ΒΕΛΓΙΟ H αντιλαϊκή πολιτική στην ... έδρα της λυκοσυμμαχίας

ΒΕΛΓΙΟ

H αντιλαϊκή πολιτική στην ... έδρα της λυκοσυμμαχίας

Από κινητοποίηση εργαζομένων πέρσι έξω από την έδρα της ΕΕ στις Βρυξέλλες

Το τελευταίο χρονικό διάστημα όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι και φοιτητές από την Ελλάδα σκέφτονται να μεταναστεύσουν στο Βέλγιο στην προσπάθειά τους να αποφύγουν την αντεργατική καταιγίδα στην Ελλάδα. Ωστόσο, ερχόμενοι στο Βέλγιο δε θα γευτούν μόνο τις περίφημες βελγικές σοκολάτες, αλλά θα έχουν κι εδώ να αντιμετωπίσουν την ίδια βάρβαρη επίθεση στα εργατικά και λαϊκά δικαιώματα. Στη χώρα που η πρωτεύουσά της, οι Βρυξέλλες, αποτελεί το κέντρο της λυκοσυμμαχίας της ΕΕ και ιμπεριαλιστικών μηχανισμών που αιματοκυλούν τους λαούς, όπως το ΝΑΤΟ, Βέλγοι εργάτες και μετανάστες έχουν να αντιμετωπίσουν την ίδια επίθεση στα δικαιώματά τους, την αύξηση της ανεργίας, την υψηλή φορολογία στο πενιχρό λαϊκό εισόδημα, την αύξηση του κόστους ζωής.

Οι άνεργοι, μισοεργαζόμενοι τραβούν την ανηφόρα

Η ανεργία στο Βέλγιο τον Ιούνη του 2012 έφτασε στο 8,3%, αριθμός ρεκόρ δεκαετίας¹. Τα υψηλά ποσοστά ανεργίας όμως δεν είναι το μόνο πρόβλημα που έχει να αντιμετωπίσει κάποιος στο Βέλγιο. Ολο και περισσότερες νέες θέσεις εργασίας είναι με τσεκουρωμένα εργασιακά δικαιώματα και μισθούς, που δεν μπορούν να εξασφαλίσουν ούτε καν την καθημερινή επιβίωση. Είναι χαρακτηριστικό πως το ποσοστό εργαζομένων που δουλεύουν με μερική απασχόληση έχει εκτιναχθεί από 18% το 2001 σε 27% το 2012, δηλαδή ένας στους τέσσερις εργαζομένους στο Βέλγιο έχει μισή δουλειά-μισή ζωή. Η εντατικοποίηση της εργασίας, οι μειώσεις μισθών, το τσάκισμα της δωρεάν Υγείας, το υψηλό κόστος ζωής και η υψηλή φορολογία στο λαϊκό εισόδημα έχουν οδηγήσει το 14,6% του πληθυσμού να ζει κάτω από το όριο της φτώχειας².

Πώς ο μισθός εξανεμίζεται

Επιπλέον, τα τελευταία χρόνια στο Βέλγιο η εργατική τάξη και τα φτωχά λαϊκά στρώματα βλέπουν τους μισθούς τους να εξανεμίζονται από τη ληστρική φορολογία και την ακρίβεια. Η υψηλότατη φορολογία - ο φόρος παρακρατείται και καταβάλλεται αυτόματα κάθε μήνα από τη μισθοδοσία - και οι μεγάλες ασφαλιστικές εισφορές, που έχουν πλέον μετακυλισθεί στις πλάτες των εργαζομένων, κάνουν τους μισθούς να εξανεμίζονται πριν ακόμη καν καταβληθούν. Για παράδειγμα, σύμφωνα με τα στοιχεία του ομοσπονδιακού υπουργείου Οικονομικών³, ο μέσος μισθός στο Βέλγιο, δηλαδή ο μισθός που λαμβάνει το μεγαλύτερο ποσοστό των εργαζομένων, για το 2011 ήταν 1.886 ευρώ καθαρά. Σε αυτά δεν υπολογίζονται ο δημοτικός και ο περιφερειακός φόρος που καταβάλλονται ετήσια.
Για να γίνει αντιληπτός ο βαθμός της βάρβαρης φοροαρπαγής στην οποία υποβάλλονται η εργατική τάξη και τα φτωχά λαϊκά στρώματα στο Βέλγιο, ο ανειδίκευτος εργάτης καταβάλλει περίπου 10.000 ευρώ το χρόνο μόνο σε φόρο εισοδήματος και ασφαλιστικές εισφορές, καταλήγοντας έτσι να παίρνει γύρω στα 1.500 ευρώ καθαρά. Το ποσό μπορεί να φαίνεται υψηλό αλλά θα πρέπει να αναλογιστεί κάποιος το τεράστιο κόστος διαβίωσης στο Βέλγιο. Ερευνες έχουν δείξει⁴ πως με το «καλημέρα» το 35% του μισθού πάει στο ενοίκιο ή το στεγαστικό δάνειο ενώ 15% ξοδεύεται στις πανάκριβες μετακινήσεις. Ιδιαίτερα τα ενοίκια τους τελευταίους μήνες έχουν εκτιναχτεί με αυξήσεις - φωτιά, που φτάνουν έως και 150 - 200 ευρώ. Από τους χαμηλούς μισθούς πλήττονται ιδιαίτερα οι νέοι καθώς όλες οι κλαδικές συλλογικές συμβάσεις περιλαμβάνουν μικρότερους μισθούς από 6% μέχρι και 30%⁵για τους εργαζόμενους ηλικίας 16 έως και 21 χρόνων⁶.

Πανάκριβες οι παροχές Υγείας

Το μεγαλύτερο όμως κόστος που έχει να αντιμετωπίσει ένα λαϊκό νοικοκυριό στο Βέλγιο είναι τα τεράστια έξοδα για την Υγεία. Στο Βέλγιο δεν υπάρχει δημόσια δωρεάν Υγεία, καθώς πρέπει να πληρώσεις για τα πάντα, από την επίσκεψη στα επείγοντα έως την αγορά των πιο απαραίτητων φαρμάκων. Μπορεί όλοι οι εργαζόμενοι να είναι υποχρεωτικά ασφαλισμένοι σε έναν υγειονομικό φορέα, που συνήθως ανήκει σε μία από τις τρεις συνδικαλιστικές ομοσπονδίες, όμως παρά τα τεράστια ποσά που καταβάλλουν οι εργαζόμενοι καλύπτεται μόνο μερικώς το κόστος.
Για παράδειγμα, ένας αυτοαπασχολούμενος (ιδιοκτήτης ταξί, υδραυλικός κ.τ.λ.) που πληρώνει περίπου 250 ευρώ το μήνα στον ασφαλιστικό του φορέα για μια απλή επίσκεψη στα επείγοντα, πρέπει να πληρώσει τουλάχιστον 50 ευρώ. Αυτή η τιμή ισχύει μόνο εάν χρειαστεί παρακολούθηση από ένα γιατρό και δεν χρειάζεται κάποια άλλη περίπλοκη ιατρική πράξη ή εξέταση. Αλλιώς η τιμή εκτοξεύεται, πόσο μάλλον αν υπάρχει ανάγκη για χειρουργείο ή νοσηλεία. Εκεί πραγματικά το κόστος είναι δυσβάσταχτο για μία εργατική - λαϊκή οικογένεια. Ο λογαριασμός - χαράτσι του νοσοκομείου αποστέλλεται στο σπίτι και εάν μετά από τρία ειδοποιητήρια δεν έχει εξοφληθεί, έρχονται δικαστικοί κλητήρες για κατάσχεση. Οσο για τα φάρμακα, οι ασφαλιστικοί φορείς καλύπτουν ένα μικρό ποσό μόνο για το σκεύασμα με την πιο απαραίτητη δραστική ουσία από την αγωγή που έχει συνταγογραφηθεί. Για παράδειγμα, για τη θεραπεία ενός απλού κρυολογήματος ο γιατρός θα γράψει αντιβιοτικά, αντιπυρετικά και αποσυμφορητικά φάρμακα, που κοστίζουν περίπου 80 ευρώ στο Βέλγιο. Το Ταμείο θα καλύψει μόνο 15 - 20 ευρώ που αντιστοιχούν στην τιμή του αντιβιοτικού.
Στο πλαίσιο δε των περικοπών των λεγόμενων «κοινωνικών επιδομάτων», σύμφωνα με τον ομοσπονδιακό βελγικό προϋπολογισμό, τα επιδόματα ανεργίας θα περικοπούν περαιτέρω, ενώ ήδη έχουν κοπεί επιδόματα για τους πρόσφυγες, όπως και αυτό για τους άπορους, με αποτέλεσμα τον τελευταίο χρόνο να έχει αυξηθεί τραγικά ο αριθμός των αστέγων στις Βρυξέλλες και σε άλλες πόλεις.
Η ενίσχυση της φοροεπιδρομής στο λαϊκό εισόδημα πραγματοποιείται την ίδια στιγμή που η βελγική κυβέρνηση έχει θεσπίσει μια σειρά από φοροελαφρύνσεις και φοροαπαλλαγές για το μεγάλο κεφάλαιο και τα μονοπώλια, στο όνομα της «προσέλκυσης επενδύσεων» και διατήρησης της καπιταλιστικής κερδοφορίας σε περίοδο καπιταλιστικής κρίσης. Για το έτος 2012 υπολογίζεται πως η συνολική μείωση των εργοδοτικών εισφορών, που φορτώθηκε στις πλάτες των εργαζομένων, ανέρχεται στο ύψος των 10,4 δισ. ευρώ.

Απελαύνοντας μετανάστες

Η πραγματικότητα είναι ακόμη πιο δύσκολη για τους μετανάστες στο Βέλγιο. Εκτός από την παραπάνω αντιλαϊκή λαίλαπα έχουν να αντιμετωπίσουν ακόμη πιο χαμηλούς μισθούς και τον κίνδυνο της απέλασης κάθε στιγμή. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ίδιας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2011, οι μετανάστες αμείβονται κατά 25% λιγότερο σε σχέση με τους Βέλγους υπηκόους⁷. Σε αντίθεση με την προπαγάνδα των θιασωτών του ευρωμονόδρομου περί «ελεύθερης κυκλοφορίας εργαζομένων» στην ΕΕ, ακόμη και υπήκοοι κρατών - μελών της ΕΕ μπορούν να «απελαθούν» από το Βέλγιο. Σύμφωνα με δημοσιεύματα⁸το 2013 η βελγική κυβέρνηση «ζήτησε» από 2.712 υπηκόους κρατών - μελών της ΕΕ να φύγουν από το Βέλγιο, επειδή αποτελούν «κοινωνικό βάρος». Ο μετανάστης θεωρείται «κοινωνικό βάρος» εάν μέσα σε 6 μήνες δεν έχει βρει δουλειά ή έχει απολυθεί μετά από εργασία το πολύ 4 μηνών.
Αυτή η πράξη της βελγικής κυβέρνησης είναι πλήρως εναρμονισμένη με τις ευρωενωσιακές συνθήκες και τους κανονισμούς. Η οδηγία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2004⁹ για την αυτοαποκαλούμενη «ελεύθερη κυκλοφορία» αναφέρει ρητά πως «τα άτομα που εξασκούν το δικαίωμα στη διαμονή δεν πρέπει να γίνουν υπερβολικό βάρος στο σύστημα κοινωνικής βοήθειας του κράτους - μέλους υποδοχής», αποδεικνύοντας περίτρανα πως για την ΕΕ και για τα κράτη - μέλη της η μετανάστευση λειτουργεί σαν στρόφιγγα που ανοίγει ή κλείνει σύμφωνα με τις ανάγκες των μονοπωλίων για φτηνά εργατικά χέρια.

Ενα το συμπέρασμα...

Τα ίδια μέτρα και οι αναδιαρθρώσεις που πραγματοποιούνται στην Ελλάδα και εφαρμόζονται ήδη στο Βέλγιο δείχνουν τον ενιαίο χαρακτήρα της επίθεσης του κεφαλαίου σε όλες τις χώρες της ΕΕ. Οι αστικές κυβερνήσεις των κρατών - μελών και η ΕΕ σε περίοδο γενικευμένης καπιταλιστικής κρίσης έχουν οξύνει την επίθεσή τους στα εργατικά - λαϊκά δικαιώματα για την εξασφάλιση της καπιταλιστικής κερδοφορίας, μετακυλίοντας στις πλάτες του λαού το κόστος διάσωσης των μονοπωλίων. Τα αντεργατικά μέτρα σε Βέλγιο, Ελλάδα αλλά και στο σύνολο της ΕΕ έχουν κοινή ρίζα, τον καπιταλισμό. Σε αυτές τις εκλογές οι Ελληνες μετανάστες στο Βέλγιο και αλλού θα ρίξουν «κόκκινη» ψήφο στις κάλπες για τις ευρωεκλογές, τις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές, καθώς μόνο το ΚΚΕ έγκαιρα τους προειδοποίησε για τον αντιλαϊκό χαρακτήρα της ΕΕ, πως «καπιταλιστικοί παράδεισοι» δεν υπάρχουν. Μόνο με ισχυρό ΚΚΕ, με μια ισχυρή εργατική αντιπολίτευση μπορεί να μπει η προϋπόθεση για την ενδυνάμωση του αγώνα της εργατικής τάξης και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων, την ισχυροποίηση της Λαϊκής Συμμαχίας, για να ανοίξει ο δρόμος για την αποδέσμευση από την ΕΕ, τη μονομερή διαγραφή του χρέους, το σοσιαλισμό - κομμουνισμό.
Παραπομπές:
1. Στοιχεία Eurostat, 2012
2. FGTB (2013), Barometre socio-economique
3. http://economie.fgov.be/fr/modules/publications/statistiques/marche_du_travail_et_conditions_de_vie/salaires_mensuels_bruts_moyens.jsp
4. http://www.lalibre.be/economie/actualite/les-depenses-moyennes-des-menages-belges-ont-atteint-35-500-euros-en-2012-5253f6d03570c13e8fa56e2d
5. http://www.emploi.belgique.be/defaultTab.aspx?id=23946
6. http://www.emploi.belgique.be/defaultTab.aspx?id=23946
7. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-31-10-539/EN/KS-31-10-539-EN.PDF
8. http://www.euronews.com/2014/01/30/belgium-sends-burden-eu-citizens-letters-asking-them-to-leave-the-country/
9. Directive 2004/38/EC

Εντομα μπορούν να αναγνωρίσουν πρόσωπα!

Εντομα μπορούν να αναγνωρίσουν πρόσωπα!

Ορισμένα είδη σφήκας μπορούν να αντιληφθούν και να επεξεργαστούν τις οπτικές πληροφορίες ενός προσώπου ολιστικά, αντί να μαθαίνουν το κάθε χαρακτηριστικό του ξεχωριστά από τα υπόλοιπα

Οι σφήκες και οι μέλισσες μοιάζουν απλοϊκά ζώα. Φτιάχνουν φωλιές, ψάχνουν για νέκταρ, μεγαλώνουν τα μικρά τους και πεθαίνουν, με τη διάρκεια ολόκληρης της ζωής τους να μην ξεπερνά το ένα έτος. Κι όμως, ορισμένα από τα είδη αυτών των εντόμων συναγωνίζονται με τους ανθρώπους και άλλα πρωτεύοντα θηλαστικά τουλάχιστον σε μια νοητική δεξιότητα: την αναγνώριση των προσώπων των άλλων ατόμων του είδους τους.
Τα μέλη ενός είδους σφήκας μπορούν να αντιληφθούν και να απομνημονεύσουν τα μοναδικά χαρακτηριστικά του προσώπου τους και να τα χρησιμοποιήσουν σε επόμενες αλληλεπιδράσεις, με ανάλογο τρόπο όπως οι άνθρωποι λειτουργούν στο κοινωνικό περιβάλλον, μαθαίνοντας και απομνημονεύοντας τα πρόσωπα συγγενών, φίλων και συναδέλφων. Παραπέρα, ακόμα και είδη εντόμων που κανονικά δεν απομνημονεύουν πρόσωπα στη φυσική τους διαβίωση, μπορούν να εκπαιδευτούν να το κάνουν και ορισμένες φορές μπορούν ακόμα και να μάθουν να διακρίνουν πρόσωπα ανθρώπων!

Θεωρία και πράξη

Μια διαδεδομένη θεωρία για τη νοημοσύνη υποστηρίζει ότι ο ασυνήθιστα μεγάλος ανθρώπινος εγκέφαλος εξελίχτηκε για να αντιμετωπίζει το δύσκολο έργο του να μαθαίνει και να θυμάται τα μεμονωμένα άτομα στις σύνθετες κοινωνίες που ανέπτυξε. Αλλά η ανακάλυψη ότι ζώα με εγκέφαλο που έχει μέγεθος μόλις 0,01% του ανθρώπινου μπορούν να αναγνωρίζουν πρόσωπα, αναγκάζει τους επιστήμονες να διερευνήσουν πώς η βιολογική εξέλιξη έφτασε σε αυτήν την εντυπωσιακή ικανότητα και ποια είναι εκείνα τα χαρακτηριστικά των εγκεφάλων των εντόμων που κάνουν δυνατή την αναγνώριση προσώπων. Η απάντηση στο τελευταίο ερώτημα θα μπορούσε να έχει και πρακτική εφαρμογή στην ανάπτυξη πιο αποτελεσματικού λογισμικού αναγνώρισης προσώπων.

Οι άνθρωποι δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν ένα γνωστό πρόσωπο (εδώ η Μάργκαρετ Θάτσερ), όταν η εικόνα του περιστραφεί ολόκληρη κατά 180 μοίρες, ή συμβεί το ίδιο σε χαρακτηριστικά όπως τα μάτια και το στόμα. Τα έντομα που μπορούν να μάθουν πρόσωπα επίσης δυσκολεύονται όταν δουν τέτοιες πειραγμένες εικόνες, αλλά αν ο εγκέφαλός τους επεξεργάζεται τα πρόσωπα κατά βάση όπως ο ανθρώπινος, παραμένει αδιευκρίνιστο

Για να αντιληφθεί κανείς πόσο εκπληκτική είναι η ανακάλυψη αυτής της ικανότητας ορισμένων εντόμων, πρέπει να αναλογιστεί τη διαδικασία που εμείς οι άνθρωποι αναγνωρίζουμε πρόσωπα. Πρώτα πρέπει να αντιληφθούμε μια συγκεκριμένη διάταξη μοναδικών χαρακτηριστικών του προσώπου - όπως η μύτη, το στόμα, τα μάτια και τα αυτιά - και να τα συνδυάσουμε στο μυαλό μας με πιο αφηρημένες πληροφορίες για το άτομο, όπως ότι είναι ο φίλος μας ή ο γείτονάς μας. Μετά πρέπει να μπορούμε να ανακαλούμε αυτό το συνδυασμό κάθε φορά που βλέπουμε το συγκεκριμένο άτομο.
Μπορούμε να μάθουμε πρόσωπα πιο γρήγορα και με μεγαλύτερη ακρίβεια σε σχέση με άλλα είδη σύνθετων οπτικών πληροφοριών. Σε μια κοινωνική συγκέντρωση μπορούμε να απομνημονεύσουμε γρήγορα και χωρίς κόπο τα πρόσωπα των συμμετεχόντων. Αντίθετα, χρειάζεται πολύ περισσότερος χρόνος και προσπάθεια για να μάθουμε πολλά, μοναδικά μεν, αλλά εμφανισιακά παρόμοια σύνθετα σχέδια, όπως για παράδειγμα τα κινεζικά ιδεογράμματα. Τόσο τα πρόσωπα όσο και τα Κινέζικα συντίθενται από πολλαπλά στοιχεία που συνδυάζονται σε ένα μεγαλύτερο όλον, αλλά είμαστε καλύτεροι στο να μαθαίνουμε πρόσωπα, επειδή η βιολογική εξέλιξη οδήγησε σε προσαρμογές στον εγκέφαλό μας ακριβώς γι' αυτό το σκοπό. Μάλιστα, υπάρχει και ειδική περιοχή του εγκεφάλου για την αναγνώριση προσώπων. Η επεξεργασία που κάνει ο εγκέφαλός μας είναι τόσο εξειδικευμένη, που αποτυγχάνει αν απλώς δούμε τη φωτογραφία ανάποδα. Παρομοίως, ακόμα και μικρές τροποποιήσεις σε κρίσιμες περιοχές ενός προσώπου, όπως τα μάτια, μπορούν να μας δυσκολέψουν πολύ.
Αν και οι άνθρωποι ως είδος έχουν εξαιρετική ικανότητα αναγνώρισης προσώπων, το 2% του πληθυσμού έχει κάποιας μορφής δυσλειτουργία στον τομέα αυτόν. Στις περισσότερες περιπτώσεις είναι κληρονομική ή αποτέλεσμα τραύματος στην ειδική περιοχή του εγκεφάλου για την αναγνώριση προσώπων. Στις βαρύτερες περιπτώσεις, ο άνθρωπος δεν μπορεί να αναγνωρίσει ούτε τα μέλη της οικογένειάς του.

Ολιστικός μηχανισμός

Για να ελέγξει αν και ο εγκέφαλος των σφηκών έχει παρόμοια εξειδίκευση στην αναγνώριση προσώπων, η Ε. Τίμπετς, καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, έπρεπε πρώτα να βρει τρόπο να διακρίνει πότε υπάρχει «σωστή» αναγνώριση του προσώπου από μια σφήκα και πότε όχι. Η επιβράβευση με ζαχαρόνερο που λειτουργεί αποτελεσματικά στις μέλισσες δεν είχε επιτυχία, καθώς οι σφήκες μπορούν να ζήσουν ακόμα και βδομάδες χωρίς τροφή. Η λύση ήταν ένα μικρό ηλεκτροσόκ όταν η σφήκα διάλεγε τη λάθος εικόνα. Χρησιμοποιώντας αυτήν τη μέθοδο ελέγχου διαπίστωσε ότι οι σφήκες μάθαιναν μέσα σε μόλις 20 δοκιμές να αναγνωρίζουν τα πρόσωπα άλλων σφηκών, αλλά είχαν πολύ μεγαλύτερη δυσκολία να μάθουν άλλα σχέδια, μεταξύ αυτών και σχέδια από κάμπιες (φυσικό τους θήραμα), καθώς και πρόσωπα σφηκών από τα οποία είχαν σβηστεί ψηφιακά οι κεραίες. Ειδικά η δυσκολία τους να μάθουν πρόσωπα σφηκών χωρίς κεραίες δείχνει ότι και οι σφήκες αναγνωρίζουν πρόσωπα με κάποιου είδους ολιστική επεξεργασία των πληροφοριών. Δηλαδή, αντί να μαθαίνουν κάθε χαρακτηριστικό ξεχωριστά, αντιλαμβάνονται και απομνημονεύουν το πρόσωπο ως όλον. Ετσι όταν λείπουν οι κεραίες μπερδεύονται.
Η ύπαρξη του μηχανισμού αναγνώρισης προσώπων και στους ανθρώπους και στις σφήκες υποδηλώνει ότι ίσως είναι πολύ πιο διαδεδομένος στο ζωικό βασίλειο απ' ό,τι θεωρούσαν οι επιστήμονες ως τώρα. Στην περίπτωση της σφήκας P. fuscatus, τις φωλιές ξεκινάνε ομάδες βασιλισσών, που δουλεύουν μαζί για να επιβιώσουν. Αλλά οι βασίλισσες την ίδια στιγμή ανταγωνίζονται η μία την άλλη για αναπαραγωγική κυριαρχία. Σε αυτό το πλαίσιο μάλλον είναι πλεονέκτημα να αλληλοαναγνωρίζονται και να μπορούν να θυμηθούν τη θέση της καθεμιάς στην ιεραρχία της σφηκοφωλιάς, αναπτύσσοντας έτσι την ικανότητα αναγνώρισης προσώπων για όλα τα μέλη του είδους (και για εκείνα που δεν είναι βασίλισσες). Αντίθετα, οι σφήκες P. metricus ιδρύουν αποικίες με μια μεμονωμένη βασίλισσα, που δεν έχει κάποιο εξελικτικό όφελος να μαθαίνει και να θυμάται πρόσωπα άλλων βασιλισσών. Διαπιστώθηκε ότι οι σφήκες του λιγότερο κοινωνικά σύνθετου είδους P. metricus μπορούν να εκπαιδευτούν για να θυμούνται πρόσωπα, με την ίδια δυσκολία που μπορούν να εκπαιδευτούν να θυμούνται οποιοδήποτε άλλο σχέδιο. Επιπλέον, δεν υπάρχει κάποια διαφοροποίηση στην ικανότητά τους αυτή όταν αφαιρεθούν οι κεραίες από τις εικόνες άλλων σφηκών. Αρα δε διαθέτουν τον ολιστικό μηχανισμό των σφηκών P. fuscatus. Επεξεργάζονται τα πρόσωπα ως ξεχωριστά χαρακτηριστικά.

Και πρόσωπα ανθρώπων!

Οι επιστήμονες διερωτήθηκαν τι συμβαίνει με τις μέλισσες, έντομα που έχουν μόνο μία βασίλισσα στην κυψέλη και σε αντίθεση με τις σφήκες δεν έχουν χαρακτηριστικά που να διαφοροποιούν τα πρόσωπά τους, ενώ επιπλέον χρησιμοποιούν έντονα τις φερορμόνες για τις αλληλεπιδράσεις τους και όχι τις οπτικές πληροφορίες. Διαπιστώθηκε και πάλι ότι όπως και οι σφήκες P. metricus δεν μπορούν να αναγνωρίσουν πρόσωπα ολιστικά. Το εντυπωσιακό είναι ότι σε πείραμα με πρόσωπα ανθρώπων, οι μέλισσες μετά από 50 δοκιμές ανέπτυξαν την ικανότητα να πηγαίνουν στο «σωστό» πρόσωπο, εκεί δηλαδή που υπήρχε ως ανταμοιβή ζαχαρόνερο και όχι στο λάθος, όπου τις περίμενε ένα πικρό διάλυμα κινίνου. Παραδόξως, έδειξαν και ικανότητα να αναγνωρίζουν τα πρόσωπο για τα οποία είχαν εκπαιδευτεί ακόμα κι όταν η εικόνα είχε περιστραφεί κατά 30 μοίρες.
Οι επιστήμονες εικάζουν ότι το απλό σύστημα αναγνώρισης προσώπων που έχουν οι μέλισσες και οι σφήκες P. metricus ίσως βασίζεται στις γενικές ικανότητες αναγνώρισης σχεδίων που τους χρειάζονται για να βρίσκουν τροφή. Ισως ταυτόχρονα να είναι και το ενδιάμεσο βήμα στην εξελικτική διαδικασία που μέσω της φυσικής επιλογής έδωσε εξελικτικό πλεονέκτημα στις σφήκες P. fuscatus, που ανέπτυξαν την ολιστική αναγνώριση. Φυσικά, η ολιστική αναγνώριση στους ανθρώπους δεν προέρχεται από τις σφήκες, καθώς η βιολογική εξέλιξη αποδεδειγμένα καταλήγει στα ίδια ...συμπεράσματα, που προσφέρουν εξελικτικό πλεονέκτημα, ακολουθώντας εντελώς διαφορετικές διαδρομές.

Η Τέχνη ως εργαλείο ανάλυσης, κατανόησης και παρέμβασης στην πραγματικότητα

Η Τέχνη ως εργαλείο ανάλυσης, κατανόησης και παρέμβασης στην πραγματικότητα

Σήμερα ο «Ρ» δημοσιεύει την ομιλία της Ελένης Μηλιαρονικολάκη, μέλους της ΚΕ του ΚΚΕ και υπεύθυνης του Τμήματος Πολιτισμού της ΚΕ, στο πρώτο σεμινάριο που διοργάνωσαν η ΤΟ Καλλιτεχνών της ΚΟΑ του ΚΚΕ και η Επιτροπή Φεστιβάλ ΚΝΕ - «ΟΔΗΓΗΤΗ», στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας - πρόσκλησης για δημιουργία πρωτότυπου καλλιτεχνικού έργου.

Στιγμιότυπο από τη διεξαγωγή του πρώτου σεμιναρίου

Μπροστά στα ερωτηματικά που γεννιούνται και τα ιδεολογήματα που προπαγανδίζονται για τον κοινωνικό ρόλο της Τέχνης και το σύγχρονο ρόλο των καλλιτεχνών, η ΤΟ Καλλιτεχνών της ΚΟΑ του ΚΚΕ και η Επιτροπή Φεστιβάλ ΚΝΕ - «ΟΔΗΓΗΤΗ» διοργάνωσαν και πραγματοποίησαν, με μεγάλη επιτυχία την προηγούμενη βδομάδα, το πρώτο από μια σειρά σεμιναρίων, με κεντρική ομιλήτρια το μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ και υπεύθυνη του Τμήματος Πολιτισμού της ΚΕ, Ελένη Μηλιαρονικολάκη.

Τα σεμινάρια εντάσσονται στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας - πρόσκλησης για δημιουργία πρωτότυπου καλλιτεχνικού έργου. Θυμίζουμε ότι όσοι ενδιαφέρονται είτε για να καταθέσουν ήδη έτοιμο έργο είτε με πρόθεση να δημιουργήσουν μπορούν να επικοινωνούν με τις Οργανώσεις του ΚΚΕ και της ΚΝΕ (στη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου texniapofasi39@gmail.com.) είτε να στέλνουν τα έργα τους ηλεκτρονικά στην ίδια διεύθυνση. Στόχος της πρωτοβουλίας είναι να παρακινηθούν οι νέοι καλλιτέχνες να δημιουργήσουν έργο ή να αξιοποιήσουν έργο από τα συρτάρια τους, ώστε να γίνει χρήσιμο εργαλείο σ' αυτούς που το έχουν ανάγκη, δηλαδή να τεθεί στην υπηρεσία του λαού. Το επόμενο σεμινάριο έχει προγραμματιστεί για το Σάββατο 22 Μάρτη.
Παρακάτω παραθέτουμε ολόκληρη την ομιλία της Ελένης Μηλιαρονικολάκη.

Η Ελένη Μηλιαρονικολάκη

«Επιλέξαμε αυτό το θέμα για το πρώτο σεμινάριο γιατί είναι βέβαιο ότι ο καθένας από εσάς που ανταποκριθήκατε στην πρόσκλησή μας θα έχει θέσει πολλές φορές στον εαυτό του το ερώτημα: Για ποιο λόγο ασχολούμαι με την τέχνη, τη λογοτεχνία, το θέατρο, τα εικαστικά, τη μουσική, τον κινηματογράφο; Ποιος είναι ο ρόλος μου; Να διασκεδάζω τον κόσμο, να τον λυτρώνω, να τον συγκινώ, να τον ευαισθητοποιώ, να τον παρακινώ να κάνει το σωστό;
Η απάντηση δεν είναι εύκολη, γιατί η τέχνη είναι ένας σύνθετος, πολύμορφος και ξεχωριστά πλούσιος τρόπος ανθρώπινης έκφρασης, έτσι, που μιλώντας κανείς γι' αυτήν, να διατρέχει πάντα τον κίνδυνο να στενέψει το περιεχόμενο και το χαρακτήρα της, να πέσει σε απλουστεύσεις, να την αποχυμώσει. Αν, για παράδειγμα, θεωρήσουμε ότι ο σκοπός της τέχνης είναι να διαπαιδαγωγεί, τότε σε τι διαφέρει από την παιδαγωγική; Αν πάλι αντιμετωπίσουμε την τέχνη ως διασκέδαση, τότε γιατί οι μεξικάνικες, τούρκικες και άλλες εξωτικές τηλεοπτικές ανοησίες να μη συμπεριληφθούν στο πεδίο της; Θα προσπαθήσουμε, λοιπόν, να δώσουμε μια απάντηση στο ερώτημα αυτό, όσο το δυνατόν πιο αντικειμενική και ολοκληρωμένη, αποφεύγοντας τις ηθικόλογες διδαχές ή την επίκληση των συναισθημάτων.

Τέχνη: Η προσπάθεια του ανθρώπου να κατακτήσει τον κόσμο

Τι είναι, λοιπόν, τέχνη και ποιος ο ρόλος της; Αν, προκειμένου να γλυτώσουμε από τη φλυαρία και σύγχυση που καλλιεργεί γύρω από το θέμα η αστική αισθητική, ανοίξουμε ένα μαρξιστικό εγχειρίδιο θα διαβάσουμε ότι η τέχνη είναι μια μορφή κοινωνικής συνείδησης, μια ιδιαίτερη μορφή υποκειμενικής αντανάκλασης της πραγματικότητας από τον καλλιτέχνη και τον άνθρωπο γενικότερα. Αν, όμως, ψάξουμε βαθύτερα θα ανακαλύψουμε ότι πριν απ' αυτό και πριν από κάθε τι άλλο (από το να είναι δηλαδή παιχνίδι, διασκέδαση, γλώσσα συναισθημάτων κ.λπ. κ.λπ.) η τέχνη είναι μια μορφή εργασίας. Ενας ξεχωριστός δηλαδή τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος προσπαθεί να αφομοιώσει την πραγματικότητα, φυσική και κοινωνική, για να μπορέσει να την ελέγξει, να κυριαρχήσει σ' αυτήν, δίπλα στους άλλους δύο τρόπους εργασίας, την πρακτική - τεχνική και την επιστημονική. Οπως δηλαδή η πρακτική - τεχνική ή τεχνολογική εργασία για την παραγωγή υλικών αγαθών είναι ένας αγώνας του ανθρώπου να δαμάσει τη φύση και να την υποτάξει στις ανάγκες του, όπως η επιστημονική εργασία είναι η προσπάθεια του ανθρώπου να ανακαλύψει τις κρυφές, εσωτερικές νομοτέλειες που διέπουν τη φύση και την κοινωνία έτσι και η τέχνη είναι η προσπάθεια να κατακτήσει ο άνθρωπος τον κόσμο με έναν άλλο τρόπο, τον αισθητικό, με το συνδυασμό δηλαδή αισθήσεων, γνώσεων, συναισθημάτων και πρακτικής εργασίας.
Και τονίζουμε αυτό το πριν από οτιδήποτε άλλο, γιατί η εργασία διαμόρφωσε τον άνθρωπο, μέσα από την εργασία το μπροστινό πόδι του πιθήκου μετεξελίχθηκε στην πορεία κάποιων αιώνων σε χέρι του Ραφαήλ, όπως γράφει ο Ενγκελς στο εξαιρετικό έργο του "Ο ρόλος της εργασίας για την εξανθρώπιση του πιθήκου", η συνειδητή εργασία είναι το ειδοποιό χαρακτηριστικό του ανθρώπου, αυτό που τον κάνει να ξεχωρίζει από τα άλλα είδη του ζωικού βασιλείου. Και αφού η εργασία μας διαμόρφωσε ως είδος και εξακολουθεί να μας διαμορφώνει, μαζί διαμορφώνει και την κοινωνική μας συνείδηση. Εργαζόμενος δηλαδή ο άνθρωπος, προσπαθώντας να επιδράσει με τα εργαλεία και τα μέσα παραγωγής πάνω στη φύση και στο περιβάλλον, διεισδύει όλο και βαθύτερα στην ουσία, στις ιδιότητες των πραγμάτων, ανακαλύπτει τις σχέσεις και τους νόμους που διέπουν τα πράγματα και τα φαινόμενα, αποκτά ολοένα και βαθύτερη συνείδηση της πραγματικότητας.

Η καταγωγή της Τέχνης και η σύνδεσή της με την εργασία

Η σύνδεση άλλωστε της τέχνης με την εργασία αποκαλύπτεται από την καταγωγή της. Για χιλιάδες χρόνια η τέχνη ήταν συγχωνευμένη με την εργασία. Οι πρώτες μορφές της στην αυγή της ανθρωπότητας, όπως οι ξέφρενοι χοροί πριν το κυνήγι των φυλών, οι χαραγμένες εικόνες ζώων στους τοίχους των σπηλαίων, τα ζωόμορφα ή ανθρωπόμορφα αγαλματίδια, αποτελούσαν πλευρά της εργασίας, μια προϋπόθεση της μάχης των προγόνων μας για επιβίωση, έναν τρόπο για να γνωρίσουν και να δαμάσουν το περιβάλλον τους, να αισθανθούν δυνατοί απέναντι στη φύση που ορθωνόταν μπροστά τους άγνωστη και απειλητική, δημιουργώντας όμοια μ' αυτήν. Με άλλα λόγια, η τέχνη δε γεννήθηκε σαν πνευματική πολυτέλεια από δυνάμεις που περίσσευαν. Πρόβαλε σαν πραγματική ανάγκη, που την επιβάλανε οι ίδιες οι προϋποθέσεις της εργασιακής δραστηριότητας: Την ανάγκη να οργανώσει ο άνθρωπος ένα άλλο είδος σχέσεων του με την πραγματικότητα, τις αισθητικές, που, όπως είπαμε, δεν είναι απλά αισθητηριακές αλλά μαζί διανοητικές, συναισθηματικές, πρακτικές. Στη συνέχεια, βέβαια, διαχωρίστηκε και αναπτύχτηκε σε ανεξάρτητο τομέα καλλιτεχνικής εργασίας.
Από τη στιγμή που κατανοούμε την τέχνη σα μια ειδική μορφή ανάπτυξης της εργασίας, δεν μπορούμε παρά να αναγνωρίσουμε ότι ο σκοπός της είναι ίδιος με αυτόν της ανθρώπινης εργασίας. Η τέχνη δηλαδή, όπως και κάθε μορφή εργασίας, είναι η συνειδητή, σκόπιμη δραστηριότητα του ανθρώπου για να ιδιοποιηθεί, να οικειοποιηθεί, να "εξανθρωπίσει" τη φύση, την κοινωνία και τον εαυτό του, να φέρει τον κόσμο στα ανθρώπινα μέτρα. Αυτή η οικειοποίηση της πραγματικότητας δεν είναι μάλιστα παθητική, ούτε για τον καλλιτέχνη, ούτε και για το κοινό του, αλλά λειτουργεί δυναμικά, επιδρώντας στη συνείδησή τους προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση. Εχει δηλαδή την ιδιότητα να αλλάζει τον άνθρωπο και μέσα από αυτόν τον κόσμο.
Είναι αυτό που εννοεί ο Μπρεχτ όταν γράφει ότι το δικό μας θέατρο δεν αρκείται στην αναγνώριση της πραγματικότητας αλλά πρέπει να διεγείρει και να οργανώνει τις διαθέσεις για την αλλαγή της και πριν απ' αυτόν ο Μαρξ στο Λουδοβίκο Φόυερμπαχ, που έλεγε ότι "οι φιλόσοφοι δεν αρκεί να ερμηνεύουν την πραγματικότητα αλλά και να την αλλάζουν". Κι αυτό γιατί η εργασία, επομένως και η τέχνη ως μορφή της, δεν αποσκοπεί απλά στη γνώση της πραγματικότητας αλλά επιδιώκει τη μεταμόρφωσή της σύμφωνα με τους ανθρώπινους σκοπούς και ανάγκες.

Οταν καλλιεργεί στον άνθρωπο τη βαθύτερη συνείδηση της ανθρωπιάς του

Με άλλα λόγια, ο αληθινός σκοπός της τέχνης δεν είναι να μας εφησυχάζει απέναντι στη ζωή. Να αφήνουμε στη γκαρνταρόμπα μαζί με το σακάκι κάθε έγνοιά μας και να λέμε τώρα κλείνουμε τα κουμπιά, διαβάζουμε ένα βιβλίο για να ξεχαστούμε. Η τέχνη δεν είναι ένα είδος ναρκωτικού, μια ψυχολογική υποστήριξη για να καταπίνουμε αγόγγυστα τα φαρμάκια της βάναυσης καθημερινότητάς μας, όπως ορίζουν στις μέρες μας την αποστολή της τα διάφορα κέντρα της κυρίαρχης πολιτιστικής πολιτικής. "Δε δίνω λέξες παρηγόρια...", έγραφε ο Βάρναλης. Ούτε θεραπαινίδα της "εθνικής ομοψυχίας", δηλαδή της ακινησίας και της ταξικής συνεργασίας βέβαια είναι, όπως δεν είναι και χάιδεμα της αυθόρμητης συνείδησης του τύπου "ένας κύκλος είναι η ζωή και μάταιο είναι να αγωνίζεσαι αφού πάντα τελικά έρχεσαι από κάτω", όπως συνηθίζουν πολλοί να λένε, για παράδειγμα στην πολύκροτη παράσταση του Μπάντμιντον για τον Θεοδωράκη, που ευτυχώς τη σώζει η μουσική, ή του τύπου "για όλα φταιν οι ξένοι και οι ξενόδουλοι ιδιοτελείς πολιτικοί", καταπώς συνειδητά ή ασυνείδητα τη μεταχειρίζονται τελευταία αρκετές καλλιτεχνικές παραγωγές διεκδικώντας τίτλους προοδευτικότητας.
Η πραγματική λειτουργία της τέχνης δεν είναι να τρέχει πίσω από το κοινό της αλλά να το καθοδηγεί. Να μας δίνει την αληθινή εικόνα της πραγματικότητας, αυτή που βρίσκεται κάτω από την επιφανειακή και άρα απατηλή εικόνα που συλλαμβάνουν οι αισθήσεις μας, την κίνηση μέσα στην ακινησία. Προπαντός, να μας αποκαλύπτει πως η κίνηση αυτή δεν πραγματοποιείται πέρα και έξω από εμάς αλλά η κατεύθυνσή της εξαρτάται κατά πολύ από τη δική μας στάση και δράση. Με λίγα λόγια, αληθινή, μεγάλη, πρωτοπόρα τέχνη είναι αυτή που καλλιεργεί στον άνθρωπο τη βαθύτερη συνείδηση της ανθρωπιάς του, της δύναμής του να υποτάξει τη φύση και την κοινωνία στις ανάγκες του, η τέχνη που δημιουργεί τον άνθρωπο - δημιουργό.
Λογικά, βέβαια, θα αναρωτηθεί κανείς: Κινητοποίηση για αλλαγή της πραγματικότητας αλλά προς ποια κατεύθυνση; Μα οπωσδήποτε προς την κατεύθυνση της "ελευθερίας", της απαλλαγής του ανθρώπου από τους φυσικούς, κοινωνικούς και πνευματικούς καταναγκασμούς. Και αυτή η κατεύθυνση ούτε τυχαία είναι, ούτε υποκειμενική. Γιατί ο άνθρωπος με ένα μόνο τρόπο γίνεται ικανός να ιδιοποιηθεί την πραγματικότητα: Οταν επενεργεί σ' αυτήν σύμφωνα με την εσωτερική της δομή. Οπως ο γιατρός δεν μπορεί να αδιαφορεί για τη δομή του ανθρώπινου οργανισμού για να θεραπεύσει κι ο ναυπηγός δεν μπορεί να παραβλέπει τους νόμους της υδροδυναμικής για να σχεδιάσει το πλοίο, έτσι και ο καλλιτέχνης δεν μπορεί να αψηφά την αντικειμενική πραγματικότητα, που η κίνησή της ακολουθεί νομοτέλειες έξω και, συχνά αντίθετες, με την ιδεολογία του, δεν μπορεί να αγνοεί τη διαλεκτική της ζωής με τις αντιθέσεις, τις αντιφάσεις αλλά την ανοδική τελικά της κίνηση, που αντικειμενικά και, ανεξάρτητα από προσωρινά πισωγυρίσματα, τείνει προς ανώτερες μορφές οργάνωσής της, στο πέρασμα από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό - κομμουνισμό. Με λίγα λόγια "μονάχα η πραγματικότητα μπορεί να μας μάθει πώς την πραγματικότητα να αλλάξουμε", όπως έγραφε ο Μπρεχτ.

Μπαλζάκ, Τολστόι κι άλλες αντιφάσεις

Ετσι εξηγείται και μια αντίφαση που παρουσιάζεται στην τέχνη, όπου τα καλλιτεχνικά έργα ξεπερνούν ορισμένες φορές τις συντηρητικές απόψεις των δημιουργών τους, γιατί άθελά τους μέσα στην ένταση της προσπάθειας να συλλάβουν ρεαλιστικά την πραγματικότητα, την αληθινή κίνηση της ζωής φτάνουν να συναντώνται με πλευρές της κομμουνιστικής κοσμοθεωρίας. Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις του Μπαλζάκ και του Τολστόι, που καταφέρνουν να υπερνικήσουν τη συντηρητική ιδεολογία τους και τα πολιτικοκοινωνικά στερεότυπά τους. Γράφει ο Ενγκελς, για παράδειγμα, για τον Μπαλζάκ πως "ποτέ η σάτιρά του δεν είναι τόσο κοφτερή και τόσο πικρή η ειρωνεία του, όπως όταν περιγράφει τους άντρες και τις γυναίκες που συμπαθεί περισσότερο, δηλαδή τους ευγενείς. Και οι μόνοι άνθρωποι για τους οποίους μιλάει πάντα με ανυπόκριτο θαυμασμό είναι ακριβώς οι πολιτικοί του αντίπαλοι, οι δημοκράτες ήρωες...". Αντίστοιχα παραδείγματα έντιμης στάσης απέναντι στην πραγματικότητα υπάρχουν και στην ελληνική τέχνη, όπως αυτό του φυσιολάτρη Ελύτη, του υμνητή της αιγιοπελαγίτικης ομορφιάς τη στιγμή που τα νησιά ήταν τόποι εξορίας. Αυτός είναι ο ίδιος που έγραψε το Αξιον Εστί και τον Ηλιο τον Πρώτο, "τα παιδιά ξεχύνονται στους δρόμους, οι φωνές τους δεν είναι πια κουρέλια, έντιμο αίμα..." Ο Σεμερτζίδης πριν γίνει κομμουνιστής στο έργο του απεικόνιζε το χορό του Ζαλόγγου με όλες τις μητέρες χορεύοντας να πέφτουν με τα μωρά τους στο γκρεμό και μια μητέρα στην άκρη να μην μπορεί να το κάνει και να κρατά το παιδί στην αγκαλιά της. Ο Σεμερτζίδης ήθελε να υπηρετήσει την αλήθεια για τη ζωή, έδειχνε πόσο πιο σημαντικός είναι αυτός ο ηρωισμός, πόσο βασανιστικός και ποιες αντιφάσεις πρέπει να ξεπεράσεις. Γι αυτό το λόγο το έργο του αποκλείστηκε από διαγωνισμό που συμμετείχε, επειδή ο ρεαλισμός και η διαλεκτική του ενοχλούσε τα εξειδικευμένα και στατικά πρότυπα για τον ηρωισμό της αστικής αισθητικής.
Πάνω σ' αυτό είναι χαρακτηριστική η γνωστή δήλωση του Μπρεχτ: "Οταν διάβασα Μαρξ, κατάλαβα τα έργα μου".

Η διαφορά της Τέχνης με άλλες μορφές εργασίας

Θα μου πείτε, αν προσδιορίσουμε την κοινωνική λειτουργία της τέχνης ως καθοδήγηση του ανθρώπου για να οικειοποιηθεί τη φυσική και κοινωνική πραγματικότητα, τότε ποια η διαφορά της από τις άλλες μορφές εργασίας; Ποια η διαφορά της από την επιστήμη, για παράδειγμα, που και αυτή έχει τον ίδιο σκοπό, να απαλλάξει τον άνθρωπο από το μόχθο; Είναι αλήθεια πως επιστήμη και τέχνη, ως μορφές εργασίας, έχουν ένα κοινό γνώρισμα, που τις ξεχωρίζει από τη θρησκεία, και αυτό είναι ότι και οι δύο αυτές μορφές μπορούν να οδηγήσουν από διαφορετικό δρόμο στην αλήθεια για την πραγματικότητα. Εχουν όμως και δύο μεγάλες διαφορές.
Η πρώτη είναι ότι η επιστήμη επιδιώκει τη γνώση της αντικειμενικής πραγματικότητας, ανεξάρτητα από την ανθρώπινη υποκειμενικότητα, τις εξάρσεις, τα συναισθήματα, τις επιθυμίες, άσχετα βέβαια από το αν το καταφέρνει. Ειδικά στις κοινωνικές επιστήμες η ταξικότητα είναι κάτι παραπάνω από προφανής. Αντίθετα στην τέχνη υπάρχει και υποκειμενισμός, αφού σε αυτή συμμετέχει ολόκληρος ο ανθρώπινος ψυχισμός^. όχι μονάχα η νόηση αλλά και το συναίσθημα και η βούληση.
Η δεύτερη διαφορά είναι ότι η επιστήμη είναι υποχρεωμένη να απομονώνει το αντικείμενό της για να το μελετήσει σε μεγαλύτερο βάθος. Ακόμη και οι επιστήμες που μελετούν τον άνθρωπο είναι αναγκασμένες να τον διασπούν σε χωριστές πλευρές του (ιστορία, ψυχολογία, ανθρωπολογία, κοινωνιολογία κ.λπ.). Αντίθετα, η τέχνη αγκαλιάζει το αντικείμενό της, τον κοινωνικό άνθρωπο, σφαιρικά και ζωντανά, με όλο τον πλούτο των ανθρώπινων ιδιοτήτων και των σχέσεών του.
Αυτές οι δυο διαφορές καθιστούν την τέχνη σε μια πολύ πιο πλούσια μορφή διείσδυσης στην πραγματικότητα, με μία προϋπόθεση. Την προϋπόθεση ότι ο δημιουργός μελετά, κατέχει και αξιοποιεί την επιστημονική γνώση που έχει συσσωρεύσει η ανθρωπότητα στον καιρό του μέχρι και τα τελευταία της επιτεύγματα και εργάζεται πάνω σε αυτή. Τότε πραγματικά μπορεί να φτάσει σε σπουδαία αποτελέσματα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ορισμένα από τα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, που οι συγγραφείς τους δεν ακούμπησαν μόνο στο ταλέντο τους, στην έμπνευσή τους αλλά και σε σκληρή εργασία με τη βοήθεια της γνώσης του καιρού τους, κατάφεραν να δώσουν πολύ πιο ολοκληρωμένη εικόνα της εποχής τους απ' ό,τι ολόκληροι τόμοι ιστορικής και οικονομικής ανάλυσης.

Οι καλλιτέχνες να γίνουν κήρυκες της ιστορικά χρήσιμης αλήθειας

Βέβαια "πάντα με πράξεις γράφεται το ποίημα των καιρών", έλεγε ο Γ. Ρίτσος. Δηλαδή τα μεγάλα κατορθώματα στην ιστορία της ανθρωπότητας τα δημιουργεί η υλική πρακτική, η πραγματική δράση των ανθρώπων μέσα από την πάλη των τάξεων. Αλλά για να γίνει αυτός ο πρακτικός μετασχηματισμός του κόσμου, χρειάζεται προετοιμασία των υποκειμενικών προϋποθέσεων. Σ' αυτήν την προετοιμασία των υποκειμενικών προϋποθέσεων απελευθέρωσης του ανθρώπου ένα μεγάλο μέρος ευθύνης αναλογεί και στους καλλιτέχνες δημιουργούς.
Τον καπιταλιστή η δύναμη που τον κινεί είναι η δίψα του για το κέρδος. Τον εργάτη, το λαϊκό άνθρωπο η δύναμη που μπορεί να τον κινήσει είναι η ανάγκη του να απαλλαχθεί από την εκμετάλλευση, η δίψα του για δίκιο και ευτυχία. Και για να αποκτήσει αυτήν τη δύναμη χρειάζεται να συνειδητοποιήσει τόσο τις πραγματικές αιτίες για τα δεινά του, όσο και τις δυνατότητές του να τις ανατρέψει, χρειάζεται και γνώση αλλά και συναίσθημα και βούληση, χρειάζεται πάθος. Στο ερώτημα, λοιπόν, ποιος είναι ο σύγχρονος ρόλος των καλλιτεχνών δημιουργών, η απάντηση είναι να γίνουν καλλιτεχνικοί κήρυκες της ιστορικά χρήσιμης αλήθειας, της αλήθειας που βοηθά τους «κάτω», τους ανθρώπους του λαού να καταλάβουν πώς πρέπει να συμπεριφερθούν για να εξανθρωπίσουν τη ζωή, να αποτελέσουν ένα είδος συνδιοργανωτών της δράσης των καταπιεσμένων.
Η στράτευσή τους σ' αυτόν το σκοπό είναι άλλωστε βασική προϋπόθεση για την καταξίωση του έργου τους, αντίθετα με τους ισχυρισμούς των κάθε λογής στρατευμένων στην ψευτιά και τη διαιώνιση της εκμετάλλευσης θεωρητικών και φιλολογικών εκπροσώπων της αστικής τάξης, που κάνουν ό,τι περνά από το χέρι τους για να μην αποκτήσει η εργατική τάξη τους δικούς της. Η τέχνη δεν έχει δικό της κόσμο ξέχωρο από τη ζωή. Θα τη δέρνει η φτώχεια αν απομακρυνθεί από τα πιο επείγοντα ενδιαφέροντα του λαού, ειδικά στις σημερινές περιστάσεις που οι εργαζόμενοι, οι χιλιάδες άνεργοι και τα άλλα θύματα της αιματηρής πάλης, που κάνουν οι εκμεταλλευτές τους εναντίον τους, έχουν ακόμη πιο έντονη την ανάγκη να βγουν από τη μόνωση και την ατομικότητά τους, την ανάγκη για μια αποτελεσματική και σωστά προσανατολισμένη οργάνωση του κοινού τους αισθήματος απέναντι στη βαρβαρότητα.

Η Τέχνη δεν μπορεί να είναι «καθαρή»

Στο κάτω-κάτω ελεύθερη είναι μονάχα η τέχνη που εκπληρώνει την πραγματική κοινωνική της λειτουργία ως πνευματικό όπλο των μαζών, η τέχνη που διεκδικεί να μετατραπεί σε υλική δύναμη. "Αλλιώς θα μείνουν τα τραγούδια μας πάνω στις σκάλες των αιώνων ταριχευμένα, ωραία, ανώφελα πουλιά", όπως γράφει ο Ρίτσος.
Γι' αυτό και πολλές από τις σύγχρονες καλλιτεχνικές παραγωγές διαλέγουν θέματα κοινωνικά. Ας πάρουμε για παράδειγμα μια ταινία που την είδε πολύς κόσμος "Ο Θεός αγαπάει το χαβιάρι". Τι μας λέει αυτή η ταινία; Οτι αυτό που έχει ανάγκη η κοινωνία σήμερα με την κρίση είναι οι τίμιοι πατριώτες και τολμηροί Ελληνες επιχειρηματίες να σταθούν στο πλευρό του λαού, όπως έκανε και ο μεγάλος ευεργέτης Ιωάννης Βαρβάκης. Η παράσταση του ΚΘΒΕ "Το μεγάλο μας τσίρκο", που γράφηκε την περίοδο της χούντας και μην μπορώντας να πει τα πράγματα με το ταξικό όνομά τους, μιλούσε για τον πατριωτικό αγώνα του λαού ενάντια στις ξένες δυνάμεις. Το ΚΘΒΕ όχι μόνο δεν απελευθέρωσε το περιεχόμενό του αλλά του έδωσε και μια πιο συγκαταβατική μορφή, καταργώντας τα όποια ριζοσπαστικά στοιχεία της τότε σκηνοθεσίας, π.χ. πανό και πλακάτ πάνω στη σκηνή και ενώ το έργο έκλεινε με το "λαέ μη σφίγγεις άλλο το ζωνάρι", τώρα τελειώνει με το "Ορέστη από το Βόλο, Μαρία απ' τη Σπάρτη κ.λπ.". Και αυτή είναι στρατευμένη τέχνη.
Στρατευμένη στο να μας δείχνει πώς να δράσουμε για να μην αλλάξει ο κόσμος. Είναι και παλιά τέχνη. Γιατί η σημερινή αστική τάξη δεν είναι επαναστατική, όπως ο Βαρβάκης, δε διεκδικεί πια να πάρει την εξουσία από τους φεουδάρχες σε συμμαχία με την εργατική τάξη και τα άλλα λαϊκά στρώματα, την έχει και θέλει να τη διατηρήσει πάνω από τα πτώματά μας. Ο,τι καλό είχε να δώσει το έδωσε 2 περίπου αιώνες πριν. Είναι παλιά τέχνη, γιατί σήμερα το πρόβλημά μας δεν είναι η εθνική μας απελευθέρωση αλλά η κοινωνική - ταξική απελευθέρωση.
Με άλλα λόγια η τέχνη δεν μπορεί να είναι "καθαρή". Δεν υποστηρίζουμε βέβαια ότι όλοι οι δημιουργοί είναι συνειδητά στρατευμένοι με τη μια ή την άλλη από τις δύο πρωταγωνιστικές τάξεις του κοινωνικού μας συστήματος. Ενα μεγάλο μέρος τους δεν έχει από την αρχή κάποια πολιτική ή ιδεολογική πρόθεση. Ομως οι ιδέες, οι πεποιθήσεις, τα αισθήματά τους, οι συμπάθειες ή οι αντιπάθειές τους, η ταξική τους θέση και οι επιρροές που δέχονται αδιάκοπα από το γύρω κόσμο, εισάγουν ασυνείδητα την ιδιοτέλεια στο έργο τους. Ακόμη και οι δημιουργοί που δείχνουν να μην ασχολούνται καθόλου και ποτέ με κοινωνικά θέματα, εκφράζουν σε τελευταία ανάλυση κάποια σκοπιμότητα. Συμβάλλουν στην καλλιέργεια της κοινωνικά αδιάφορης στάσης.

Τέσσερα ζητήματα για τους νέους δημιουργούς

Για εσάς βέβαια που συμμετέχετε σ' αυτήν την πρωτοβουλία μας όλα αυτά σίγουρα είναι αυτονόητα. Γι' αυτό θα σταθώ ιδιαίτερα στα σημεία που πρέπει να προσέξετε και που συνήθως πάσχουμε:
Το πρώτο: Οσο ανούσια και φτωχή είναι η υποτιθέμενη μη στρατευμένη τέχνη, η τέχνη που εξαιρεί από το πεδίο των ενδιαφερόντων της τα βασικά στοιχεία που καθορίζουν την κοινωνική ζωή, όπως η οικονομία και η πολιτική, άλλο τόσο είναι και η τέχνη που βασίζεται σε έτοιμα προκατασκευασμένα σχήματα.
Θα έχετε παρατηρήσει ότι πολλοί μεγάλοι δημιουργοί δεν ξέρουν από πριν πώς θα καταλήξει το έργο τους. Το ίδιο δεν κάνει και η επιστημονική έρευνα άλλωστε; Ξέρει ο επιστήμονας ερευνητής από τα πριν τα αποτελέσματα; Μπορεί να έχει πυξίδα, μεθοδολογία. Οχι όμως και το αποτέλεσμα. Δε θυμάμαι ποιος ήταν που είχε πει, νομίζω ο Τολστόι, ότι "η ηρωίδα μου πήγε τελικά και παντρεύτηκε, ενώ εγώ είχα άλλους στόχους γι' αυτήν". Θέλω να πω, πως η τέχνη που δεν αντιμετωπίζεται από τον ίδιο το δημιουργό ως μορφή εργασίας, ως πράξη δημιουργική που αναζητά με τόλμη να δώσει κάτι παραπάνω απ' αυτά που ήδη ξέρουμε, δεν εκπληρώνει την αποστολή της. Τι εννοούμε όμως καινούριο. Οχι, δεν εννοούμε να βρει μια νέα συναρπαστική μορφή για να πει τα τετριμμένα, να υποστηρίξει την παλιά τάξη πραγμάτων. Αυτό το κάνει η αστική τέχνη. Εννοούμε να υποστηρίξει το νέο στην πάλη του με το παλιό, σε συνθήκες που διαρκώς μεταβάλλονται, σε συνθήκες όπου υπάρχουν αντιφάσεις, αντιθέσεις, κίνηση. Για παράδειγμα, δεν μπορείς σήμερα να μιλάς για την προσπάθεια χειραγώγησης από την πλευρά της αστικής τάξης, αν δε δεις τι διαφορές υπάρχουν στις μορφές που γίνεται αυτή η χειραγώγηση σε σχέση με το παρελθόν, αν δε σταθείς στα νέα ιδεολογήματα και αν δεν προσπαθήσεις να τα απαντήσεις. Το καινούριο είναι να ανακαλύψει και να εκφράσει όχι μόνο τις πλευρές της ζωής που έχουν ήδη ειπωθεί και αναδειχθεί αλλά και αυτές που ακόμη μας είναι άγνωστες, δεν έχουν ακόμη εντοπιστεί και δεν είναι γραμμένες σε μπροσούρες και θέσεις. Διαφορετικά δεν κάνει κάποιος τέχνη αλλά σκέτη πολιτικολογία. Οχι μόνο δεν πείθει, δε διεγείρει, δε συγκινεί αλλά θα φέρει και τα εντελώς αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που επιδιώκει. Θα δημιουργήσει αποστροφή προς τις ιδέες που υποστηρίζει.
Το δεύτερο: Στον αγώνα του αυτό θα πρέπει να προκαλεί τη συμμετοχή του κοινού του. Σε αντίθεση με την εμπορική, αγοραία πρακτική, που τσακίζεται να μας γλυτώσει από τον κόπο να σκεφτόμαστε, ο πραγματικός δημιουργός πρέπει να μη δίνει έτοιμη, μασημένη τροφή και στο πιάτο τις λύσεις. Ενα έργο μπορεί να οδηγήσει σε βαθιά αισθητική απόλαυση όταν υποχρεώνει τον αποδέκτη του να εργαστεί, να σκεφτεί, να θέσει σε κρίση τις μέχρι τώρα επιλογές του, να δει πλευρές που δεν είχε μέχρι τότε συνειδητοποιήσει και όχι απλά να συγκινηθεί. Αυτού του είδους οι συγκινήσεις είναι πρόσκαιρες. Οι πιο βαθιές και αξέχαστες συγκινήσεις βασίζονται στην ενότητα του συναισθήματος με τη νόηση. Ο Ενγκελς, αναφερόμενος στη λογοτεχνία, συχνά τόνιζε ότι όσο πιο κρυμμένες μένουν οι απόψεις του δημιουργού, όσο δηλαδή δεν τις υπογραμμίζει αλλά τις αφήνει να αποκαλύπτονται και να ανακαλύπτονται μέσα από την πλοκή, τόσο το καλύτερο για το έργο τέχνης. "Η στράτευση, κατά τη γνώμη μου, πρέπει να αντλείται μέσα απ' την ίδια την κατάσταση κι από τη δράση, χωρίς να αναφέρεται συγκεκριμένα...", έγραφε. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αντιμετώπισης της τέχνης ως μορφής εργασίας είναι το έργο του Μπρεχτ. Θα προσέξατε ότι ο Μπρεχτ συνήθως δε δίνει απάντηση στα προβλήματα που θέτει: Ψάξε αγαπητό κοινό, ανακάλυψε, βρες τη λύση κ.λπ. είναι μια επίκληση που υπάρχει έντονα στο θέατρό του, ακόμη και όταν δεν εκφράζεται, ακριβώς γιατί θέλει να βάλει το κοινό σε κατάσταση συνδημιουργίας, τόσο μέσα στην παράσταση όσο και έξω απ' αυτήν, στην πραγματική ζωή.
Το τρίτο: Μια σημαντική πλευρά της δημιουργικής εργασίας που χρειάζεται να προσεχτεί και να διαφυλαχτεί είναι η ενότητα ανάμεσα στη μορφή και το περιεχόμενο. Αν ο δημιουργός δώσει την έμφασή του στη μορφή, σύμφωνα μάλιστα και με τις επιταγές της αστικής αισθητικής, τότε το έργο του θα ξεπέσει στο φορμαλισμό, μπορεί προσωρινά να προκαλέσει κάποια αισθήματα αλλά τελικά θα είναι στείρο και νεκρό. Συγκρίνετε τα έργα του Βάρναλη, άψογα τεχνικά, πριν γίνει κομμουνιστής, τα διονυσιακά με τα μετέπειτα. Αν πάλι δε φροντίσει τη μορφή και σταθεί μόνο στο περιεχόμενο, τότε δεν είναι τέχνη, γιατί αναμφίβολα το ειδοποιό χαρακτηριστικό της τέχνης, σε σχέση με τις άλλες μορφές εργασίας, είναι να προκαλεί αισθητική απόλαυση. Μορφή και περιεχόμενο είναι διαλεκτικό ζεύγος. Το περιεχόμενο είναι το δυναμικό στοιχείο αυτού του ζεύγους, το πρωταρχικό. Ομως το περιεχόμενο πρέπει να διεισδύει στη μορφή, όπως και το αντίθετο: Η μορφή διεισδύει στο περιεχόμενο. Η μορφή μπορεί εντελώς να καταστρέψει ένα καλό περιεχόμενο αν δεν είναι κατάλληλη. Οταν το περιεχόμενο βρει την καλύτερη έκφρασή του βρίσκει τη μορφή του. Η μορφή, όπως πολύ σωστά μου έγραψε ένας σύντροφος που ζει στην επαρχία και δεν μπορεί να είναι σήμερα εδώ, δεν είναι ένα ρούχο που το φοράς πάνω στο περιεχόμενο.
Το τέταρτο: Χρειάζεται να κατέχει κανείς καλά τα μέσα του για να μπορεί να εκφράζει νέα πράγματα με τρόπο αισθητικό. Αυτό εξυπακούεται. Γιατί όταν ψάχνεις νέα πράγματα, χρειάζεται και νέα μορφή και χωρίς να παίζεις στα δάκτυλα τα μέσα σου, χωρίς να μελετήσεις πώς από τεχνική πλευρά έλυσαν αντίστοιχα προβλήματα οι προγενέστεροί σου δεν μπορείς να φτάσεις σε υψηλό καλλιτεχνικά αποτέλεσμα.

Ο μόνος δρόμος που σέβεται ο χρόνος

Οι σημερινοί καλλιτέχνες - δημιουργοί διαθέτουν ένα σπουδαίο εργαλείο για να ανταποκριθούν στο σύγχρονο κοινωνικό ρόλο τους, το σοσιαλιστικό ρεαλισμό, που αν θέλουμε να τον ορίσουμε σύντομα είναι η τέχνη που εκφράζει την αναγκαιότητα του σοσιαλισμού - κομμουνισμού. Ενα καλλιτεχνικό ρεύμα ή καλύτερα μια μέθοδος που - παρότι στη σύντομη ως σήμερα διαδρομή της ταλαιπωρήθηκε από λάθη και παρεκκλίσεις και δεν έδωσε ακόμη τους πιο ώριμους καρπούς της - υπερέχει απ' όλα τα καλλιτεχνικά ρεύματα. Οχι μόνο για τον απειρόμορφο και πολύτροπο χαρακτήρα της αλλά και γιατί διαπνέεται από την κομμουνιστική κοσμοθεωρία, που είναι η μόνη επιστημονική και ικανή να απαλλάξει το δημιουργό από υποκειμενισμούς και προκαταλήψεις στη θεώρησή του για τον κόσμο. Το σπουδαιότερο είναι ότι οι δημιουργοί που εμφορούνται από την επιστημονική θεωρία του διαλεκτικού και ιστορικού υλισμού κινδυνεύουν πολύ λιγότερο να προδώσουν τη δημιουργική λειτουργία της τέχνης. Και αυτό γιατί η κοσμοθεωρία αυτή δεν είναι δόγμα αλλά μέθοδος ανάλυσης, κατανόησης και παρέμβασης στην πραγματικότητα.
Δώσαμε εδώ κάποιες γενικές κατευθύνσεις. Η ουσία είναι ότι υπάρχουν δύο δρόμοι μπροστά σας, όπως και στον κάθε άνθρωπο. Ο ένας είναι να αφήσετε τα πράγματα όπως τα βρήκατε κι ο άλλος να τα αλλάξετε. Ο δεύτερος είναι δρόμος δύσβατος με πολλά αγκάθια. Αλλά μην ξεχνάτε, αυτόν το δρόμο και μόνο αυτόν σέβεται ο χρόνος. Οι πιο μεγάλες, οι πρωτοπόρες μορφές στο χώρο της τέχνης της εποχής μας, όχι τυχαία, ανήκαν στο στρατόπεδο της ιδεολογικής, πολιτικής και κοινωνικής πρωτοπορίας, στο στρατόπεδο του κομμουνισμού».

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΕΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ Πόλεμο χαρακωμάτων

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΕΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ

Πόλεμο χαρακωμάτων

Eurokinissi

Σε νέα φάση πολέμου χαρακωμάτων έχουν μπει το τελευταίο διάστημα οι κόντρες συμφερόντων μεταξύ των επιχειρηματιών του ποδοσφαίρου, με στόχο φυσικά τον μεγαλύτερο ρόλο στο μοίρασμα της ...πίτας των κερδών. Η απουσία ενός βασικού αντιπάλου από το λεγόμενο «στάτους κβο» του επαγγελματικού ποδοσφαίρου, όπως η ΑΕΚ, τα προβλήματα (κυρίως οικονομικά) ενός ακόμη του ίδιου επιπέδου που απασχολούν τον Παναθηναϊκό και η ταυτόχρονη άνοδος νέων δυνάμεων στους πρωταγωνιστικούς ρόλους τα τελευταία χρόνια φαίνεται να αλλάζουν το σκηνικό. Τουλάχιστον όπως ήταν αυτό διαμορφωμένο μέχρι πριν από λίγα χρόνια. Εχοντας ως πάτημα διάφορες αφορμές και αιτίες οι επιχειρηματίες - ιδιοκτήτες των ποδοσφαιρικών ομάδων βρίσκουν την ευκαιρία για να ανοίξουν συνεχώς νέα μέτωπα και να δημιουργήσουν τις δικές τους συμμαχίες.
Είτε μιλάμε για καταστρατήγηση των κανονισμών που οι ίδιοι αποφασίζουν (π.χ. αδειοδοτήσεις ΠΑΕ) είτε μιλάμε για εσωτερικές ίντριγκες, που φτάνουν σε σημείο κάποιοι να τα βάλουν ακόμα και με το ίδιο το προϊόν που οι ίδιοι δημιούργησαν, το ζητούμενο είναι ένα. Η προάσπιση συμφερόντων μέσω της ενίσχυσης του ρόλου του καθενός στα δρώμενα ενός εμπορευματοποιημένου ποδοσφαίρου, που αποτελεί το πρόσφορο έδαφος για τα δικά τους παιχνίδια συμφερόντων.

Μετά το μέτωπό τους κατά της Super League πριν λίγες μέρες, Παναθηναϊκός και ΠΑΟΚ συμμαχούν και για την αναβάθμιση του προϊόντος

MotionTeam

Ωστόσο, όπως έχει αποδειχθεί και στο παρελθόν, τα... ποδοσφαιρικά δρώμενα δεν είναι τα μόνα που καίνε τους επιχειρηματίες. Και δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς αν σκεφθεί κάποιος ότι ως προϊόν το ελληνικό ποδόσφαιρο υπάγεται στη λεγόμενη «μικρομεσαία» ευρωπαϊκή αγορά, σε σχέση με άλλα πρωταθλήματα, όπως το ισπανικό, το αγγλικό ή το γερμανικό, όπου η εμπορευματοποίηση και τα κέρδη είναι σαφώς σε μεγαλύτερα μεγέθη.
Ομως, ακόμα και έτσι για τους εγχώριους (ή ξενόφερτους) επιχειρηματίες η εμπλοκή με τα ποδοσφαιρικά αποτελεί ...το άρμα προκειμένου να ανοίξουν οι δουλειές σε τομείς άσχετους με αθλητικά θέματα μέσω και της δύναμης που προσφέρει η εκμετάλλευση της μάζας των οπαδών. Η θέση στο τιμόνι ενός συλλόγου, ιδιαίτερα των λεγόμενων μεγάλων που πρωταγωνιστούν, αυξάνει τις πιθανότητες για να στρωθεί ο δρόμος για τα ανώτερα συμφέροντα. Ετσι, η διαμάχη για τα πρωτεία, η καλλιέργεια φανατισμού, το αίσθημα της αδικίας που θα επιφέρει συσπείρωση, η συμμετοχή σε συμμαχίες είναι μερικά από αυτά που χρησιμοποιούνται ως μέσα για να επιτευχθεί ο απώτερος στόχος.

Πεδίο αντιπαραθέσεων η Λίγκα

Από την έναρξη της φετινής αγωνιστικής χρονιάς ο... συνεταιρισμός των ΠΑΕ της πρώτης κατηγορίας αποτέλεσε επί της ουσίας το κύριο μέτωπο του πολέμου μεταξύ των διαφορετικών συμφερόντων των μελών του. Στις περισσότερες περιπτώσεις στο επίκεντρο των διαφωνιών βρέθηκε ο τομέας της διαιτησίας είτε γι' αυτά που είχαν να κάνουν με τη διοίκησή της είτε για αποφάσεις των διαιτητών κατά τη διάρκεια των αγώνων. Η κατάσταση με απανωτές ανακοινώσεις αυτών που θεωρούσαν ότι αδικήθηκαν και αντίστοιχες δηλώσεις παραγόντων έτεινε να ξεφύγει, με το προϊόν μάλιστα να αμφισβητείται αρκετές φορές εκ των έσω. Λάδι στη φωτιά έριξε πριν λίγους μήνες η απόφαση της ίδιας της Λίγκας να επιβάλλει ποινές στα μέλη της όταν θεωρηθεί ότι με ενέργειές τους δυσφημούν το ίδιο το προϊόν. Κάτι που οδήγησε σε νέα όξυνση των αντιθέσεων, με τους ΠΑΟΚ και Παναθηναϊκό να συμμαχούν και να προσφεύγουν στα πολιτικά δικαστήρια κατά της συγκεκριμένης απόφασης. Απαντώντας τότε στην ενέργεια αυτή ο πρόεδρος της Super League, Γιάννης Μώραλης, είχε μιλήσει για περιφρούρηση του προϊόντος. Και αυτό αποτέλεσε και την αιτία λίγο αργότερα οι δυο αντιμαχόμενες πλευρές να ρίξουν νερό στο κρασί τους και να λήξει έστω και προσωρινά το θέμα.

Κραυγές και... ψίθυροι

Με αποχώρηση από το πρωτάθλημα απείλησε ο Απόλλων Σμύρνης, ο ιδιοκτήτης του οποίου έβαλε κατά πάντων

Icon

Το τελευταίο διάστημα πρωταγωνιστικό ρόλο στις μάχες έχουν πάρει οι ιδιοκτήτες των ομάδων που κινδυνεύουν με υποβιβασμό από τη μεγάλη κατηγορία, άρα και «εξαφάνιση» από το... σαλόνι της πρώτης κατηγορίας, με ό,τι αυτό συνεπάγεται είτε σε ποδοσφαιρικά κέρδη είτε σε θέμα δυναμικής για γενικότερα ζητήματα.
Οσο περνάνε οι αγωνιστικές τα πράγματα οξύνονται περισσότερο με τη μάχη να είναι αμείλικτη και τα παρατράγουδα να κυριαρχούν. Πρόσφατο περιστατικό η στάση του Απόλλωνα Σμύρνης, με τους διοικούντες την ομάδα να απειλούν αρχικά με αποχώρηση από το πρωτάθλημα αλλά τελικά να συνεχίζουν, χωρίς όμως τον ιδιοκτήτη της ΠΑΕ, Σταμάτη Βελλή, που ουσιαστικά αποχώρησε από τώρα (τυπικά ανακοίνωσε ότι θα συμβεί αυτό το καλοκαίρι) με βολές κατά πάντων. Στο στόχαστρό του βρέθηκαν η Super League, συγκεκριμένοι διαιτητές αλλά και, όπως δήλωσε, συμφέροντα που θέλουν συγκεκριμένες ομάδες στην κατηγορία προκειμένου να τις ελέγχουν. Την ίδια περίοδο λόγο για κατεστημένο που θέλει τον υποβιβασμό και τη διάλυση του Αρη έκανε ο πρόεδρος της ΠΑΕ, Λάμπρος Σκόρδας. Πρόσφατα ο ΠΑΟΚ τα έβαλε και με την Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία με αφορμή τον ορισμό πιθανών ημερομηνιών (αναλόγως της εξέλιξης του Ολυμπιακού στο Τσάμπιονς Λιγκ) του ημιτελικού Κυπέλλου με τον Ολυμπιακό, κατηγορώντας τη για ευνοϊκή μεταχείριση των «ερυθρόλευκων».

Αναβάθμιση... διαφορετικών αντιλήψεων

Ενας άλλος τομέας που δείχνει χαρακτηριστικά τη διαφορετικότητα των συμφερόντων μεταξύ των επιχειρηματιών είναι και αυτός που αφορά τη λεγόμενη αναβάθμιση του ποδοσφαίρου. Να σημειωθεί βέβαια ότι όπου αναβάθμιση αυτή έχει να κάνει με την καλύτερη αξιοποίηση του ποδοσφαίρου ως προϊόντος που θα αποφέρει μεγαλύτερα κέρδη. Μάλιστα, πάνω σε αυτό κινήθηκε και πρόσφατη μελέτη της Super League σε συνεργασία με το ΙΟΒΕ και την εταιρεία «Στόχασις», όπου ουσιαστικά αναλύθηκαν οι αδυναμίες του προϊόντος και οι προοπτικές ανάπτυξής του (σχετικό δημοσίευμα του «Ρ» πριν μερικές μέρες). Ωστόσο, ακόμα και από αυτές τις ...προσπάθειες των επιχειρηματιών δεν λείπει η διαφορετική αφετηρία, καθώς και η δημιουργία νέων συμμαχιών ανάλογα με το πού ταυτίζονται τα συμφέροντα και φυσικά το πού αποσκοπεί ο εκάστοτε επιχειρηματίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι από την πρόσφατη πρόταση έξι σημείων της ΠΑΕ ΠΑΟΚ για αναβάθμιση του ποδοσφαίρου δεν έλειψαν οι αναφορές στις καταγγελίες που γίνονται για την κατάσταση που επικρατεί σήμερα στο ποδόσφαιρο αλλά και οι αντίστοιχες για υπεύθυνους όσον αφορά την «κατάντια» (όπως τονίζει στη σχετική ανακοίνωση). Υπέρ της πρότασης του Δικέφαλου τάχθηκε ανοιχτά ο Παναθηναϊκός, που έκανε λόγο για «συμμαχία με σκοπό την κάθαρση». Τη δική του πρόταση κατέθεσε και ο Αστέρας Τρίπολης, ενώ αναμένεται και η αντίστοιχη της Ξάνθης, η οποία πάντως από την πλευρά της φρόντισε να διαχωρίσει τη θέση της σχετικά με το κάλεσμα σε «συμμαχία για την κάθαρση» του προέδρου του Παναθηναϊκού, Γ. Αλαφούζου.

«Μπαϊράκι» από τους... μικρούς

Με γνώμονα το δικό τους συμφέρον μπήκαν φέτος στην αντιπαράθεση και οι ομάδες της δεύτερης κατηγορίας διεκδικώντας και αυτές από την πλευρά τους μια όσο το δυνατόν καλύτερη θέση στο μοίρασμα της πίτας. Αιτία... πολέμου στάθηκε η διαφωνία με τους... μεγάλους σχετικά με τις ομάδες που θα υποβιβαστούν από την πρώτη κατηγορία και τις αντίστοιχες που θα ανέβουν. Εχοντας ...στήσει το δικό της σκηνικό για περισσότερο κέρδος η Λίγκα της Football League με τη δημιουργία δύο ομίλων φέτος στην κατηγορία και τη διεξαγωγή πλέι οφ για τις θέσεις ανόδου διεκδίκησε σθεναρά από την πλευρά της την άνοδο στη Super League τριών ομάδων από την κατηγορία. Κάτι που βρήκε αντίθετο τον συνεταιρισμό της Super League που αντιπρότεινε το λεγόμενο 2+1 που αφορούσε την απευθείας άνοδο δύο ομάδων (των πρώτων των δυο ομίλων), τον αντίστοιχο υποβιβασμό ισάριθμων από την πρώτη κατηγορία (των δύο τελευταίων) και τους υποψηφίους από τις δυο κατηγορίες (15ος Super League - τρίτος των μπαράζ στην Β') να δίνουν αγώνα μπαράζ. Στη διαφωνία έμπλεξε και η ΕΠΟ προσπαθώντας να δώσει λύση, μέχρι να φθάσουμε πριν λίγες μέρες στη συμφωνία των δυο πλευρών για το συγκεκριμένο σενάριο.

Προβοκάτορες;;; ΑντιΚΚΕ τύφλωση;;; Ή απλά, κατεβασμένα σώβρακα στο μεγάλο κεφάλαιο και «παπατζιλίκι» σε βάρος τού λαού;;;

 Προβοκάτορες;;; ΑντιΚΚΕ τύφλωση;;; Ή απλά, κατεβασμένα σώβρακα στο μεγάλο κεφάλαιο και «παπατζιλίκι» σε βάρος τού λαού;;;

Αλήθεια, πώς αλλιώς μπορεί να χαρακτηριστεί η συνεχής και εξ’ ...επαγγέλματος διαστρέβλωση των θέσεων του ΚΚΕ;;;

…Και ποιοι είναι εντέλει αυτοί που έχουν το θράσος να κουνάνε το βρώμικο δάχτυλό τους στο ΚΚΕ;;;

Ε, δε θα εκπλαγείτε δα, 

αν μάθετε πως είναι αυτοί 

που το κόμμα τους έχει πάρει σβάρνα 

τα ινστιτούτα τού ιμπεριαλισμού και των ΗΠΑ,

από το Τέξας μέχρι τη Νέα Υόρκη

και δεν χάνει ευκαιρία να εκθειάζει το μοντέλο Ομπάμα και την αμερικανική διαχείριση της κρίσης…

…Και στην Ευρωπαϊκή Ένωση τρέφει έρωτα τρελό, για να μην ξεχνιόμαστε.

Ελληνικό κεφάλαιο;

Ευρωπαϊκό κεφάλαιο;

Αμερικάνικο κεφάλαιο;

Κεφάλαιο να 'ναι, κι ό,τι να 'ναι!!!

Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι αντιρατσιστικό κόμμα, 

όσον αφορά την καταγωγή τού μεγάλου κεφαλαίου.

Την στήριξη και την αγάπη του την προσφέρει στο μεγάλο κεφάλαιο, απ’ όπου κι αν προέρχεται!

Α, η αλήθεια να λέγεται.

 

Να όμως, πάρτε μ’ ένα ΚΛΙΚ ΕΔΩ,

ένα παράδειγμα μνημείου επιχείρησης 

εκ νέου παγίδευσης,

εκείνου τού πραγματικά ριζοσπαστικού τμήματος του λαού,

που λάθεψε και εμπιστεύτηκε κάποια στιγμή το ΣΥΡΙΖΑ. 

(Καλή Γκέλμπεση - συγγραφέας)

Περί λαβάρων, αξιών, ιδεών και συμβόλων… (του ΣΥΡΙΖΑ)

 Περί λαβάρων, αξιών, ιδεών και συμβόλων… (του ΣΥΡΙΖΑ)

Όσοι διαβάζουν συχνά το μπλοκ, ξέρουν πως δε συνηθίζω να κάνω αναδημοσιεύσεις άλλων κειμένων, που έχουν αναρτηθεί αλλού πρώτα. Θα κάνω όμως μια εξαίρεση για το κείμενο του ιστορικού Γιώργου Μαργαρίτη, που ακολουθεί και δημοσιεύτηκε στη διαδικτυακή πύλη του 902, γιατί δίνει μια πολύ καλή απάντηση στα ιδεολογικά λάβαρα που σηκώνει ο χώρος του σύριζα –και όχι μόνο- κι αξίζει κατά τη γνώμη μου να διαβαστεί, παρά τη μεγάλη έκτασή του. Μακάρι να βλέπουμε περισσότερα τέτοια κείμενα και κριτικές στο πόρταλ και τα κομματικά μέσα.

Στην εφημερίδα Αυγή, στα έντυπα που στηρίζουν τον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και στον πολιτικό λόγο των στελεχών του βλέπουμε συχνά να εμφανίζονται και να προβάλλονται συγκεκριμένες πολιτικές, φιλοσοφικές ή οικονομικές θεωρίες και οι αντίστοιχοι θεωρητικοί που τις προώθησαν ή τις εφάρμοσαν. Μερικές από τις θεωρίες και τις πολιτικές που αναφέρονται πιο συχνά ξενίζουν: η πυκνά επαναλαμβανόμενη επίκληση του “New Deal”, ή του “Σχεδίου Μάρσαλ” και μάλιστα ως “υποδειγμάτων” αντιμετώπισης της καπιταλιστικής κρίσης στην Ελλάδα, είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Το μεν πρώτο είναι η πολιτική που εφάρμοσαν στις ΗΠΑ οι πρόεδροι Χούβερ και ειδικά ο Ρούσβελτ -που έδωσε και το όνομα New Deal στα μέτρα- για την αντιμετώπιση της καπιταλιστικής κρίσης του 1929. Η πολιτική αυτή έσωσε προφανώς τον αμερικανικό καπιταλισμό, τις τράπεζες σε προτεραιότητα και επέτρεψε τη δημιουργία νέων ισχυρών μονοπωλίων (της Μπόϊνγκ για παράδειγμα). Είναι απόλυτα ψευδές, όμως, ότι οδήγησε εκτός της κρίσης και της φτώχειας τα εκατομμύρια των Αμερικανών εργαζομένων. Στα 1941, όταν οι ΗΠΑ μπήκαν στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο το ποσοστό των ανέργων βρισκόταν ακόμα στο 17% !

Το Σχέδιο Μάρσαλ θα έπρεπε να το γνωρίζουμε καλά στην Ελλάδα. Στα χρόνια που ακολούθησαν τον Εμφύλιο Πόλεμο τα κονδύλια του “σχεδίου” αυτού ενίσχυσαν τη νέα άρχουσα τάξη, τις οικονομικές ελίτ δηλαδή που βρίσκονταν σε κρίση και σε κίνδυνο στα χρόνια του Εμφυλίου. Από απλή μάλλον σύμπτωση οι επιχειρηματίες κάθε είδους που ενισχύθηκαν από αυτά τα κονδύλια ήσαν πάνω κάτω οι ίδιοι που είχαν θησαυρίσει (κυριολεκτούμε) στην περίοδο της Κατοχής “εργαζόμενοι” για την οικονομία πολέμου του Γ’ Ράϊχ και της Νέας Ευρώπης. Το ίδιο, σε πιο ήπιες συνθήκες έγινε και στην υπόλοιπη Ευρώπη σε τρόπο ώστε ο καπιταλισμός να αποκτήσει εκείνους τους συσχετισμούς που θα του επέτρεπαν να αντιμετωπίσει τον “εσωτερικό εχθρό”, τους εργαζόμενους, τους κομμουνιστές. Για το λόγο αυτό η εφαρμογή του Σχεδίου Μάρσαλ θεωρείται αφετηρία του Ψυχρού Πολέμου στην Ευρώπη. Στην Ολλανδία μάλιστα δόθηκε “ειδικό συμπλήρωμα” από το Σχέδιο για να καταπνίξει στο αίμα την γενικευμένη εξέγερση του λαού της Ινδονησίας - που ήταν ως τότε αποικία της ευρωπαϊκής αυτής χώρας.

Θα ήταν εύλογο να αποφεύγουν χώροι που επικαλούνται την αριστερά και τους εργαζόμενους τέτοιου είδους πολιτικές και να μην τις χρησιμοποιούν ως λάβαρα των δικών τους πολιτικών σχεδιασμών. Παραδόξως (;) ο ΣΥΡΙΖΑ, τα έντυπά του και τα στελέχη του δεν αισθάνονται αυτήν την ανάγκη.

. . .

Καθώς όμως η δίψα που διακατέχει το ΣΥΡΙΖΑ στην αναζήτηση “νέων” θεωριών είναι ασίγαστη, ας αφήσουμε τις οικονομικές θεωρίες, στις οποίες αξίζει, λόγω “Κεϋνσιανισμού” να επανέλθουμε. Ας στραφούμε λίγο στην επικαιρότητα για να ιχνηλατήσουμε το χαοτικό θεωρητικό υπόστρωμα του αυτοπροσδιοριζόμενου ως κόμματος της αριστεράς.

Στα τέλη του Ιανουαρίου 2014, έφθασε στην Αθήνα ο Γάλλος πολιτικός φιλόσοφος Αλαίν Μπαντιού. Οι διαλέξεις του αποτέλεσαν εγερτήριο σάλπισμα για το χώρο του ΣΥΡΙΖΑ και εν μέρει, του αριστερισμού. Και στις τρεις διαλέξεις επικράτησε το αδιαχώρητο στις αίθουσες των εκδηλώσεων - ειδικά στην τρίτη διάλεξη, την πιο “πολιτική”. Για να μην υπάρχουν παρεξηγήσεις τη διάλεξη αυτή οργάνωσαν σύμφωνα με την ιστοσελίδα ΧΡΟΝΟΣ η Νεολαία του ΣΥΡΙΖΑ, η παράταξη ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΟΛΗ, το περιοδική ψυχανάλυσης “Αλήθεια” με την υποστήριξη του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς.

Στην ομιλία του ο Γάλλος φιλόσοφος ανέλυσε τα κεντρικά προβλήματα του σημερινού κόσμου. Διαπίστωσε κατ’ αρχήν ότι, ενώ έχουν περάσει είκοσι και πλέον χρόνια από την κατεδάφιση του “τείχους του Βερολίνου”, τείχη εξακολουθούν να κτίζονται λίγο πολύ παντού. Τότε το “τείχος” χώριζε τον “ανατολικό ολοκληρωτισμό” από τη “δυτική δημοκρατία”, σήμερα τα τείχη χωρίζουν τον “πλούσιο βορρά” από τον “φτωχό νότο”. Ακόμα και στο εσωτερικό των χωρών τα τείχη, διαπιστώνει, εξακολουθούν να υπάρχουν: παλαιά χώριζαν τον κόσμο σε εργατική τάξη και σε αστική τάξη, σήμερα χωρίζουν τους “ευδαιμονούντες” (αυτούς που απολαμβάνουν) από τους “στερημένους”! Στους αναγνώστες των βασικών έργων του Καρλ Μαρξ οι παραπάνω διαπιστώσεις ίσως φανούν ρηχές ή ακόμα και απλοϊκές. Η πάλη των τάξεων προφανώς προϋποθέτει διαφορές, διαχωρισμούς, εχθρότητες, συγκρούσεις, τείχη. Είναι περίεργο που ο Γάλλος φιλόσοφος που αναφέρεται στον Μαρξ επίμονα -σε κάθε τρίτη παράγραφο των κειμένων του- να απαξιώνει τόσο αφαιρετικά τις μαρξιστικές αναλύσεις.

Η καίρια όμως διαπίστωση που ο Μπαντιού κτίζει πάνω σε αυτές τις πρώτες επισημάνσεις είναι η ίδια η κατάσταση του κόσμου. Διαπιστώνει ότι δεν υπάρχει “ενιαίος κόσμος”. Ο διαχωρισμός και τα τείχη καταργούν αυτόν τον ενιαίο κόσμο δηλαδή, προσθέτει, την Ανθρωπότητα. Καθότι, ο κόσμος του ξέφρενου καπιταλισμού και των πλουσίων δημοκρατιών είναι “ψεύτικος κόσμος” και ξεπετά τους πολλούς σε “έναν Άλλο Κόσμο” (ομολογώ αυτό είναι πετυχημένο!). Άρα τι κάνει και τι οφείλει να κάνει η αριστερά; Είναι απλό: η αριστερά πρέπει να τοποθετήσει τη δημιουργία “ενιαίου κόσμο” ως κεντρικό πολιτικό της σύνθημα και στόχο. Να διακηρύξει ότι ο κόσμος είναι ένας - η Ανθρωπότητα!

Διαισθανόμενος, ίσως ο Γάλλος φιλόσοφος, ότι η διεκδίκηση της ενιαίας Ανθρωπότητας μπορεί να φέρει τη θεωρία του σε αντιπαράθεση με το ατομικό, έσπευσε να την ακυρώσει εν μέρει στη συνέχεια δηλώνοντας ότι “ο ενιαίος κόσμος δεν αντιμάχεται τις ταυτότητες”. Οι τελευταίες αυτές είναι μάλιστα δύο ειδών: οι έχουσες θετικό πρόσημο - εκείνες δηλαδή που διάκεινται θετικά απέναντι στον Άλλο -και στις έχουσες αρνητικό- που δηλαδή αντιμετωπίζουν εχθρικά τον Άλλο. Και καθώς το πρακτικό παράδειγμα που βρήκε για να στοιχειοθετήσει επί του συγκεκριμένου τις απόψεις του, ήταν η μετανάστευση, δήλωσε ότι η απέναντί στους μετανάστες πολιτική πρέπει να έχει σαν στόχο την “καλλιέργεια μιας δημιουργικής ταυτότητας” (developper une identite creatrice) (;!).

Δεν είμαι ιδιαίτερα πεισμένος ότι η Νεολαία του ΣΥΡΙΖΑ και οι άλλοι παράγοντες της Αριστεράς και της Προόδου που παρακολούθησαν ξεκαθάρισαν το θεωρητικό και πολιτικό τους υπόβαθρο ακούγοντας ετούτη τη διάλεξη. Πρέπει να παραδεχθούμε όμως ότι η τελευταία βρισκόταν απόλυτα μέσα στο τρέχον πνεύμα της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας. Πολλές βαρύγδουπες κουβέντες για να περιγραφεί το τίποτα. Είναι, με παραλλαγές, ο ίδιος λόγος που διέδιδε η Σοσιαλιστική Διεθνής του Γεωργίου Ανδρέα Παπανδρέου ή, αν θέλετε, το τίποτα που διατρέχει το θεωρητικό υπόβαθρο των “μη κυβερνητικών οργανώσεων” που θεοποιήθηκαν κάποτε -και ξέρουμε πλέον όλοι μας το γιατί. Προσωπικά το μόνο που με εντυπωσίασε ήταν η επιμονή του Μπαντιού στο να καταστήσει τον Καρλ Μαρξ συνένοχο των παραπάνω ασήμαντων: στον διακηρυγμένο Διεθνισμό του Μαρξ ο Μπαντιού ισχυρίστηκε ότι βλέπει το αίτημα για ενιαίο κόσμο!

Για τα ζητήματα της τρέχουσας πολιτικής ο Μπαντιού μίλησε πιο “ανοιχτά” στην συνέντευξη που έδωσε στη δημοσιογράφο της Καθημερινής Αλεξία Κεφαλά και δημοσιεύθηκε στο φύλλο της 2ας Φεβρουαρίου της εφημερίδας. Εκεί αφού αποκάλυψε ότι υποστηρίζει τον ΣΥΡΙΖΑ (αυτό δα έλειπε…) προσδιόρισε με ακρίβεια το σημερινό πρόβλημα της Ευρώπης: “ Η Ευρώπη χρειάζεται ηγέτες όπως ο Ντε Γκώλλ (…) [Ο Ντε Γκωλλ] ήρθε στην εξουσία με τα χέρια και τις τσέπες άδειες αλλά τα κατάφερε…”. Ενθουσιασμένη η δημοσιογράφος της Καθημερινής αφού υπογράμμισε ποικιλοτρόπως ότι αυτή είναι η (σωστή) αριστερά, έβαλε το συμπέρασμα αυτό στην επικεφαλίδα του άρθρου της. Για να το εμπεδώσουν δε οι αναγνώστες της συντηρητικής εφημερίδας ο Αλέξης Παπαχελάς το επανέφερε στο φύλλο της 5ης Μαρτίου, με αφορμή την Ουκρανία - ένας Ντε Γκωλλ, μια Θάτσερ θα είχαν κάνει πόλεμο…. Όχι όπως οι σημερινοί νερόβραστοι!

. . .

Πέρα από αυτά τα οποία περιλαμβάνονταν στην επί τούτου ομιλία του Αλαίν Μπαντιού, η Αυγή ανέλαβε να προσδιορίσει τα πλέον δυσνόητα σημεία της σκέψης του. Στην Αυγή της 19ης Ιανουαρίου στο άρθρο του Δημήτρη Βεργέτη, διευθυντή του περιοδικού Αλήθεια, διαπιστώνεται στο ξεκίνημα η συνεισφορά του Μπαντιού στην αριστερή θεωρία: “Το “βελούδινο διαζύγο” της πολιτικής από τη φιλοσοφία υπήρξε μια μάστιγα στην ιστορία του μαρξισμού, τροφοδοτούμενη από το θρίαμβο του σταλινισμού και των ευπρεπισμένων μεταλλάξεών του. Ο Μπαντιού είναι ο στοχαστής που επανασύνδεσε την πολιτική με τη φιλοσοφία εισάγοντας στην πολιτική τη βαθμίδα του υποκειμένου…”.

Με βάση την παραπάνω διακήρυξη, πρόκειται οπωσδήποτε για “ολική επαναφορά” του μαρξισμού και για αποκατάσταση της φυσιολογικής -ερήμην σταλινισμού- εξέλιξης της ιστορίας του. Η ανάλυση όμως της παραπάνω θέσης προσκρούει στα δύσκολα. Προσπερνoύμε φράσεις ασύλληπτης διαύγειας -“(η) απρόβλεπτη ανάδυση της ρηξιγενούς τυπικής του συμβάντος” (sic)- για να εντοπίσουμε την ουσία της “αποκατάστασης” του μαρξισμού. Παραθέτω: “Το υποκείμενο μορφοποιείται μέσα σε πολιτικές χειραφέτησης, που έχουν ως γενέθλιο λίκνο όχι την τυπική της παραγωγής και τις συστημικές αντιθέσεις της, αλλά μια τέτοια ρήξη της οποίας η εστία δεν είναι δομικά προδιαγραμμένη. Το συμβάν δεν συντελείται στο προδιαγραμμένο σημείο συμπύκνωσης προσημασμένων ταξικών αντιθέσεων. Τουτέστιν το συμβάν δεν βρίσκεται υπό την κηδεμονία της δομής. Συνεπώς, το υποκείμενο δεν έχει ως υπόστρωμα μια ομοιογενή κοινωνική κατηγορία ή μια λειτουργική συνιστώσα των τρόπων παραγωγής”.

Για όσους δυσκολεύονται να κατανοήσουν τα παραπάνω θα το πούμε απλά: στο όνομα της νέας “ανάγνωσης” του μαρξισμού πάλη των τάξεων δεν υπάρχει καθότι δεν υπάρχουν τάξεις καθότι “το υποκείμενο δεν έχει ως υπόστρωμα μια ομοιογενή κοινωνική κατηγορία”. Τα παραπάνω δε αποτελούν κατά την Αυγή: “(οι θέσεις του Μπαντιού συνιστούν) την τολμηρότερη και σημαντικότερη αναγεννητική τομή στην ιστορία της μαρξιστικής σκέψης” …. Αμ πώς! Την εβούλιαξαν αύτανδρη την τελευταία…

Συνακόλουθα δεν πρέπει να υπάρχει και δικτατορία του προλεταριάτου στην οποία ο Μπαντιού, “δίνει την χαριστική βολή” (sic). “Στην δικτατορική οργάνωση του προλεταριακού κράτους (ο Μπαντιού) αντιπαραθέτει την πολιτική ως πεδίο οργάνωσης των συνεπειών του συμβάντος και ως διαδικασία μορφοποίησης ενός συλλογικού “σώματος””. Και παρακάτω, “ο Μπαντιού αναδεικνύει την ανεξάλειπτη αντινομία ανάμεσα στην πολιτική και το κράτος “δημοκρατικό” ή “προλεταριακό””.

Και συνακόλουθα δεν χρειάζεται ούτε το κόμμα: (Ο Μπαντιού επαναλαμβάνει ότι) “το φιάσκο όλων των παραλλαγών του κόμματος - κράτους που προήλθαν από την τρίτη Διεθνή ανοίγει έναν ορίζοντα επανεξέτασης σ’ ό,τι αφορά την ουσία του πολιτικού υποκειμένου”. Λογικό - εδώ με τρεις ασυναρτησίες εξολοθρεύτηκε ο Μαρξ, ο Λένιν θα τη γλύτωνε;

Ας είναι καλά οι “πλατείες”, η “άμεση δημοκρατία”, οι “βελούδινες επαναστάσεις” και πάνω απ’ όλα η “Λακανική δημοκρατία”. Τι είναι άραγε πιο τραγικό; Αυτή η ανθρωποφάγος πολιτική που βλέπουμε να ξεδιπλώνεται γύρω μας ή η στο όνομα της αριστεράς έκπτωση της πολιτικής θεωρίας -ακόμα και της αστικής- σε μια ασυνάρτητη μεταφυσική της αναζήτησης του μικροαστικού ΕΓΩ. (δηλώνουν και νεο - πλατωνικοί πολλοί εκ των λακανιστών - δεν αμφιβάλαμε!).

. . .

Ο Αλαίν Μπαντιού ανήκει στη δεύτερη γενιά μιας “ειδικής ομάδας” θεωρητικών της πολιτικής της οποίας οι απαρχές ανάγονται στην αρχή του Ψυχρού Πολέμου. Στην πρώτη γενιά ο επιφανέστερος εκπρόσωπος αυτών των σχολών υπήρξε ο ψυχαναλυτής Ζακ Λακάν και σε αυτόν συχνά-πυκνά παραπέμπουν οι σημερινοί θιασώτες αυτών των απόψεων. Ο Ζακ Λακάν, είναι μια ενδιαφέρουσα περίπτωση στην οποία μάλλον θα χρειαστεί να επανέλθουμε. Έχοντας “σκοτεινές” ρίζες – σκοτεινές με την έννοια ότι οι σημερινές βιογραφίες του δείχνουν αναξιόπιστες καθώς οφθαλμοφανώς μεριμνούν για την απόκρυψη των “νεανικών σφαλμάτων” του φιλοσόφου, δηλαδή την πρόσδεσή του στην μοναρχική-φασιστική οργάνωση “Action Francaise” (που πρωταγωνίστησε στην απόπειρα φασιστικού πραξικοπήματος στην Γαλλία το 1934), τις σχέσεις του με τον Σαρλ Μωρράς (θεωρητικό του φασισμού και του ρατσισμού) ή ακόμα τη γοητεία που άσκησε πάνω του ο φιλόσοφος Χάϊντέγγερ, τα χρόνια ακριβώς που ο τελευταίος έδειχνε βαθιά γοητευμένος από την ναζιστική στροφή της Γερμανίας. Αντίθετα – και παράξενα – οι ίδιες αυτές βιογραφίες περιορίζονται στο να τονίσουν στις σχέσεις του Λακάν με τους σουρεαλιστές στον ιδεολογικά ολισθηρό μεσοπόλεμο. Οπωσδήποτε το γεγονός ότι έκανε παιδί με την γυναίκα του εκ των σουρεαλιστών Ζωρζ Μπατάϊγ συνηγορεί σε τούτη την βελτιωτική “αναθεώρηση” της προπολεμικής βιογραφίας του παρουσιαζόμενου σήμερα ως ήρωα της αριστεράς και της προόδου….

Στη δεκαετία του 1950, στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου, πολλές από τις “χαμένες ψυχές” της ευρωπαϊκής διανόησης του μεσοπολέμου “αποκαταστάθηκαν” ζητώντας ή μη συγγνώμη για την προγενέστερη συμπεριφορά τους. Οι αποκαταστάσεις έγιναν μέσω της Γαλλίας και μάλιστα του “πνευματικού” Παρισιού. Εκεί, λόγου χάρη βρήκαν απρόσμενη αίγλη οι παλαιοί θεωρητικοί της Λεγεώνας του Αγίου Μιχαήλ και της Σιδηράς Φρουράς του Ρουμανικού φασισμού: ο Εμίλ Τσιοράν (αυτοπροσδιοριζόμενος ως χιτλεριστής), ο Μιρσέα Ελιάντ και πολλοί άλλοι (ο σοσιαλιστικών προδιαγραφών κατά τους βιογράφους του Ευγένιος Ιονέσκο βρέθηκε στον πόλεμο μορφωτικός ακόλουθος της διπλωματικής αποστολής της Βασιλικής Ρουμανικής Κυβέρνησης στο Βισύ, στην κυβέρνηση Πεταίν….). Το ίδιο γενικό ρεύμα έφερε στα παρασκήνια της πολιτικής τον Ζακ Λακάν και μέσα σε αυτό άρχισε να διαμορφώνει τις θεωρίες του.

Ο μεγάλος όμως σταθμός στην αναβάθμιση αυτών των ρευμάτων υπήρξε ο Μάϊος του 1968. Οι αποκατεστημένες πλέον “χαμένες ψυχές” του μεσοπολέμου απέκτησαν πλέον αριστερά -ή μάλλον αριστερίστικα- χαρακτηριστικά αναβαθμιζόμενοι πλέον στο Καρτιέ Λατέν και στο περίφημο “πανεπιστήμιο” της Βενσέν (Παρίσι VIII). Ο Λακάν κλήθηκε να διδάξει εκεί δια της ψυχανάλυσης το “νέο πνεύμα του Μάη” ενώ ο Αλαίν Μπαντιού ηγήθηκε μιας “μαοϊκής” οργάνωσης, της Ένωσης Γάλλων Κομμουνιστών (μ-λ) (UCF m-l) της οποίας η “επικίνδυνη” (αποφεύγω τον όρο προβοκατόρικη) δράση είναι γνωστή σε όσους έζησαν στη Γαλλία την εποχή εκείνη.

Υλικά από αυτά τα πνευματικά κινήματα χρησιμοποιήθηκαν έκτοτε είτε για την επένδυση όλων των αντεργατικών, αντικομουνιστικών κινημάτων με “αριστερό” προφίλ, είτε για την ιδεολογική συσκότιση και σύγχυση των απελευθερωτικών, επαναστατικών κινημάτων που ξεσπούσαν σε ολόκληρο τον κόσμο. Σημαντικές επιτυχίες είχαν ετούτες οι θεωρίες στη λατινική Αμερική. Περιττό να σημειώσουμε ότι από τα ίδια υλικά κτίζονται και οι “βελούδινες επαναστάσεις” που τα τελευταία χρόνια διαμορφώνουν τον κόσμο σύμφωνα με τις επιθυμίες των ισχυρών κέντρων του καπιταλισμού και του ιμπεριαλισμού.

Η ιστορική αυτή αναδρομή, υποχρεωτικά ελλιπής και επιγραμματική, ήταν απαραίτητη για να κατανοήσουμε την ποιότητα των ιδεολογικών λαβάρων που ξεδιπλώνει σήμερα ο ΣΥΡΙΖΑ και η σοσιαλδημοκρατία. Επιπλέον όμως δεν μπορεί παρά να προκαλέσει ερωτηματικά το γεγονός, ότι, ενώ αυτές οι θεωρίες έδειχναν ότι ολοκλήρωσαν τον ιστορικό τους κύκλο και ότι εξάντλησαν την πολιτική δυναμική τους στα τέλη της δεκαετίας του 1980 -1990, τα τελευταία χρόνια δείχνουν να επανέρχονται στο προσκήνιο σε χώρες όπως η Αργεντινή ή, πιο πρόσφατα η Ελλάδα. Στην τελευταία, βασικός πλέον φορέας ετούτης της νεκρανάστασης είναι ο ΣΥΡΙΖΑ.

Ας επιστρέψουμε όμως στο περιεχόμενο αυτών των θεωριών όπως τις προβάλλει κατ’ εξακολούθηση η Αυγή.

. . .

Στις 7 Ιουνίου του 2013 η Αυγή έσπευδε να χαιρετήσει την άφιξη στην Αθήνα της Κάρμεν Γκαγιάνο, Ισπανίδας ψυχαναλύτριας, η οποία και θα ανάλυε τις θεωρίες της σε εκδηλώσεις που οργάνωνε το “Φόρουμ του Λακανικού Πεδίου”. Το άρθρο συνέγραψε η κα Ευαγγελία Κομματά, μέλος της Σχολής των Φόρουμ του Λακανικού Πεδίου και φυσικά μέλος του αντίστοιχου Φόρουμ της Αθήνας.

Η Γκαγιάνο στάθηκε από την αρχή στο πλευρό του ισπανικού “κινήματος των αγανακτισμένων” και μετέφερε σε αυτό την Λακανική αντίληψη για την τρέχουσα κρίση. Η παράθεση των απόψεών της, όπως τις προβάλει η Αυγή, παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον. Η Ισπανίδα οπαδός του Λακάν υιοθέτησε τη διατύπωση του Αργεντίνου διανοουμένου Daniel Feirestein, για τη σημερινή κρίση: κατ’ αυτόν πρόκειται για “σύγχρονη κοινωνική γενοκτονία”.

Η φαινομενική βαρύτητα του όρου -η δραματοποίησή του- χρησιμεύει στην “αποδέσμευση” της κρίσης από την καπιταλιστική λειτουργία του σημερινού κόσμου και τις συνακόλουθες σχέσεις παραγωγής. Η “γενοκτονία” αυτή δεν οφείλεται “στις επιπτώσεις μιας οποιασδήποτε κρίσης σύμφυτης με τον καπιταλισμό σαν αυτής του 2008 ή (…) σαν αυτής που εγκαινιάστηκε με το μεγάλο κραχ του μεσοπολέμου”. Εφόσον λοιπόν η τρέχουσα κρίση δεν είναι καπιταλιστική θα πρέπει να προσδιοριστεί τι είναι. Συνεχίζει λοιπόν η Ισπανίδα και η Αυγή: “Πρόκειται για την εφαρμογή μιας νεοφιλελεύθερης επιλογής, την οποία, οι πολιτικές και οικονομικές ελίτ της Ευρώπης, έχοντας ως άλλοθι την οικονομική κρίση, επιχειρούν να επιβάλουν στους λαούς τους”.

Ο νεοφιλελευθερισμός μπορεί να εκληφθεί ως “στρέβλωση” και “ασθένεια” του καπιταλισμού ενώ, οπωσδήποτε, οι αναφερόμενες ελίτ δεν αποτελούν από μόνες τους κοινωνικές τάξεις. Είναι απλά μέρη ενός συστήματος διακυβέρνησης το οποίο περνά μια κάποια ιδεολογική διαταραχή. Η υποψία ότι οι ελίτ αυτές δεν είναι παρά οι διαμεσολαβητές και οι εκφραστές των ταξικών συμφερόντων, των μονοπωλιακών συμφερόντων του σημερινού καπιταλισμού, δεν διασταυρώνεται με την λακανο - ψυχαναλυτική θεώρηση του κόσμου. Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι δεν χρειάζεται ανατροπή του ισχύοντος συστήματος, του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής δηλαδή, αλλά μια κάποια “επιδιόρθωσή” του στην κορυφή: θα λέγαμε μια “κυβέρνηση της αριστεράς”, αλλά θα μπορούσαν να μας προσάψουν την κατηγορία ότι “προτρέχουμε”.

Ομολογώ ότι δεν είμαι εξειδικευμένος ψυχαναλυτής αλλά έχω ποικιλότροπα την αίσθηση ότι το άρθρο “κραυγάζει” την μικροαστική αντίληψη για τα όσα συμβαίνουν γύρω μας. Τι προκαλεί, κατά την Γκαγιάνο και την Αυγή η “νεοφιλελεύθερη επιλογή”; Παραθέτω: “απώλεια ατομικής αξιοπρέπειας και αυτονομίας”, “αίσθημα ανασφάλειας”, “επικράτηση της αντίληψης ο σώζων εαυτόν σωθήτω” και το συμπέρασμα, προκαλεί “αναπότρεπτες αλλοιώσεις στην υποκειμενικότητα των συγχρόνων ατόμων”. Η ιδέα ότι πιθανά ριζοσπαστικοποιεί την εκμετάλλευση της εργασίας, την “εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο”, δεν αναφέρεται για προφανείς λόγους. Οι μικροαστοί αρέσκονται στην εκμετάλλευση της εργατικής τάξης και η μόνη τους ένσταση είναι ότι δεν απολαμβάνουν στο βαθμό που τους πρέπει -ως σύμμαχοι και στηρίγματα των μεγαλοϊδιοκτητών των μέσων παραγωγής- τους καρπούς αυτής της ταξικής εκμετάλλευσης.

Για να βοηθήσουμε την περιήγηση του αναγνώστη στην άβυσσο του μικροαστικού ιδεολογικού “αχταρμά” επιτρέψτε μας να παραθέσουμε πρόσθετα διαφωτιστικά στοιχεία από το άρθρο της Αυγής:

“ Για να χρησιμοποιήσουμε τους όρους του Λακάν, ο οποίος σε μία συνέντευξή του είχε προβλέψει την εκ νέου αναζωπύρωση του ρατσισμού στην Ευρώπη, θεωρώντας το μέλλον ζοφερό, πρόκειται για τις επιπτώσεις των κυρίαρχων σημαινόντων του νεοφιλελευθερισμού, στην ίδια τη σχέση των υποκειμένων με την απόλαυση και την επιθυμία, όχι όμως απλά και μόνο, ως σύστημα οικονομικής διαχείρισης αλλά προπάντων, ως πολιτική και οικονομική κοσμοθεωρία.

“ Έτσι τα υποκείμενα που ζουν σήμερα στο σύγχρονο κόσμο, βρίσκονται αντιμέτωπα τόσο με το προσωπικό τους σύμπτωμα, το οποίο ούτως ή άλλως συνάδει με την ίδια τη συγκρότηση κάθε ομιλούντος όντος, όσο και με έναν κοινωνικό, πολιτικό ή οικονομικό Άλλο, χωρίς πρόσωπο και συγκεκριμένη ταυτότητα ο οποίος καταφεύγοντας στα πιο βίαια ιδεολογικά και οικονομικά μέσα, τα όπλα της σύγχρονης εποχής, αποβλέπει στην κατασκευή ενός σύγχρονου ατόμου. Αυτού που θα είναι απόλυτα υποταγμένος στην ανταγωνιστική λογική του πιο άγριου καπιταλισμού”.

Δεν γνωρίζουμε κατά πόσο η παράθεση ενός τόσο αναλυτικού αποσπάσματος βοήθησε τον αναγνώστη να κατανοήσει το πρόβλημα της εποχής μας. Το θετικό πάντως είναι ότι το όλο κατέληξε στην καπιταλισμό, στον πιο άγριο έστω. Το αρνητικό είναι ότι και εδώ, μέσα σε τόσο λίγες αράδες, ακυρώθηκαν όλα όσα οι κοινωνικές επιστήμες είχαν κατακτήσει από τον καιρό του Μαρξ ως σήμερα. Εξάλλου η κα Γκαγιάνο ξεκαθάρισε πολλά από τα ζητήματα στις εκδηλώσεις που οργανώθηκαν προς τιμή της: Η ψυχανάλυση (προφανώς η λακανική) στέκεται “απέναντι στην τρομακτική όψη ενός τέτοιου πραγματικού έτσι όπως αυτό ξεδιπλώνεται από τον καπιταλιστικό λόγο ο οποίος δεν διστάζει να εκχωρήσει κάθε μορφή πρωτοκαθεδρίας στο κέρδος και στην μετατροπή των ανθρώπων σε αντικείμενα υπεραπόλαυσης”. Προφανώς η δομική λειτουργία του καπιταλισμού δεν παρουσιάζει σημαντικά προβλήματα - ο καπιταλιστικός λόγος ενοχλεί. Εάν με την βοήθεια της λακανικής θεωρίας τον εξημερώσουμε τότε ανοίγει μάλλον ο δρόμος για την ευδαιμονία. Εντάξει… την μικροαστική ευδαιμονία καθότι -παραφράζοντας τον Μαρξ- η απελευθέρωση του μικροαστικού ΕΓΩ αποτελεί το θεμέλιο λίθο για την απελευθέρωση της Ανθρωπότητας.
...Ο καθείς και τα λάβαρά του. Στην περίπτωση όμως του ΣΥΡΙΖΑ ετούτα τα λάβαρα δείχνουν μαύρα, πολύ μαύρα και εξαιρετικά απειλητικά για τους λαούς.

902