλλόγου Κασσιώπης (Κ. Σαρακηνός) και του Πολιτιστικού Συλλόγου Γιμαρίου (Ν. Κατσαρός). Το παρών τους έδωσαν οι αντιδήμαρχοι Γ. Πανταζής και Φ. Τσιμπούλη, ο επικεφαλής της μείζονος μειοψηφίας του Δ.Σ. Α. Αυλωνίτης, ο επικφαλής της παράταξης του Π.Σ. Λαϊκή Συσπείρωση Θεόδωρος Γουλής, ο πρώην γραμματέας της Ν.Ε. Κέρκυρας του ΠΑΣΟΚ Μάκης Μπούκας κ.α. Ομόφωνο ψήφισμα Οι κάτοικοι της περιοχής εξέδωσαν ομόφωνο ψήφισμα διαμαρτυρίας με το οποίο ζητούν να ανακληθεί η απόφαση για άδεια εγκατάστασης της μονάδας ιχθυοκαλλιέργειας της εταιρίας «Ιχθυοκαλλιέργειες Κέρκυρας Α.Ε.» στη νήσο Περιστέρα (Καπαρέλι). Το κείμενο του ψηφίσματος αναφέρει τα εξής: «Σήμερα την 15 Ιανουαρίου 2012 κα ώρα 11:00 πραγματοποιήθηκε στην Ελαιουργεία Σινιών Λαϊκή Συνέλευση με την συμμετοχή εκπροσώπου του κοινοβουλίου –φορέων της Περιφέρειας Ιωνίων Νήσων - του Δήμου Κέρκυρας –οικολογικών οργανώσεων εκπροσώπους των κομμάτων και πλήθος πολιτών, μετά το πέρας της Λαϊκής Συνέλευσης εκδόθηκε το ακόλουθο ομόφωνο ψήφισμα :  1.    Να διακοπούν ΑΜΕΣΑ  οι εκτελούμενες εργασίας της εν θέματι εταιρείας στην βραχονησίδα ΠΕΡΙΣΤΕΡΑ ή ΚΑΠΑΡΕΛΙ  και να ανακληθεί η χορηγηθείσα άδεια ίδρυσης λειτουργίας υπ’αριθμ 10861/10.146 / 17.10.2011 / Γενικού Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης . 2.    Να εφαρμοστεί ΑΜΕΣΑ η απόφαση 16-385/17.08.2011 του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Κέρκυρας και να εκτελεστούν τα εκκρεμεί πρωτοκόλλα κατεδάφισης  αυθαιρέτων της υφιστάμενης μονάδας στην περιοχή ΒΑΘΥ ΚΑΣΣΙΩΠΗΣ της ιδίας εταιρείας. 3.     Να ληφθούν ΑΜΕΣΑ μέτρα για την προστασία της βραχονησίδας ΠΕΡΙΣΤΕΡΑ ή ΚΑΠΑΡΕΛΙ και του ενιαίου οικοσυστήματος ΕΡΗΜΙΤΗ . 4.    Καμία χωροθέτηση νέας ιχθυοκαλλιέργειας στην ευρύτερη περιοχή της Νήσου Κέρκυρας». Συναντήσεις με την Αυτοδιοίκηση Αντιπροσωπεία της λαϊκής συνέλευσης και των φορέων του Δ.Δ. Κασσιώπης θα έχουν σήμερα συναντήσεις με τους φορείς της Αυτοδιοίκησης της Κέρκυρας προκειμένου να τους επιδώσουν το κείμενο του ψηφίσματος.